໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ຈ ປສນ຺ນມານສໍ. ສຸຄຕິນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ, ສຸຂສ຺ສ ວາ ຄຕິນ຺ຕິ ສຸຄຕິໍ. ສຄ຺ຄນ຺ຕິ ຣູປາທິສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ສຄ຺ຄໍ. ໂລກນ຺ຕິ ໂລກິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎປາປຜລານິ, ລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐເນວ ວາ ໂລກໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິ ເອວ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ປຸຎ຺ຎສທ຺ໂທ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໘໐) ປຸຎ຺ຎຜເລ ອາຄໂຕ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ກາມຣູປາວຈຣສຸຈຣິເຕ. ‘‘ປຸຎ຺ຎູປຄໍ ຠວຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສຸຄຕິວິເສສຠູເຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວ. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ – ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູ’’ຕິອາທີສຸ (ອິຕິວຸ. ໖໐; ອ. ນິ. ໘.໓໖) ກຸສລເຈຕນາຍໍ. ອິຘ ປນ ເຕຠູມກກຸສລຘມ຺ເມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາຍິຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຠຍໍ ຎາຓຠຍໍ, ສາຣຊ຺ຊຠຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ ອຸຈ຺ເຈສຸ ວິມາເນສຸ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ, ເຕປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໓) ອາຄຕໍ ຎາຓຠຍໍ. ‘‘ອຫຸເທວ ຠຍໍ, ອຫຸ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ອຫຸ ໂລມຫໍໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໘) ອາຄຕໍ ສາຣຊ຺ຊຠຍໍ. ອິຘາປິ ສາຣຊ຺ຊຠຍເມວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີສໍຍໂມ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕປູຣຓໍ ເອກາສນໍ, ເອກເສຍ຺ຍໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍທໂມ, ຘຸຕຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄໂຫ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄວເສນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ເອວມາທີນິ ຍານິ ຠິກ຺ຂຸນາ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ ປຸຎ຺ຎານິ, ເຕຫິ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ມາ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂສ຺ສ ອຸປໂຣຘຠເຍນ ສມ຺ປຣາຍິກນິພ຺ພານສຸຂທາຍເກຫິ ປຸຎ຺ເຎຫິ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາຕິ. ນິສ຺ສກ຺ເກ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ.

ອິທານິ ຕໂຕ ອຠາຍິຕພ຺ພຠາເວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂສທ຺ໂທ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາໂທ, ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໙໔) ສຸຂມູເລ ອາຄໂຕ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐) ສຸຂາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໕) ສຸຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນ. ‘‘ສຸໂຂ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໑໘) ສຸຂເຫຕຸມ຺ຫິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໘໒) ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໐໔; ມ. ນິ. ໒.໒໑໕) ນິພ຺ພາເນ. ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໕) ສຸຂເວທນາຍໍ. ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ສນ຺ຕໍ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໓; ອິຕິວຸ. ໕໓) ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍໍ. ‘‘ທ຺ເວປິ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ ປຣິຍາເຍນ ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໘໙) ອິຏ຺ຐສຸເຂ. ‘‘ສຸໂຂ ວິປາໂກ ປຸຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ເປຏໂກ. ໒໓) ສຸຂວິປາເກ. ອິຘາປິ ອິຏ຺ຐວິປາເກ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐສ຺ສາຕິອາທີສຸ ເອສິຕພ຺ພໂຕ ອນິຏ຺ຐປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ອິຏ຺ຐສ຺ສ, ກມນີຍໂຕ ມນສ຺ມິຎ຺ຈ ກມນໂຕ ປວິສນໂຕ ກນ຺ຕສ຺ສ, ປິຍາຍິຕພ຺ພໂຕ ສນ຺ຕປ຺ປນໂຕ ຈ ປິຍສ຺ສ, ມານນີຍໂຕ ມນສ຺ສ ປວຑ຺ຒນໂຕ ຈ ມນາປສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານີຕິ ‘‘ປຸຎ຺ຎານີ’’ຕິ ຍທິທໍ ວຈນໍ, ເອຕໍ ສຸຂສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ອຘິວຈນໍ ນາມໍ, ສຸຂເມວ ຕໍ ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ຜເລນ ກາຣຓສ຺ສ ອເຠທູປຈາຣໍ ວທຕິ. ເຕນ ກຕູປຈິຕານໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ອວສ຺ສໍຠາວິຜລໍ ສຸຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຕພ຺ພານີຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍໍ ນິໂຍເຊຕິ, ອາທຣຎ຺ຈ ເນສໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ສຸເນຕ຺ຕກາເລ ກເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນຸຠູຕໍ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຸຬາຣຕມໍ ປຸຎ຺ຎວິປາກໍ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊານາມີຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຊານາມິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ພຸຊ຺ຌາມິ. ທີຆຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຣກາລໍ. ປຸຎ຺ຎານນ຺ຕິ ທານາທິກຸສລຘມ຺ມານໍ. ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິຊ຺ຊຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຕ຺ເຕ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາ ປວຕ຺ຕີຕິປິ ເມຕ຺ຕາ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປນ ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ, ຫິຕູປສໍຫາຣຣສາ, ອາຆາຕວິນຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ມນາປຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ພ຺ຍາປາທູປສໂມ ເອຕິສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສິເນຫາສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ. ຠາເວຕ຺ວາຕິ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕສີເສນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເມຕ຺ຕາສມາຘິໍ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຈວ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຈ. ສຕ຺ຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ສຕ຺ຕ ມຫາກປ຺ເປ. ສໍວຏ຺ຏ-ວິວຏ຺ຏຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິ-ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິໂນປິ ຄຫິຕາ. ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ກາມໂລກໍ. ສໍວຏ຺ຏມາເນ ສຸທນ຺ຕິ ສໍວຏ຺ຏມາເນ. ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ວິນສ຺ສມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສໍວຕ຺ຕມາເນ ສຸທ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ. ກປ຺ເປຕິ ກາເລ. ກປ຺ປສີເສນ ຫິ ກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາເລ ຂີຍມາເນ ກປ຺ໂປປິ ຂີຍເຕວ. ຍຖາຫ –

‘‘ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານິ, ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐);

