ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ຘມ຺ມປທ-ອຏ຺ຐກຖາ

(ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

໑. ມຫາໂມຫຕໂມນທ຺ເຘ, ໂລເກ ໂລກນ຺ຕທສ຺ສິນາ;

ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມປຊ຺ໂຊໂຕ, ຊາລິໂຕ ຊລິຕິທ຺ຘິນາ.

໒. ຕສ຺ສ ປາເທ ນມສ຺ສິຕ຺ວາ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສິຣີມໂຕ;

ສທ຺ຘມ຺ມຎ຺ຈສ຺ສ ປູເຊຕ຺ວາ, ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຎ຺ຊລິໍ.

໓. ຕໍ ຕໍ ກາຣຓມາຄມ຺ມ, ຘມ຺ມາຘມ຺ເມສຸ ໂກວິໂທ;

ສມ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘມ຺ມປໂທ, ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມປທໍ ສຸຠໍ.

໔. ເທເສສິ ກຣຸຓາເວຄ-ສມຸສ຺ສາຫິຕມານໂສ;

ຍໍ ເວ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ປີຕິປາໂມຊ຺ຊວຑ຺ຒນໍ.

໕. ປຣມ຺ປຣາຠຕາ ຕສ຺ສ, ນິປຸຓາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ;

ຍາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປມ຺ຫິ, ທີປຠາສາຍ ສຓ຺ຐິຕາ.

໖. ນ ສາຘຍຕິ ເສສານໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສມ຺ປທໍ;

ອປ຺ເປວ ນາມ ສາເຘຍ຺ຍ, ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ສາ ຫິຕໍ.

໗. ອິຕິ ອາສີສມາເນນ, ທນ຺ເຕນ ສມຈາຣິນາ;

ກຸມາຣກສ຺ສເປນາຫໍ, ເຖເຣນ ຖິຣເຈຕສາ.

໘. ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິກາເມນ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຠິຍາຈິໂຕ;

ຕໍ ຠາສໍ ອຕິວິຕ຺ຖາຣ-ຄຕຎ຺ຈ ວຈນກ຺ກມໍ.

໙. ປຫາຍາໂຣປຍິຕ຺ວານ, ຕນ຺ຕິຠາສໍ ມໂນຣມໍ;

ຄາຖານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ນ ວິຠາວິຕໍ.

໑໐. ເກວລໍ ຕໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ, ເສສໍ ຕເມວ ອຕ຺ຖໂຕ;

ຠາສນ຺ຕເຣນ ຠາສິສ຺ສໍ, ອາວຫນ຺ໂຕ ວິຠາວິນໍ;

ມນໂສ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຕ຺ຖຘມ຺ມູປນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ.

໑. ຍມກວຄ຺ໂຄ

໑. ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑. ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ;

ມນສາ ເຈ ປທຸຏ຺ເຐນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ. –

ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ກຕ຺ຖ ຠາສິຕາຕິ? ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ກໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ? ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ມຫາສຸວຓ຺ໂຓ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອໂຫສິ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ອປຸຕ຺ຕໂກ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ນຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມ຺ປນ຺ນປຕ຺ຕສາຂໍ ເອກໍ ວນປ຺ປຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມເຫສກ຺ຂາຍ ເທວຕາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ໂອກິຣາເປຕ຺ວາ ຘຊປຏາກໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ວນປ຺ປຕິໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ກຣິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ລເຠຍ຺ຍໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖສ຺ສ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຠຣິຍາຍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິຫາຣມທາສິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕນາ ປາລິຕໍ ວນປ຺ປຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປາໂລຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ຈູຬປາໂລຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ມຫາປາໂລຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ສພ຺ພມ຺ປິ ວິຠວໍ ອິຕເຣເຍວ ວິຈາຣິໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ມຫາເສຏ຺ຐິນາ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຣິເຕ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ວິຫຣຕິ ມຫາຊນໍ ສຄ຺ຄມຄ຺ເຄ ຈ ໂມກ຺ຂມຄ຺ເຄ ຈ ປຕິຏ຺ຐາປຍມາໂນ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ມາຕິປກ຺ຂໂຕ ອສີຕິຍາ, ປິຕິປກ຺ຂໂຕ ອສີຕິຍາຕິ ທ຺ເວອສີຕິຎາຕິກຸລສຫສ຺ເສຫິ ກາຣິເຕ ນິຄ຺ໂຣຘມຫາວິຫາເຣ ເອກເມວ ວສ຺ສາວາສໍ ວສິ, ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ກາຣິເຕ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສານິ, ວິສາຂາຍ ສຕ຺ຕວີສຕິໂກຏິຘນປຣິຈ຺ຈາເຄນ ກາຣິເຕ ປຸພ຺ພາຣາເມ ຉພ຺ພສ຺ສານີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ຄຸຓມຫຕ຺ຕຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສານິ ວສ຺ສາວາສໍ ວສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກປິ ວິສາຂາປິ ມຫາອຸປາສິກາ ນິພທ຺ຘໍ ທິວສສ຺ສ ທ຺ເວ ວາເຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ‘‘ທຫຣສາມເຓຣາ ໂນ ຫຕ຺ເຖ ໂອໂລເກສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖາ ນ ຄຕປຸພ຺ພາ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຏ຺ຐ ຈ ປານານິ. ນິເວສເນສຸ ປນ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສນາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ນປານເຠສຊ຺ເຊສຸ ໂຍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕເມວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕສຸ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ເອກທິວສມ຺ປິ ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຫໍ ນ ປຸຈ຺ຉິຕປຸພ຺ໂພ. ໂສ ກິຣ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ພຸທ຺ຘສຸຂຸມາໂລ ຂຕ຺ຕິຍສຸຂຸມາໂລ, ‘ພຫູປກາໂຣ ເມ, ຄຫປຕີ’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ກິລເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ອຘິມຕ຺ຕສິເນເຫນ ປຎ຺ຫໍ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ‘‘ອຍໍ ເສຏ຺ຐິ ມໍ ອຣກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຣກ຺ຂຕິ. ອຫຎ຺ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຫທຍມໍສໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ປາຓສມໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖເມວ ປູເຣສິໍ. ເອສ ມໍ ອຣກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ເອກໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕິເຍວ.

ຕທາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຕ຺ຕ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ວສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂກຏິມຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ອຣິຍສາວກາ ຊາຕາ, ທ຺ເວໂກຏິມຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ເຕສຸ ອຣິຍສາວການໍ ທ຺ເວເຍວ ກິຈ຺ຈານິ ອເຫສຸໍ – ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ວຕ຺ຖເຠສຊ຺ຊປານກາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ມຫາປາໂລ ອຣິຍສາວເກ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ເຖ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫາຊໂນ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິ.

ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ສຣຓສີລປພ຺ພຊ຺ຊາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ ກເຖສິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ, ສີລກຖໍ, ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ, ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາປາໂລ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ວາ ຠາຕໂຣ ວາ ໂຠຄາ ວາ ນານຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຣີຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ ໂກຈິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໂກ ຎາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕ, ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ສວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ອວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ຘນໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕວ ຠາໂຣ, ປຏິປຊ຺ຊາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກເຖສິ ຠາຕິກ, ຕ຺ວໍ ເມ ມາຕຣິ ມຕາຍ ມາຕາ ວິຍ, ປິຕຣິ ມເຕ ປິຕາ ວິຍ ລທ຺ໂຘ, ເຄເຫ ເຕ ມຫາວິຠໂວ, ສກ຺ກາ ເຄຫໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕເຫວ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຕຸໍ, ມາ ເອວໍ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຆຣາວາເສ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຫິ ອຕິສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ໂສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ປູເຣຕຸໍ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ຠາຕິກ, ຕຣຸຓາເຍວ ຕາວຕ຺ຖ, ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຫລ຺ລກສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖປາທາປິ ອນສ຺ສວາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຎາຕກາ, ສ຺ວາຫໍ ຕວ ກຖໍ ນ ກໂຣມິ, ສມຓປຏິປຕ຺ຕິໍເຍວ ປູເຣສ຺ສາມິ’’.

‘‘ຊຣາຊຊ຺ຊຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາທາ ອນສ຺ສວາ;

ຍສ຺ສ ໂສ ວິຫຕຕ຺ຖາໂມ, ກຖໍ ຘມ຺ມໍ ຈຣິສ຺ສຕິ’’. –

ປພ຺ພຊິສ຺ສາເມວາຫໍ, ຕາຕາຕິ ຕສ຺ສ ວິຣວນ຺ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປໂທ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣມຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ກຕິ ຘຸຣານີ’’ຕິ? ‘‘ຄນ຺ຖຘຸຣໍ, ວິປສ຺ສນາຘຸຣນ຺ຕິ ທ຺ເວເຍວ ຘຸຣານິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ກຕມໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຄນ຺ຖຘຸຣໍ, ກຕມໍ ວິປສ຺ສນາຘຸຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎານຸຣູເປນ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ນິກາເຍ ສກລໍ ວາ ປນ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘາຣຓໍ, ກຖນໍ, ວາຈນນ຺ຕິ ອິທໍ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ນາມ, ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິໂນ ປນ ປນ຺ຕເສນາສນາຠິຣຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາເວ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິໂຕ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ປນ ປູເຣສ຺ສາມິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເມ ກເຖຖາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ.

ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຄາມິໂນ ຠິກ຺ຂູ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ລຠິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສປຣິວາໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາວ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນາຫາເຣນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຸຫິໍ ອຍ຺ຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ວສ຺ສາວາສໍ ເສນາສນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ ຠທນ຺ຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ອຍ຺ຍາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິຘ ວເສຍ຺ຍຸໍ, ມຍໍ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສີລານິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕປິ ‘‘ມຍໍ ອິມານິ ກຸລານິ ນິສ຺ສາຍ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຘິວາເສສຸໍ.

ມນຸສ຺ສາ ເຕສໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ເຕ ນິພທ຺ຘໍ ຕເມວ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ເອໂກ ເວຊ຺ໂຊ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ພຫູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ອຜາສຸກມ຺ປິ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ, ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປວາເຣສິ. ເຖໂຣ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ກຕິຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ວີຕິນາເມສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຈຕູຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຕິຣູປໍ, ນນຸ ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ’’? ‘‘ມຍຎ຺ຫິ ຘຣມານກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ປມາເທນ ອາຣາເຘຕຸໍ, ກລ຺ຍາຓຊ຺ຌາສເຍນ ເຕ ໂວ ອາຣາເຘຕພ຺ພາ. ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ສກເຄຫສທິສາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ຕີຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ວີຕິນາເມສ຺ສາມິ, ປິຏ຺ຐິໍ ນ ປສາເຣສ຺ສາມິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ.

