໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ໂລຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠຄວຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາ ປເນສາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ຕາວ ວິຈາເຣສ຺ສາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ – ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ. ຍຖາ ຫິ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສເຠທານິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິປຏ຺ຐານນເຍນ ໂສຬສວິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈາຕິ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິສມ຺ຠວໂຕ; ເອວໍ ຍທິປິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍນປິ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທີຫິ ປນ ປຸຣໂຕ ຐິເຕຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສໍສຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຣວເສໂສ ປຏ຺ຐານນໂຍ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ເສສນິກ຺ເຂປານໍ ມູລນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ນິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕໍ ເອວ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປນໍ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ກາຣຓຠູໂຕຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປຣຊ຺ຌາສເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຈ຺ຉາຍ ວໂສຕິ ປຸຈ຺ຉາວໂສ. ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ. ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຖ-ກາຣສ຺ສ ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ນິກ຺ເຂໂປ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິ ເອວ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ. ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ວຈນໍ ປຸຈ຺ຉາວສໍ, ຕເທວ ນິກ຺ເຂປສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ປເຣສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກາທິກາຣຓນິຣເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິຕເທສນຕ຺ຕາ. ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ປນ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານໍ ເທສນາປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອນວໂຣໂຘ, ປຸຈ຺ຉາວສິກຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ປຣຊ຺ຌາສເຍ ອນວໂຣໂຘຕິ? ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ປເຣສຎ຺ຫິ ອຠິນີຫາຣປຣິປຸຈ຺ຉາທິວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕເທສນາກາຣຓຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ທີ. ນ. ໑.໑ ອາທໂຍ) ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓອາມິສຸປ຺ປາທາທິເທສນານິມິຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຣສໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິນາ ອຊ຺ຌາສຍເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເທສິໂຕ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖຕິ.

ຍານິ ຠຄວາ ປເຣຫິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ, ຕຸວຏ຺ຏກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິເອວມາທີນິ (ສຸ. ນິ. ໙໒໑ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໖໔ ອາທໂຍ), ເຕສໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ‘‘ປຣິປກ຺ກາ ໂຂ ຣາຫຸລສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ຍໍນູນາຫໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຂນ຺ຕິໍ ອຠິນີຫາຣໍ ພຸຊ຺ຌນຠາວຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕິເອວມາທີນິ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໗ ອາທໂຍ; ໓.໔໑໖ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໑໙-໒໐), ເຕສໍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ປນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນີວຣຓາ ນີວຣຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ, ເອວໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ຍານິ ກຖິຕານິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໖) ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຘມ຺ມທາຍາທໍ, ປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘູປມນ຺ຕິເອວມາທີນິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓), ເຕສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ເອວມິເມສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂເປສຸ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ. ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ເຫຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເກສໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ? ໂລເຠ ອາທີນວທສ຺ສີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທີສຸ ເອກສທ຺ໂທ ອຕ຺ເຖວ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໗). ອຕ຺ຖິ ເສຏ຺ເຐ ‘‘ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໘; ປາຣາ. ໑໑). ອຕ຺ຖິ ອສຫາເຍ ‘‘ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໐໕). ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຍໍ ‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໒໙). ອິຘາປິ ສງ຺ຂາຍເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິສຈ຺ຈສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິປຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕິສຸຎ຺ຎຕາເຎຍ຺ຍສຠາວາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໗໓) ປຣິຍຕ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໙) ສຈ຺ຈານິ. ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓; ໓.໑໔໒) ສມາຘິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ສເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑.໕໗) ປຎ຺ຎາ. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໙໘) ປກຕິ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒) ປຸຎ຺ຎໍ. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວເທຍ຺ຍ ປາຣາຊິເກນ ວາ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໔໔໔) ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ສຸຎ຺ຎຕາ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ເຎຍ຺ໂຍ. ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ສຠາໂວ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປິ ສຠາໂວ. ຕສ຺ມາ ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ສໍກິເລສສຠາວນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອໂກ ຈ ໂສ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ເອກຘມ຺ໂມ, ຕໍ ເອກຘມ຺ມໍ.

ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ. ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ, ນ ຘມ຺ມເມວ ເທເສຕີຕິ? ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ. ຠິກ຺ຂູ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາປິ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕາປິ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ປຐມໍ ອນາລປິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ກິໍນິທານາ, ກິໍປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອາລປິເຕ ປນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາລປຕິ. ເຕນ ຈ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິຄຸຓໂຍຄສິທ຺ເຘນ ວຈເນນ ຫີນາຘິກຊນເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຕທີນຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣໂສມ຺ມຫທຍນຍນນິປາຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ວຈເນນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂາຠິມຸເຂ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕນ ຈ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາທີປເກນ ວຈເນນ ເນສໍ ໂສຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ. ເຕເນວ ຈ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ເຖນ ສາຘຸກໍ ສວນມນສິກາເຣປິ ນິໂຍເຊຕິ. ສາຘຸກໍ ສວນມນສິກາຣາຍຕ຺ຕາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ອຎ຺ເຎສຸປິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ປຣິສປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ອາມນ຺ເຕສີຕິ? ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐາສນ຺ນສທາສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ. ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ, ປຣິສາຍ ຈ ເຊຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ຐາ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສກລສາສນປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ, ອາສນ຺ນາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນສຸ ສມີປວຸຕ຺ຕິຍາ, ສທາສນ຺ນິຫິຕາ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາ. ອປິຈ ເຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນໍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ, ວິເສສໂຕ ຈ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ເທສນາຕິ ເຕ ເອວ ອາລປິ.

ປຊຫຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫານໍ ນາມ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ, ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອໂລຠາທີຫິ ໂລຠາທິກສ຺ສ, ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທິວິປສ຺ສນາຎາເຓຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂລຠາທິມລສ຺ສ, ສີເລນ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ, ສທ຺ຘາທີຫິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິກສ຺ສ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍສຸ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສເນນ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ນິພ຺ພາເນນ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ເອວໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ປຫາເນ ອນາຄາມິກຠາວກຣສ຺ສ ປຫານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອິຘ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ປຊຫຖາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຖ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຫນ຺ຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ໂວຕິ ອຍໍ ໂວສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຕ຺ຕອຸປໂຍຄກຣຓສາມິວຈນປທປູຣຓສມ຺ປທາເນສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໖) ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອາຄໂຕ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໗) ອຸປໂຍເຄ. ‘‘ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໗) ກຣເຓ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໕) ສາມິວຈເນ. ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕) ປທປູຣເຓ. ‘‘ວນປຕ຺ຖປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໐) ສມ຺ປທາເນ. ອິຘາປິ ສມ຺ປທາເນ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປາຏິໂຠໂຄຕິ ປຏິຠູ. ໂສ ຫິ ຘາຣຓກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘນິກສ຺ສ, ຘນິກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘາຣຓກສ຺ສ ປຏິນິຘິຠູໂຕ ຘນິກສນ຺ຕກສ຺ສ ຕໂຕ ຫຣຓາທິສງ຺ຂາເຕນ ຠຸຎ຺ຊເນນ ໂຠໂຄຕິ ປຏິໂຠໂຄ, ປຏິໂຠໂຄ ເອວ ປາຏິໂຠໂຄ. ອນາຄາມິຕາຍາຕິ ອນາຄາມິຠາວຕ຺ຖາຍ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຫິ ກາມຠວສ຺ສ ອນາຄມນໂຕ ອນາຄາມີ. ໂຍ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິຄເມນ ອນາຄາມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສຜໂລ ໂສ ຕຕິຍມຄ຺ໂຄ ອນາຄາມິຕາ ນາມ. ອິຕິ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸກູລໍ ຕຕິຍມຄ຺ຄາຘິຄມໍ ລຫຸນາ ອຸປາເຍນ ເອກຘມ຺ມປູຣຓຕາມຕ຺ເຕນ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຍຖາ ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຠິນ຺ນຠູມິກາປິ ຫິ ປຏິຆສໍໂຍຊນາທໂຍ ຕຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ ກາມຣາຄປ຺ປຫານໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ປາຏິໂຠຄຠາເວ ຐເປສິ? ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ມຍາ ‘ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ, ອຫໍ ໂວ ປາຏິໂຠໂຄ ອນາຄາມິຕາຍາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອທ຺ຘາ ຕໍ ເອກຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ສກ຺ກາ ຕຕິຍຠູມິໍ ສມຘິຄນ຺ຕຸໍ, ຍໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສາມິ ປຐມມາຫ ‘ອຫໍ ປາຏິໂຠໂຄ’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອນາຄາມິຕາຍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕານໍ ປາຏິໂຠຄຠາເວ ຐເປສິ.

ກຕມໍ ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕມນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ປຎ຺ຈວິຘາ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕຕ຺ຖາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ. ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ. ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ. ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ – ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ. ຠຄວາ ຫິ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໒໑), ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໑) ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຕີສຸ ຫິ ອທ຺ຘາສຸ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂຕໍ ອທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອສງ຺ຂຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເນສໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ເນສໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາປິ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອກຖໍກຖີ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຄຕສໍສຍາ, ເຕນ ເນສໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາປິ ນຕ຺ຖິ. ອິຕຣາ ປນ ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖິ, ຕາສຸ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລຠໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ລຸພ຺ຠຕິ, ລຸພ຺ຠນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂລໂຠ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ, ອຠິສງ຺ຄຣໂສ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມໍສເປສິ ວິຍ, ອປຣິຈ຺ຈາຄປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ເຕລຎ຺ຊນຣາໂຄ ວິຍ, ສໍໂຍຊນິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທທສ຺ສນປທຏ຺ຐາໂນ, ຕຓ຺ຫານທິຠາເວນ ວຑ຺ຒມາໂນ ຍຕ຺ຖ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສີຆໂສຕາ ນທີ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອປາຍເມວ ຕໍ ສຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ໂລຠສທ຺ໂທ ສພ຺ພໂລຠສາມຎ຺ຎວຈໂນ, ອິຘ ປນ ກາມຣາຄວຈໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ.