‘‘ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕໂຊສໍວຏ຺ຏວເສເນຕ຺ຖ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຠສ຺ສຣູປໂຄຕິ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີຕິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫມິ. ວິວຏ຺ຏມາເນຕິ ສຓ຺ຐຫມາເນ, ຊາຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊາມີຕິ ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎໍ, ຍໍ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອາທິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປປຊ຺ຊາມິ ອຸເປມິ. ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ກາມາວຈຣສຕ຺ເຕຫິ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຕຖາ ຕຖາ ພ຺ຣູຫິຕຄຸຓຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິເຕຫິ ມຫນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ. ຕໂຕ ເອວ ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຠິຠູ. ເຕຫິ ເກນຈິ ຄຸເຓນ ນ ອຠິຠູໂຕຕິ ອນຠິຠູໂຕ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍສວຈເນ ນິປາໂຕ. ທໂສຕິ ທສ຺ສນສີໂລ, ໂສ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ທສ຺ສນສມຕ຺ໂຖ, ອຠິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາພເລນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ມມ ວເສ ວຕ຺ເຕມີຕິ ວສວຕ຺ຕີ ໂຫມີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕທາ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີປິ ສມາໂນ ຕຖາ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣມິປຣິປູຣຓຎ຺ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕາສຸ ເອວ ທ຺ວີສຸ ຌານຠູມີສຸ ນິກນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ອປຣາປຣໍ ສໍສຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ…ເປ… ວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ຣູປາວຈຣປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກມຫນ຺ຕຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎສ຺ສາປິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ໂກ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ ວາເຣ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕາວຕິໍສເທວຣາຊາ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ອໂຫສິນ຺ຕິອາທີສຸ ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມຫິ ຈຕູຫິ ຈ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ຈກ຺ກຣຕນໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ຈຕູຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ເກຫິ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕຫິ ຈ ປຣໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ປຣຫິຕາຍ ຈ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ການໍ ວຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ຣາຊາຕິ ເຈຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ວິເສສໍ. ຘມ຺ເມນ ຈຣຕີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຎາເຍນ ສເມນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມເນວ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ປຣຫິຕຘມ຺ມຈຣເຓນ ວາ ຘມ຺ມິໂກ, ອຕ຺ຕຫິຕຘມ຺ມຈຣເຓນ ຘມ຺ມຣາຊາ, ຈຕຸຣນ຺ຕາຍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ, ຈຕຸສມຸທ຺ທນ຺ຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘທີປວິຠູສິຕາຍ ຈ ປຖວິຍາ ອິສ຺ສໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພຣາຊາໂນ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ວິເຊສີຕິ ວິຊິຕາວີ. ຊນປເທ ຖາວຣຠາວໍ ຘຸວຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ຕໂຕ ຈາເລຕຸໍ ຊນປໂທ ວາ ຕມ຺ຫິ ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສກມ຺ມນິຣໂຕ ອຈໂລ ອສມ຺ປເວຘີຕິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ຈກ຺ກຣຕນໍ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອສ຺ສຣຕນໍ, ມຓິຣຕນໍ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຄຫປຕິຣຕນໍ, ປຣິຓາຍກຣຕນນ຺ຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມຸເປໂຕຕິ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕສຸ ຫິ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຈກ຺ກຣຕເນນ ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕເນຫິ ວິຊິເຕ ສຸເຂເນວ ອນຸວິຈຣຕິ, ປຣິຓາຍກຣຕເນນ ວິຊິຕມນຸຣກ຺ຂຕິ, ເສເສຫິ ອຸປໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ. ປຐເມນ ຈສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ປຈ຺ຉິເມນ ມນ຺ຕສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຄຫປຕິຣຕເນຫິ ປຠູສຕ຺ຕິໂຍໂຄ ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ຕິວິຘສຕ຺ຕິໂຍຄຜລໍ. ໂສ ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ປຣິໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ, ເສເສຫິ ອຸປໂຠຄສຸຂໍ. ວິເສສໂຕ ຈສ຺ສ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອໂທສກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມານິ ອໂລຠກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ, ປຈ຺ຉິມເມກໍ ອໂມຫກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ປເທສຣຊ຺ຊສ຺ສາຕິ ຂຸທ຺ທກຣຊ຺ຊສ຺ສ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ເອຕໍ ‘‘ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ ເມ ອິທໍ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອໂຫສິ. ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຠເວ ເອຕທໂຫສິເຍວ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາລວເສນ ໂຍຊນາ. ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກຕິ ມຓິຣຕນຫຕ຺ຖິຣຕນາທິປ຺ປມຸຂາຍ ໂກສວາຫນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ. ເອວໍມຫານຸຠາໂວຕິ ຈກ຺ກຣຕນາທິສມນ຺ນາຄເມນ ກສ຺ສຈິປິ ປີຬໍ ອກໂຣນ຺ໂຕວ ສພ຺ພຣາຊູຫິ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕສາສນເວຫາສຄມນາທີຫິ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ. ທານສ຺ສາຕິ ອນ຺ນາທິເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ. ທມສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍທມນສ຺ສ ເຈວ ສມາຘານວເສນ ຣາຄາທິກິເລສທມນສ຺ສ ຈ. ສໍຍມສ຺ສາຕິ ກາຍວຈີສໍຍມສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ສມາຘານວເສນ ກິເລສທມນໍ, ຕໍ ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠູຕໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ທຸວິເຘ ຍໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ, ເຕນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕາສຸ ທ຺ວີສຸ ຌານຠູມີສຸ ອຸປປຕ຺ຕິ ອໂຫສິ. ອິຕເຣນ ຕິວິເຘນາປິ ຍຖາຣຫໍ ປຕ຺ຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທິຠາໂວຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ກາຍສກ຺ຂິ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານໍ ວິປາກມຫນ຺ຕຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ຄາຖາພນ຺ເຘນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຎ຺ຎເມວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎເມວ ໂສ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ອຕ຺ຖກາໂມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ປຸຎ຺ຎຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ ປຸນນໂຕ ຈ ‘‘ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຕິວິຘໍ ກຸສລເມວ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ ນິເວເສຍ຺ຍ ອຸປຈິເນຍ຺ຍ ປສເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍຕຄ຺ຄນ຺ຕິ ວິປຸລຜລຕາຍ ອຸຬາຣຜລຕາຍ ອາຍຕຄ຺ຄໍ, ປິຍມນາປຜລຕາຍ ວາ ອາຍຕິໍ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອາຍຕຄ຺ຄໍ, ອາເຍນ ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ອຸຬາຣຕເມນ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ອາຍຕຄ຺ຄໍ. ຕກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອຖ ວາ ອາເຍນ ປຸຎ຺ຎຜເລນ ອຄ຺ຄໍ ປຘານນ຺ຕິ ອາຍຕຄ຺ຄໍ. ຕໂຕ ເອວ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຕມໍ ປນ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ກຖຎ຺ຈ ນໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ທານຎ຺ຈ ສມຈຣິຍຎ຺ຈ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠາວເຍ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຈຣິຍນ຺ຕິ ກາຍວິສມາທີນິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຍສມາທິຈຣິຕໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ສີລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວເຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ເອເຕ ຘມ຺ເມຕິ ເອເຕ ທານາທິເກ ສຸຈຣິຕຘມ຺ເມ. ສຸຂສມຸທ຺ທເຍຕິ ສຸຂານິສໍເສ, ອານິສໍສຜລມ຺ປິ ເນສໍ ສຸຂເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ສຸຂໍ ໂລກນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິພ຺ຍາປາທວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ນິທ຺ທຸກ຺ຂໍ, ປຣປີຬາຠາເວ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ຌານສມາປຕ຺ຕິວເສນ ສຸຂພຫຸລຕ຺ຕາ ສຸຂໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຌານປຸຎ຺ຎານໍ, ອິຕຣປຸຎ຺ຎານໍ ປນ ຕທຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສງ຺ຂາຕໍ ສຸຂໍ ໂລກໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ອຸເປຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຄາຖາສຸ ຈ ວຏ຺ຏສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ກຖິຕາ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຠຍຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ຈ ວຑ຺ຒິໂຕ ຈ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ. ອຕ຺ໂຖຕິ ຫິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ຠວໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ, ອິຘໂລກປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຣາຍິກນ຺ຕິ ຘມ຺ມວເສນ ສມ຺ປເຣຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ປຣາໂຍ, ປຣໂລໂກ, ສມ຺ປຣາເຍ ຠວໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ, ປຣໂລກປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ໂກ ປເນສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ນາມ ອຕ຺ໂຖ, ໂກ ວາ ສມ຺ປຣາຍິໂກຕິ? ສງ຺ເຂເປນ ຕາວ ຍໍ ອິຘໂລກສຸຂໍ, ຍຎ຺ເຈຕຣຫິ ອິຘໂລກສຸຂາວຫໍ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄຫຏ຺ຐານໍ ຕາວ ອິຘ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ, ອນາກຸລກມ຺ມນ຺ຕຕາ, ອາໂຣຄ຺ຍສໍວິຘານໍ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາໂຍຄວິຫິຕານິ ສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນຕາຕິ ເອວມາທິ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ເຍ ອິເມ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ເຕສໍ ອກິຈ຺ຉລາໂຠ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຂາຍ ປຏິເສວນາ, ສງ຺ຂາຍ ປຣິວຊ຺ຊນາ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ປວິເວໂກ, ອສໍສຄ຺ໂຄຕິ ເອວມາທິ. ປຕິຣູປເທສວາສສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຍນິໂສມນສິກາຣາທໂຍ ປນ ອຸຠເຍສໍ ສາຘາຣຓາ ອຸຠຍານຸຣູປາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປ຺ປມາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປມາໂທ ປມາທປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກ ປເນສ ປມາໂທ ນາມ? ປມຊ຺ຊນາກາໂຣ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປມາໂທ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ປຎ຺ຈສຸ ວາ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປາທນໍ ກຸສລານໍ ວາ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອນຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ ອນາເສວນາ ອຠາວນາ ອພຫຸລີກມ຺ມໍ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ອນນຸໂຍໂຄປມາໂທ. ໂຍ ເອວຣູໂປ ປມາໂທ ປມຊ຺ຊນາ ປມຊ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາໂທ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໔໖).

ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອປ຺ປມາໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂສ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໂຍເຄນ ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ອປ຺ປມາໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ຠາວິໂຕ ພຫູລີກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ປນາຍໍ ອປ຺ປມາໂທ ຠາເວຕພ຺ໂພຕິ? ນ ອປ຺ປມາທຠາວນາ ນາມ ວິສຸໍ ເອກຠາວນາ ອຕ຺ຖິ. ຍາ ຫິ ກາຈິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ກຸສລກິຣິຍາ, ສພ຺ພາ ສາ ອປ຺ປມາທຠາວນາຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິເສສໂຕ ປນ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ສຣຓຄມນໍ ກາຍິກວາຈສິກສໍວຣຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາ ສີລຠາວນາ, ສພ຺ພາ ສມາຘິຠາວນາ, ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎາຠາວນາ, ສພ຺ພາ ກຸສລຠາວນາ, ອນວຊ຺ຊຠາວນາ, ອປ຺ປມາທຠາວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອປ຺ປມາໂທ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສກລມ຺ປິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອປ຺ປມາທປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ‘‘ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ອປ຺ປມາທປທສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກຸສິນາຣາຍໍ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ນິປນ຺ໂນ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຍ ວສ຺ເສສຸ ອຕ຺ຕນາ ຠາສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ເອເກນ ປເທນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທມທາສິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ຍທິທໍ ມຫນ຺ຕຏ຺ເຐນ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພເຕ ອປ຺ປມາທມູລກາ ອປ຺ປມາທສໂມສຣຓາ, ອປ຺ປມາໂທ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐).

ຄາຖາສຸ ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ອປ຺ປມາທໍ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ສປ຺ປຎ຺ຎາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປສໍສນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ໂຖເມນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ. ເກ ປນ ເຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖາຕິ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘາປິ ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຕາວ ‘‘ອນວຊ຺ຊານິ ກມ຺ມານິ, ອນາກຸລາ ຈ ກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິວິຘິນາ ລທ຺ຘພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປນ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກຕິ ປນ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ຘມ຺ມຈຣິຍາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ທຸວິຘສ຺ສປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ປຏິລາຠາ, ລທ຺ຘພ຺ເພນ ສມິຕິ ສງ຺ຄຕິ ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ລາໂຠ. ສມໂຍ ເອວ ອຠິສມໂຍ, ອຠິມຸຂຠາເວນ ວາ ສມໂຍ ອຠິສມໂຍຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຠິສມໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຘີໂຣ. ຕຕິເຍນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ເທນ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ກຖິຕາ. ຄາຖາຍໍ ປນ ວິວຏ຺ຏສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ, ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທໍ;

ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ນ ມີຍນ຺ຕິ, ເຍ ປມຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຕາ.

‘‘ເອວໍ ວິເສສໂຕ ຎຕ຺ວາ, ອປ຺ປມາທມ຺ຫິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອປ຺ປມາເທ ປໂມທນ຺ຕິ, ອຣິຍານໍ ໂຄຈເຣ ຣຕາ.

‘‘ເຕ ຌາຍິໂນ ສາຕຕິກາ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມາ;

ຜຸສນ຺ຕິ ຘີຣາ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໑-໒໓);

ຕສ຺ມາ ‘‘ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖວເສນປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຍໍ ໂວຫາຣກຖາ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ເທສນາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາ ຈ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ, ສຕ຺ໂຕ, ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ, ຂຕ຺ຕິໂຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ເທໂວ, ມາໂຣ’’ຕິ ເອວຣູປາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາ, ຂນ຺ຘາ, ຘາຕຸ, ອາຍຕນາ, ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ເອວຣູປາ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ເຍ ສມ຺ມຸຕິວເສນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ວິເສສມຘິຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ເນສໍ ສມ຺ມຸຕິເທສນໍ ເທເສຕິ. ເຍ ປນ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ວິເສສມຘິຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ປຣມຕ຺ຖເທສນໍ ເທເສຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຸປມາ – ຍຖາ ຫິ ເທສຠາສາກຸສໂລ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໂກ ອາຈຣິໂຍ ເຍ ທມິຬຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທມິຬຠາສາຍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເຍ ອນ຺ຘກຠາສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຍ, ເຕສໍ ຕາຍ ຕາຍ ຠາສາຍ. ເອວໍ ເຕ ມາຓວກາ ເຉກໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍມາຄມ຺ມ ຂິປ຺ປເມວ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຈຣິໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ຕໂຍ ເວທາ ວິຍ ກເຖຕພ຺ພຠາເວ ຐິຕານິ ຕີຓິ ປິຏການິ, ເທສຠາສາໂກສລ຺ລມິວ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖໂກສລ຺ລໍ, ນານາເທສຠາສາ ມາຓວກາ ວິຍ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາ ເວເນຍ຺ຍາ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ທມິຬຠາສາທິອາຈິກ຺ຂນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖວເສນ ເທສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຫ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ທຸເວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສິ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວທຕໍ ວໂຣ;

ສມ຺ມຸຕິໍ ປຣມຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕຕິຍໍ ນູປລພ຺ຠຕິ.

