໒໕. ຠິກ຺ຂຸວຄ຺ໂຄ

໑. ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕສຸ ກິຣ ເອເກໂກ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເອເກກເມວ ຣກ຺ຂິ. ອເຖກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ທຸຣກ຺ຂໍ ຣກ຺ຂາມິ, ອຫໍ ທຸຣກ຺ຂໍ ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວິວທິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອິມມຕ຺ຖໍ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣກ຺ຂນທ຺ວາຣເມວ ທຸຣກ຺ຂນ຺ຕິ ມຎ຺ຎາມ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອມ຺ເຫສຸ ທຸຣກ຺ຂໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸມ຺ປິ ອໂນສາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພານິ ເປຕານິ ທຸຣກ຺ຂາເນວ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ນ ອິທາເນວ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອສໍວຸຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ອສໍວຸຕາ, ອສໍວຸຕຕ຺ຕາເຍວ ຈ ປຓ຺ຑິຕານໍ ໂອວາເທ ອວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີເຕ ຕກ຺ກສິລຊາຕກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂສີນໍ ວເສນ ຣາຊກຸເລ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕາຠິເສເກນ ມຫາສຕ຺ເຕນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຣາຊາສເນ ນິສິນ຺ເນນ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ວີຣິຍໍ ນາເມຕໍ ສຕ຺ເຕຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ອຸທານວເສນ ອຸທານິຕໍ –

‘‘ກຸສລູປເທເສ ຘິຕິຍາ ທຬ຺ຫາຍ ຈ,

ອນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາຠຍຠີຣຸຕາຍ ຈ;

ນ ຣກ຺ຂສີນໍ ວສມາຄມິມ຺ຫເສ,

ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ມຫຕາ ຠເຍນ ເມ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໓໒) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕທາປິ ຕຸມ຺ເຫວ ປຎ຺ຈ ຊນາ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ຣຊ຺ຊຄຫຓຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອາວຸຘຫຕ຺ຖາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຣກ຺ຂສີຫິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປນີເຕສຸ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີສຸ ອສໍວຸຕາ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ໂອວາເທ ອວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອລີຍນ຺ຕາ ຣກ຺ຂສີຫິ ຂາທິຕາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິຕ຺ຖ. ເຕສຸ ປນ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສຸສໍວຸໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິໍ ເທວວຓ຺ຓິໍ ຍກ຺ຂິນິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ອຫເມວາ’’ຕິ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ສພ຺ພານິ ທ຺ວາຣານິ ສໍວຣິຕພ຺ພານິ. ເອຕານິ ຫິ ສໍວຣນ຺ໂຕ ເອວ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໖໐. ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ໂສເຕນ ສໍວໂຣ;

ຆາເນນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍວໂຣ.

໓໖໑. ‘‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ;

ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ຍທາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອສມເປກ຺ຂເນນ ໂມຫໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສໍວໂຣ ຖກນໍ ປິທຫນໍ ຄຸຕ຺ຕິ ກຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ເອວຣູໂປ ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸເຍວ ປນ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຣໂຕ ປນ ຊວນວີຖິຍໍ ເອສ ລພ຺ຠຕິ. ຕທາ ຫິ ອສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ໂກສຊ຺ຊໍ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອກຸສລວີຖິຍໍ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ລພ຺ຠຕິ. ສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ຂນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ສຕິ ຎາຓນ຺ຕິ ກຸສລວີຖິຍໍ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ລພ຺ຠຕິ.