ອຖ ເຖຣສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມມາເສ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຊ຺ຌິມມາເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອກ຺ຂິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຉິທ຺ທຆຏໂຕ ອຸທກຘາຣາ ວິຍ ອກ຺ຂີຫິ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ໂສ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ອາວຸໂສ, ຄຓ຺ຫຖ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີຫິ ອສ຺ສູນິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອກ຺ຂີນິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວາຕາ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ເວຊ຺ເຊນ ປວາຣິຕມ຺ຫາ, ຕສ຺ສ ກເຖມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ເຕ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ກຖຍິໍສຸ. ໂສ ເຕລໍ ປຈິຕ຺ວາ ເປເສສິ. ເຖໂຣ ນາສາຍ ເຕລໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນໂກວ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປາວິສິ. ເວຊ຺ໂຊ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ກິຣ ອກ຺ຂີນິ ວາໂຕ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ເຕລໍ ປຈິຕ຺ວາ ເປສິຕໍ, ນາສາຍ ໂວ ເຕລໍ ອາສິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກີທິສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຣຸຊ຺ຊເຕວ ອຸປາສກາ’’ຕິ. ເວຊ຺ໂຊ ‘‘ມຍາ ເອກວາເຣເນວ ວູປສມນສມຕ຺ຖໍ ເຕລໍ ປຫິຕໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂຣໂຄ ນ ວູປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນິສີທິຕ຺ວາ ໂວ ເຕລໍ ອາສິຕ຺ຕໍ, ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນປິ ນ ກເຖສິ. ໂສ ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຈງ຺ກມນນິສີທນຏ຺ຐານເມວ ທິສ຺ວາ ສຍນຏ຺ຐານໍ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນິສິນ຺ເນຫິ ໂວ ອາສິຕ຺ຕໍ, ນິປນ຺ເນຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ກຣິຕ຺ຖ, ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມ ສຣີຣໍ ຍາເປນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ຕາວາວຸໂສ, ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວຊ຺ຊໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ຕຕ຺ຖ ເນວ ຎາຕີ, ນ ສາໂລຫິຕາ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍ? ກຣຊກາເຍນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ວເທຫິ ຕາວ, ອາວຸໂສ ປາລິຕ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ອກ຺ຂີນິ ໂອໂລເກສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ພຸທ຺ຘສາສນໍ? ອນມຕຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ຕວ ອກ຺ຂິກາຓສ຺ສ ຄຓນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອເນການິ ປນ ພຸທ຺ຘສຕານິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ສານິ ອຕີຕານິ. ເຕສຸ ເຕ ເອກພຸທ຺ໂຘປິ ນ ປຣິຈິຓ຺ໂຓ, ອິທານິ ອິມໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຕໂຍ ມາເສ ນ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ເຕມາສໍ ນິພທ຺ຘວີຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຈກ຺ຂູນິ ນສ຺ສນ຺ຕຸ ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ວາ, ພຸທ຺ຘສາສນເມວ ຘາເຣຫິ, ມາ ຈກ຺ຂູນີ’’ຕິ ຠູຕກາຍໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ຈກ຺ຂູນິ ຫາຍນ຺ຕຸ ມມາຍິຕານິ,

ໂສຕານິ ຫາຍນ຺ຕຸ ຕເຖວ ກາໂຍ;

ສພ຺ພມ຺ປິທໍ ຫາຍຕຸ ເທຫນິສ຺ສິຕໍ,

ກິໍ ກາຣຓາ ປາລິຕ ຕ຺ວໍ ປມຊ຺ຊສິ.

‘‘ຈກ຺ຂູນິ ຊີຣນ຺ຕຸ ມມາຍິຕານິ,

ໂສຕານິ ຊີຣນ຺ຕຸ ຕເຖວ ກາໂຍ;

ສພ຺ພມ຺ປິທໍ ຊີຣຕຸ ເທຫນິສ຺ສິຕໍ,

ກິໍ ກາຣຓາ ປາລິຕ ຕ຺ວໍ ປມຊ຺ຊສິ.

‘‘ຈກ຺ຂູນິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ມມາຍິຕານິ,

ໂສຕານິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ຕເຖວ ກາໂຍ;

ສພ຺ພມ຺ປິທໍ ຠິຊ຺ຊຕຸ ເທຫນິສ຺ສິຕໍ,

ກິໍ ກາຣຓາ ປາລິຕ ຕ຺ວໍ ປມຊ຺ຊສີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໂກວ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເວຊ຺ໂຊ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ກີທິສໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຣຸຊ຺ຊເຕວ ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ນິສີທິຕ຺ວາ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ ກຕໍ, ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ເວຊ຺ໂຊ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ສປ຺ປາຍໍ ນ ກໂຣຖ, ອຊ຺ຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘ອສຸເກນ ເມ ເຕລໍ ປກ຺ກ’ນ຺ຕິ ມາ ວທິຕ຺ຖ, ອຫມ຺ປິ ‘ມຍາ ໂວ ເຕລໍ ປກ຺ກ’ນ຺ຕິ ນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເວຊ຺ເຊນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ເວຊ຺ເຊນາປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕສິ, ອິຣິຍາປຖໍ ມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ ສມຓາຕິ.