ປຸນ ຠິກ຺ຂເວຕິ ອາລປນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄາຫກຠາເວນ ອຠິມຸຂີຠູຕານໍ ຕຕ຺ຖ ອາທຣຊນນຕ຺ຖໍ. ປຊຫຖາຕິ ອິມິນາ ປຫານາຠິສມໂຍ ວິຫິໂຕ, ໂສ ຈ ປຣິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອວ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິສຸນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານານິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ກິຈ຺ຈານິ ວິຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ‘‘ໂລຠໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຫາເນກຏ຺ຐຠາວໂຕ ໂທສາທີນມ຺ປິ ປຫານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈວິສເຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກິຈ຺ເຈ ປຫານາຠິສມເຍ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ສຫກາຣີກາຣຓຠູຕານໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ເສສມຄ຺ຄງ຺ຄານມ຺ປິ ສມຸທຍສຈ຺ຈວິສຍກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ອຣິຍມຄ຺ຄພ຺ຍາປາໂຣ ອິຘ ກຖິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນມ຺ປິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ອິຘ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ຍຖາຣຫໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ໂລຠໍ ປຊຫຖາຕິ ເອເຕນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ຈ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາ, ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຈ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາຕິ ອວິນາຠາເວນ ຕິສ຺ໂສປິ ປຣິຎ຺ຎາ ໂພຘິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສຫ ຜເລນ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປກາສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ໂລຠໍ ປຊຫຖາຕິ ສຫ ຜເລນ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ເທສິຕາ. ສາ ຈ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສນ຺ນິສ຺ສຍາ…ເປ… ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິສີລວິສຸທ຺ຘິສນ຺ນິສ຺ສຍາ ຈາຕິ ນານນ຺ຕຣິກຠາເວນ ສຫ ຜເລນ ສພ຺ພາປິ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວິຠາວິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວເມຕາຍ ວິສຸທ຺ຘິກ຺ກມຠາວນາຍ ປຣິຎ຺ຎາຕ຺ຕຍສມ຺ປາທເນນ ໂລຠໍ ປຊຫິຕຸກາເມນ –

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂລໂຠ, ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣໍ’’. (ອິຕິວຸ. ໘໘);

ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທຕິ, ນິລ຺ໂລປມ຺ປິ ຫຣຕິ, ເອກາຄາຣິກມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ. ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຊານຕໍ ອປສ຺ສຕໍ ອເວທຍຕໍ ຕຓ຺ຫານຸຄຕານໍ ປຣິຕສ຺ສິຕໍ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວ (ອ. ນິ. ໓.໕໔).

‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທີຆມທ຺ຘານ ສໍສຣໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ’’. (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕);

‘‘ນຕ຺ຖິ ຣາຄສໂມ ອຄ຺ຄິ, ນຕ຺ຖິ ໂທສສໂມ ກລິ’’. (ຘ. ປ. ໒໐໒, ໒໕໑);

‘‘ກາມຣາເຄນ ຑຍ຺ຫາມິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໒);

‘‘ເຍ ຣາຄຣຕ຺ຕານຸປຕນ຺ຕິ ໂສຕໍ, ສຍໍກຕໍ ມກ຺ກຏໂກວ ຊາລ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໔໗) ຈ –

ເອວມາທິສຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນ ນານານເຍຫິ ໂລຠສ຺ສ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ. ທສວິຘຎ຺ຫິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ກາມຣາໂຄ ປຫີຍຕິ, ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາວເສນ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິວເສນ ອວິຎ຺ຎາຓເກ ອສຸເຠ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ, ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສໍວຣຓວເສນ ສຕິກວາເຏນ ປິຫິຕທ຺ວາຣສ຺ສາປິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ອາໂລປານໍ ໂອກາເສ ສຕິ ອຸທກໍ ປິວິຕ຺ວາ ຍາປນສີລຕາຍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນປິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓);

ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຣເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ທສອສຸຠນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມຣາຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຕໍ ອນວເສສໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລຠໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ມໍ ປຊຫຖ, ອຫໍ ໂວ ປາຏິໂຠໂຄ ອນາຄາມິຕາຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ໂລໂຠ ປຫີຍຕິ, ກິໍ ອຕີໂຕ, ອຖ ອນາຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ນ ຕາວ ອຕີໂຕ ໂລໂຠ ປຫີເຍຍ຺ຍ, ນ ອນາຄໂຕ ວາ ເຕສໍ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວາຍາໂມ ຈ ອຜໂລ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເອວມ຺ປິ ອຜໂລ ວາຍາໂມ ຕສ຺ສ ສຣສຠງ຺ຄຕ຺ຕາ, ສໍກິລິຏ຺ຐາ ຈ ມຄ຺ຄຠາວນາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ໂລໂຠ ສິຍາ, ນ ຈາຍໍ ນໂຍ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂລໂຠ ປຫີຍຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ອິຘ ຕຣຸຓຣຸກ຺ໂຂ ອສຎ຺ຊາຕຜໂລ, ຕໍ ປຸຣິໂສ ກຸຐາຣິຍາ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຉເທ ອສຕິ ຍານິ ຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕານິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຊາຕານິ ເອວ ນ ຊາເຍຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມ ອສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣໂຫ ໂລໂຠ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ປຈ຺ຈຍຆາຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານຕາຍ ຠູມິ ນາມ. ສາ ຠູມິ ເຕນ ລທ຺ຘາຕິ ກຕ຺ວາ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ໂນ. ອາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ໂນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສມູຫຕຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈ ອຍເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ. ອິທານິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ວຸຈ຺ຈມານໍ. ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເກນ ປນ ວຸຈ຺ຈຕິ? ຠຄວຕາ ວ. ອຎ຺ເຎສຸ ຫິ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ອຸປນິພນ຺ຘຄາຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ຠຄວຕາ ວ ຄາຖາຣຸຈິການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຖາ ຠາສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ໂລເຠນ ລຸທ຺ຘາເສ, ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິນ຺ຕິ ເຍນ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓນ ຕໂຕ ເອວ ອຠິສງ຺ຄຣເສນ ໂລເຠນ ລຸທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ອາຍຕເນສຸ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ. ເສຕິ ຫິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປນ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ເສ-ກາຣາຄມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຖາ ລຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ກາຍສຸຈຣິຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ສຸຈຣິຕໍ ອກຕ຺ວາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຈ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ສຕ຺ຕາຕິ ລທ຺ຘນາມາ ປາຓິໂນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ທຸຄ຺ຄຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ນິຣຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ເປຕ຺ຕິວິສຍຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຕໍ ໂລຠໍ ສມ຺ມທຎ຺ຎາຍ, ປຊຫນ຺ຕິ ວິປສ຺ສິໂນຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ສຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓໂຕຕິ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ເຫຕຸນາ ຎາເຍນ ອຎ຺ຎາຍ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ຣູປາທິເກ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສນໂຕ ວິປສ຺ສິໂນ ອວສິຏ຺ຐກິເລເສ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ປຊຫນ຺ຕິ, ນ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ເທນ຺ຕິ. ປຫາຍ ນ ປຸນາຍນ຺ຕິ, ອິມໍ ໂລກໍ ກຸທາຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ສຫເຊກຏ຺ຐປຫາເນກຏ຺ເຐຫິ ອວສິຏ຺ຐກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ໂລຠໍ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຊຫິຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຉາ ອິມໍ ກາມຘາຕຸສງ຺ຂາຕໍ ໂລກໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ກທາຈິປິ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ອິຕິ ຠຄວາ ອນາຄາມິຜເລນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖຕິ ນິທານາວສານໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ຄາຖາປຣິໂຍສານາ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ປກາສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ-ສທ຺ໂທ ອິທານິ ວກ຺ຂມານສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມ຺ປິຓ຺ຑໂນ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ສຣູເປເນວ ອາຄຕໍ, ປຫານາປເທເສນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອິຕຣໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍຎ຺ຈ ຕທຸຠຍເຫຕຸຕາຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຄາຖາຍ ປນ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈານິ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ຎາຍນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ສຸຕ຺ເຕສຸ.

ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຂຸທ຺ທກນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ອິຕິວຸຕ຺ຕກວຓ຺ຓນາຍ ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂທສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ …ເປ… ໂທສນ຺ຕິ ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ຍຖາ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍເຍວ ກຣິສ຺ສາມ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ໂທສພຫຸລານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂທສວູປສມນຕ຺ຖໍ ເທສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂທສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ມໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂທສນ຺ຕິ ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີຕິ ອາຆາໂຕ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໙໖໐) ນເຍນ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ນວນ຺ນໍ, ‘‘ອຕ຺ຖໍ ເມ ນາຈຣີ’’ຕິອາທີນຎ຺ຈ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສິທ຺ຘານໍ ນວນ຺ນເມວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທິນາ ອຏ຺ຐາເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກູນວີສຕິຍາ ອຎ຺ຎຕຣາຆາຕວຕ຺ຖຸສມ຺ຠວໍ ອາຆາຕໍ. ໂສ ຫິ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ທຸສ຺ສຕິ, ທຸສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂທໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຈຓ຺ຑິກ຺ກລກ຺ຂໂຓ ປຫຏາສີວິໂສ ວິຍ, ວິສປ຺ປນຣໂສ ວິສນິປາໂຕ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍທຫນຣໂສ ວາ ທາວຄ຺ຄິ ວິຍ, ທຸສ຺ສນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ລທ຺ໂຘກາໂສ ວິຍ ສປຕ຺ໂຕ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອາຆາຕວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐາໂນ ວິສສໍສຏ຺ຐປູຕິມຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຊຫຖາຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຖ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອິເມ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ເມຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຠາເວຕພ຺ພາ…ເປ… ກຣຸຓາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ, ອສຕິອມນສິກາໂຣ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກ ອຍມາຍສ຺ມາ ກມ຺ມທາຍາໂທ…ເປ… ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໑) –

