໑໒. ສຸມນສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຫເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸມນສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ –

ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາຍ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສາສເນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ໂຄ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ນາມ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຕໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສ຺ເວ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິຍ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຖຣິ ຠິກ຺ຂູ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕໂຍຊນິກໍ ກຎ຺ຈນຖູປໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອເນການິ ທີປຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສານິ ກາເຣຕ຺ວາ ທີປປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສານິ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຍໍ ທລິທ຺ທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຸມນເສຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ຕິຓຫາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ອນ຺ນຠາໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ສຸມນເສຏ຺ຐີປິ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ນິຈ຺ຈກາລໍ ມຫາທານໍ ເທຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ອຸປຣິຏ຺ໂຐ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທເນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ອນ຺ນຠາຣສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທານິ ຈ ໂສ ອຏວິໂຕ ຕິຓໍ ອາທາຍ ເຄຫໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ນຠາຣສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ອນ຺ນຠາໂຣ ຕໍ ຕຸຈ຺ຉປຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ລຠິສ຺ສາມ ມຫາປຸຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຖກໍ ອາຄເມຖາ’’ຕິ ຕິຓກາຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເວເຄນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍ຺ຫໍ ຐປິຕຠາຄຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເວເຄນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທາຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ສຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ນ ລຠາມິ. ອຊ຺ຊ ປນ ເມ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ຈ ທິຏ຺ໂຐ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ຖິ, ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ –

‘‘ອິມິນາ ປນ ທາເນນ, ມາ ເມ ທາລິທ຺ທິຍໍ ອຫຸ;

ນຕ຺ຖີຕິ ວຈນໍ ນາມ, ມາ ອໂຫສິ ຠວາຠເວ. –

ຠນ຺ເຕ ເອວຣູປາ ທຸຊ຺ຊີວິຕາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ, ນຕ຺ຖີຕິ ປທເມວ ນ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕຸ ມຫາປຸຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສຸມນເສຏ຺ຐິໂນປິ ຉຕ຺ເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ, ອຸປຣິຏ຺ເຐ ສຸປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກິໍ ມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທານໍ ທທມານໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ນາຫໍ ຕວ ທານໍ ອາຣພ຺ຠ ສາຘຸກາຣໍ ເທມິ, ອນ຺ນຠາເຣນ ປນ ອຸປຣິຏ຺ຐສ຺ສ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ມຍາ ເອສ ສາຘຸກາໂຣ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ. ໂສ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທານໍ ທທນ຺ໂຕ ເທວຕໍ ສາຘຸກາຣໍ ທາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ອນ຺ນຠາໂຣ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ໂຕ ເອກປິຓ຺ຑປາເຕເນວ ສາຘຸກາຣໍ ທາເປສິ, ຕສ຺ສ ທາເນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕຍາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ສາມິ, ອຸປຣິຏ຺ຐປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ເມ ອຊ຺ຊ ຠາຄຠຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທ, ໂຠ, ກຫາປຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຫີ’’ຕິ? ‘‘ນ ເທມິ, ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຍາວ ສຫສ຺ສໍ ວຑ຺ເຒສິ, ອິຕໂຣ ສຫສ຺ເສນາປິ ນາທາສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ໂຫຕຸ, ໂຠ, ຍທິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ເທສິ, ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ອຍ຺ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເຄນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ ສຸມນເສຏ຺ຐິ, ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຓ຺ຑປາເຕ ປຕ຺ຕິໍ ຍາຈຕິ, ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ ໂສ ອຸປມໍ ອາຫຣິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຓ຺ຑິຕ, ກຸລສຕິເກ ຄາເມ ເອກສ຺ມິໍ ຆເຣ ທີປໍ ຊາເລຍ຺ຍ, ເສສາ ອຕ຺ຕໂນ ເຕເລນ ວຏ຺ຏິໍ ເຕເມຕ຺ວາ ຊາລາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ປຸຣິມປທີປສ຺ສ ປຠາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຕິເຣກຕຣາ, ຠນ຺ເຕ, ປຠາ ໂຫຕີຕິ. ເອວເມວໍ ປຓ຺ຑິຕ ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸ ວາ ໂຫຕຸ, ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາ ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ປິຓ຺ຑປາເຕ ປເຣສໍ ປຕ຺ຕິໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຍຕ຺ຕການໍ ເທຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ວຑ຺ຒຕິ. ຕ຺ວຎ຺ຫິ ເອກເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສິ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປນ ປຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນາຍ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເອໂກ ຕວ, ເອໂກ ຕສ຺ສາຕິ.

ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ສາມິ, ປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ອິເມ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນາຫໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວິກ຺ກິຓາມິ, ສທ຺ຘາຍ ເຕ ປຕ຺ຕິໍ ທມ຺ມີຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ສທ຺ຘາຍ ເທສິ, ອຫມ຺ປິ ຕວ ຄຸເຓ ປູເຊມິ, ຄຓ຺ຫ, ຕາຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ມາ ສຫຕ຺ຖາ ກມ຺ມມກາສິ, ວີຖິຍໍ ຆຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ວສ. ເຍນ ຈ ເຕ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ມມ ສນ຺ຕິກາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປນ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາໂຕ ຕທເຫວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕສ຺ມາ ຣາຊາປິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອນ຺ນຠາຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ທາເປສິ.

ໂສ ສຸມນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສຫາຍໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ອມິໂຕທນສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ມຫານາມສກ຺ກສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ, ສຕ຺ຖຸ ຈູຬປິຕຸ ປຸຕ຺ໂຕ ປຣມສຸຂຸມາໂລ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຉສຸ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ປູເວ ລກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຄຸເຬຫິ ກີຬນ຺ເຕສຸ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ປຣາຊິໂຕ ປູວານໍ ອຕ຺ຖາຍ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິ. ສາ ມຫນ຺ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຖາລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເວ ເປເສສິ. ປູເວ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ ກີຬນ຺ໂຕ ປຣາຊິໂຕ ຕເຖວ ປຫິຓິ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປູເວສຸ ອາຫເຏສຸ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ມາຕາ ‘‘ອິທານິ ປູວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອສຸຕປຸພ຺ພຕາຍ ‘‘ນຕ຺ຖິປູວາ ນາມ ອິທານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ນຕ຺ຖິປູເວ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປເສສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ນຕ຺ຖິປູເວ ກິຣ, ອຍ຺ເຍ, ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ນຕ຺ຖີຕິ ປທໍ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ, ຕາຕ, ອິມໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນຄຣປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ເທວຕາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສາມິນາ ອນ຺ນຠາຣກາເລ ອຸປຣິຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠາຄຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ‘ນຕ຺ຖີຕິ ປທເມວ ນ ສຸເຓຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນາ ນາມ ຐປິຕາ. ສເຈ ມຍໍ ຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ເຂຍ຺ຍາມ, ມຸທ຺ຘາປິ ໂນ ສຕ຺ຕຘາ ຜເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທິພ຺ພປູເວຫິ ປາຕິໍ ປູຣຍິໍສຸ. ໂສ ປຸຣິໂສ ປາຕິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ວິວຣິ. ເຕສໍ ຄນ຺ໂຘ ສກລນຄຣໍ ຜຣິ. ປູໂວ ປນ ມຸເຂ ຐປິຕມຕ຺ໂຕວ ສຕ຺ຕຣສຫຣຓິສຫສ຺ສານິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ອນຸຣຸທ຺ໂຘປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ມໍ ມຎ຺ເຎ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ມາຕາ ປິຍາຍຕິ. ນ ຫິ ເມ ອຎ຺ຎທາ ຕາຍ ນຕ຺ຖິປູວາ ນາມ ປກ຺ກປຸພ຺ພາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ນາຫໍ ຕວ ປິໂຍ’’ຕິ. ຕາຕ, ກິໍ ວເທສິ, ມມ ອກ຺ຂີຫິປິ ຫທຍມໍສໂຕປິ ຕ຺ວໍ ປິຍຕໂຣຕິ. ສຈາຫໍ, ອມ຺ມ, ຕວ ປິໂຍ, ກສ຺ມາ ມມ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູເປ ນຕ຺ຖິປູເວ ນາມ ນ ອທາສີຕິ. ສາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕ, ກິຎ຺ຈິ ປາຕິຍໍ ອໂຫສີ’’ຕິ. ອາມ, ອຍ຺ເຍ, ປູວານໍ ປາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ອໂຫສິ, ນ ເມ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ກຕປຸຎ຺ໂຎ, ເທວຕາຫິສ຺ສ ທິພ຺ພປູວາ ປຫິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສປິ ມາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ນ ມຍາ ເອວຣູປາ ປູວາ ຂາທິຕປຸພ຺ພາ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມ ນຕ຺ຖິປູວເມວ ປເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕນ ‘‘ປູເວ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາເລ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຍ ປາຕິຍາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຫິຓຕິ, ເທວຕາ ປາຕິໍ ປູເຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຊານິຕ຺ວາ ທິພ຺ພປູເວເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖຸ ປນ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ກຸລປຏິປາຏິຍາ ສາກິຍກຸມາເຣສຸ ປພ຺ພຊນ຺ເຕສຸ ມຫານາເມນ ສກ຺ເກນ, ‘‘ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ກຸລາ ໂກຈິ ປພ຺ພຊິໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕຍາ ວາ ປພ຺ພຊິຕພ຺ພໍ, ມຍາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ອຕິສຸຂຸມາໂລ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ. ໂກ ເອສ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ນາມາຕິ? ໂສ ຫິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕໍ ກິເມວ ຊານິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠທ຺ທິໂຍ ກິມິໂລຕິ ຕໂຍ ຊນາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ກຫໍ ອຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕສຸ ກິມິໂລ ‘‘ໂກຏ຺ເຐສຸ ອຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກິເຣກທິວສໍ ວີຫີ ໂກຏ຺ຐມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປນ຺ເຕ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກຏ຺ເຐ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອວມາຫ. ອຖ ນໍ ຠທ຺ທິໂຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ອຸກ຺ຂລິຍໍ ອຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກິເຣກທິວສໍ ອຸກ຺ຂລິໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ເຖເວຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎມກາສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຕ ອຸໂຠປິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນ ຊານາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ຣຕນຸພ຺ເພຘມກຸຬາຍ ມຫາສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ອຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ກິຣ ເນວ ວີຫິໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕາ, ນ ຠຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ, ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐປິຕຠຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຕິຍໍເຍເວຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎມກາສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອວໍ ຠຕ຺ຕຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານມ຺ປິ ອຊານນ຺ໂຕ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມນ຺ເຕ ກິໍ ຊານິສ຺ສຕິ.