‘‘ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຕິກິຈ຺ຉາຍ, ເວຊ຺ເຊນາປິ ວິວຊ຺ຊິໂຕ;

ນິຍໂຕ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ, ກິໍ ປາລິຕ ປມຊ຺ຊສີ’’ຕິ. –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອກ຺ຂີນິ ເຈວ ກິເລສາ ຈ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣກາໂລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກາໂລ, ອາວຸໂສ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອກ຺ຂີນິ ເມ, ອາວຸໂສ, ປຣິຫີນານີ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ຓເນຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ມຍໍ ໂວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖຣໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ເຖຣໍ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕມາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ປຣິວຕ຺ຕມານາ ໂຣທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ໂວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິພທ຺ຘໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣເມວ ເປເສນ຺ຕິ. ເຖໂຣປິ ອິຕເຣ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ນິຣນ຺ຕຣໍ ໂອວທຕິ. ເຕ ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ປວາຣຓາຍ ສພ຺ເພວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣມາຫໍສຸ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ທຸພ຺ພໂລ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອຏວີ ອຕ຺ຖິ, ມຍິ ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂມ຺ປິ ລຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມ ປຸເຣຕຣເມວ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ເນ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ທຸພ຺ພໂລ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອຏວີ ອຕ຺ຖິ, ມຍິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ກິລມິສ຺ສຖ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ກຣິຕ຺ຖ, ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ມາ ໂວ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ຣຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫໍ ກນິຏ຺ໂຐ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ມມ ຈກ຺ຂູນໍ ປຣິຫີນຠາວໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ກຎ຺ຈິເທວ ປຫິຓິສ຺ສຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມມ ວຈເນນ ທສພລຎ຺ຈ ອສີຕິມຫາເຖເຣ ຈ ວນ຺ທຖາ’’ຕິ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ເຕ ເຖຣໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ທິສ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍານໍ ຄມນາກາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຸປາສກາ, ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ. ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄມນຉນ຺ທເມວ ຎຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕປິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ອສີຕິມຫາເຖເຣ ຈ ເຖຣສ຺ສ ວຈເນນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຍຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ວສຕິ, ຕໍ ວີຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ເຕ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ‘‘ຠາຕິກຕ຺ເຖໂຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ເຕສໍ ປາທມູເລ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂຣທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອິທານິ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຖໂຣ ອິໂຕ ກສ຺ສຈິ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ຕສ຺ສ ຄຕກາເລ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ປາລິໂຕ ນາມ, ເອຕໍ ເປເສຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ເປເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມຄ຺ເຄ ປຣິປນ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເປເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກຕ຺ວາ ເປເສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓາທີນິ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ.

ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ເອກໍ ມຫລ຺ລກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ໂກຈິ ອາຣຎ຺ຎໂກ ວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນາມ ຕຕ຺ຖ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາລິຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ມຄ຺ຄໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍມ຺ຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ເນສິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸລກຸຏຸມ຺ພິໂກ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ເອຖ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມໍ ເມ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ເຖຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄມນາກາໂຣ ໂວ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສກາ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ຍາຈິຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕາ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ເຖຣໍ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຏວິຍໍ ກຏ຺ຐນຄຣໍ ນາມ ເຖເຣນ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວຸຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ຄາມໍ ສມ຺ປາປຸຓິ, ໂສ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຄີຕໍ ຄາຍິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິຍາ ເອກິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ ວິຍ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ສທ຺ໂທ ປຸຣິສານໍ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກສທ຺ທມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ປຸຣິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒).

ສາມເຓໂຣ ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ກິຈ຺ຈໍ ເມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທາເນວ ເອໂກ ຄີຕສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍິຕ຺ຖ. ໂສ ຈ ໂຂ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ໂທ ຉິຊ຺ຊິ, ສາມເຓໂຣປິ ຈິຣາຍຕິ, ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປາໂປຊາໂຕສິ ສາມເຓຣາ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ເຖເຣນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຏ຺ໂຐປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຕາທິເສນ ປາເປນ ມມ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ຄິຫິນິຍາເມນ ປຣິທຫິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ສາມເຓໂຣ, ອິທານິ ປນມ຺ຫິ ຄິຫີ ຊາໂຕ, ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ຈ ສ຺ວາຫໍ ນ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ມຄ຺ຄປຣິປນ຺ຖຠເຍນ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເອຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຄິຫິປາໂປປິ ສມຓປາໂປປິ ປາໂປເຍວ, ຕ຺ວໍ ສມຓຠາເວ ຐຕ຺ວາປິ ສີລມຕ຺ຕໍ ປູເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ນາມ ກລ຺ຍາຓໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຕາທິເສນ ປາເປນ ມມ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມນຸສ຺ສຸປທ຺ທໂວ ມຄ຺ໂຄ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອນ຺ຘາ ອປຣິຓາຍກາ, ກຖໍ ອິຘ ວສິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ເຖໂຣ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ມາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິ, ອິເຘວ ເມ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາປິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຫນ຺ທາຫໍ ຫຕຈກ຺ຂຸສ຺ມິ, ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມາຄໂຕ;

ເສຍ຺ຍມາໂນ ນ ຄຈ຺ຉາມິ, ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ.

‘‘ຫນ຺ທາຫໍ ຫຕຈກ຺ຂຸສ຺ມິ, ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມາຄໂຕ;

ມຣິສ຺ສາມິ ໂນ ຄມິສ຺ສາມິ, ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ສໍເວຄຊາໂຕ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ເມ ສາຫສິກໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາ ປກ຺ກນ຺ໂຕວ ອໂຫສິ. ເຖຣສ຺ສາປິ ສີລເຕເຊນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນວິຕ຺ຖຕໍ ປນ຺ນຣສໂຍຊນພຫລໍ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ນິສີທນຸຏ຺ຐຫນກາເລສຸ ໂອນມນຸນ຺ນມນປກຕິກໍ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ເຖຣໍ ອທ຺ທສ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ເທວິນ຺ໂທ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສຘຍິ;

ປາປຄຣຫີ ອຍໍ ປາໂລ, ອາຊີວໍ ປຣິໂສຘຍິ.