‘‘ສງ຺ເກຕວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓາ;

ປຣມຕ຺ຖວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມານໍ ຠູຕກາຣຓາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ໂວຫາຣກຸສລສ຺ສ, ໂລກນາຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ສມ຺ມຸຕິໍ ໂວຫຣນ຺ຕສ຺ສ, ມຸສາວາໂທ ນ ຊາຍຕີ’’ຕິ.

ອປິຈ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ – ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ,, ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ, ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ, ຈາຕິ. ‘‘ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານິ ຫິຣິຍນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສຕ຺ຕຸ ວາ ໂຫຕິ – ‘‘ກິມິທໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານິ ຫິຣິຍນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຫິຣິຍຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ປຸຣິໂສ, ຂຕ຺ຕິໂຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ເທໂວ, ມາໂຣ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ຊານາຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ວາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ກມ຺ມສ຺ສກາ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ເວຬຸວນາທໂຍ ມຫາວິຫາຣາ ຂນ຺ເຘຫິ ກາຣາປິຕາ, ຘາຕູຫິ ອາຍຕເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຖາ ‘‘ຂນ຺ຘາ ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ປິຕຣໍ, ອຣຫນ຺ຕໍ, ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທກມ຺ມໍ, ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສຕ຺ຕຸ ວາ ໂຫຕິ ‘‘ກິມິທໍ ຂນ຺ຘາ ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຄ຺ຄລາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ຊານາຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ວາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

ໂລກສມ຺ມຸຕິຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ນ ປຊຫນ຺ຕິ, ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ໂລກາຠິລາເປ ຐິຕາເຍວ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ. ໂສ ອິຘາປິ ໂລກໂວຫາຣວເສນ ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ເອກສຕ຺ຕສ຺ສ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ມຫາກປ຺ປໍ. ຍທິປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຍຕ຺ຖ ປນ ສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກໂລຕິ ອຏ຺ຐິຠາໂຄ. ‘‘ອຏ຺ຐິຂໂລ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐິສຎ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ໂຊຕິ ອຏ຺ຐິສມູໂຫ. ອຏ຺ຐິຣາສີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຏິປ຺ປມາຓໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ສມູໂຫ ກງ຺ກໂລ ນາມ, ຕໂຕ ອຸປຣິ ຍາວ ຕາລປ຺ປມາຓໍ ປຸຎ຺ໂຊ, ຕໂຕ ອຸປຣິ ຣາສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພເມຕໍ ສມູຫສ຺ເສວ ປຣິຍາຍວຈນໍ ເວປຸລ຺ລສ຺ເສວ ອຸປມາຠາເວນ ອາຫຏຕ຺ຕາ.

ສເຈ ສໍຫາຣໂກ ອສ຺ສາຕິ ອວິປ຺ປກິຣຓວເສນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕາ ໂກຈິ ຍທິ ສິຍາຕິ ປຣິກປ຺ປນວເສນ ວທຕິ. ສມ຺ຠຕຎ຺ຈ ນ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ຕຖາ ເກນຈິ ສມ຺ຠຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລໍ ອນ຺ຕຣຘານາຠາເວນ ປູຕິຠູຕໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຎ຺ຈ ອຫຸຕ຺ວາ ສເຈ ນ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ປຣິກປ຺ປນວເສເນວ ວທຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ເອກໍ ມຫາກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາວນ຺ຕສ຺ສ ສໍສຣນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ມຫາອຏ຺ຐິສຎ຺ຈໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ອາໂຣຫປຣິຓາເຫຫິ ຍຕ຺ຕໂກຍໍ ເວປຸລ຺ລປພ຺ພໂຕ. ສເຈ ປນສ຺ສ ໂກຈິ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ສມ຺ຠຕຎ຺ຈ ຕໍ ສເຈ ອວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ນິພ຺ພຸຕປ຺ປທີເປ ວິຍ ຠິຊ຺ຊນສຠາເວ ກເຬວຣນິກ຺ເຂປຣຫິເຕ ໂອປປາຕິກຕ຺ຕຠາເວ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນຏ຺ຐິເກ ຈ ຂຸທ຺ທກຕ຺ຕຠາເວ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຣິກປ຺ປນວເສນ ອິມສ຺ສ ນຍສ຺ສ ອາຫຏຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ຍທິ ສິຍາ ອຏ຺ຐິກງ຺ກໂລ, ເຕນາປິ ສເຫວ ອຍໍ ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ຊປຣິມາໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ນຍິທເມວໍ ລພ຺ຠມານສ຺ເສວ ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ຊສ຺ສ ວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ປຣິມາຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕາ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຄາຖາສຸ ມເຫສິນາຕິ ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ເອສຕິ ຄເວສຕີຕິ ມເຫສີ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ‘‘ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ’’ຕິ ຈ ຠຄວາ ‘‘ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເວປຸລ຺ໂລຕິ ຣາຊຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປພ຺ພເຕສຸ ວິປຸລຠາວໂຕ ເວປຸລ຺ໂລຕິ ລທ຺ຘນາໂມ. ຕໂຕ ເອວ ມຫາ, ຐິຕທິສາຠາຄວເສນ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຄິຊ຺ຌກູຏສ຺ສ. ຄິຣິພ຺ພເຊຕິ ຄິຣິພ຺ພຊປຸຣນາມກສ຺ສ ຣາຊຄຫສ຺ສ ສມີເປ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠຄວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນາປິ ກາເລນ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລສ຺ສ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຍມີທິສີ ກຏສິວຑ຺ຒນາ’’ຕິ ວຏ຺ເຏ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍສໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເອວໍ ກຏສິວຑ຺ຒນາ, ຕານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ທິຏ຺ຐວໂຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໂຕ ຈ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍທາ. ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ອຣຓີຍໂຕ ອຣິຍານິ, ອວິຕຖຠາເວນ ສຈ຺ຈານິ ຈາຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ອຣິຍຠາວກຣານິ ວາ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ອຣິເຍຫິ ວາ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ອຖ ວາ ອຣິຍສ຺ສ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ສເທວເກນ ຫິ ໂລເກນ ສຣຓນ຺ຕິ ອຣຓີຍໂຕ ອຣິໂຍ ຠຄວາ, ເຕນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈານີຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ຎາເຍນ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມຍວເສນ ປສ຺ສຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທິ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອເນກູປທ຺ທວາຘິຏ຺ຐານຕາຍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໂຕ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕວິຣເຫນ ຕຸຈ຺ຉຠາວໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸກ຺ຂໍ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາໂທ, ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ. ທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກມຕິ ເອເຕນ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຈ຺ຈຍຠູເຕນ, ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຕິກ຺ກໂມ, ນິພ຺ພານໍ. ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ ອຣຓີຍໂຕ ຈ ອຣິໂຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ມາເຣນ຺ໂຕ ກິເລເສ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄີຍຕິ, ສຍໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ. ຕໂຕ ເອວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປສມໍ ນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຸກ຺ຂູປສມຄາມີ. ຍໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣມໍ, ສນ຺ຘາວິຕ຺ວານ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ໂສ ເອວໍ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສາວີ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຕາປນ຺ໂນ ສພ຺ພມຸທິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສມາໂນ ສຕ຺ຕວາຣປຣມໍເຍວ ຠວາທີສຸ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ. ເອກພີຊີ, ໂກລໍໂກໂລ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌິມມຸທຸຠາເວນ ຕໂຍ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນາ. ເຕສຸ ສພ຺ພມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ວເສນິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣມໍ, ສນ຺ຘາວິຕ຺ວານາ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກໂຣ ປຣິໂຍສານກໂຣ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣວເສສານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຂປນາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜເລເນວ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມຸສາວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ເອກຘມ຺ມໍ ອຕີຕສ຺ສາຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິຫາຍິ. ເຕ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ນິປ຺ປຠາ ນິຕ຺ເຕຊາ ອິສ຺ສາປກຕາ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກໍ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ – ‘‘ເອຫິ, ຕ຺ວໍ ຠຄິນິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິ. ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສກ຺ເກນສ຺ສາ ອຠູຕຠາເວ ປກາສິເຕ ມຫາຊເນນ ‘‘ຘີ ກາຬກຓ຺ຓີ’’ຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒາປິຕາ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ອວີຈິຊາລານໍ ອິນ຺ຘນໍ ຫຸຕ຺ວາວ ອວີຈິນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ເອວໍ ອຸຬາຣຄຸຓໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠູເຕນ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ສາ ມໍ ອຠູເຕນ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິ ມຫາປທຸມຊາຕກມ຺ປິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ເອກຘມ຺ມໍ ອຕີຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ວຈີສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ. ອຕີຕສ຺ສາຕິ ຍາ ສາ ອຏ຺ຐ ອນຣິຍໂວຫາເຣ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຸ ອຣິຍໂວຫາເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠເຓ, ນາລິກ’’ນ຺ຕິ ອຣິເຍຫິ ຐປິຕາ ມຣິຍາທາ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ປຸຣິໂສ ເອວ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ. ອກຣຓີຍນ຺ຕິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສມ຺ປຊານມຸສາວາທີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິຎ຺ຈິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມຸສາວາເທເນວ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິເຍວ, ນ ຕຕ຺ຖ ລຊ຺ຊຕິ ສຈ຺ຈມຣິຍາທາຍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕມໍ ເອກຘມ຺ມໍ, ຍທິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ’’ຕິ.