ກາເຍນ ສໍວໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປສາທກາໂຍປິ ໂຈປນກາໂຍປິ ລພ຺ຠຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ກາຍທ຺ວາຣເມວ. ຕຕ຺ຖ ປສາທທ຺ວາເຣ ສໍວຣາສໍວໂຣ ກຖິໂຕວ. ໂຈປນທ຺ວາເຣປິ ຕໍວຕ຺ຖຸກາ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ. ເຕຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ອກຸສລວີຖິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ອສໍວຸຕໍ ໂຫຕິ, ກຸສລວີຖິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິອາທີຫິ ສໍວຸຕໍ. ສາຘຸ ວາຈາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຈປນວາຈາປິ ວາຈາ. ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ມຸສາວາທາທີຫິ ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ອສໍວຸຕໍ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາເວຣມຓິອາທີຫິ ສໍວຸຕໍ. ມນສາ ສໍວໂຣຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຊວນມນໂຕ ອຎ຺ເຎນ ມເນນ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ນຕ຺ຖິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນຫິ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ອສໍວຸຕໍ ໂຫຕິ, ອນຠິຊ຺ຌາທີຫິ ສໍວຸຕໍ ໂຫຕິ. ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ສພ຺ເພສຸປິ ສໍວໂຣ ສາຘຸ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ອຏ຺ຐ ສໍວຣທ຺ວາຣານິ ອຏ຺ຐ ຈ ອສໍວຣທ຺ວາຣານິ ກຖິຕານິ. ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອສໍວຣທ຺ວາເຣສຸ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສກລວຏ຺ຏມູລກທຸກ຺ຂໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ສໍວຣທ຺ວາເຣສຸ ປນ ຐິໂຕ ສພ຺ພສ຺ມາປິ ວຏ຺ຏມູລກທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ຫໍສຆາຕກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ຫຕ຺ຖສໍຍໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຫໍສຆາຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ກິຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອກໂຕ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ອຈິຣວຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຕເປ ຕປ຺ປມານາ ສາຣຓີຍກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ທ຺ເວ ຫໍສາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກສ຺ສ ຫໍສໂປຕກສ຺ສ ອກ຺ຂິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ, ອິຕໂຣ ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ອິມສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອກ຺ຂິ, ປຣປສ຺ເສ ອກ຺ຂິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີຕິ. ອິທມ຺ປິ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິເຍວາຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸປຘາເຣຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫໍສສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ຂິປິ, ຫໍໂສ ສກ຺ຂຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ອຖ ນໍ ອິຕຣໍ ວຏ຺ຏສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣປສ຺ເສ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂອຣິມກ຺ຂິນາ ນິກ຺ຂາເມສິ. ຫໍໂສ ວິຣວນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາທມູເລເຍວ ປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ໂວ ກຕໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ ຠິກ຺ຂຸ ປາຓາຕິປາໂຕ ກໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກສ຺ມາ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອວມກາສິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສມານາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸປິ ຐາເນສຸ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຣິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ເອວຣູເປ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອກາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ອິນ຺ທປຕ຺ຕນຄເຣ ຘນຎ຺ຈເຍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຣາ ອຸປຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປນ຺ໂຕ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ກຸຣຸຘມ຺ໂມ ນາມ ປຎ຺ຈສີລານິ, ຕານິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິ. ຍຖາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ເອວມສ຺ສ ມາຕາ ອຄ຺ຄມເຫສີ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ອຸປຣາຊາ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຣຊ຺ຊຸຄາຫໂກ ອມຈ຺ໂຈ ສາຣຖິ ເສຏ຺ຐິ ໂທຓມາປໂກ ມຫາມຕ຺ໂຕ ໂທວາຣິໂກ ນຄຣໂສຠິນີ ວຓ຺ຓທາສີຕິ ເອວເມເຕສຸ ເອກາທສສຸ ຊເນສຸ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ກລິງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ທນ຺ຕປຸຣນຄເຣ ກລິງ຺ເຄ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຊນສນ຺ນິໂຠ ນາມ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອານີເຕ ເທໂວ ວສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ອານຍນຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຫິຓິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຍາຈນກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ –

‘‘ຕວ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ, ວິທິຕ຺ວານ ຊນາຘິປ;

ວຓ຺ຓໍ ອຎ຺ຊນວຓ຺ເຓນ, ກລິງ຺ຄສ຺ມິໍ ນິມິມ຺ຫເສ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໓.໗໖) –

ອິມໍ ຕິກນິປາເຕ ຊາຕກໍ ກເຖສິ. ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປນ ອານີເຕປິ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ‘‘ໂສ ຣາຊາ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂຕິ, ເຕນສ຺ສ ຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ຍໍ ໂສ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ ປຸນ ກາລິງ຺ໂຄ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຈ ອມຈ຺ເຈ ຈ ເປເສສິ. ເຕສຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ເຕສຸ ຣາຊານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສີເລສຸ ກິຎ຺ຈິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂນ ສີລ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສີລເຠໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ ເຕຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສີລານິ ກຖຍິໍສຸ. ກາລິງ຺ໂຄ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂາເປຕ຺ວາ ອາຠຕໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ທິສ຺ວາວ ສມາທາຍ ສາຘຸກໍ ປູເຣສິ. ຕສ຺ສ ຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ປາວສ຺ສິ, ຣຏ຺ຐໍ ເຂມໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ຄຓິກາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ປຸຓ຺ໂຓ ໂທວາຣິໂກ ຕທາ;

ຣຊ຺ຊຸຄາໂຫ ຈ ກຈ຺ຈາໂນ, ໂທຓມາປໂກ ຈ ໂກລິໂຕ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕທາ ເສຏ຺ຐີ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ສາຣຖີ;

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກສ຺ສໂປ ເຖໂຣ, ອຸປຣາຊານນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ມເຫສີ ຣາຫຸລມາຕາ, ມາຍາເທວີ ຊເນຕ຺ຕິກາ;

ກຸຣຸຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຘາເຣຖ ຊາຕກ’’ນ຺ຕິ. –

ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕໂນ ສີລເຠເທ ອາສງ຺ກໍ ກຣິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ມາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິຠາຣິຍໍ ກມ຺ມມກາສິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທຫິ ວາຈາຍ ຈ ສໍຍເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖໒. ‘‘ຫຕ຺ຖສໍຍໂຕ ປາທສໍຍໂຕ,

ວາຈາສໍຍໂຕ ສໍຍຕຸຕ຺ຕໂມ;

ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ,

ເອໂກ ສນ຺ຕຸສິໂຕ ຕມາຫຸ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖສໍຍໂຕຕິ ຫຕ຺ຖກີຬາປນາທີນໍ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ປເຣສໍ ປຫຣຓາທີນໍ ວາ ອຠາເວນ ຫຕ຺ຖສໍຍໂຕ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວາຈາຍ ປນ ມຸສາວາທາທີນໍ ອກຣຓໂຕ ວາຈາຍ ສໍຍໂຕ. ສໍຍຕຸຕ຺ຕໂມຕິ ສໍຍຕຕ຺ຕຠາໂວ, ກາຍຈລນສີສຸກ຺ຂິປນຠມຸກວິກາຣາທີນໍ ອກາຣໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍ ຣໂຕ. ສມາຫິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິໂຕ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸສິໂຕຕິ ເອກວິຫາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຕຸສິໂຕ ວິປສ຺ສນາຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄເມນ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກຎ຺ຫິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເສຂາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄເມນ ສນ຺ຕຸສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຕຸສິຕາ, ອຣຫາ ປນ ເອກນ຺ຕສນ຺ຕຸສິໂຕວ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຫໍສຆາຕກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂກກາລິກວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ມຸຂສໍຍໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ‘‘ອຖ ໂຂ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໑; ສຸ. ນິ. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕ; ອ. ນິ. ໑໐.໘໙) ອາຄຕເມວ. ອຕ຺ໂຖປິສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂກກາລິເກ ປນ ປທຸມນິຣເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອໂຫ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂໍ ນິສ຺ສາຍ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ເສວ ຫິສ຺ສ ປຖວີ ວິວຣໍ ອທາສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂເມວ ນິສ຺ສາຍ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ໂສຕຸກາເມຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ຕສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອກສ຺ມິໍ ສເຣ ກຈ຺ຉໂປ ວສຕິ. ທ຺ເວ ຫໍສໂປຕກາ ໂຄຈຣາຍ ຈຣນ຺ຕາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫວິສ຺ສາສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ກຈ຺ຉປໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ຫິມວນ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕຕເລ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ, ຣມຓິໂຍ ປເທໂສ, ຄຈ຺ຉິສ຺ສສິ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ອຫໍ ກຖໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ຕໍ ເນສ຺ສາມ, ສເຈ ມຸຂໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ສມ຺ມາ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກໍ ທຓ຺ຑກໍ ກຈ຺ຉເປນ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຕສ຺ສ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ຑໍສິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຕໍ ຕຖາ ຫໍເສຫິ ນີຍມານໍ ຄາມທາຣກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ຫໍສາ ກຈ຺ຉປໍ ທຓ຺ເຑນ ຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ກຈ຺ຉໂປ ‘‘ຍທິ ມໍ ສຫາຍກາ ເນນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ໂຫຕິ ທຸຏ຺ຐເຈຏກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ຫໍສານໍ ສີຆເວຄຕາຍ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຣາຊນິເວສນສ຺ສ ອຸປຣິຠາຄໍ ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ທຓ຺ຑກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາກາສງ຺ຄເຓ ປຕິຕ຺ວາ ທ຺ເວຘາ ຠິຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ອວຘີ ວຕ ອຕ຺ຕານໍ, ກຈ຺ຉໂປ ພ຺ຍາຫຣໍ ຄິຣໍ;

ສຸຄ຺ຄຫີຕສ຺ມິໍ ກຏ຺ຐສ຺ມິໍ, ວາຈາຍ ສກິຍາວຘີ.

‘‘ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ນຣວີຣິຍເສຏ຺ຐ,

ວາຈໍ ປມຸຎ຺ເຈ ກຸສລໍ ນາຕິເວລໍ;

ປສ຺ສສິ ພຫຸຠາເຓນ, ກຈ຺ຉປໍ ພ຺ຍສນໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໒໙-໑໓໐);

ອິມໍ ທຸກນິປາເຕ ພຫຸຠາຓິຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ມຸຂສໍຍເຕນ ສມຈາຣິນາ ອນຸທ຺ຘເຕນ ນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖໓. ‘‘ໂຍ ມຸຂສໍຍໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ມນ຺ຕຠາຓີ ອນຸທ຺ຘໂຕ;

ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ທີເປຕິ, ມຘຸຣໍ ຕສ຺ສ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸຂສໍຍໂຕຕິ ທາສຈຓ຺ຑາລາທໂຍປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ທຸຊ຺ຊາໂຕ, ຕ຺ວໍ ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິອາທີນໍ ອວຈນຕາຍ ມຸເຂນ ສໍຍໂຕ. ມນ຺ຕຠາຓີຕິ ມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ຠຓນສີໂລ. ອນຸທ຺ຘໂຕຕິ ນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ທີເປຕີຕິ ຠາສິຕຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ເທສນາຘມ຺ມຎ຺ຈ ກເຖຕິ. ມຘຸຣນ຺ຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠາສິຕໍ ມຘຸຣໍ ນາມ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຖເມວ ສມ຺ປາເທຕິ, ນ ປາຬິໍ, ປາຬິໍເຍວ ສມ຺ປາເທຕິ, ນ ອຕ຺ຖໍ, ອຸຠຍໍ ວາ ປນ ນ ສມ຺ປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ຠາສິຕໍ ມຘຸຣໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ໂກກາລິກວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ຘມ຺ມາຣາມຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຘມ຺ມາຣາໂມຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມາຣາມຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖາຣາ ກິຣ ‘‘ອິໂຕ ເມ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຣຈິເຕ ອເນກສຫສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ຂີຓາສວານໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສພ຺ເພປິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເອໂກ ປນ ຘມ຺ມາຣາໂມ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ນ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປຏິວຈນມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ອວີຕຣາໂຄ, ສຕ຺ຖຣິ ຘຣມາເນເຍວ ວາຍມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໂກວ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາຣາມສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫສຸ ສິເນຫມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ມນ຺ຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຖ, ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ອວີຕຣາໂຄ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຘຣນ຺ເຕສຸເຍວ ວາຍມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ຊາມິ ຈິນ຺ເຕມິ ອນຸສ຺ສຣາມີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎນາປິ ມຍິ ສິເນຫວນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຘມ຺ມາຣາມສທິເສເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕາ ມມ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາເຍວ ປນ ມໍ ປູເຊນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖໔. ‘‘ຘມ຺ມາຣາໂມ ຘມ຺ມຣໂຕ, ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ;

ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສທ຺ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິວາສນຏ຺ເຐນ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ໂມ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມາຣາໂມ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ເມ ຣໂຕຕິ ຘມ຺ມຣໂຕ. ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຈິນ຺ຕນຕາຍ ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ. ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ເອວຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕຕິໍສເຠທາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຈ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ຘມ຺ມາຣາມຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ວິປກ຺ຂເສວກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ສລາຠນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິປກ຺ຂເສວກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິເຣໂກ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຫາໂຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ລທ຺ໂຘ ເຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ລທ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ, ກຕິປາຫໍ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ກຕິປາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠສກ຺ກາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປກ຺ຂິໂກ ເອໂສ’’ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ເອວມກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ທຫຣໍ ນິສ຺ສາຍ ກຕິປາຫໍ ວສິໍ, ນ ຈ ປນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ໂຣເຈມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຕ຺ວໍ ລທ຺ຘິໍ ນ ໂຣເຈສິ, ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐການໍເຍວ ປນ ລທ຺ຘິໍ ໂຣເຈນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຈຣສິ. ນ ຕ຺ວໍ ອິທາເນວ ເອວໍ ກໂຣສິ, ປຸພ຺ເພປິ ເອວຣູໂປເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ, ປຸພ຺ເພ ປເນສ ເກສໍ ລທ຺ຘິໍ ໂຣເຈນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຈຣິ, ອາຈິກ຺ຂຖ ໂນ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ປຸຣາຓໂຈຣານ ວໂຈ ນິສມ຺ມ,

ມຫິຬາມຸໂຂ ໂປຖຍມນ຺ວຈາຣີ;

ສຸສຎ຺ຎຕານຎ຺ຫິ ວໂຈ ນິສມ຺ມ,

ຄຊຸຕ຺ຕໂມ ສພ຺ພຄຸເຓສຸ ອຏ຺ຐາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໒໖) –

ອິມໍ ມຫິຬາມຸຂຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ສກລາເຠເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຣລາຠໍ ປຕ຺ເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣລາຠໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜເລສຸ ເອກຘມ຺ໂມປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສກລາຠສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ເສວ ປນ ຌານາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໖໕. ‘‘ສລາຠໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ປິຫຍໍ ຈເຣ;

ອຎ຺ເຎສໍ ປິຫຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສມາຘິໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ.

໓໖໖. ‘‘ອປ຺ປລາໂຠປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ, ສລາຠໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕິ;

ຕໍ ເວ ເທວາ ປສໍສນ຺ຕິ, ສຸທ຺ຘາຊີວິໍ ອຕນ຺ທິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສລາຠນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກລາຠໍ. ສປທານຈາຣຎ຺ຫິ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ສລາຠໍ ອຕິມຎ຺ຎຕິ ຫີເຬຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອກຣເຓນ ສລາຠໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ອຎ຺ເຎສໍ ປິຫຍນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ລາຠໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ນ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ລາຠໍ ປິຫຍນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຈີວຣາທິກຣເຓ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ວາ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ສລາຠໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕີຕິ ອປ຺ປລາໂຠປິ ສມາໂນ ອຸຈ຺ຈນີຈກຸເລ ປຏິປາຏິຍາ ສປທານໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສລາຠໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕິ ນາມ. ຕໍ ເວຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສາຣຊີວິຕຕາຍ ສຸທ຺ຘາຊີວິໍ ຊງ຺ຆພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕກປ຺ປເນນ ອກຸສີຕຕາຍ ອຕນ຺ທິຕໍ ເທວາ ປສໍສນ຺ຕິ ໂຖເມນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ວິປກ຺ຂເສວກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຎ຺ຈຄ຺ຄທາຍກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ສພ຺ພໂສຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຄ຺ຄທາຍກໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ສສ຺ເສ ເຂຕ຺ເຕ ຐິຕກາເລເຍວ ເຂຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ນາມ ເທຕິ, ຂລກາເລ ຂລຄ຺ຄໍ ນາມ ເທຕິ, ຂລຠຓ຺ຑກາເລ ຂລຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ ນາມ ເທຕິ, ອຸກ຺ຂລິກກາເລ ກຸມ຺ຠຄ຺ຄໍ ນາມ ເທຕິ, ປາຕິຍໍ ວຑ຺ຒິຕກາເລ ປາຕຄ຺ຄໍ ນາມ ເທຕີຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຄ຺ຄທານານິ ເທຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອທຕ຺ວາ ນາມ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຕນສ຺ສ ປຎ຺ຈຄ຺ຄທາຍໂກຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຈສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຠຊນເວລາຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສປິ ທ຺ວາຣປມຸເຂ ອນ຺ໂຕເຄຫາຠິມຸໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປນ ຕໍ ປຣິວິສມານາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຄ຺ຄໍ ທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອິທານິ ຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ. ສເຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕ຺ຕໍ ຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສຕິ, ປຸນປາຫໍ ປຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ເອວໍ ອຍໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນ ປສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປິຏ຺ຐິໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີ ໂອນມິຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ປາຓິນາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຖາ ຐິຕາ ເອວ ຈ ປນ ‘‘ຄໂຕ ນຸ ໂຂ ໂນ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຑ຺ຒກ຺ຂິເກນ ໂອໂລເກສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປນ ສວນຠເຍນ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ນ ວເທຕິ, ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ປນ ສຓິກເມວ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີສໍ ຈາເລສິ. ໂລກຄຣຸນາ ພຸທ຺ເຘນ ‘‘ນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີເສ ຈາລິເຕ ສາ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ເຄຫາຠິມຸຂໍ ໂອຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ປິຏ຺ຐິໍ ທຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຫສິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓານຎ຺ຈ ຣສ຺ມີນໍ ໂອຠາສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທ຺ທສ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ນາມ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນານໍ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ນ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ໂຠຕິ ນາສິໂຕມ຺ຫິ ຕຍາ, ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອນາຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຠາຣິຍໍ ເຕ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຠຸຕ຺ຕໍ ໂຠຊນປາຕິໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫໍ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຄ຺ຄໍ ທຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ອິໂຕ ຈ ເມ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອໂກວ ຠຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ ຠຸຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອວສິຏ຺ໂຐ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ ເມ ອິທໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ເມ ຕວ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄ຺ຄມ຺ປິ ມຍ຺ຫເມວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຠຸຕ຺ຕຠຕ຺ຕມ຺ປິ, ຈຣິມກຠຕ຺ຕປິຓ຺ໂຑປິ ມຍ຺ຫເມວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ. ມຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣທຕ຺ຕູປຊີວິເປຕສທິສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຍທຄ຺ຄໂຕ ມຊ຺ຌໂຕ ເສສໂຕ ວາ,