ໂສ ‘‘ເອຫິ ໂຂ ເຕ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຆຣາວາສຕ຺ຖໍ ອນຸສາສິສ຺ສາມິ, ປຐມໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠາຕຣາ ວຸຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມນ຺ຕານໍ ອປຣິຍນ຺ຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ເມ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠທ຺ທິຍປມຸເຂຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສາກິຍກຸມາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປິຍມ຺ພວເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ສມ຺ມາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ເອກາສເນ ນິສິນ຺ໂນວ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລການິ ວິຍ ສຫສ຺ສໂລກຘາຕຸໂຍ ໂອໂລກນສມຕ຺ໂຖ ຫຸຕ຺ວາ –

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ເຕວິຊ຺ໂຊ ອິທ຺ຘິປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໓໒, ໕໖໒) –

ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣປາທມູເລ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປສິ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ສຸມນເສຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ໂຕ ອນ຺ນຠາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິປິ ຎຕ຺ວາ –

‘‘ອນ຺ນຠາໂຣ ປຸເຣ ອາສິໍ, ທລິທ຺ໂທ ຕິຓຫາຣໂກ;

ປິຓ຺ຑປາໂຕ ມຍາ ທິນ຺ໂນ, ອຸປຣິຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ’’ຕິ. –