ຄາຖາຍໍ ມຸສາວາທິສ຺ສາຕິ ມຸສາ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ປເຣສໍ ວິຎ຺ຎາປນວເສນ ວທນສີລສ຺ສ. ຍສ຺ສ ທສສຸ ວຈເນສຸ ເອກມ຺ປິ ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູເປ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຊນ຺ຕຸໂນຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ສຕ຺ໂຕ ຫິ ຊາຍນຏ຺ເຐນ ‘‘ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກສ຺ສາຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐປຣໂລກສ຺ສ. ອີທິໂສ ຫິ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ ເທວໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິ ອວສາເນ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ນ ປສ຺ສຕິ. ນຕ຺ຖິ ປາປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອິທໍ ນາມ ປາປໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ເອວຎ຺ເຈຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອຸປມາກາເຣ ນິປາໂຕ, ເຈຕິ ປຣິກປ຺ປເນ. ສຕ຺ຕາຕິ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ. ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ທານສໍວິຠາຄສ຺ສາຕິ ຍາຍ ຫິ ເຈຕນາຍ ອນ຺ນາທິເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ອນຸກມ຺ປາປູຊາສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ປເຣສໍ ທີຍຕິ, ຕໍ ທານໍ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຠາເວນ ຄຫິຕວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອກເທໂສ ສໍວິຠຊິຕ຺ວາ ທີຍຕິ, ອຍໍ ສໍວິຠາໂຄ. ວິປາກນ຺ຕິ ຜລໍ. ຍຖາຫໍ ຊານາມີຕິ ຍຖາ ອຫໍ ຊານາມິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສປິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ປວຕ຺ຕສຸຂວິປຈ຺ຈນວເສນ ສຕຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ປກາເຣນ ອຫໍ ທານສ຺ສ ສໍວິຠາຄສ຺ສ ຈ ວິປາກໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ຎາຓພເລນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານາມິ, ເອວໍ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຍທິ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ນ ອທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປເຣສໍ ນ ອທຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣິຍຈິຕ຺ເຕນ ຈ ຕຓ຺ຫາໂລຠວເສນ ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ທຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ນ ຈ ເນສໍ ມຈ຺ເຉຣມລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວາສຫນລກ຺ຂຓໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາວທູສການໍ ອຸປກ຺ກິເລສຠູຕານໍ ກຓ຺ຫຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຈ຺ເຉຣມລໍ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຈ຺ເຉຣຎ຺ເຈວ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ທານນ຺ຕຣາຍກຣໍ ອິສ຺ສາໂລຠໂທສາທິມລຎ຺ຈ ເນສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາ ທານເຈຕນາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຣິຍາທາຍ ປຣິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ໂກ ຫິ ສມ຺ມເທວ ທານຜລໍ ຊານນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ມຈ຺ເຉຣມລສ຺ສ ໂອກາສໍ ທເທຍ຺ຍ.

ໂຍປິ ເນສໍ ອສ຺ສ ຈຣິໂມ ອາໂລໂປຕິ ເນສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ອາໂລໂປ ສິຍາ. ຈຣິມໍ ກພຬນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ ສຕ຺ຕາ ປກຕິຍາ ຍຕ຺ຕເກຫິ ອາໂລເປຫິ ສຍໍ ຍາເປຍ຺ຍຸໍ, ເຕສຸ ເອກເມວ ອາໂລປໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຐເປຕ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎ ສພ຺ເພ ອາໂລເປ ອາຄຕາຄຕານໍ ອຕ຺ຖິການໍ ທຕ຺ວາ ໂຍ ຐປິໂຕ ອາໂລໂປ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ຈຣິໂມ ອາໂລໂປ ນາມ. ຕໂຕປິ ນ ອສໍວິຠຊິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ສເຈ ເນສໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ອສ຺ສູຕິ ເນສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຍທິ ສິຍຸໍ, ຕໂຕປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຣິມາໂລປໂຕປິ ສໍວິຠຊິຕ຺ວາວ ເອກເທສໍ ທຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຍຖາຫໍ ທານສໍວິຠາຄສ຺ສ ວິປາກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານາມິ, ເອວໍ ຍທິ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂຕິອາທິນາ ກມ຺ມຜລສ຺ສ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ເອວເມເຕ ສຕ຺ຕາ ທານສໍວິຠາເຄສຸ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ກາຣເຓນ ສມ຺ປຏິປາເທຕິ. ເອເຕເນວ ເຕສໍ ຕທຎ຺ຎປຸຎ຺ເຎສຸ ຈ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປຸຎ຺ເຎສຸ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາຕິ ມເຫສິນາ ຠຄວຕາ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ’ ຕິອາທິນາ, ອິເຘວ ວາ ‘‘ເອວໍ ເຈ ສຕ຺ຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ, ຎາຓຈາເຣນ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປາກໍ ສໍວິຠາຄສ຺ສາຕິ ສໍວິຠາຄສ຺ສປິ ວິປາກໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ທານສ຺ສ. ຍຖາ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ວິປາໂກ ມຫນ຺ຕໍ ຜລໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຍທິ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິເນຍ຺ຍ ມຈ຺ເຉຣມລນ຺ຕິ ມຈ຺ຉຣິຍມລໍ ອປເນຕ຺ວາ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ຈ ວິເສສໂຕ ປສນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຍສຸ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິເຍສຸ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນສຸ ທິນ຺ນໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ຍຸຕ຺ຕກາເລນ ທຊ຺ຊຸໍ ທເທຍ຺ຍຸໍ.

ມຫປ຺ຜລຠາວກຣຓໂຕ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ເຕສຸ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍສຸ. ທກ຺ຂິຓໍ ປຣໂລກໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຍຖາ ຕໍ ທານໍ ໂຫຕິ ມຫາທານໍ, ເອວໍ ທຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ພຫຸໂນ ອນ຺ນໍ ທຕ຺ວາ, ກຖໍ ປນ ອນ຺ນໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍສຸ ທກ຺ຂິຓ’’ນ຺ຕິ. ອິໂຕ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈຸຕາ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທາຍກາ. ກາມກາມິໂນຕິ ກາເມຕພ຺ພານໍ ອຸຬາຣານໍ ເທວໂຠຄານໍ ປຏິລທ຺ຘຣູປວິຠເວນ ກມ຺ມຸນາ ອຸປຄມເນ ສາຘຸກາຣິຕາຍ ກາມກາມິໂນ ສພ຺ພກາມສມງ຺ຄິໂນ. ໂມທນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຈາເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເມຕ຺ຕາຠາວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ຍານິ ການິຈີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ໂອປຘິການິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີຕິ

ເຕສໍ ນິຍມນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຘິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາ, ອຸປຘິສ຺ສ ກຣຓໍ ສີລໍ ເອເຕສໍ, ອຸປຘິປ຺ປໂຍຊນານິ ວາ ໂອປຘິການິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ອຕ຺ຕຠາວຊນການິ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍການິ. ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ຈ ຕາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຜລານິສໍສານໍ ວຕ຺ຖູນິ ຈາຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ. ຕານິ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທານມຍໍ, ສີລມຍໍ, ຠາວນາມຍນ຺ຕິ ຕິວິຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ຕິກນິປາຕວຓ຺ຓນາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ເມຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຈາໂຣປິ ລພ຺ຠຕິ ອປ຺ປນາປິ, ‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປນາຌານເມວ ລພ຺ຠຕິ. ຕຎ຺ຫິ ນີວຣຓາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕິຠາເວນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ ໂສຬສຠາຄໍ ໂອປຘິການິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ນ ອຄ຺ຆນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ໂຍ ວິປາໂກ, ຕໍ ໂສຬສ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກໍ ປຸນ ໂສຬສ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອກໂກຏ຺ຐາໂສ, ນ ຕໍ ອຎ຺ຎານິ ໂອປຘິການິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ອຄ຺ຆນ຺ຕີຕິ. ອຘິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ຠາສເຕຕິ ອຸປກ຺ກິເລສວິສຸທ຺ຘິຍາ ທິປ຺ປຕິ. ຕປເຕຕິ ຕໂຕ ເອວ ອນວເສເສ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ສນ຺ຕປຕິ. ວິໂຣຈຕີຕິ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິໂຣຈຕິ. ເມຕ຺ຕາ ຫິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຈນ຺ທາໂລກສງ຺ຂາຕາ ວິຄຕູປກ຺ກິເລສາ ຊຸຓ຺ຫາ ວິຍ ທິປ຺ປຕິ, ອາຕໂປ ວິຍ ອນ຺ຘກາຣໍ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິຘມນ຺ຕີ ຕປຕິ, ໂອສຘິຕາຣກາ ວິຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ວິໂຣຈຕິ ຈ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕາຣກຣູປານນ຺ຕິ ໂຊຕີນໍ. ຈນ຺ທິຍາຕິ ຈນ຺ທສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ຈນ຺ທີ, ຕສ຺ສາ ຈນ຺ທິຍາ, ປຠາຍ ຊຸຓ຺ຫາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສານນ຺ຕິ ວສ຺ສານໍ ພຫຸວເສນ ລທ຺ຘໂວຫາຣສ຺ສ ອຸຕຸໂນ. ປຈ຺ຉິເມ ມາເສຕິ ກຕ຺ຕິກມາເສ. ສຣທສມເຍຕິ ສຣທກາເລ. ອສ຺ສຍຸຊກຕ຺ຕິກມາສາ ຫິ ໂລເກ ‘‘ສຣທອຸຕູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິທ຺ເຘຕິ ອຸພ຺ພິທ຺ເຘ, ເມຆວິຄເມນ ທູຣີຠູເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວິຄຕວລາຫເກ’’ຕິ. ເທເວຕິ ອາກາເສ. ນຠໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສກ຺ກມາໂນຕິ ອຸທຍຏ຺ຐານໂຕ ອາກາສໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆນ຺ໂຕ. ຕມຄຕນ຺ຕິ ຕມໍ. ອຠິວິຫຈ຺ຈາຕິ ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາ ວິຘມິຕ຺ວາ. ໂອສຘິຕາຣກາຕິ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ປຠາ ເອຕາຍ ຘີຍຕິ, ໂອສຘີນໍ ວາ ອນຸພລປ຺ປທາຍິກຕ຺ຕາ ໂອສຘີຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຕາຣກາ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ສມາເນປິ ໂອປຘິກຠາເວ ເມຕ຺ຕາ ອິຕເຣຫິ ໂອປຘິກປຸຎ຺ເຎຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ ຈ ສຕ຺ເຕສຸ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ເສຏ຺ຐາ ຫິ ເອເຕ ວິຫາຣາ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຠູຕານິ ຍທິທໍ ເມຕ຺ຕາຌານານິ. ຍຖາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ນິທ຺ໂທສຈິຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂຍຄິໂນ ພ຺ຣຫ຺ມສມາວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິເມ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ ຈ ສຕ຺ເຕສຸ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ເມຕ຺ຕາວ ອິຕເຣຫິ ໂອປຘິກປຸຎ຺ເຎຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວມ຺ປິ ກສ຺ມາ ເມຕ຺ຕາວ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ? ອິຕເຣສໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ທານາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ປຣິປູຣິກຕ຺ຕາ ຈ. ອຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ເມຕ຺ຕາ, ຫິຕູປສໍຫາຣສາ, ອາຆາຕວິນຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ຍທິ ອໂນຘິໂສ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ, ອຖ ສຸເຂເນວ ກຣຸຓາທິຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ ອິຕເຣສໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສຍຕາຍ ສຕິ ເນສໍ ທຸກ຺ຂາສຫນຕາ, ສມ຺ປຕ຺ຕິວິເສສານໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາມຕາ, ປກ຺ຂປາຕາຠາເວນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມປ຺ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສກລໂລກຫິຕສຸຂວິຘານາຘິມຸຕ຺ຕາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມວິຈຍວເສນ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ນິຣວເສສສຸຂນິທານໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ຫິຕສຸຂຕ຺ຖເມວ ເນສໍ ສີລໍ ສມາທິຍນ຺ຕິ, ສີລປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ຠຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຫິຕສຸເຂສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎໍ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕິ, ຫິຕສຸຂາຠິວຑ຺ຒນຕ຺ຖເມວ ທຬ຺ຫໍ ວີຣິຍມາຣຠນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍວເສນ ວີຣຠາວໍ ປຕ຺ຕາປິ ສຕ຺ຕານໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍເນວ ອປຣາຘໍ ຂມນ຺ຕິ, ‘‘ອິທໍ ໂວ ທສ຺ສາມ, ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິນາ ກຕໍ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ນ ວິສໍວາເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຫິຕສຸຂາເຍວ ອຈລາຘິຏ຺ຐານາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອຈລາຍ ເມຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ພກາຣິໂນ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍເນວ ເນສໍ ວິປ຺ປກາເຣ ອຸທາສີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸພ຺ພກາຣິຕາຍປິ ນ ປຈ຺ຈຸປກາຣມາສິສນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ເຕ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຍາວ ທສພລຈຕຸ-ເວສາຣຊ຺ຊ-ຉອສາຘາຣຓຎາຓ-ອຏ຺ຐາຣສາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມປ຺ປເຠເທ ສພ຺ເພປິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ທານາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ປາຣິປູຣິກາ ເມຕ຺ຕາຕິ ຈ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສາ ອິຕເຣຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອປິຈ ເມຕ຺ຕາຍ ອິຕເຣຫິ ໂອປຘິກປຸຎ຺ເຎຫິ ມຫານຸຠາວຕາ ເວລາມສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ນາມ ມຫຕາ ເວລາມສ຺ສ ທານໂຕ ເອກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ໂສຕາປນ຺ນສຕໂຕ ເອກສ຺ສ ສກທາຄາມິສ຺ສ ທານໍ…ເປ… ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສຕໂຕ ຠຄວໂຕ, ຕໂຕປິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ, ຕໂຕປິ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣທານໍ, ຕໂຕປິ ສຣຓຄມນໍ, ຕໂຕປິ ສີລສມາທານໍ, ຕໂຕປິ ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕໍ ກາລໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍໍ ຄຫປຕິ ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ. ໂຍ ເຈກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ. ໂຍ ຈ ສຕໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓິໍ. ໂຍ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐).