‘‘ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ເທວິນ຺ໂທ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສຘຍິ;

ຘມ຺ມຄຣຸໂກ ອຍໍ ປາໂລ, ນິສິນ຺ໂນ ສາສເນ ຣໂຕ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ເອວຣູປສ຺ສ ປາປຄຣຫິໂນ ຘມ຺ມຄຣຸກສ຺ສ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ມຸທ຺ຘາ ເມ ສຕ຺ຕຘາ ຜເລຍ຺ຍ, ຄມິສ຺ສາມິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ –

‘‘ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊສິຣິນ຺ຘໂຣ;

ຕງ຺ຂເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວານ, ຈກ຺ຂຸປາລມຸປາຄມິ’’. –

ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ປນ ເຖຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ປທສທ຺ທມກາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອທ຺ຘິໂກ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ຍາສິ ອຸປາສກາ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍາຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ໂຍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກໂຕວ ຄຈ຺ຉາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ທຸພ຺ພໂລ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕວ ປປຎ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຈ຺ຈາຍິກໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫມ຺ປິ ອຍ຺ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທສສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ເອກໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອກໂຕວ ຄຈ຺ຉາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອໂສ ສປ຺ປຸຣິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄຓ຺ຫ ອຸປາສກາ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປຖວິໍ ສງ຺ຂິປນ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ເຊຕວນໍ ສມ຺ປາເປສິ. ເຖໂຣ ສງ຺ຂປຓວາທິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ເຖໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ຄມນກາເລ ຈິເຣນ ຄມິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ‘‘ນາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ, ເທວຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ.

‘‘ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊສິຣິນ຺ຘໂຣ;

ສງ຺ຂິປິຕ຺ວານ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ຂິປ຺ປໍ ສາວຕ຺ຖິມາຄມີ’’ຕິ.

ໂສ ເຖຣໍ ເນຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວຕ຺ຖາຍ ກນິຏ຺ຐກຸຏຸມ຺ພິເກນ ກາຣິຕໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ເນຕ຺ວາ ຜລເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປິຍສຫາຍກວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ມ, ຈູຬປາລາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ເຖຣສ຺ສາຄຕຠາວໍ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ກິໍ ປນ ເຖໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ສມ຺ມ, ອິທານິ ອຫໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຕຍາ ກາຣິຕປຓ຺ຓສາລາຍ ນິສິນ຺ນກໍ ທິສ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກປິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປາທມູເລ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ໂຣທິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ທິສ຺ວາ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນາທາສິ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ທາສທາຣເກ ຠຸຊິສ຺ເສ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາມໂຕ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຖາ’’ຕິ ປຏິຍາເທສິ. ສາມເຓຣາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ທິສາວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອສີຕິມຫາເຖເຣ ຈ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິທມ຺ປິ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາຍໍ ຕທຠິມຸຂາ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິ. ເຕ ‘‘ອິທານິ ອຕິສາຍນ຺ໂຫ, ເມໂຆ ຈ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ເທໂວ ປຐມຍາມໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ວິຄໂຕ. ເຖໂຣ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຈິຓ຺ຓຈງ຺ກມໂນ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ຈງ຺ກມນໍ ໂອຕຣິ. ຕທາ ຈ ປນ ນວວຸຏ຺ຐາຍ ຠູມິຍາ ພຫູ ອິນ຺ທໂຄປກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ເຖເຣ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວິປຊ຺ຊິໍສຸ. ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຖຣສ຺ສ ຈງ຺ກມນຏ຺ຐານໍ ກາລສ຺ເສວ ນ ສມ຺ມຊ຺ຊິໍສຸ. ອິຕເຣ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈງ຺ກມເນ ມຕປາຓເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ອິມສ຺ມິໍ ຈງ຺ກມຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ສມຓສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ສຈກ຺ຂຸກກາເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ອິທານິ ຈກ຺ຂຸວິກລກາເລ ‘ຈງ຺ກມາມີ’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ປາຓເກ ມາເຣສິ ‘ອຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖໂຣ ‘ຈງ຺ກມາມີ’ຕິ ພຫູ ປາຓເກ ມາເຣສີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມາເຣນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ນ ທິຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍເຖວ ຕຸມ຺ເຫ ຕໍ ນ ປສ຺ສຖ, ຕເຖວ ໂສປິ ເຕ ປາເຓ ນ ປສ຺ສຕິ. ຂີຓາສວານໍ ມຣຓເຈຕນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສເຍ ສຕິ ກສ຺ມາ ອນ຺ໂຘ ຊາໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຕກມ຺ມວເສນ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຕນ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ກາສິຣຎ຺ເຎ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອໂກ ເວຊ຺ໂຊ ຄາມນິຄເມສຸ ຈຣິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸທຸພ຺ພລໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ເຕ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອກ຺ຂີຫິ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຠສຊ຺ຊໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ກໂຣຫິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເມ ທສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ ອກ຺ຂີນິ ປາກຕິການິ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ອຫໍ ເຕ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ທາສີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ສໍວິທຫິ, ເອກເຠສຊ຺ເຊເນວ ອກ຺ຂີນິ ປາກຕິການິ ອເຫສຸໍ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫເມຕສ຺ສ ສປຸຕ຺ຕຘີຕາ ທາສີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຊານິໍ, ‘‘ນ ໂຂ ປນ ມໍ ສຓ຺ເຫນ ສມ຺ມາຈາເຣນ ສມຸທາຈຣິສ຺ສຕິ, ວຎ຺ເຈສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ສາ ເວຊ຺ເຊນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກີທິສໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ ອກ຺ຂີນິ ໂຖກໍ ຣຸຊ຺ຊິໍສຸ, ອິທານິ ປນ ອຕິເຣກຕຣໍ ຣຸຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເວຊ຺ໂຊ ‘‘ອຍໍ ມໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອທາຕຸກາມາ, ນ ເມ ເອຕາຍ ທິນ຺ນາຍ ຠຕິຍາ ອຕ຺ໂຖ, ອິທາເນວ ນໍ ອນ຺ຘໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣິຍາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຎ຺ເຊຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຊາເປສິ. ອຖສ຺ສາ ທ຺ເວ ອກ຺ຂີນິ ທີປສິຂາ ວິຍ ວິຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ໂສ ເວຊ຺ໂຊ ຈກ຺ຂຸປາໂລ ອໂຫສິ.

ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາ ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ກຕກມ຺ມໍ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ປາປກມ຺ມຎ຺ຫິ ນາເມຕໍ ຘຸຣໍ ວຫໂຕ ພລິພທ຺ທສ຺ສ ປທໍ ຈກ຺ກໍ ວິຍ ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາປິຕມຕ຺ຕິກໍ ສາສນໍ ຣາຊມຸທ຺ທາຍ ລຎ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ຘມ຺ມຣາຊາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ;

ມນສາ ເຈ ປທຸຏ຺ເຐນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມໂນຕິ ກາມາວຈຣກຸສລາທິເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸຠູມິກຈິຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປເທ ຕທາ ຕສ຺ສ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕວເສນ ນິຍມິຍມານໍ ວວຕ຺ຖາປິຍມານໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊິຍມານໍ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕໍ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເມວ ລພ຺ຠຕິ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ເຕນ ປຐມຄາມິນາ ຫຸຕ຺ວາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຘມ຺ມາຕິ ຄຸຓເທສນາປຣິຍຕ຺ຕິນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ນາມ. ເຕສຸ –

‘‘ນ ຫິ ຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມ ຈ, ອຸໂຠ ສມວິປາກິໂນ;

ອຘມ຺ໂມ ນິຣຍໍ ເນຕິ, ຘມ຺ໂມ ປາເປຕິ ສຸຄ຺ຄຕິ’’ນ຺ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໔; ຊາ. ໑.໑໕.໓໘໖) –

ອຍໍ ຄຸຓຘມ຺ໂມ ນາມ. ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ອຍໍ ເທສນາຘມ຺ໂມ ນາມ. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໙) ອຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ນາມ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ອຍໍ ນິສ຺ສຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ນາມ, ນິຊ຺ຊີວຘມ຺ໂມຕິປິ ເອໂສ ເອວ. ເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ. ເອເຕ ຫິ ມໂນ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ນາມ.

ກຖໍ ປເນເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກວຕ຺ຖຸໂກ ເອກາຣມ຺ມໂຓ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ມໂນ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ນາມ ໂຫຕີຕິ? ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຫິ ພຫູສຸ ເອກໂຕ ຄາມຆາຕາທີນິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ‘‘ໂກ ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂຍ ເນສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ທຕ຺ໂຕ ວາ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ມໂນ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ນ ຫິ ເຕ ມເນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ມໂນ ປນ ເອກຈ຺ເຈສຸ ເຈຕສິເກສຸ ອນຸປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຘິປຕິວເສນ ປນ ມໂນ ເສຏ຺ໂຐ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນເສຏ຺ໂຐ. ຍຖາ ຫິ ໂຈຣາທີນໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກາທໂຍ ອຘິປຕິໂນ ເສຏ຺ຐາ. ຕຖາ ເຕສມ຺ປິ ມໂນ ອຘິປຕິ ມໂນວ ເສຏ຺ຐາ. ຍຖາ ປນ ທາຣຸອາທີຫິ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ຕານິ ຕານິ ຠຓ຺ຑານິ ທາຣຸມຍາທີນິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຕປິ ມນໂຕ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ມໂນມຍາ ນາມ.

ປທຸຏ຺ເຐນາຕິ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ໂທເສຫິ ປທຸຏ຺ເຐນ. ປກຕິມໂນ ຫິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອປທຸຏ຺ຐໍ. ຍຖາ ຫິ ປສນ຺ນໍ ອຸທກໍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ນີລາທີຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ນີໂລທກາທິເຠທໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ນວໍ ອຸທກໍ, ນາປິ ປຸຣິມໍ ປສນ຺ນອຸທກເມວ, ຕຖາ ຕມ຺ປິ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ໂທເສຫິ ປທຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ນວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ນາປິ ປຸຣິມໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕເມວ, ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໙). ເອວໍ ມນສາ ເຈ ປທຸຏ຺ເຐນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ ໂສ ຠາສມາໂນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕເມວ ຠາສຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕເມວ ກໂຣຕິ, ອຠາສນ຺ໂຕ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຕາຍ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ປທຸຏ຺ຐມານສຕາຍ ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປູເຣຕິ. ເອວມສ຺ສ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕີຕິ ຕໂຕ ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນ຺ເວຕິ, ທຸຈ຺ຈຣິຕານຸຠາເວນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ, ມນຸສ຺ເສສຸ ວາ ຕມຕ຺ຕຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ກາຍວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ ອິຕຣມ຺ປີຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ກາຍິກເຈຕສິກໍ ວິປາກທຸກ຺ຂໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທນ຺ຕິ ຘຸເຣ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘຸຣໍ ວຫໂຕ ພລິພທ຺ທສ຺ສ ປທໍ ຈກ຺ກໍ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ທ຺ເວປິ ປຎ຺ຈປິ ທສປິ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ມາສມ຺ປິ ວຫນ຺ໂຕ ຈກ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຄໍ ຄີວໍ ພາຘຕິ, ປຈ຺ຉໂຕ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຈກ຺ກໍ ອູຣຸມໍສໍ ປຏິຫນຕິ. ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ພາຘນ຺ຕໍ ຈກ຺ກໍ ຕສ຺ສ ປທານຸປທິກໍ ໂຫຕິ; ຕເຖວ ມນສາ ປທຸຏ຺ເຐນ ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຣຍາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ທຸຈ຺ຈຣິຕມູລກໍ ກາຍິກມ຺ປິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂມນຸພນ຺ຘຕີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຕິໍສສຫສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິຠາຍປິ ເທສນາ ສາຕ຺ຖິກາ ສຜລາ ອໂຫສີຕິ.

ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ

໒. ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລີວຕ຺ຖຸ

໒. ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາຕິ ທຸຕິຍຄາຖາປິ ສາວຕ຺ຖິຍໍເຍວ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລິໍ ອາຣພ຺ຠ ຠາສິຕາ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອທິນ຺ນປຸພ຺ພໂກ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ເຕນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ອທິນ຺ນປຸພ຺ພໂກ’’ຕ຺ເວວ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ຕສ຺ສ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ປິໂຍ ມນາໂປ. ອຖສ຺ສ ປິລນ຺ຘນໍ ກາເຣຕຸກາໂມ ‘‘ສເຈ ສຸວຓ຺ຓກາເຣ ກາເຣສ຺ສາມິ, ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ທາຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ສຸວຓ຺ຓໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຏ຺ຐານິ ກຸຓ຺ຑລານິ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຕນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລີຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ ປຓ຺ຑຸໂຣໂຄ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕິກິຈ຺ຉາເປຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂຠຕິ ສເຈ ເວຊ຺ຊໍ ອາເນສ຺ສາມິ, ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ທາຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ; ກິໍ ຕ຺ວໍ ມມ ຘນຈ຺ເຉທໍ ນ ໂອໂລເກສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອຖ ນໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ເມ ຘນຈ຺ເຉໂທ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເວຊ຺ຊານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກໂຣຄສ຺ສ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຣຸກ຺ຂຕຈາທິໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ໂສ ຕມາຫຣິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວສ຺ສ ໂຣໂຄ ພລວາ ອໂຫສິ, ອເຕກິຈ຺ຉຠາວໍ ອຸປາຄມິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອກໍ ເວຊ຺ຊໍ ປກ຺ໂກສິ. ໂສ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎໍ ເວຊ຺ຊໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕິກິຈ຺ຉາເປຫີ’’ຕິ ຕໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂມິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສ ມຣຓສມຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫິ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພຫິອາຬິນ຺ເທ ນິປຊ຺ຊາເປສິ.

ຕໍ ທິວສໍ ຠຄວາ ພລວປຈ຺ຈູສສມເຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລານໍ ເວເນຍ຺ຍພນ຺ຘວານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິ. ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລີ ພຫິອາຬິນ຺ເທ ນິປນ຺ນາກາເຣເນວ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕເຄຫາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາປິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຖ ຄຕປຈ຺ຈເຍນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອິທໍ ອທ຺ທສ – ອຍໍ ມາຓໂວ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ຕິໍສໂຍຊນິເກ ກນກວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຕໍ ຌາເປຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ໂຕ ອາຬາຫເນ ວິຈຣິສ຺ສຕິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສຏ຺ຐິສກຏຠາຣາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກມ຺ເມນ ມຍາ ອຍໍ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມຍິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຘນຈ຺ເຉທຠເຍນ ມມ ເຠສຊ຺ຊມກຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຬາຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣທຕິ, ວິປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຕຣິ ໂຣທນ຺ເຕ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລິວຓ຺ເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬາຫນສ຺ສາວິທູເຣ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຣທິສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຫໍ ເຕ ປຸຕ຺ໂຕ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຕາວສິໍສຠວເນ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຍິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ສຕານິ ວາ ສຫສ຺ສານິ ວາ ສຕສຫສ຺ສານິ ວາຕິ ນ ສກ຺ກາ ຄຓນາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖໍ ຠາສິສ຺ສາມິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຏ຺ຐ ກຸຓ຺ຑລີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ອທິນ຺ນປຸພ຺ພໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ອິຕິ ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທິສ຺ວາ ປຸນທິວເສ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄໂຕ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລີ ອນ຺ໂຕເຄຫາຠິມຸໂຂ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ອປສ຺ສນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອກໍ ຣສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ມາຓໂວ ‘‘ກິໍ ໂອຠາໂສ ນາເມໂສ’’ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນວ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອນ຺ຘພາລປິຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວຣູປໍ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກໍ ວາ ກາຕຸໍ ທານໍ ວາ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ ນາລຕ຺ຖໍ, ອິທານິ ເມ ຫຕ຺ຖາປິ ອນຘິປເຕຍ຺ຍາ, ອຎ຺ຎໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ມນເມວ ປສາເທສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອລໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຕຖາຄເຕ ຈກ຺ຂຸປຖໍ ວິຊຫນ຺ເຕເຍວ ປສນ຺ນມໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ວິຍ ເທວໂລເກ ຕິໍສໂຍຊນິເກ ກນກວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິສ຺ສ ສຣີຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ ອາຬາຫເນ ໂຣທນປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ, ເທວສິກໍ ອາຬາຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣທຕິ – ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກ, ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ເກນ ເມ ກມ຺ເມນ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ມໂນປສາເທນາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມມ ອຜາສຸກກາເລ ເຠສຊ຺ຊມກາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຬາຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣທຕິ, ວິປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ຕເມວ ນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລິວຓ຺ເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬາຫນສ຺ສາວິທູເຣ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ໂຣທນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕາວ ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ໂຣທາມິ, ເອສ ກິມຕ຺ຖໍ ໂຣທຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອລງ຺ກໂຕ ມຏ຺ຐກຸຓ຺ຑລີ,