ອາຫ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂຍ ໂສ ຕທາ ມຍາ ອຸປຣິຏ຺ຐສ຺ສ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕໂຕ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ມມ ສຫາຍໂກ ສຸມນເສຏ຺ຐິ ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ເອຕຣຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ວິຎ຺ຌາຏວິຍໍ ປພ຺ພຕປາເທ ມຸຓ຺ຑນິຄໂມ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ມຫາມຸຓ຺ຑສ຺ສ ນາມ ອຸປາສກສ຺ສ ມຫາສຸມໂນ ຈູຬສຸມໂນຕິ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ໂສ ຈູຬສຸມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ຈ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ອຸປກາໂຣ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອິທໍ ອທ຺ທສ ‘‘ໂສ ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທິສ຺ວາ ຈ ປນ ອຸປກຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິ. ມຫາມຸຓ຺ໂຑ ປນ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ປຸພ຺ເພປິ ວິສ຺ສາສິໂກ ເອວ. ໂສ ເຖຣໍ ປິຓ຺ຑປາຕກາເລ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ມຫາສຸມນໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອຍ຺ໂຍ, ເມ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ອາຄໂຕ, ຍາວສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ອຸປາສໂກ ເຖຣໍ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ເຕມາສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິ, ເຖໂຣປິ ອຘິວາເສສິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ວິຍ ເຕມາສໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ຕິຈີວຣຎ຺ເຈວ ຄຸຬເຕລຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອລໍ, ອຸປາສກ, ນ ເມ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ວສ຺ສາວາສິກລາໂຠ ນາເມສ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ນ ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິເກ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ສາມເຓໂຣປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາສຸມໂນ ສາມເຓໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ເມ, ອຸປາສກ, ມຫາສຸມເນນຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈູຬສຸມນໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈູຬສຸມນໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຎາຕເກ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍ ໂອຕຣິ.

ເຖໂຣ ປນ ປກຕິຍາປິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອຸທຣວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິ. ອຖ ນໍ ກິລນ຺ຕຣູປໍ ທິສ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ໂວ ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຸທຣວາໂຕ ເມ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎທາປິ ສມຸຏ຺ຐິຕປຸພ຺ໂພ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອໂນຕຕ຺ຕໂຕ ປານີເຍ ລທ຺ເຘ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ສາມເຓຣາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ອໂນຕຕ຺ເຕ ປນ຺ນໂຄ ນາມ ນາຄຣາຊາ ມໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ປານີຍວາຣກໍ ອາຫຣາຕິ. ໂສ ສາຘູຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕໍ ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ນາຄຣາຊາ ນາຄນາຏກປຣິວຸໂຕ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ໂສ ສາມເຓຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ກຸຊ຺ຌິ, ‘‘ອຍໍ ມຸຓ຺ຑກສມໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ປາທປໍສຸໍ ມມ ມຕ຺ຖເກ ໂອກິຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອໂນຕຕ຺ເຕ ປານີຍຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ທານິສ຺ສ ປານີຍໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນິກໍ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ມຫາປາຕິຍາ ອຸກ຺ຂລິໍ ປິທຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຜເຓນ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ສາມເຓໂຣ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອາກາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຸໂຓຫິ ເມ ນາຄຣາຊ, ອຸຄ຺ຄເຕຊ ມຫພ຺ພລ;

ເທຫິ ເມ ປານີຍຆຏໍ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖມ຺ຫິ ອາຄໂຕ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາຄຣາຊາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ, ຄງ຺ຄາ ນາມ ມຫານທີ;

ມຫາສມຸທ຺ທມປ຺ເປຕິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ ປານີຍໍ ຫຣາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ‘‘ອຍໍ ນາຄຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາຍ ນ ທສ຺ສຕິ, ອຫໍ ພລກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອານຸຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາວ ປານີຍໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມໍ ອໂນຕຕ຺ຕໂຕວ ປານີຍໍ ອາຫຣາເປຕິ, ເຕນາຫໍ ອິທເມວ ຫຣິສ຺ສາມິ, ອເປຫິ, ມາ ມໍ ວາເຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິໂຕວ ປານີຍໍ ຫາສ຺ສໍ, ອິມິນາວມ຺ຫິ ອຕ຺ຖິໂກ;

ຍທິ ເຕ ຖາມພລໍ ອຕ຺ຖິ, ນາຄຣາຊ ນິວາຣຍາ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ນາຄຣາຊາ ອາຫ –

‘‘ສາມເຓຣ ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕວ ວິກ຺ກມ ໂປຣິສໍ;