ມຫຄ຺ຄຕປຸຎ຺ຎຠາເວນ ປນສ຺ສາ ປຣິຕ຺ຕປຸຎ຺ຎໂຕ ສາຕິສຍຕາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໕໕໖; ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໐). ກາມາວຈຣກມ຺ມຎ຺ຫິ ປມາຓກຕໍ ນາມ, ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ ປນ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອຘິສກາໂນຘິສກຜຣຓວເສນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓກຕໍ ນາມ. ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ລຄ຺ຄິຕຸໍ ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ໂຂ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມເມວ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ມໂຫໂຆ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຍເມວ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປເນຕີຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ.

ຄາຖາສຸ ໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ. ເມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຌານໍ. ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຠາວນາວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ອສຸຠຠາວນາທໂຍ ວິຍ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກເທສຄ຺ຄຫຓໍ ອກຕ຺ວາ ອນວເສສຜຣຓວເສນ ອໂນຘິໂສຜຣຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາຍ ປຄຸຓຠາວນາວເສນ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕນູ ສໍໂຍຊນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິເມ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂເນວ ປຏິຆສໍໂຍຊນາທໂຍ ປຫີຍມານາ ຕນູ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປສ຺ສໂຕ ອຸປຘິກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປຘິກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ຕນູ ສໍໂຍຊນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາຌານປທຏ຺ຐານາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປຘິກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ປສ຺ສໂຕ ປເຄວ ທສປິ ສໍໂຍຊນາ ຕນູ ໂຫນ຺ຕິ, ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕນູ ສໍໂຍຊນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິໂຆ ເຈວ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສໍໂຍຊນາ ຈ ຕນຸກາ ໂຫນ຺ຕິ. ປສ຺ສໂຕ ອຸປຘິກ຺ຂຍນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ກິເລສູປຘີນໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ເມຕ຺ຕໍ ອຘິຄມວເສນ ປສ຺ສນ຺ຕ ສ຺ສາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ນິພ຺ພານາຘິຄມຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕມານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ເຎ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກມ຺ປິ ເຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ເມຕ຺ຕາພເລນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ຍາປາທຕາຍ ພ຺ຍາປາເທນ ອທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ເມຕ຺ຕາຍຕີຕິ ຫິຕຜຣຓວເສນ ເມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ກຸສໂລຕິ ອຕິສເຍນ ກຸສລວາ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ, ປຏິຆາທິອນຕ຺ຖວິຄເມນ ໂວ. ເຂມີ ເຕນາຕິ ເຕນ ເມຕ຺ຕາຍິເຕນ. ສພ຺ເພ ຈ ປາເຓຕິ ຈສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ. ມນສານຸກມ຺ປນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອກສຕ຺ຕວິສຍາປິ ຕາວ ເມຕ຺ຕາ ມຫາກຸສລຣາສິ, ສພ຺ເພ ປນ ປາເຓ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຫິຕຜຣເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ ປຫູຕໍ ພຫຸໍ ອນປ຺ປກໍ ອປຣິຍນ຺ຕໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິມຫາກປ຺ເປປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກປ຺ປພນ຺ຘໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎໍ ອຣິໂຍ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປກໂຣຕິ ນິປ຺ຜາເທຕິ.

ສຕ຺ຕສຓ຺ຑນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ສຓ຺ເຑນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠຣິຕໍ, ສຕ຺ເຕຫິ ອວິຣຬໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຊິຕ຺ວາຕິ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມເນວ ວິຊິນິຕ຺ວາ. ຣາຊິສໂຍຕິ ອິສິສທິສາ ຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ. ຍຊມານາຕິ ທານານິ ທທມານາ. ອນຸປຣິຍຄາຕິ ວິຈຣິໍສຸ.

