໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑-໓. ໂມຫປຣິຎ຺ຎາທິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑-໑໓. ທຸຕິຍວຄ຺ເຄປິ ປຐມາທີນິ ຕີຓິ ສຸຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ, ຕຖາ ເທສນາກາຣຓມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໔. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ – ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທີສຸ ນ-ກາໂຣ ປຏິເສຘຕ຺ໂຖ. ອຫນ຺ຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພອວິຊ຺ຊານີວຣຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ເອກນີວຣຓມ຺ປີຕິ ເອກນີວຣຓຘມ຺ມມ຺ປິ. ສມນຸປສ຺ສາມີຕິ ທ຺ເວ ສມນຸປສ຺ສນາ – ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ ຈ ຎາຓສມນຸປສ຺ສນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໔.໒໐໐; ປຏິ. ມ. ໑.໑໓໐) ອາຄຕາ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ ນາມ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໕) ປນ ອາຄຕາ ອຍໍ ຎາຓສມນຸປສ຺ສນາ ນາມ. ອິຘາປິ ຎາຓສມນຸປສ຺ສນາວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ‘‘ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ປທສ຺ສ ນ-ກາເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ເອກນີວຣຓມ຺ປິ ນ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ເຍນ ນີວຣເຓນ ນິວຸຕາ ປຊາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ຕີຕິ ເຍນ ນີວຣຓກສຠາວຕ຺ຕາ ນີວຣເຓນ ຘມ຺ມສຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐາເນນ ອນ຺ຘກາເຣນ ນິວຸຕາ ສຕ຺ຕາ ອນາທິມຕສໍສາເຣ ອປຣິມາເຓ ກປ຺ເປ ມຫນ຺ເຕສຸ ເຈວ ຂຸທ຺ທເກສຸ ຈ ຠວາທີສຸ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ສພ຺ພໂຕ ຘາວນ຺ຕິ ເຈວ ສໍສຣນ຺ຕິ, ຈ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣສງ຺ກມນວເສນ ວາ ສນ຺ຘາວນໍ, ຠວນ຺ຕຣສງ຺ກມນວເສນ ສໍສຣຓໍ. ກິເລສານໍ ພລວຠາເວນ ວາ ສນ຺ຘາວນໍ, ທຸພ຺ພລຠາເວນ ສໍສຣຓໍ. ຂຓິກມຣຓວເສນ ວາ ເອກຊາຕິຍໍ ສນ຺ຘາວນໍ, ໂວຫາຣມຣຓວເສນ ອເນກາສຸ ຊາຕີສຸ ສໍສຣຓໍ. ຈິຕ຺ຕວເສນ ວາ ສນ຺ຘາວນໍ, ‘‘ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ວິຘາວຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມວເສນ ສໍສຣຓໍ. ເອວໍ ສນ຺ຘາວນສໍສຣຓານໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖຍິທນ຺ຕິ ຍຖາ ອິທໍ. ຍ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ສນ຺ຘິວເສນ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປູເຣຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ອວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ອລທ຺ຘພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອວິນ຺ທິຍໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ວິປຣີຕໂຕ ກາຍສຸຈຣິຕາທິ ວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ຕໍ ວິນ຺ທິຍໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ຂນ຺ຘານໍ ຣາສຏ຺ຐໍ, ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນຏ຺ຐໍ, ຘາຕູນໍ ສຸຎ຺ຎຏ຺ຐໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ຐໍ, ສຈ຺ຈານໍ ຕຖຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປີຬນາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຕ຺ຖໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິປິ ອວິຊ຺ຊາ. ອນ຺ຕວິຣຫິເຕ ສໍສາເຣ ສຕ຺ເຕ ຊວາເປຕີຕິ ວາ ອວິຊ຺ຊາ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວາ ອວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທີສຸ ຊວຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ນ ຊວຕິ, ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ອປິຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຉາທນໂຕປິ ອວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາວ ນີວຣຓນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓໍ.