ປິຓ຺ຑໍ ລເຠຖ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວີ;

ນາລໍ ຖຸຕຸໍ ໂນປິ ນິປຈ຺ຈວາທີ,

ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໒໑໙);

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ທີປສາມິໂກ ນາມ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ‘ນ ເມ ຕວ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເອວໍ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໂກວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຠິກ຺ຂູຕິ ວທຖ, ກິຕ຺ຕາວຕາ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຖໍຣູປາ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ ສປ຺ປາຍາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ທ຺ເວປິ ຊນາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ‘ນາມຣູປ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ກຖໍ ສຸຓິໍສຸ, ນາມຣູປໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ເນສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນາເມ ຈ ຣູເປ ຈ ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອໂສຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖໗. ‘‘ສພ຺ພໂສ ນາມຣູປສ຺ມິໍ, ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ມມາຍິຕໍ;

ອສຕາ ຈ ນ ໂສຈຕິ, ສ ເວ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ເວທນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຈາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ ປວຕ຺ເຕ ນາມຣູເປ. ມມາຍິຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ຄາໂຫ ນຕ຺ຖິ. ອສຕາ ຈ ນ ໂສຈຕີຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນາມຣູເປ ຂຍວຍໍ ປຕ຺ເຕ ‘‘ມມ ຣູປໍ ຂີຓໍ…ເປ… ມມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຂີຓ’’ນ຺ຕິ ນ ໂສຈຕິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ‘‘ຂຍວຍຘມ຺ມໍ ເມ ຂີຓ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ. ສ ເວຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ນາມຣູເປ ມມາຍິຕຣຫິໂຕປິ ອສຕາປິ ເຕນ ອໂສຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ອຸໂຠປິ ຊຍມ຺ປຕິກາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ປຎ຺ຈຄ຺ຄທາຍກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ມຫາກຈ຺ຈາເນ ອວນ຺ຕິຊນປເທ ກຸຣຣຆຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ ໂສໂຓ ນາມ ໂກຏິກຓ຺ໂຓ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ເຖເຣນ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ, ໂສຓ, ຍາວຊີວໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຕິວິຍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ຕຕິຍວາເຣ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ ທກ຺ຂິຓາປເຖ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ສຕ຺ຖາຣໍ ສມ຺ມຸຂາ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕເສນາສໂນ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຖິນາເມຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕເສນາສເນ ຕໍ ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສຕ຺ຖາຣາ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການິ (ສຸ. ນິ. ໗໗໒ ອາທໂຍ) ສພ຺ພາເນວ ສຣຠຎ຺ເຎນ ອຠຓິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ອພ຺ຠານຸໂມເທນ຺ໂຕ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນສາຘຸກາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ຠູມຏ຺ຐກເທວາ ນາຄາ ສຸປຓ຺ຓາຕິ ເອວໍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກສາຘຸກາຣເມວ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຊຕວນໂຕ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ກຸຣຣຆຣນຄເຣ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸ ມຫາອຸປາສິກາຍ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາປິ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ອຖ ນໍ ອຸປາສິກາ ອາຫ – ‘‘ໂກ ເອສ ສາຘຸກາຣໍ ເທຕີ’’ຕິ? ອຫໍ, ຠຄິນີຕິ. ໂກສິ ຕ຺ວນ຺ຕິ? ຕວ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ, ເທວຕາຕິ. ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ມຍ຺ຫໍ ສາຘຸກາຣໍ ອທຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ກສ຺ມາ ເທສີຕິ? ນາຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສາຘຸກາຣໍ ທມ຺ມີຕິ. ອຖ ກສ຺ສ ເຕ ສາຘຸກາໂຣ ທິນ຺ໂນຕິ? ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຏິກຓ຺ຓສ຺ສ ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ. ກິໍ ເມ ປຸຕ຺ເຕນ ກຕນ຺ຕິ? ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສຕ຺ຖາ ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ເຕນສ຺ສ ມຍາປິ ສາຘຸກາໂຣ ທິນ຺ໂນ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ສາຘຸກາຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠູມຏ຺ຐກເທເວ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກສາຘຸກາຣເມວ ຊາຕນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ, ສາມິ, ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຖິໂຕຕິ? ຕວ ປຸຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ກຖິໂຕຕິ. ເອວໍ ເທວຕາຍ ກເຖນ຺ຕິຍາວ ອຸປາສິກາຍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິ.

ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິເຍວ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣປິ ໂຂ ສຕ຺ຖາຣາ ສາຘຸກາເຣ ທິນ຺ເນ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ທິນ຺ນສາສນໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ (ມຫາວ. ໒໕໙) ປຎ຺ຈ ວເຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກເຍວ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຊຕວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ເຖໂຣ ປຸນທິວເສ ຕໍ ອາທາຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ມາຕຸ ອຸປາສິກາຍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ສາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສີ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາສິເກ, ຕຸຍ຺ຫໍ ເກນ ອິທໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ມຍາ ‘ໂກ ເອໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອຫ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘ຕາຕ, ຍໂຕ ຕຍາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ເອວ. ອສຸກທິວເສ ນາມ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’’ຕິ. ໂສ ອຘິວາເສສິ. ອຸປາສິກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກເມວ ທາສິໍ ເຄຫຣກ຺ຂິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຣິຊນໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ກາຣິເຕ ມຓ຺ຑເປ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ນວສຕາ ໂຈຣາ ຕສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ເຄເຫ ໂອຕາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ເຄຫໍ ສຕ຺ຕຫິ ປາກາເຣຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຈຓ຺ຑສຸນເຂ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ. ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຉທນສ຺ສ ອຸທກປາຕຏ຺ຐາເນ ປນ ປຣິຂໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຕິປຸນາ ປູຣຍິໍສຸ. ຕໍ ທິວາ ອາຕເປນ ວິລີນໍ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ກຐິນໍ ກກ຺ຂຬໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສານນ຺ຕຣາ ມຫນ຺ຕານິ ອຍສງ຺ຆາຏການິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠູມິຍໍ ໂອທຫິໍສຸ. ອິຕິ ອິມຎ຺ຈາຣກ຺ຂໍ ອຸປາສິກາຍ ຈ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຐິຕຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕ ໂຈຣາ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ສາ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸມງ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິປຸປຣິຂາຍ ຈ ອຍສງ຺ຆາຏການຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄເນວ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິໍສຸ ‘‘ສເຈ ສາ ອມ຺ຫາກໍ ອິຘ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຄຫາຠິມຸຂີ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອສິນາ ນໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຖາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ.

ໂຈຣາປິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ກຫາປຓຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ. ສາ ທາສີ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ອຸປາສິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ພຫູ ໂຈຣາ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຫາປຓຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສູ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ໂຈຣາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກຫາປເຓ ຫຣນ຺ຕຸ, ອຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາມິ, ມາ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິ, ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຕໍ ປຫິຓິ. ໂຈຣາປິ ກຫາປຓຄພ຺ຠໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຣຊຕຄພ຺ຠໍ ວິວຣິໍສຸ. ສາ ປຸນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຸປາສິກາປິ ‘‘ໂຈຣາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ຫຣນ຺ຕຸ, ມາ ເມ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣີ’’ຕິ ປຸນ ຕໍ ປຫິຓິ. ໂຈຣາ ຣຊຕຄພ຺ຠມ຺ປິ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຄພ຺ຠໍ ວິວຣິໍສຸ. ສາ ປຸນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ອຸປາສິກາ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠຕິ ເຊ ຕ຺ວໍ ອເນກວາຣໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ, ‘ໂຈຣາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ຫຣນ຺ຕຸ, ອຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາມິ, ມາ ເມ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣີ’ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕາປິ ມມ ກຖໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄຈ຺ຉສິເຍວ. ສເຈ ອິທານິ ຕ຺ວໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສສິ, ຊານິສ຺ສາມິ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຫິຓິ.

ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕກໍ ຫຣນ຺ຕານໍ ອສນິ ປຕິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຈຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສີຆໍ ອຸປາສິກາຍ ສນ຺ຕກໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ກຫາປເຓຫິ ກຫາປຓຄພ຺ຠໍ, ຣຊຕສຸວຓ຺ເຓຫິ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓຄພ຺ເຠ ປຸນ ປູຣຍິໍສຸ. ຘມ຺ມຕາ ກິເຣສາ, ຍໍ ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມຈາຣິນໍ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ,

ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕິ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ,

ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒);

ໂຈຣາປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອາສນາ ໂອຕຣິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອຸປາສິກາຍ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຂມາຫິ ເມ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອາຆາຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ມາເຣຕຸກາໂມ ອຏ຺ຐາສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕ, ຕາຕ, ຂມາມີ’’ຕິ. ເສສໂຈຣາປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ຂມາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອຍ຺ເຍ, ສເຈ ໂນ ຂມຖ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂວ ສນ຺ຕິເກ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ທາເປຖາ’’ຕິ. ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອິເມ ໂຈຣາ ມມ ຄຸເຓສຸ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສນ຺ນາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ປພ຺ພາເຊຖ ເນ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖານໍ ທສານິ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ ຣຊາເປຕ຺ວາ ເຕ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈ ເນສໍ ເອເກກສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານມທາສິ. ເຕ ນວສຕາ ຠິກ຺ຂູ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນວສຕກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈຣິຍວເສນ ຘມ຺ມເທສນໍ ວວຕ຺ຖາເປຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໖໘. ‘‘ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂໍ.