ອສ຺ສເມຘນ຺ຕິອາທີສຸ ໂປຣາຓກຣາຊກາເລ ກິຣ ສສ຺ສເມຘໍ, ປຸຣິສເມຘໍ, ສມ຺ມາປາສໍ, ວາຈາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ອເຫສຸໍ, ເຍຫິ ຣາຊາໂນ ໂລກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ທສມຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ສສ຺ສເມຘໍ ນາມ, ສສ຺ສສມ຺ປາທເນ, ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາໂຍຘານໍ ຉມາສິກໍ ຠຕ຺ຕເວຕນານຸປ຺ປທານໍ ປຸຣິສເມຘໍ ນາມ, ປຸຣິສສງ຺ຄຓ຺ຫເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສານໍ ໂປຕ຺ຖເກ ເລຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ວິນາ ວຑ຺ຒິຍາ ສຫສ຺ສທ຺ວິສຫສ຺ສມຕ຺ຕຘນານຸປ຺ປທານໍ ສມ຺ມາປາສໍ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ມາ ມນຸສ຺ເສ ປາເສຕິ ຫທເຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາປາສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຕາຕ ມາຕຸລາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ສຓ຺ຫວາຈາຍ ສງ຺ຄຫຓໍ ວາຈາເປຍ຺ຍໍ ນາມ, ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊໍ ປິຍວາຈຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຜີຕຎ຺ຈ ປຫູຕອນ຺ນປານໍ ເຂມໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ມນຸສ຺ສາ ມຸທາ ໂມທມານາ ອຸເຣ ປຸຕ຺ເຕ ນຈ຺ເຈນ຺ຕາ ອປາຣຸຕຆຣາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິທໍ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ອຄ຺ຄຬານໍ ອຠາວໂຕ ‘‘ນິຣຄ຺ຄຬ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ໂປຣາຓິກາ ປເວຓິ, ອຍໍ ໂປຣາຓິກາ ປກຕິ.

ອປຣຠາເຄ ປນ ໂອກ຺ກາກຣາຊກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ອິມຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕາ ອຸທ຺ຘມ຺ມູລໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘນ຺ຕິອາທິເກ ປຎ຺ຈ ຍຎ຺ເຎ ນາມ ອກໍສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິຍສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ເຕສໍ ອາສິ ວິປລ຺ລາໂສ, ທິສ຺ວານ ອຓຸໂຕ ອຓຸໍ…ເປ….

‘‘ເຕ ຕຕ຺ຖ ມນ຺ເຕ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ, ໂອກ຺ກາກໍ ຕທຸປາຄມຸ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໓໐໑-໓໐໔);

ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສເມຕ຺ຖ ເມຘນ຺ຕິ ພາເຘນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສເມໂຘ. ທ຺ວີຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເອກວີສຕິຍູປສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມທິວເສ ເອວ ສຕ຺ຕນວຸຕິປຎ຺ຈປສຸສຕຆາຕຠີສນສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ຠູມິຎ຺ຈ ປຸຣິເສ ຈ ອວເສສສພ຺ພວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຸຣິສເມຕ຺ຖ ເມຘນ຺ຕິ ພາເຘນ຺ຕີຕິ ປຸຣິສເມໂຘ. ຈຕູຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ຘິໍຠູມິຍາ ອສ຺ສເມເຘ ວຸຕ຺ຕວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ມເມຕ຺ຖ ປາສນ຺ຕິ ຂິປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປາໂສ. ຍຸຄຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬ ປເວສນທຓ຺ຑກສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕິໂຕກາເສ ເວທິໍ ກຕ຺ວາ ສໍຫາຣິເມຫິ ຍູປາທີຫິ ສຣສ຺ສຕິນທິຍາ ນິມຸຄ຺ໂຄກາສໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິໂລມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສຕ຺ຣຍາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ວາຊເມຕ຺ຖ ປິວນ຺ຕີຕິ ວາຊເປຍ຺ໂຍ. ເອເກນ ປຣິຍຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຕຣສຫິ ປສູຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເພຬຸວຍູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສກທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄໂຬຕິ ນິຣຄ຺ຄໂຬ. ນວຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ຠູມິຍາ ປຸຣິເສຫິ ຈ ອສ຺ສເມເຘ ວຸຕ຺ຕວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ສພ຺ພເມຘປຣິຍາຍນາມສ຺ສ ອສ຺ສເມຘວິກປ຺ປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ຈນ຺ທປ຺ປຠາຕິ ຈນ຺ທປ຺ປຠາຍ. ຕາຣຄຓາວ ສພ຺ເພຕິ ຍຖາ ສພ຺ເພປິ ຕາຣາຄຓາ ຈນ຺ທິມໂສຠາຍ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕ ອສ຺ສເມຘາທໂຍ ຍຎ຺ຎາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສຸຠາວິຕສ຺ສ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນານຸຠວນ຺ຕິ, ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ນາຄ຺ຆນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອປເຣປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ນ ຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນ ຫນ຺ຕີຕິ ເຕເນວ ເມຕ຺ຕາຠາວນານຸຠາເວນ ທູຣວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ຍາປາທຕາຍ ນ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ຫິໍສຕິ, ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ນ ວິພາຘຕິ ວາ. ນ ຆາເຕຕີຕິ ປຣໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ນ ສຕ຺ເຕ ຫນາເປຕິ ນ ວິພາຘາເປຕິ ຈ. ນ ຊິນາຕີຕິ ສາຣມ຺ຠວິຄ຺ຄາຫິກກຖາທິວເສນ ນ ກຎ຺ຈິ ຊິນາຕິ ສາຣມ຺ຠສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ຊານິກຣຓວເສນ ວາ ອຑ຺ຑກຣຓາທິນາ ນ ກຎ຺ຈິ ຊິນາຕິ. ນ ຊາປເຍຕິ ປເຣປິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຘນຊານິໍ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ເມຕ຺ຕໍໂສຕິ ເມຕ຺ຕາມຍຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ, ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ອໍໂສ ອວິຊຫນຏ຺ເຐນ ອວຍວຠູໂຕຕິ ເມຕ຺ຕໍໂສ. ສພ຺ພຠູເຕສູຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ. ຕໂຕ ເອວ ເວຣໍ ຕສ຺ສ ນ ເກນຈີຕິ ອກຸສລເວຣໍ ຕສ຺ສ ເກນຈິປິ ກາຣເຓນ ນຕ຺ຖິ, ປຸຄ຺ຄລເວຣສງ຺ຂາໂຕ ວິໂຣໂຘ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເອວເມຕສ຺ມິໍ ເອກກນິປາເຕ ປຏິປາຏິຍາ ເຕຣສສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍ ຈາຕິ ປນ຺ນຣສສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ, ນີວຣຓສຸຕ຺ຕໍ ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐິສຎ຺ຈຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ. ອິຕເຣສຸ ປນ ວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ

ຂຸທ຺ທກນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ອິຕິວຸຕ຺ຕກສ຺ສ ເອກກນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.