ອວິຊ຺ຊານີວຣເຓນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິວຸຕາ ປຊາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມໍ ວາ – ‘‘ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊານີວຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ນີວຣຓານຸຠາວທສ຺ສນວເສນ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາຕິ? ອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທເນນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕາຍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວ ວິສເຍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎຕິ ອາທິກາ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ຠາສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕາຕິ ນິວາຣິຕາ ປລິຄຸຓ຺ຐິຕາ, ປຏິຈ຺ຉາທິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຫຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິວາ ເຈວ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ, ສພ຺ພກາລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ໂມເຫນ ອາວຸຕາຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓສງ຺ຂາເຕນ ໂມເຫນ ອາວຸຕາ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕິໂຍ ປຊາ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ຕິ, ຕຖາຣູໂປ ອຎ຺ໂຎ ເອກຘມ຺ໂມປິ ເອກນີວຣຓມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຍ ຈ ໂມຫໍ ປຫນ຺ຕ຺ວານ, ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລຍຸນ຺ຕິ ເຍ ປນ ອຣິຍສາວກາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫານວເສນ, ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄຫິ ວາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ ໂມຫໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ວຊິຣູປມຎາເຓນ ໂມຫສງ຺ຂາຕເມວ ຕໂມຣາສິໍ ປທາລຍິໍສຸ, ອນວເສສໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິໍສຸ. ນ ເຕ ປຸນ ສໍສຣນ຺ຕີຕິ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ –

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ສໍສາເຣ ນ ສໍສຣນ຺ຕິ ນ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເຫຕຸ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍສ຺ມາ ສໍສາຣສ຺ສ ເຫຕຸ ມູລກາຣຓໍ ອວິຊ຺ຊາ, ສາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ຍສ຺ສ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸກ຺ເຂຫິ, ກມ຺ມໍ ວາ ວິປາເກຫິ, ຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ຠວນ຺ຕຣາທີຫິ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ສໍໂຍຊນໍ. ຕຓ຺ຫາຍນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ, ຕສຕິ ສຍໍ ປຣິຕສຕິ, ຕສນ຺ຕິ ວາ ເອຕາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາ. ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອຠິນິເວສວຕ຺ຖູສຸ ພທ຺ຘາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຍປິ ສໍໂຍຊນຠາໂວ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ນີວຣຓຠາໂວ ອຕ຺ຖິເຍວ, ຕຖາປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວຫິ ຠເວຫິ ຕຓ຺ຫາ ສຕ຺ເຕ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ອວິຊ຺ຊາ ນີວຣຓຠາເວນ, ອິຘ ຈ ຕຓ຺ຫາ ສໍໂຍຊນຠາເວເນວ ວຸຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈ ນີວຣຓສໍໂຍຊນປ຺ປຘານສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ນີວຣຓຠາເວນ ອວິຊ຺ຊາ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ປຘານຠູຕາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຈ, ເອວໍ ສໍໂຍຊນຠາເວນ ເນສໍ ຕຓ຺ຫາຕິ ຕທຘີນປ຺ປຘານຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍ ເອວເມເຕ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ອປິຈ ວິເສເສນ ອວິຊ຺ຊາ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ນິວາເຣຕີຕິ ‘‘ນີວຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຓ຺ຫາ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂນ ສຕ຺ເຕ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ‘‘ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ.

ທສ຺ສນຄມນນ຺ຕຣາຍກຣຓໂຕ ວາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓວິປກ຺ຂໂຕ ທ຺ວຍໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊ຺ຊາຍ ຫິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ ນິພ຺ພານທສ຺ສນສ຺ສ ອວິປຣີຕທສ຺ສນສ຺ສ ຈ ວິເສສໂຕ ອນ຺ຕຣາຍກຣາ, ຈຣຓຘມ຺ມານໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ ຄມນສ຺ສ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກຣາຕິ; ເອວມຍໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ອນ຺ຘີກໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ສໍວຸໂຕ ພທ຺ໂຘ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອນ຺ໂຘ ວິຍ ພທ຺ໂຘ ມຫາກນ຺ຕາຣໍ, ສໍສາຣກນ຺ຕາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸທ຺ວຍທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ພາລຠາເວນ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຫາເປຕິ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກໂຣຕິ, ອກຸສໂລ ວິຍ ອາຕຸໂຣ ອສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍ. ຊານນ຺ໂຕປິ ພາໂລ ພາລຠາເວນ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຫາເປຕິ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກໂຣຕິ ຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຣຄີ ອສປ຺ປາຍເສວີ. ມກ຺ກຏາເລໂປປມສຸຕ຺ຕໍ ເຈຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ມູລກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ເປຕ຺ຖ ທ຺ວຍໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສເສນ ຫິ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊາເຂຕ຺ຕໍ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ປຕ຺ຖນາຍ ພລວຠາວໂຕ ຕຓ຺ຫາເຂຕ຺ຕໍ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ. ຕຖາ ຫິ ພາລຊໂນ ສມ຺ໂມຫພຫຸໂລ ອຕີຕມນຸໂສຈຕິ, ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສພ຺ພໍ ເນຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຖນາພຫຸໂລ ອນາຄຕໍ ປຊປ຺ປຕິ, ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເນຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຕາສໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕາຫຣເຓນ ອປຣນ຺ຕປຏິສນ຺ຘາເນນ ຈສ຺ສ ຍຖາກ຺ກມໍ ມູລກາຣຓຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຄາຖາສຸ ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາສຫາໂຍ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນິຣຸທກກນ຺ຕາເຣ ມຣີຈິກາຍ ອຸທກສຎ຺ຎາ ວິຍ ປິປາສາຠິຠູຕໍ ອປ຺ປຏິກາຣທຸກ຺ຂາຠິຠູຕມ຺ປິ ສຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາທສນ຺ທສ຺ສນວເສນ ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຠວາທີສຸ ອນິພ຺ພິນ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ປຸຣິສສ຺ສ ‘‘ທຸຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ອຎ຺ເຎປິ ກິເລສາທໂຍ ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາວ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ນ ປນ ຕຖາ ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຍຖາ ຕຓ຺ຫາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ກຸສເລຫິ ວິນາ ອກຸສເລຫິ, ກາມາວຈຣາທິກຸສເລຫິ ຈ ວິນາ ຣູປາວຈຣາທິກຸສເລຫິ ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຍໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ຈ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຈ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາໂວ ສໍສາໂຣ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຕໂຕ ອວສິຏ຺ຐສຕ຺ຕາວາສາ. ອິຕ຺ຖຠາໂວ ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ອນາຄຕຕ຺ຕຠາໂວ. ເອວຣູໂປ ວາ ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອິຕ຺ຖຠາໂວ, ນ ເອວຣູໂປ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ຕໍ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ ສໍສາຣໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຏິປາຏິໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຕິກ຺ກມຕິ.

ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເອຕໍ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ສມຸທຍໍ ຕຓ຺ຫໍ ອາທີນວໍ ອາທີນວໂຕ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສໍສາຣນາຕິວຕ຺ຕນໍ ອາທີນວໍ ໂທສໍ ຎຕ຺ວາ. ຕຓ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຘານກາຣຓນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ. ວີຕຕຓ຺ໂຫ ອນາທາໂນ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ປຣິພ຺ພເຊຕິ ເອວໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ຕຓ຺ຫໍ ວິຄເມນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ວີຕຕຓ຺ໂຫ ວິຄຕຕຓ຺ໂຫ, ຕໂຕ ເອວ ຈຕູສຸ ອຸປາທາເນສຸ ກສ຺ສຈິປິ ອຠາເວນ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວາ ອາທານສ຺ສ ອຠາເວນ ອນາທາໂນ, ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໂຕກາຣິຕາຍ ສໂຕ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ ຈເຣຍ຺ຍ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ວາ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຐມເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ເສຂສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນຏ຺ເຐນ ເສໂຂ? ເສກ຺ຂຘມ຺ມປຏິລາຠໂຕ ເສໂຂ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເສໂຂ ໂຫຕີຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ເສຂາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ເສເຂນ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ເສໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໓).

ອປິຈ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສໂຂ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ສິກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ມາ ເສໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂຕິ? ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິປຎ຺ຎມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ມາ ເສໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໖).