ເອວໍ ປຎ຺ຈ ອາຆາຕປ຺ປຏິວິນຍາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ; ເອວຣູເປປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໒) –

ເອວມາທິນາປິ ນເຍນ ປຎ຺ຈ ອາຆາຕປຏິວິນຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອາຆາຕປຏິວິນຍວິຘິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ອປິຈ ໂຍ –

‘‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກເຈນ ໂຈຣາ ໂອຈຣກາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ໂອກນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ໂຍ ມໂນ ປທູເສຍ຺ຍ, ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໒) ສຕ຺ຖຸ ໂອວາໂທ.

‘‘ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍ, ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ;

ກຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ສງ຺ຄາມໍ ເຊຕິ ທຸຊ຺ຊຍໍ.

‘‘ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ;

ປຣໍ ສງ຺ກຸປິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໘);

‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕກຣຓາ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອສ຺ສາ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ໂຫຕິ ສຸນ຺ຫາໂຕ ສຸວິລິຕ຺ໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສໂນ, ອຖ ໂຂ ໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວ ໂຫຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍາ’ຕິ…ເປ… ນ ປຈຸຣຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ໂຠຄວາ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ຍສວາ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ມິຕ຺ຕວາ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຄຕິຄມເນ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ…ເປ… ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໔).

‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ…ເປ…. (ອ. ນິ. ໗.໖໔);

‘‘ໂກຘໍ ຊເຫ ວິປ຺ປຊເຫຍ຺ຍ ມານໍ, ສໍໂຍຊນໍ ສພ຺ພມຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ. (ຘ. ປ. ໒໒໑);

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂກໂຘ, ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ…ເປ…. (ອ. ນິ. ໗.໖໔);

‘‘ໂກຘໍ ເຉຕ຺ວາ ສຸຂໍ ເສຕິ, ໂກຘໍ ເຉຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ;

ໂກຘສ຺ສ ວິສມູລສ຺ສ, ມຘຸຣຄ຺ຄສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໗);

‘‘ເອກາປຣາຘໍ ຂມ ຠູຣິປຎ຺ຎ,

ນ ປຓ຺ຑິຕາ ໂກຘພລາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. –

ເອວມາທິນາ ນເຍນ ໂທເສ ອາທີນເວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ໂທສປ຺ປຫາເນ ອານິສໍເສ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂທສໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານາທິວເສນ ປຊຫິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ໂທສໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຖ, ປຊຫຖາຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍຊນໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂທສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ມໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ. ທຸຏ຺ຐາເສຕິ ອາຆາເຕນ ທູສິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ປທຸຏ຺ຐາ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂມຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ໂມຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠາເຄນ ອເນກປ຺ປເຠທມ຺ປິ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕນ ສຍໍ ວາ ມຸຍ຺ຫຕິ ມຸຍ຺ຫນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂມໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຘຠາວລກ຺ຂໂຓ, ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂໂຓ ວາ, ອສມ຺ປຏິເວຘຣໂສ, ອາຣມ຺ມຓສຠາວຈ຺ຉາທນຣໂສ ວາ, ອສມ຺ມາປ຺ປຏິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ອນ຺ຘກາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວາ, ອໂຍນິໂສມນສິກາຣປທຏ຺ຐາໂນ, ສພ຺ພາກຸສລານໍ ມູລນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຘາປິ ປຊຫຖາຕິ ປທສ຺ສ –

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ມູຬ຺ໂຫ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂມໂຫ ສຫເຕ ນຣໍ’’. (ອິຕິວຸ. ໘໘);

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂມໂຫ…ເປ…. (ອິຕິວຸ. ໘໘);

‘‘ອວິຊ຺ຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ (ອິຕິວຸ. ໔໐);

‘‘ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ໂລໂກ, ຠພ຺ພຣູໂປວ ທິສ຺ສຕິ’’; (ອຸທາ. ໗໐);

‘‘ໂມໂຫ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ’’ (ອ. ນິ. ໓.໓໔);

