໑໑. ອປຸຕ຺ຕກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ຫນນ຺ຕິ ໂຠຄາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອປຸຕ຺ຕກເສຏ຺ຐິໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ກາລກິຣິຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ‘‘ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ກສ຺ສ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິ ທິວເສຫິ ຕສ຺ສ ເຄຫໂຕ ຘນໍ ຣາຊກຸລໍ ອຠິຫຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາທິວສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິ, ຄຫປຕິ, ກາລກໂຕ, ຕມຫໍ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໐) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂສ ກິຣ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊເນ ອຸປນີເຕ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ມນຸສ຺ສາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ເກຬິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ໂຠຊເນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປລາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ກຓາຊກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ພິຬງ຺ຄທຸຕິຍໍ. ວຕ຺ຖຍານຉຕ຺ເຕສຸປິ ມນາເປສຸ ອຸປຏ຺ຐາປິເຕສຸ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣນ຺ໂຕ ປລາເປຕ຺ວາ ສາຓານິ ຘາເຣຕິ, ຊຊ຺ຊຣຣຖເກນ ຍາຕິ ປຓ຺ຓຉຕ຺ຕເກນ ຘາຣິຍມາເນນາຕິ ເອວໍ ຣຎ຺ຎາ ອາໂຣຈິເຕ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖສິ.

ຠູຕປຸພ຺ພໍ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ, ຄຫປຕິ, ຕຄຣສິຂິໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສິ. ‘‘ເທຖ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອສ຺ສທ຺ເຘ ພາເລ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ອິມສ຺ສ ມຸຂໂຕ ‘ເທຫີ’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕໍ, ອຊ຺ຊ ມມ ມໂນຣຖໍ ປູເຣນ຺ຕີ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສປິ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສມຓ, ກິຎ຺ຈິ ເຕ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓີຕປິຓ຺ຑປາຕໍ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ວຣເມຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຫິ ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິສ຺ສຕິ, ນຏ຺ໂຐ ເມ ໂສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຠາຕຸ ຈ ປນ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ໂສ ກິຣສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸສນ຺ຕກໍ ຍານກໍ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ໂຄໂຓ’’ຕິອາທີນິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂສ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອິທານິ ຕາເວສ ເອວໍ ວເທຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂຠເຄ ໂກ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ເນຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉມູເລ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ມູລກນ຺ທໍ ວິຍ ຄີວໍ ຜາເລຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຉຑ຺ເຑສິ. ອິທມສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍໍ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ, ຄຫປຕິ, ຕຄຣສິຂິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອິມິສ຺ສາເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເສຏ຺ຐິຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ຍໍ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ, ຄຫປຕິ, ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ ‘ວຣເມຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ຠຕ຺ຕໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ, ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ຍານໂຠຄາຍ, ນາສ຺ສຸຬາຣານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ຍໍ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ, ຄຫປຕິ, ຠາຕຸ ຈ ປນ ເອກປຸຕ຺ຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣາຊໂກສໍ ປເວເສຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ນວຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸປຈິຕໍ. ອຊ຺ຊ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ, ຄຫປຕິ, ມຫາໂຣຣຸເວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໑).

ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ເອຕ຺ຕເກ ນາມ ໂຠເຄ ວິຊ຺ຊມາເນ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ນ ຕຸມ຺ຫາທິເສ ພຸທ຺ເຘ ຘຸຣວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ເຕ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ທຸມ຺ເມຘປຸຄ຺ຄລາ ນາມ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ນ ຄເວສນ຺ຕິ, ໂຠເຄ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຓ຺ຫາ ປເນເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫນຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕໕. ‘‘ຫນນ຺ຕິ ໂຠຄາ ທຸມ຺ເມຘໍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ;

ໂຠຄຕຓ຺ຫາຍ ທຸມ຺ເມໂຘ, ຫນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນຕິ ເຍ ປນ ນິພ຺ພານປາຣຄເວສິໂນ ປຸຄ຺ຄລາ, ນ ເຕ ໂຠຄາ ຫນນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕນນ຺ຕິ ໂຠເຄ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ປເຣ ວິຍ ອຕ຺ຕານເມວ ຫນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອປຸຕ຺ຕກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ເອກາທສມໍ.