ອຠິນນ຺ທາມິ ເຕ ວາຈໍ, ຫຣສ຺ສຸ ປານີຍໍ ມມາ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ສາມເຓໂຣ ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຣາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍທິ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຫຣາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຊານສ຺ສູ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຍາ ປານີຍໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາສຏ຺ຐເທວຕານໍ ຕາວ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ອໂນຕຕ຺ຕທຫປິຏ຺ເຐ ປນ຺ນຄນາຄຣາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ມມ ສງ຺ຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍໍ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເອເຕເນວ ນີຫາເຣນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກປາເລ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຏິປາຏິຍາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕຫິ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເອວໍ ໂສ ອສຎ຺ເຎ ຈ ອຣູປິພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາປິ ເທວຕາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫປິຏ຺ເຐ ນາຬິຍໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓານິ ວິຍ ອາກາສໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ສນ຺ນິປຕິເຕ ເທວສງ຺ເຆ ສາມເຓໂຣ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ນາຄຣາຊໍ ອາຫ –

‘‘ສຸໂຓຫິ ເມ ນາຄຣາຊ, ອຸຄ຺ຄເຕຊ ມຫພ຺ພລ;

ເທຫິ ເມ ປານີຍຆຏໍ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖມ຺ຫິ ອາຄໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ນາໂຄ ອາຫ –

‘‘ສາມເຓຣ ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕວ ວິກ຺ກມ ໂປຣິສໍ;

ອຠິນນ຺ທາມິ ເຕ ວາຈໍ, ຫຣສ຺ສຸ ປານີຍໍ ມມາ’’ຕິ.

ໂສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນາຄຣາຊສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິຕໂກວ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ນາຄຣາຊສ຺ສ ຜເຓ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂຘມຸຂໍ ນິປ຺ປີເຬສິ, ຕາວເທວ ພລວຕາ ປຸຣິເສນ ອກ຺ກນ຺ຕອລ຺ລຈມ຺ມໍ ວິຍ ນາຄຣາຊສ຺ສ ຜເຓ ອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ໂອຄລິຕ຺ວາ ທພ຺ພິມຕ຺ຕາ ຜຓປຸຏກາ ອເຫສຸໍ. ນາຄຣາຊສ຺ສ ຜເຓຫິ ມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປມາຓາ ອຸທກວຏ຺ຏິໂຍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ອາກາເສເຍວ ປານີຍວາຣກໍ ປູເຣສິ. ເທວສງ຺ໂຆ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ອຖ ນາຄຣາຊາ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິ, ຊຍກຸສຸມວຓ຺ຓານິສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ອເຫສຸໍ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມໍ ເທວສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ປານີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປສິ, ເອຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸເຂ ຫຕ຺ຖໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫທຍມໍສໍ ວາສ຺ສ ມທ຺ທາມິ, ປາເທ ວາ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍໍ ຂິປາມີ’’ຕິ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິ. ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕປິ ນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິເຍວ. ສາມເຓໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປານີຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປິວຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ນາຄຣາຊາປິ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ສາມເຓໂຣ ມຍາ ອທິນ຺ນເມວ ປານີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ມາ ປິວິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣ ສາມເຓຣາຕິ. ‘‘ປິວຖ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ເມ ທິນ຺ນໍ ປານີຍໍ ອາຫຏ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ຂີຓາສວສາມເຓຣສ຺ສ ມຸສາກຖນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວສ຺ສ ອາພາໂຘ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠິ. ປຸນ ນາໂຄ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາມເຓເຣນມ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ເທວຄຓໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາປິໂຕ, ອຫມສ຺ສ ຫທຍໍ ວາ ຜາເລສ຺ສາມິ, ປາເທ ວາ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍ ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ສາມເຓໂຣ ມຫານຸຠາໂວ, ຕຸມ຺ເຫ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາເມຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຂມາເປຕ຺ວາ ນໍ ຄຈ຺ຉຖາຕິ. ໂສ ສຍມ຺ປິ ສາມເຓຣສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ຊານາຕິເຍວ, ລຊ຺ຊາຍ ປນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ອຖ ນໍ ເຖຣສ຺ສ ວຈເນນ ຂມາເປຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອໂນຕຕ຺ຕອຸທເກນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ປຫິເຓຍ຺ຍາຖ, ອຫເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເຖໂຣປິ ສາມເຓຣໍ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂູປິ ເຖຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ. ອເຖກຈ຺ເຈ ສາມເຓຣໍ ສີເສປິ ກຓ຺ເຓສຸປິ ພາຫາຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສາມເຓຣ ຈູຬກນິຏ຺ຐ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມໍ ອາສີວິສໍ ຄີວາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ວິຍ ສາມເຓຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ສຸມນສາມເຓຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອໂນຕຕ຺ຕອຸທເກນມ຺ຫິ ປາເທ ໂຘວິຕຸກາໂມ, ສາມເຓຣານໍ ຆຏໍ ທຕ຺ວາ ປານີຍໍ ອາຫຣາເປຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ວິຫາເຣ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ສາມເຓຣສຕານິ ສນ຺ນິປາເຕສິ. ເຕສຸ ສຸມນສາມເຓໂຣ ສພ຺ພນວໂກ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພມຫລ຺ລກໍ ສາມເຓຣໍ ອາຫ – ‘‘ສາມເຓຣ, ສຕ຺ຖາ ອໂນກຕ຺ຕທຫອຸທເກນ ປາເທ ໂຘວິຕຸກາໂມ, ຆຏໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປານີຍໍ ອາຫຣາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ເສເສປິ ປຏິປາຏິຍາ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸ. ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ຂີຓາສວສາມເຓຣາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ອຕ຺ຖິ, ເຕ ປນ ‘‘ນາຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ພທ຺ໂຘ ມາລາປຸໂຏ, ສຸມນສາມເຓຣສ຺ເສວ ພທ຺ໂຘ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອສມຕ຺ຖຕາເຍວ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ປຣິໂຍສາເນ ປນ ສຸມນສ຺ສ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ, ‘‘ສາມເຓຣ, ສຕ຺ຖາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫອຸທເກນ ປາເທ ໂຘວິຕຸກາໂມ, ກຸຏໍ ອາທາຍ ກິຣ ອຸທກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ອາຫຣາເປນ຺ເຕ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອໂນຕຕ຺ຕໂຕ ກິຣ ມໍ ອຸທກໍ ອາຫາຣາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ສຸມນາ’’ຕິ. ໂສ ວິສາຂາຍ ກາຣິເຕສຸ ຆນສຸວຓ຺ຓໂກຏ຺ຏິເມສຸ ເສນາສນກຸເຏສຸ ເອກໍ ສຏ຺ຐິກຸຏອຸທກຄຓ຺ຫນກໍ ມຫາຆຏໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍສກູເຏ ຐປິເຕນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂອລມ຺ພກໍ ກຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸໂຂ ປກ຺ຂນ຺ທິ.