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕີ’’ຕິ ຈ –

ອາທິນາ ນເຍນ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິສໍກິເລສຘມ຺ເມຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ໂພ ໂສ ໂມຫເຫຕຸໂກ’’ຕິ ຈ ໂມເຫ ອາທີນວໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ໂມຫປ຺ປຫາເນ ອານິສໍສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປ຺ປຫານກ຺ກເມເນວ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ໂມຫໍ ປຊຫນ຺ຕາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລຠໂທເສກຏ຺ຐໍ ໂມຫໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນາຄາມິມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ ເອວ ຫິ ໂມໂຫ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ. ມູຬ຺ຫາເສຕິ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊາທິເຠເທ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕາຫິເຕ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂກຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ໂກຘນ຺ຕິ ໂທສໍ. ໂທໂສ ເອວ ຫິ ໂກຘປຣິຍາເຍນ ພຸຊ຺ຌນການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂໂຓ ໂກໂຘ, ອາຆາຕກຣຓຣໂສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປຕ຺ຕິຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ເຈຕໂສ ປູຕິຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ມກ຺ຂນ຺ຕິ ປຣຄຸຓມກ຺ຂນໍ. ຍທິປິ ຫິ ໂສ ຄູຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກຣໍ ປຐມຕຣໍ ມກ຺ຂຕິເຍວ, ຕຖາປິ ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂນາຘິປ຺ປາເຍນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ປຣຄຸຓມກ຺ຂໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອຸທກປຸຎ຺ຉນມິວ ນ຺ຫາຕສ຺ສ ສຣີຣຄຕໍ ອຸທກໍ ປເຣສໍ ຄຸເຓ ມກ຺ເຂຕິ ປຸຎ຺ຉຕິ ວິນາເສຕິ, ປເຣຫິ ວາ ກຕານໍ ມຫນ຺ຕານມ຺ປິ ກາຣານໍ ເຂປນໂຕ ຘໍສນໂຕ ມກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂໂຓ, ເຕສໍ ວິນາສນຣໂສ, ຕທວຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂນາກາເຣນ ປວຕ຺ໂຕ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຊຫຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ໂທສໍ, ໂທເສ ຈ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ອາທີນວໍ, ປຫາເນ ຈສ຺ສ ອານິສໍສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຊຫນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ອນວເສສໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມກ຺ຂາເສຕິ ມກ຺ຂິຕາ ມກ຺ຂິຕປຣຄຸຓາ, ປເຣສໍ ຄຸຓານໍ ມກ຺ຂິຕາໂຣ, ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕໂນປິ ຘໍສິຕຄຸຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ມານນ຺ຕິ ຊາຕິອາທິວຕ຺ຖຸກໍ ເຈຕໂສ ອຸນ຺ນມນໍ. ໂສ ຫິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ມຎ຺ຎຕິ, ມານນໍ ສມ຺ປຄ຺ຄໂຫຕິ ວາ ມາໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນຕິ ເອວໍ ຕິວິໂຘ. ປຸນ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນ; ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ, ສທິສສ຺ສ ສທິໂສ, ສທິສສ຺ສ ຫີໂນ; ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ, ຫີນສ຺ສ ສທິໂສ, ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນຕິ ເອວໍ ນວວິໂຘປິ ອຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ, ອຫໍກາຣຣໂສ, ສມ຺ປຄ຺ຄຫຣໂສ ວາ, ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ເກຕຸກມ຺ຍຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວາ, ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠປທຏ຺ຐາໂນ ອຸມ຺ມາໂທ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຊຫຖາຕິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນນິມິຕ຺ຕຕາ, ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍສຸ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມາທີນໍ ອກຣເຓ ກາຣຓຕາ, ຊາຕິມທປຸຣິສມທາທິຠາເວນ ປມາທາປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວຕິ ເອວມາທິເຠທໍ ອາທີນວໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຣຕິມານຕາຍ ອານິສໍສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣາຊສຠໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈຓ຺ຑາໂລ ວິຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ນີຈຈິຕ຺ຕຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ຕໍ ປຊຫນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາຄາມິມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ ເອວ ຫິ ມາໂນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ມຕ຺ຕາເສຕິ ຊາຕິມທປຸຣິສມທາທິວເສນ ມາເນນ ປມາທາປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູເຕນ ມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິເມສຸ ປນ ປຏິປາຏິຍາ ຉສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຄາຖາສຸ ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ປາເປຕ຺ວາ ເທສນາ ນິຏ຺ຐາປິຕາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອິເມ ອວິຫາ ອຕປ຺ປາ ສຸທສ຺ສາ ສຸທສ຺ສີ ອກນິຏ຺ຐາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວວເສນ ປຎ຺ຈ ອນາຄາມິໂນ, ເຕສຸ ອວິເຫສຸ ອຸປປນ຺ນາ ອວິຫາ ນາມ. ເຕ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ, ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ, ຕຖາ ອຕປ຺ປາ, ສຸທສ຺ສາ, ສຸທສ຺ສິໂນ. ອກນິຏ຺ເຐສຸ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ປຣິຫາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອວິຫາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ. ໂຍ ປນ ອວິຫາທີສຸ ອາທິໂຕ ປຎ຺ຈກປ຺ປສຕາທິເຠທໍ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ. ໂຍ ອສງ຺ຂາເຣນ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປໂຍຄໍ ອກຕ຺ວາ ອປ຺ປທຸກ຺ເຂນ ອກສິເຣນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ. ໂຍ ປນ ສສງ຺ຂາເຣນ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ. ອິຕໂຣ ປນ ອວິຫາທີສຸ ອຸທ຺ຘໍວາຫິຕຠາເວນ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ, ວຏ຺ຏໂສຕໍ, ມຄ຺ຄໂສຕເມວ ວາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ອວິຫາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ, ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ, ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ, ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ໂຍ ອວິຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ຕໂຍ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ສຸທສ຺ສີເທວໂລເກ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ອິໂຕ ອກນິຏ຺ຐເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູສຸ ເທວໂລເກສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ, ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອວິເຫສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂກ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ກປ຺ປສຕານໍ ມຕ຺ຖເກ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂກ, ປຎ຺ຈກປ຺ປສເຕ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂກຕິ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຸປປນ຺ນໍ ວາ ສມນນ຺ຕຣາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ເວມຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ (ປຸ. ປ. ໓໖). ວາ-ສທ຺ເທນ ຫິ ປຕ຺ຕມຕ຺ໂຕປິ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ. ເອວໍ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ເຕສຸ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ປຎ຺ຈ, ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຕປ຺ປາສຸທສ຺ສາສຸທສ຺ສີສູຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທສກາ ຈຕ຺ຕາຣີສໍ ອກນິຏ຺ເຐ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຏ຺ຐ, ເອວເມເຕ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາຣີສໍ ອນາຄາມິໂນ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອິເມສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອວິເສສວຈເນນ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອນວເສສໍ. ອນວເສສວາຈໂກ ຫິ ອຍໍ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ. ໂສ ເຍນ ເຍນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນວເສສຕໍ ທີເປຕິ; ຍຖາ ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ, ສພ຺ພາ ເວທນາ, ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ໂສ ປນາຍໍ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ສປ຺ປເທສນິປ຺ປເທສວິສຍຕາຍ ທຸວິໂຘ. ຕຖາ ເຫສ ສພ຺ພສພ຺ພໍ, ປເທສສພ຺ພໍ, ອາຍຕນສພ຺ພໍ, ສກ຺ກາຍສພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ວິສເຍສຸ ທິຏ຺ຐປ຺ປໂຍໂຄ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ສພ຺ພສພ຺ພສ຺ມິໍ ອາຄໂຕ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໕) ປເທສສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ, ຈກ຺ຂຸຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈ…ເປ…. ມນຎ຺ເຈວ ຘມ຺ເມ ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓-໒໕) ເອຕ຺ຖ ອາຍຕນສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑) ສກ຺ກາຍສພ຺ພສ຺ມິໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສພ຺ພສ຺ມິໍ ອາຄໂຕ ນິປ຺ປເທສວິສໂຍ, ອິຕເຣສຸ ຕີສຸປິ ອາຄໂຕ ສປ຺ປເທສວິສໂຍ. ອິຘ ປນ ສກ຺ກາຍສພ຺ພສ຺ມິໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ຫິ ອິຘ ‘‘ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອນວເສສໂຕ ຄຫິຕາ.