ໂຍປິ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອນຸໂລມປ຺ປຏິປທາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ສ຺ເວ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ອຘິຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ໂສປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສໂຂຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕວ ເສໂຂ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ. ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ມານສໍ ເອເຕນາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ. ມານສນ຺ຕິ ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑; ມຫາວ. ໓໓) ເອຕ຺ຖ ຣາໂຄ ມານສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ ມານສ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓, ໖໕) ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ ເສໂຂ, ກາລໍ ກຍິຣາ ຊເນ ສຸຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙) ເອຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນ ອປ຺ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ, ອສທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມໍ ອນຸປທ຺ທຸຕນ຺ຕິ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ, ອຣຫຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສາຕິ ທ຺ເວ ປຕ຺ຖນາ ຕຓ຺ຫາປຕ຺ຖນາ, ກຸສລຈ຺ຉນ຺ທປຕ຺ຖນາ ຈ. ‘‘ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ ຫິ ຊປ຺ປິຕານິ, ປເວຘິຕໍ ວາປິ ປກປ຺ປິເຕສູ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໙໐໘; ມຫານິ. ໑໓໗) ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຕ຺ຖນາ.

‘‘ຉິນ຺ນໍ ປາປິມໂຕ ໂສຕໍ, ວິທ຺ຘສ຺ຕໍ ວິນຬີກຕໍ;

ປາໂມຊ຺ຊພຫຸລາ ໂຫຖ, ເຂມໍ ປຕ຺ເຖຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໑.໓໕໒);

ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທປຕ຺ຖນາ, ອຍເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສາຕິ ຕໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຕນ຺ນິນ຺ນສ຺ສ ຕປ຺ໂປຓສ຺ສ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫຣໂຕຕິ ເອກໍ ອິຣິຍາປຖທຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປຣິປຕນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຫຣໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ເທສນເຍນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຠວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ອິຕິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ນ ອຎ຺ຎໍ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ເອກກາຣຓມ຺ປິ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ ຍໍ ເອວໍ ພຫູປກາຣໍ, ຍຖຍິທໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ, ປຖມນສິກາໂຣ, ອນິຈ຺ຈາທີສຸ ອນິຈ຺ຈາທິນເຍເນວ ມນສິກາໂຣ, ອນິຈ຺ຈານຸໂລມິເກນ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນາ ອນ຺ວາວຏ຺ຏນາ ອາໂຠໂຄ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ມນສິກາໂຣ. ອຍໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ.

ອິທານິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ – ຍທິປິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອວິເສເສນ ເສກ຺ຂປຸຄ຺ຄລວເສນ ອາຄຕໍ, ຈຕຸມຄ຺ຄສາຘາຣຓວເສນ ປນ ສງ຺ເຂເປເນວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖຍິສ຺ສາມ. ໂຍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊາ ເຕຠູມກາ ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕຓ຺ຫາ ສມຸທໂຍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິໂຣໂຘ, ນິໂຣຘສມ຺ປາປໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ເອວ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐາໂນ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄໍ ສມາຣຸຬ຺ໂຫ ສມາໂນ ເຕຠູມເກ ຂນ຺ເຘ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຸປາເຍນ ປເຖນ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ເຈວ ວິປສ຺ສຕິ ຈ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ອິຘ ມນສິກາຣສີເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາ ປນາຍໍ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຸຣິມຠວິກາ ຕຓ຺ຫາ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຍຎ຺ຈ ສມຸທໂຍ ອິທໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍທິທໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ. ນິໂຣຘສມ຺ປາປກໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຸປາເຍນ ປເຖນ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ເຈວ ວິປສ຺ສຕິ ຈ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປາໂຍ – ອຠິນິເວໂສ ນາມ ຂນ຺ເຘ ໂຫຕິ, ນ ວິວຏ຺ເຏ, ຕສ຺ມາ ອຍມຕ຺ໂຖ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ປຖວີຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໘) ນເຍນ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຕທນຸສາເຣນ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໍ ວວຕ຺ຖາປຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕທາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຘມ຺ເມ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເຕ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ຠາຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນາມຣູປໍ ສເຫຕຸ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາທິໂກ ເຫຕຸ, ອຍໍ ອາຫາຣາທິໂກ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເຫຕຸປ຺ປຈ຺ຈເຍ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ໂສ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ຠວນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ, ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ, ‘‘ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ.

ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂອຠາສາທິເກ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລເສ ‘ອມຄ຺ໂຄ’ຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓເມວ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປາຍຠູໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຸນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ປຏິປາຏິຍາ ຠງ຺ຄຎາຓາທີນິ ຈ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທໂຍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປ຺ປຏິເວເຘເນວ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ສມຸທຍໍ ປຫານປ຺ປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ກຸສລໍ ຠາເວຕິ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ກຸຈ຺ຉິຕສລນາທິອຕ຺ເຖນ ກຸສໂລ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຠາວິເຕ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ອນວຊ຺ຊໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໒໑). ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໕).

ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ຄາຖາຍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ສິກ຺ຂຕິ, ສິກ຺ຂາປທານິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ສິກ຺ຂນສີໂລຕິ ວາ ເສໂຂ. ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຕສ຺ສ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄມາຍ ຍຖາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ເອວໍ ພຫຸກາໂຣ ພຫູປກາໂຣ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ໂຍນິໂສ ອຸປາເຍນ ມນສິກາຣໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ປທຫໍ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ປທຫນ຺ໂຕ, ຂຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປຸເຓ ສໍກິເລສວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິໂຍສານໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸເຓ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ພຫຸກາໂຣຕິ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທຸຕິຍເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ພາຫິຣນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ພຫິ ຠວໍ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ຍສ຺ສ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອຆສ຺ສ ຆາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຸປກາຣໂກ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ປກຕິຍາ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາຄສມ຺ປນ຺ໂນ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ, ເຕນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິເຫຕຸຠູຕໍ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕສຸເຂສິຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ໂຈທໂກ ປາປຄຣຫີ ວຕ຺ຕາ ວຈນກ຺ຂໂມ, ສຸຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຂນ຺ຘາຍຕນສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິການໍ ຄມ຺ຠີຣານໍ ກຖານໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ, ວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ, ສຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ໂຫຕິ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ, ສມາຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິປຣີຕໍ ປຊານາຕິ. ໂສ ສຕິຍາ ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ສມາຘິນາ ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຍຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວີຣິເຍນ ສຕ຺ເຕ ອຫິຕໂຕ ນິເສເຘຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕຫິເຕ ນິໂຍເຊຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈາຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ’’ຕິ. (ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓);

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕີຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສທ຺ຘໍ ຜາຕິໍ ກໂຣຕິ, ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຕິຏ຺ຐຕິ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ຍຖາພລໍ ຘຸຕຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠີ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສມ຺ປຊາໂນ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຈ ກຸສລໍ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄເມນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ‘ຍໍ ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ, ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສິກ຺ຂາປເທສຸ’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ…ເປ… ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ‘ຍໍ ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ…ເປ… ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ, ປວິເວກກຖາ, ອສໍສຄ຺ຄກຖາ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ, ສີລກຖາ, ສມາຘິກຖາ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ. ເອວຣູປາຍ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ …ເປ… ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ‘ຍໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ…ເປ… ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ‘ຍໍ ປຎ຺ຎວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ’’’ຕິ (ອຸທາ. ໓໑).

ເອວໍ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິມຸຈ຺ຈນນິມິຕ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຊຣາຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊຣາຍ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙).

ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ.

ຄາຖາຍ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ປຕິສ຺ສວສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ປຕິສ຺ເສນາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂກ ສຸພ຺ພໂຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຫິຕສຸເຂ ປຕິຏ຺ຐາປເນນ ປຕິ ອິເສຕີຕິ ປຕິສ຺ໂສ, ໂອວາທທາຍໂກ. ຄຣຸອາທຣໂຍເຄນ ເຕນ ປຕິສ຺ເສນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຄຣູສຸ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລ. ສຄາຣໂວຕິ ຉພ຺ພິເຘນປິ ຄາຣເວນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ກຣໍ ມິຕ຺ຕານໍ ວຈນນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ໂອວາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍໂຖວາທໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິເຍນ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຕິສ຺ສໂຕຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຜາຕິໍ, ຄເມຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ ສຕິຍາ ປຕິສ຺ສໂຕ ສໂຕກາຣີ. ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ສີລາທິວິສຸທ຺ຘິປຏິປາຏິຍາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ເຈວ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ຈ. ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍນ຺ຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຂປນໂຕ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ວາ. ປາປຸເຓ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣາ ປຘານງ຺ຄໍ ນາມ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສງ຺ຆເຠທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ກຕໂຣຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ? ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ເທວທຕ຺ໂຕ ຫິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ທຸຄ຺ຄຫຓໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ເຕນ ມາຣາເປຕ຺ວາປິ ອຠິມາເຣ ປໂຍເຊຕ຺ວາປິ ສິລາປວິຊ຺ຌເນນ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາປິ ນ ຕາວຕາ ປາກໂຏ ຊາໂຕ, ນາຬາຄິຣິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປນ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອຖ ມຫາຊໂນ ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ປາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ອກາສິ, ມຫາໂຆໂສ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອຕ຺ຕນາ ທີຍມານານິ ປຎ຺ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ປຈ຺ຉິນ຺ທາເປສິ, ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິສ຺ສ ນາຄມາສິ. ນາຄຣາປິ ກຸລໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ກຏຈ຺ຉຸຠຕ຺ຕມ຺ປິສ຺ສ ນາທໍສຸ. ໂສ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາໂຣ ໂກຫຎ຺ເຎນ ຊີວິຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໐໙; ຈູຬວ. ໓໔໓) ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ພາລໍ ລູຂປ຺ປສນ຺ນໍ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ສລາກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາວ ເຕ ອາທາຍ ຄຍາສີສໍ ອຄມາສິ. ອຖ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເຕ ອຣິຍຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອານຍິໍສຸ. ເຍ ປນສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິຕາ ສງ຺ເຆ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ ຠິນ຺ເນ ຈ ສມນຸຎ຺ຎາ ອເຫສຸໍ, ເຕສໍ ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອໂຫສິ.