ນາຄຣາຊາ ສາມເຓຣໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏໍ ອໍສກູເຏນ ອາທາຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມາທິເສ ທາເສ ວິຊ຺ຊມາເນ ກສ຺ມາ ສຍໍ ອາຄຕາ, ອຸທເກນຕ຺ເຖ ສຕິ ກສ຺ມາ ສາສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປຫິຓຖາ’’ຕິ ກຸເຏນ ອຸທກໍ ອາທາຍ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣໂຕ ໂຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ອຫເມວ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫ, ມຫາຣາຊ, ອຫເມວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອາຓຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາຄຣາຊານໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ກຸຏໍ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສນາຄຎ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣສ຺ສ ລີລໍ, ອາກາເສ ຫໍສຣາຊາ ວິຍ ໂສຠຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ປານີຍຆຏໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສິ ຕ຺ວໍ, ສຸມນາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຕວສ຺ໂສມ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສຸມນ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທາຍຊ຺ຊອຸປສມ຺ປທໍ ອທາສິ. ທ຺ເວເຍວ ກິຣ ສາມເຓຣາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກາ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິໍສຸ – ອຍຎ຺ຈ ສຸມໂນ ໂສປາໂກ ຈາຕິ.

ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວຸໂສ, ເອວຣູໂປ ຫິ ນາມ ທຫຣສາມເຓຣສ຺ສ ອານຸຠາໂວ ໂຫຕິ, ນ ໂນ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູໂປ ອານຸຠາໂວ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາສເນ ທຫໂຣປິ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ໂນ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໘໒. ‘‘ໂຍ ຫເວ ທຫໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ຍຸຎ຺ຊຕິ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ. ປຠາເສຕີຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ອພ຺ຠາທີຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ໂລກໍ ຂນ຺ຘາທິເຠທໍ ໂລກໍ ໂອຠາເສຕິ, ເອກາໂລກໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຸມນສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ທ຺ວາທສມໍ.

ຠິກ຺ຂຸວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈວີສຕິໂມ ວຄ຺ໂຄ.