ມາລຘາຣີ ຫຣິຈນ຺ທນຸສ຺ສໂທ;

ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທສິ,

ວນມຊ຺ເຌ ກິໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໐໗; ເປ. ວ. ໑໘໖);

ໂສ ມາຓໂວ ອາຫ –

‘‘ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ປຠສ຺ສໂຣ,

ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣຖປຎ຺ຊໂຣ ມມ;

ຕສ຺ສ ຈກ຺ກຍຸຄໍ ນ ວິນ຺ທາມິ,

ເຕນ ທຸກ຺ເຂນ ຊຫາມິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ວ. ໑໒໐໘; ເປ. ວ. ໑໘໗);

ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ –

‘‘ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ມຓິມຍໍ,

ໂລຫິຕກມຍໍ ອຖ ຣູປິຍມຍໍ;

ອາຈິກ຺ຂ ເມ ຠທ຺ທ ມາຓວ,

ຈກ຺ກຍຸຄໍ ປຏິປາທຍາມິ ເຕ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໐໙; ເປ. ວ. ໑໘໘);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓໂວ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊມກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕປຕິຣູປກໍ ມໍ ທິສ຺ວາ ໂຣທນ຺ໂຕ ‘ສຸວຓ຺ຓາທິມຍໍ ຣຖຈກ຺ກໍ ກໂຣມີ’ຕິ ວທຕິ, ໂຫຕຸ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກີວ ມຫນ຺ຕໍ ເມ ຈກ຺ກຍຸຄໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ມຫນ຺ຕໍ ອາກງ຺ຂສິ, ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຈນ຺ທິມສູຣິເຍຫິ ເມ ອຕ຺ໂຖ, ເຕ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈນ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ໂສ ມາຓໂວ ຕສ຺ສ ປາວທິ,

ຈນ຺ທສູຣິຍາ ອຸຠເຍຕ຺ຖ ທິສ຺ສເຣ;

ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ຣໂຖ ມມ,

ເຕນ ຈກ຺ກຍຸເຄນ ໂສຠຕີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໑໐; ເປ. ວ. ໑໘໙);

ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ –

‘‘ພາໂລ ໂຂ ຕ຺ວໍ ອສິ ມາຓວ,

ໂຍ ຕ຺ວໍ ປຕ຺ຖຍເສ ອປຕ຺ຖິຍໍ;

ມຎ຺ຎາມິ ຕຸວໍ ມຣິສ຺ສສິ,

ນ ຫິ ຕ຺ວໍ ລຈ຺ຉສິ ຈນ຺ທສູຣິເຍ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໑໑; ເປ. ວ. ໑໙໐);

ອຖ ນໍ ມາຓໂວ ອາຫ –

‘‘ກິໍ ປນ ປຎ຺ຎາຍມານສ຺ສຕ຺ຖາຍ ໂຣທນ຺ໂຕ ພາໂລ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ອປຎ຺ຎາຍມານສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ຄມນາຄມນມ຺ປິ ທິສ຺ສຕິ,

ວຓ຺ຓຘາຕຸ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວີຖິຍາ;

ເປໂຕ ກາລກໂຕ ນ ທິສ຺ສຕິ,

ໂກ ນິຘ ກນ຺ທຕໍ ພາລ຺ຍຕໂຣ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໑໒; ເປ. ວ. ໑໙໑);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຍຸຕ຺ຕໍ ເອສ ວທຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ໂຂ ວເທສິ ມາຓວ,

ອຫເມວ ກນ຺ທຕໍ ພາລ຺ຍຕໂຣ;

ຈນ຺ທໍ ວິຍ ທາຣໂກ ຣຸທໍ,

ເປຕໍ ກາລກຕາຠິປຕ຺ຖຍິ’’ນ຺ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໑໓; ເປ. ວ. ໑໙໒) –

ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກຖາຍ ນິສ຺ໂສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ມາຓວສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ອາທິຕ຺ຕໍ ວຕ ມໍ ສນ຺ຕໍ, ຆຕສິຕ຺ຕໍວ ປາວກໍ;

ວາຣິນາ ວິຍ ໂອສິຎ຺ຈໍ, ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພາປເຍ ທຣໍ.

‘‘ອພ຺ພຫີ ວຕ ເມ ສລ຺ລໍ, ໂສກໍ ຫທຍນິສ຺ສິຕໍ;

ໂຍ ເມ ໂສກປເຣຕສ຺ສ, ປຸຕ຺ຕໂສກໍ ອປານຸທິ.

‘‘ສ຺ວາຫໍ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ໂລສ຺ມິ, ສີຕິຠູໂຕສ຺ມິ ນິພ຺ພຸໂຕ;

ນ ໂສຈາມິ ນ ໂຣທາມິ, ຕວ ສຸຕ຺ວານ ມາຓວາ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໑໔-໑໒໑໖; ເປ. ວ. ໑໙໓-໑໙໕);

ອຖ ນໍ ‘‘ໂກ ນາມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

‘‘ເທວຕານຸສິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ອທຸ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ;

ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍ’’ນ຺ຕິ. (ວິ. ວ. ໑໒໑໗; ເປ. ວ. ໑໙໖) –

ອາຫ. ອຖສ຺ສ ມາຓໂວ –

‘‘ຍຎ຺ຈ ກນ຺ທສິ ຍຎ຺ຈ ໂຣທສິ,