ເທວທຕ຺ໂຕປິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ໂຣຄາຠິຠູໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ ມຣຓກາເລ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຈກສິວິກາຍ ນີຍມາໂນ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຕີເຣ ຐປິໂຕ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ປຕິຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕິໂກ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອໂຫສິ ກປ຺ປຏ຺ຐິໂຍ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປຣິມາເຓຫິ ອຍສູເລຫິ ວິນິວິທ຺ໂຘ. ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິການິ ຈ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ກຸລສຕານິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິຍໍ ຐິຕານິ ສຫ ພນ຺ຘເວຫິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ. ເອກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆເຠເທ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ເກຈິ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຕປ຺ປກ຺ຂິການຎ຺ຈ ຕຖາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ສງ຺ຆເຠເທ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອໂກ ອກຸສໂລ ມຫາສາວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຠທສໍວຕ຺ຕນິເກສຸ ຠຓ຺ຑນາທີສຸ ສງ຺ເຆ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສເຠທກຣວຕ຺ຖູສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທີປນວເສນ ໂວຫຣນ຺ເຕສຸປິ ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສາເວນ຺ເຕສຸປິ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສລາກາຍ ຄາຫິຕາຍປິ ສງ຺ຆເຠໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ສລາກາຍ ປນ ຄາຫິຕາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ຍທາ ອາເວຓິກໍ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ສງ຺ຆເຠໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ກເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆເຠໂທ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ? ກມ຺ມໍ, ອຸທ຺ເທໂສ, ໂວຫາໂຣ, ອນຸສ຺ສາວນາ, ສລາກຄ຺ຄາໂຫຕິ ອິເມສຸ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທກາຣເຓສຸ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ, ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄາຕິ.

ພຫຸຊນາຫິຕາຍາຕິອາທີສຸ ໐.ມຫາຊນສ຺ສ ຌານມຄ຺ຄາທິສມ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອຫິຕາຍ, ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອສຸຂາຍ, ອປາຍູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ອນຕ຺ຖາຍ. ອກຸສລຘມ຺ມວເສນ ວາ ອຫິຕາຍ, ຫິຕມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຠາວາ ສຸຄຕິຍມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ. ອປໂຣ ນໂຍ – ພຫຸຊນາຫິຕາຍາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ມຫໂຕ ສຕ຺ຕກາຍສ຺ສ ອຫິຕຕ຺ຖາຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຂາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອສຸຂຕ຺ຖາຍ, ທຸວິຘທຸກ຺ຂຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣມຕ຺ຖປຏິກ຺ເຂປາຍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ອຫິຕາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຏິກ຺ເຂປາຍ. ນິພ຺ພານສມ຺ປາປກມຄ຺ຄໂຕ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທຸກ຺ຂາຍາຕິ ອຣິຍສຸຂວິຣາຘເນນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຕາຍ. ເຍ ຫິ ອຣິຍສຸຂໂຕ ວິຣທ຺ຘາ ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອຠພ຺ພາ, ເຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕິ, ອຣິຍສຸຂໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໗).

ອິທານິ ‘‘ສງ຺ຆເຠໂທ’’ຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຫິຕາທີນໍ ເອກນ຺ຕເຫຕຸຠາວໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິນ຺ເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠິນ຺ເນຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ ຍຖາ ‘‘ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທີຍມາເນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໙໑), ເຠທເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຓ຺ຑນານີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຕປ຺ປກ຺ຂິການຎ຺ຈ ‘‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນໂສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວທນານິ. ຠຓ຺ຑນຎ຺ຫິ ກລຫສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ. ປຣິຠາສາຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ໂວ ອນຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຍຸປ຺ປາທນວເສນ ຕຊ຺ຊນາ. ປຣິກ຺ເຂປາຕິ ຊາຕິອາທິວເສນ ປຣິໂຕ ເຂປາ, ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ຂຸໍສນວມ຺ຠນາ. ປຣິຈ຺ຈຊນາຕິ ອຸກ຺ເຂປນິຍກມ຺ມກຣຓາທິວເສນ ນິສ຺ສາຣຓາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆເຠເທ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ເຕ ວາ ຠຓ຺ຑນາທິເກ. ອປ຺ປສນ຺ນາຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານໍ ອນຠິຎ຺ຎາ. ນ ປສີທນ຺ຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສມຈາຣິໂນ’’ຕິອາທິນາ ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ປສາທນາກາໂຣ, ຕຖາ ນ ປສີທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ຘມ຺ເມ ສຕ຺ຖຣິ ຈ ອປ຺ປສນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອວິຣຸຬ຺ຫສທ຺ຘານໍ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ.

ຄາຖາຍໍ ອາປາຍິໂກຕິອາທີສຸ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫຕາຍ ອາປາຍິໂກ. ຕຕ຺ຖປິ ອວີຈິສງ຺ຂາເຕ ມຫານິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເນຣຍິໂກ. ເອກໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ປໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ. ສງ຺ຆເຠທສງ຺ຂາເຕ ວຄ຺ເຄ ຣໂຕຕິ ວຄ຺ຄຣໂຕ. ອຘມ຺ມິຍຕາຍ ອຘມ຺ໂມ. ເຠທກຣວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຆເຠທສງ຺ຂາເຕ ເອວ ຈ ອຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ອຘມ຺ມຏ຺ໂຐ. ໂຍຄກ຺ເຂມາ ປຘໍສຕີຕິ ໂຍຄກ຺ເຂມໂຕ ຫິຕໂຕ ປຘໍສຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ຈຕູຫິ ວາ ໂຍເຄຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ຕໂຕ ປນສ຺ສ ຘໍສເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎໂຕ ສໍຫຕຏ຺ເຐນ ສງ຺ຆໍ, ຕໂຕ ເອວ ເອກກມ຺ມາທິວິຘານໂຍເຄນ ສມຄ຺ຄໍ ສຫິຕໍ. ເຠຕ຺ວານາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສງ຺ຆເຠເທນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປວ. ນິຣຍມ຺ຫີຕິ ອວີຈິມຫານິຣຍມ຺ຫິ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອໂກ ກຸສລຘມ຺ໂມ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ. ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ສເຈ ສງ຺ເຆ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມກາເມນ ວິຎ຺ຎຸນາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ຐານໍ ໂຂ, ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍທິທໍ ວິວາໂທ ວຑ຺ຒມາໂນ ສງ຺ຆຣາຊິຍາ ວາ ສງ຺ຆເຠທາຍ ວາ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສເຈ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ອຕ຺ຕນາ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກນ຺ເຕນ ວິຍ ສຫສາ ຕໂຕ ໂອຣມິຕພ຺ພໍ. ອຖ ປເຣຫິ ຕໍ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ສຍຎ຺ເຈຕໍ ສກ຺ໂກຕິ ວູປສເມຕຸໍ, ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ຕໍ ວູປສມ຺ມຕິ. ສເຈ ປນ ສຍໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ຈ ວິວາໂທ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒເຕວ, ນ ວູປສມ຺ມຕິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຣູປາ ສິກ຺ຂາກາມາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ, ເຕ ອຸສ຺ສາເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ຍຖາ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕຖາ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວູປສເມນ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິກໂຣ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ, ອຍເມຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂິຍານໍ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ເຕສໍ ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ຐິຕານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ຍາວເທວ ພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ ອຫິຕໍ ທຸກ຺ຂາວຫໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍ ອປເນຕ຺ວາ ມຫໂຕ ປຸຎ຺ຎຣາສິສ຺ສ ກຸສລາຠິສນ຺ທສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຫິຕສຸຂາວໂຫ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກຘມ຺ໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສມຄ຺ຄຠາໂວ ເຠທາຠາໂວ ເອກກມ຺ມຕາ ເອກຸທ຺ເທສຕາ ຈ.

ຄາຖາຍໍ ສຸຂາ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄີຕິ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ສາມຄ຺ຄີ ສຸຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໔). ສມຄ຺ຄານຎ຺ຈນຸຄ຺ຄໂຫຕິ ສມຄ຺ຄານໍ ສາມຄ຺ຄິອນຸໂມທເນນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສາມຄ຺ຄິອນຸຣູປໍ, ຍຖາ ເຕ ສາມຄ຺ຄິໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄຫຓໍ ຐປນໍ ອນຸພລປ຺ປທານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວານາຕິ ຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆໍ ຣາຊິປຕ຺ຕໍ ວາ ສມຄ຺ຄໍ ສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປເມວ. ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີຕິ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉິຕນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາວ ໂມທຕິ ປໂມທຕິ ລລຕິ ກີຬຕີຕິ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສມສ຺ສ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ພຫຸໍ ປາປກມ຺ມໍ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຠຍໂວມິສ຺ສກໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂວມິສ຺ສກາຣິໂນ ກີທິໂສ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ? ອຖ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອຸປຄນ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓາສນ຺ນກາເລ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ເທສາປເທເສ ນິປາໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ປເທສໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ, ເທວຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙). ກຕ຺ຖຈິ ສາສນໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ກຕ຺ຖຈິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐). ກຕ຺ຖຈິ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໖໑). ອິຘາປິ ໂລເກ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອກຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອກໍ, ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ຕພ຺ພິປາການຎ຺ຈ ປູຣຓໂຕ ມຣຓວເສນ ຄລນໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປໂທເສນ ອາຆາເຕນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂທເສນ ຣາຄາທິນາ ປທູສິຕຈິຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິທໍ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິເສສນໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກກມ຺ມໍ ໂອກາສມກາສິ, ໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ຈ ອກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸສລວເສນ ໂອຕາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອາສນ຺ນມຣໂຓ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຈຕສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ. ເຈໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ. ປຣິຈ຺ຈາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຊານາມິ. ນນຸ ຈ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສາຍໍ ວິສໂຍຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕທາ ປວຕ຺ຕມານອກຸສລຈິຕ຺ຕວເສນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິມມ຺ຫິ ຈາຍໍ ສມເຍຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ, ອິມາຍໍ ວາ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍໍ, ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຊວນວີຖິຍາ ອປຣຠາເຄ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຊວນກ຺ຂເຓ ກາລໍກິຣິຍາ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍຕິ ຍຖາ ອາຠຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຸນາ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ.

ອປາຍນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຣໂຍ ຫິ ອຍສງ຺ຂາຕາ ສຸຂາ ອເປໂຕຕິ ອປາໂຍ; ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ວາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ ອເປໂຕຕິປິ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ; ໂທສພຫຸລຕ຺ຕາ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕີຕິປິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣິໂນ, ວິນສ຺ສນ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕິ ສມ຺ຠິຊ຺ຊມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາຕິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣໂຍ. ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິ ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ. ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ, ນ ວິນິປາໂຕ ອສຸຣສທິສໍ ອວິນິປາຕຕ຺ຕາ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາໂຍ. ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸສ຺ສເຍຫິ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ອວີຈິອາທິອເນກປ຺ປກາໂຣ ນິຣໂຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ສພ຺ພປເທຫິປິ ນິຣໂຍວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ຄາຖາສຸ ປຐມຄາຖາ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕາ. ຎຕ຺ວານາຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ. ຎາຓປຸພ຺ພກຎ຺ຫິ ພ຺ຍາກຣຓໍ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ວາ ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຊານນເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກຕິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕໍ ປຣໂຕ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາກາສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.