ອນຠິຊານນ຺ຕິ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ອກຸສລາ, ອິເມ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ອນວຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ອິມານິ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອິມາ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິນາ ສພ຺ເພ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອວິປຣີຕສຠາວໂຕ ອນຠິຊານນ຺ໂຕ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ນ ຊານນ຺ໂຕ. ອປຣິຊານນ຺ຕິ ນ ປຣິຊານນ຺ໂຕ. ໂຍ ຫິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານາຕິ – ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ, ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ, ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ? ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກໍ ນາມຣູປໍ – ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ອິທໍ ນາມໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຠູຕປ຺ປສາທາທິປ຺ປເຠທໍ ຣູປໍ, ຜສ຺ສາທິປ຺ປເຠທໍ ນາມຎ຺ຈ, ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ກຕມາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕີເຣຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕຕິ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ. ອຍໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ກຕມາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ. ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ.

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິໂຍປິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໂຍ ກລາປສມ຺ມສນາທິອນຸໂລມປຣິໂຍສານາ ວາ ປຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຊຫນໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ໂຍ ສພ຺ພໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ອິມາຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານາຕິ. ອິຘ ປນ ວິຣາຄປ຺ປຫານານໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສນ ປຣິຊານນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນວໍ ນ ປຣິຊານາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິຊານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຣາຊຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິເສເສ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ນ ວິຣາຊຍໍ, ນ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ; ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ຣາໂຄ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ປຫາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ອນວເສສໂຕ ນ ປຊຫນ຺ໂຕ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ອຠິຊານນາທໂຍປິ ມິສ຺ສກມຄ຺ຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ຫິ ນານາຈິຕ຺ຕວເສນ ຎາຕຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາຫິ ກເມນ ອຠິຊານນາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂເຓເນວ ກິຈ຺ຈວເສນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕໍ ເອກເມວ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ນິພ຺ພານາຍ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຂປນາຍ ນ ຠພ຺ໂພ, ນາລໍ ນ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ, ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ຕທຸຠເຍນ ອຠິຊານນາທິໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ວິເສສໍ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສ຺ສ ຈ ເອກນ຺ຕກາຣຓໍ ທີເປຕິ. ອຠິຊານນາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ວິຘານວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມວ ວິເສໂສ. ອປິຈ ອຠິຊານນ຺ຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ສກ຺ກາຍສພ຺ພໍ ສຣູປໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ຎາຓສ຺ສ ອຠິມຸຂີກຣຓວເສນ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາຣາທິປຣິຄ຺ຄເຫນ ຕໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານວເສນ ປຣິຊານນ຺ໂຕ. ວິຣາຊຍນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາທິອວໂພເຘນ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍາທີນວນິພ຺ພິທາທິຎາຓານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຣາຄໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ປຊຫນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍໍ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ. ຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ເອວໍ ກິເລສມລປ຺ປຫາເນເນວ ສພ຺ພສ຺ສ ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ອນວເສສວິປາກວຏ຺ຏເຂປນາຍ ສກລສໍສາຣວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິກ຺ຂຍຠູຕາຍ ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຠພ຺ໂພ ເອກນ຺ເຕເນຕໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂຍ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພໂຕ ຎຕ຺ວາຕິ ໂຍ ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ສພ຺ພໂຕ ສພ຺ພຠາເຄນ ກຸສລາທິກ຺ຂນ຺ຘາທິວິຠາຄໂຕ ທຸກ຺ຂາທິປີຬນາທິວິຠາຄໂຕ ຈ. ອຖ ວາ ສພ຺ພໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິລກ຺ຂຓາທິໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຈາຕິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ, ວິປສ຺ສນາຎາເຓເນວ ວາ ຊານນເຫຕຸ. ສພ຺ພຕ຺ເຖສຸ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ສພ຺ເພສຸ ອຕີຕາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນສຸ ສກ຺ກາຍຘມ຺ເມສຸ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ຣາຄໍ ນ ຊເນຕິ. ອິມິນາສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຄາຫສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐມານຄ຺ຄາຫານໍ ‘‘ເອຕໍ ມມ ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຄາຫຕ຺ຕຍສ຺ສປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສ ເວຕິ ເອຕ຺ຖ ສ-ອິຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເວ-ຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ເອກໍເສນາຕິ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາຕິ ສພ຺ພປຣິຊານນໂຕ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ອຠິສມຍວເສນ ປຣິຊານນໂຕ. ໂສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ, ອຣິໂຍ ເອວ ວາ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂມຸປຈ຺ຈຄາຕິ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຈ຺ຈຄາ ອຕິກ຺ກມິ, ສມຕິກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ມານປຣິຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ມານວເສນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຄາຖາສຸ ປນ ມານຸເປຕາ ອຍໍ ປຊາຕິ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ປຊາຍຕີຕິ ປຊາຕິ ລທ຺ຘນາມາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ມຎ຺ຎນລກ຺ຂເຓນ ມາເນນ ອຸເປຕາ ອຸປຄຕາ. ມານຄນ຺ຖາ ຠເວ ຣຕາຕິ ກິມິກີຏປຏງ຺ຄາທິອຕ຺ຕຠາເວປິ ມາເນນ ຄນ຺ຖິຕາ ມານສໍໂຍຊເນນ ສໍຍຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຠາວິຕາຫໍກາຣວເສນ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຊ຺ໂຌສານພຫຸລຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຸຂອຕ຺ຕາທິວິປລ຺ລາສວເສນ ຈ ກາມາທິຠເວ ຣຕາ. ມານໍ ອປຣິຊານນ຺ຕາຕິ ມານໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ນ ປຣິຊານນ຺ຕາ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ວາ ອນຕິກ຺ກມນ຺ຕາ, ‘‘ມານໍ ອປຣິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕາໂຣ ປຸນພ຺ຠວນ຺ຕິ ປຸນ ອາຍາຕິໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວນໂຕ ວາ ປຸນພ຺ຠວສງ຺ຂາຕໍ ສໍສາຣໍ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ຄນ຺ຕາໂຣ ອຸປຄນ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ຠວໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ຈ ມານໍ ປຫນ຺ຕ຺ວານ, ວິມຸຕ຺ຕາ ມານສງ຺ຂເຍຕິ ເຍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ມານໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ມານສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສງ຺ຂຍຠູເຕ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ນິພ຺ພາເນ ວາ ຕເທກຏ຺ຐສພ຺ພກິເລສວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕາ. ເຕ ມານຄນ຺ຖາຠິຠຸໂນ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂມຸປຈ຺ຈຄຸນ຺ຕິ ເຕ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ອຣຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພໂສ ມານຄນ຺ຖໍ ມານສໍໂຍຊນໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ອນວເສສໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກມິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ເຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙-໑໐. ໂລຠໂທສປຣິຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ

໙-໑໐. ນວມທສເມສຸ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ເທສນາວິລາສວເສນ ຕຖາ ພຸຊ຺ຌນການໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວາ ຕຖາ ເທສິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນວມທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.