໓໖໙. ‘‘ສິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ນາວໍ, ສິຕ຺ຕາ ເຕ ລຫຸເມສ຺ສຕິ;

ເຉຕ຺ວາ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ຕໂຕ ນິພ຺ພານເມຫິສິ.

໓໗໐. ‘‘ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທ ປຎ຺ຈ ຊເຫ, ປຎ຺ຈ ຈຸຕ຺ຕຣິ ຠາວເຍ;

ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄ ຠິກ຺ຂຸ, ໂອຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໗໑. ‘‘ຌາຍ ຠິກ຺ຂຸ ມາ ປມາໂທ,

ມາ ເຕ ກາມຄຸເຓ ຣເມສ຺ສຸ ຈິຕ຺ຕໍ;

ມາ ໂລຫຄຸຬໍ ຄິລີ ປມຕ຺ໂຕ,

ມາ ກນ຺ທີ ທຸກ຺ຂມິທນ຺ຕິ ທຍ຺ຫມາໂນ.

໓໗໒. ‘‘ນຕ຺ຖິ ຌານໍ ອປຎ຺ຎສ຺ສ, ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ ອຌາຍໂຕ;

ຍມ຺ຫິ ຌານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ, ສ ເວ ນິພ຺ພານສນ຺ຕິເກ.

໓໗໓. ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

໓໗໔. ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕໍ.

໓໗໕. ‘‘ຕຕ຺ຣາຍມາທິ ຠວຕິ, ອິຘ ປຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ.

໓໗໖. ‘‘ມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ ກລ຺ຍາເຓ, ສຸທ຺ຘາຊີເວ ອຕນ຺ທິເຕ;

ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຍສ຺ສ, ອາຈາຣກຸສໂລ ສິຍາ;

ຕໂຕ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີຕິ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ເມຕ຺ຕາວເສນ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌາເນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີເຍວ ນາມ. ປສນ຺ໂນຕິ ໂຍ ປນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປສາທໍ ໂຣເຈຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປສນ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຂາຣູປສມໍ, ປຣມສຸຂຕາຍ ສຸຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ວິນ຺ທຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ນາວນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ນາວໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກທກໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ສິຎ຺ຈ. ສິຕ຺ຕາ ເຕ ລຫຸເມສ຺ສຕີຕິ ຍຖາ ຫິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກສ຺ເສວ ຠຣິຕາ ນາວາ ຉິທ຺ທານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ສິຕ຺ຕຕາຍ ສິຕ຺ຕາ ສລ຺ລຫຸກາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອໂນສີທິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສຸປຏ຺ຏນໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຕວາປິ ອຍໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກທກຠຣິຕາ ອຕ຺ຕຠາວນາວາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິຉິທ຺ທານິ ສໍວເຣນ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກທກສ຺ສ ສິຕ຺ຕຕາຍ ສິຕ຺ຕາ ສລ຺ລຫຸກາ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ອໂນສີທິຕ຺ວາ ສີຆໍ ນິພ຺ພານໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ເຉຕ຺ວາຕິ ຣາຄໂທສພນ຺ຘນານິ ຉິນ຺ທ. ເອຕານິ ຫິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານເມວ ເອຫິສິ, ຄມິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທຕິ ເຫຏ຺ຐາອປາຍສມ຺ປາປການິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປາເທ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸໍ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ເຖນ ວິຍ ເຫຏ຺ຐາມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈ ຊເຫຕິ ອຸປຣິເທວໂລກສມ຺ປາປການິ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປຸຣິໂສ ຄີວາຍ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸກໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຊເຫຍ຺ຍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ຈຸຕ຺ຕຣິ ຠາວເຍຕິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ປຫານຕ຺ຖາຍ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຄານໍ ອຕິກ຺ກມເນນ ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ໂອຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອເຆ ຕິຓ຺ໂຓເຍວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌາຍ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕ຺ວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຌານານໍ ວເສນ ຌາຍ ເຈວ, ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕວິຫາຣິຕາຍ ມາ ປມຊ຺ຊິ. ຣເມສ຺ສູຕິ ປຎ຺ຈວິເຘ ຈ ກາມຄຸເຓ ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ມາ ຣເມສ຺ສຸ. ມາ ໂລຫຄຸຬນ຺ຕິ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂເຓນ ຫິ ປມາເທນ ປມຕ຺ຕາ ນິຣເຍ ຕຕ຺ຕໍ ໂລຫຄຸຬໍ ຄິລນ຺ຕິ, ເຕນ ຕໍ ວທາມິ ‘‘ມາ ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂລຫຄຸຬໍ ຄິລິ, ມາ ນິຣເຍ ຑຍ຺ຫມາໂນ ‘ທຸກ຺ຂມິທ’ນ຺ຕິ ກນ຺ທີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນຕ຺ຖິ ຌານນ຺ຕິ ຌານຸປ຺ປາທິກາຍ ວາຍາມປຎ຺ຎາຍ ອປຎ຺ຎສ຺ສ ຌານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ. ຍມ຺ຫິ ຌານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຍມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ. ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສມ຺ມາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ອມານຸສີ ຣຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ທິພ຺ພາປິ ຣຕິ ໂຫຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕີຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຍນ ເຍນາກາເຣນ, ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ວາ ກາເລສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິເຕ ກາເລ, ອຠິຣຸຈິເຕ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມ຺ມສຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ລກ຺ຂເຓຫິ ອຸທຍໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ເອວ ຈ ລກ຺ຂເຓຫິ ວຍໍ. ປີຕິປາໂມຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປີຕິໍ ຘມ຺ມປາໂມຊ຺ຊຎ຺ຈ ລຠຕິ. ອມຕນ຺ຕິ ຕໍ ສປ຺ປຈ຺ຈເຍ ນາມຣູເປ ປາກເຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອມຕນິພ຺ພານສມ຺ປາປກຕ຺ຕາ ວິຊານຕໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ອມຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣາຍມາທິ ຠວຕີຕິ ຕຕ຺ຣ ອຍໍ ອາທິ, ອິທໍ ປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ປຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຓ຺ຑິຕຠິກ຺ຂຸໂນ. ອິທານິ ‘‘ຕໍ ອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ຕີຕິອາທິມາຫ. ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ. ເຕນ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ ເຈວ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ສີລໍ ກຖິຕໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕ ເຊຏ຺ຐກສີເລ ປຣິປູຣກາຣິຕາ ກຖິຕາ.

ມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ ກລ຺ຍາເຓຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ເຕ ອປຕິຣູປສຫາເຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສາຘຸຊີວິຕາຍ ສຸທ຺ຘາຊີເວ ຊງ຺ຆພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກກປ຺ປນາຍ ອກຸສີເຕ ອຕນ຺ທິເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ, ເສວສ຺ສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຍສ຺ສາຕິ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາເຣນ ຈ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິ ອສ຺ສ, ປຏິສນ຺ຖາຣສ຺ສ ກາຣກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈາຣກຸສໂລຕິ ສີລມ຺ປິ ອາຈາໂຣ, ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຈາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລ ສິຍາ, ເຉໂກ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ຕໂຕ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອາຈາຣໂກສລ຺ລໂຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຘມ຺ມປາໂມຊ຺ເຊນ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ສກລສ຺ສາປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕາສຸ ອິມາສຸ ຄາຖາສຸ ເອກເມກິສ຺ສາຍ ຄາຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ນິສິນ຺ນນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາກາເສເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕາ ໂຖເມນ຺ຕາ ປາເທ ວນ຺ທິໍສູຕິ.

ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ວສ຺ສິກາ ວິຍ ປຸປ຺ຜານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປາໂຕວ ປຸປ຺ຜິຕານິ ວສ຺ສິກປຸປ຺ຜານິ ສາຍໍ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸປ຺ຜານໍ ວຓ຺ເຏຫິ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ມຍໍ ປຐມຕຣໍ ຣາຄາທີຫິ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາຍມິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ຈນປຸປ຺ເຜນ ວິຍ ທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ວາຍມິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ອາໂລກໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໗໗. ‘‘ວສ຺ສິກາ ວິຍ ປຸປ຺ຜານິ, ມທ຺ທວານິ ປມຸຎ຺ຈຕິ;

ເອວໍ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ວິປ຺ປມຸຎ຺ເຈຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິກາຕິ ສຸມນາ. ມທ຺ທວານີຕິ ມິລາຕານິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ວສ຺ສິກາ ຫິຍ຺ໂຍ ປຸປ຺ຜິຕປຸປ຺ຜານິ ປຸນທິວເສ ປຸຣາຓຠູຕານິ ມຸຎ຺ຈຕິ, ວຓ຺ຏໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫປິ ຣາຄາທໂຍ ໂທເສ ວິປ຺ປມຸຎ຺ເຈຖາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສນ຺ຕກາຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ສນ຺ຕກາໂຍຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສນ຺ຕກາຍຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນາມ ນາໂຫສິ, ກາຍວິຊມ຺ຠນຣຫິໂຕ ສນ຺ຕອຕ຺ຕຠາໂວວ ອໂຫສິ. ໂສ ກິຣ ສີຫໂຍນິໂຕ ອາຄໂຕ ເຖໂຣ. ສີຫາ ກິຣ ເອກທິວສໍ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓມຓິປວາຬຄຸຫານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ຫຣິຕາລຈຸຓ຺ເຓສຸ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສເຈ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ກຓ຺ຓານໍ ວາ ຫຕ຺ຖປາທານໍ ວາ ຈລິຕຕ຺ຕາ ມໂນສິລາຫຣິຕາລຈຸຓ຺ຓານໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ນ ເຕ ອິທໍ ຊາຕິຍາ ວາ ໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາຣາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈຸຓ຺ຓານໍ ປນ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຠາເວ ອສຕິ ‘‘ອິທໍ ເຕ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເອວຣູປາຍ ສີຫໂຍນິຍາ ອາຄໂຕ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ. ຕສ຺ສ ກາຍສມາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ນ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຕກາຍຕ຺ເຖຣສທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ. ອິມສ຺ສ ຫິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຫຕ຺ຖຈລນໍ ວາ ປາທຈລນໍ ວາ ກາຍວິຊມ຺ຠິຕາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ສນ຺ຕກາຍຕ຺ເຖເຣນ ວິຍ ກາຍາທີຫິ ອຸປສນ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –