໒໔. ຕຓ຺ຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ກປິລມຈ຺ຉວຕ຺ຖຸ

ມນຸຊສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກປິລມຈ຺ຉໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕກາເລ ທ຺ເວ ກຸລຠາຕໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວການໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ໂຐ ສາຄໂຕ ນາມ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ໂຐ ກປິໂລ ນາມ. ມາຕາ ປນ ເນສໍ ສາຘິນີ ນາມ, ກນິຏ຺ຐຠຄິນີ ຕາປນາ ນາມ. ຕາປິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວໍ ເຕສຸ ປພ຺ພຊິເຕສຸ ອຸໂຠ ຠາຕໂຣ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ກຕິ ຘຸຣານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ວິປສ຺ສນາຘຸຣຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ຘຸຣານີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຊຏ຺ໂຐ ‘‘ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ກນິຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ ຕາວ ຕຣຸໂຓ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາປຣິວາໂຣ, ປຣິວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລາໂຠ ອຸທປາທິ. ໂສ ພາຫຸສຈ຺ຈມເທນ ມຕ຺ໂຕ ລາຠຕຓ຺ຫາຍ ອຠິຠູໂຕ ອຕິປຓ຺ຑິຕມານິຕາຍ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວເທຕິ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວເທຕິ, ສາວຊ຺ຊມ຺ປິ ‘‘ອນວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ, ອນວຊ຺ຊມ຺ປິ ‘‘ສາວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເປສເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ກປິລ, ເອວໍ ອວຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອວທິຍມາໂນປິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ຊານາຖ, ຣິຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິສທິສາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຂຸໍເສນ຺ໂຕ ວມ຺ເຠນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ອຖສ຺ສ ຠາຕຸ ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສປິ ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ ກປິລ, ຕຸມ຺ຫາທິສານຎ຺ຫິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ສາສນສ຺ສ ອາຍຸ ນາມ, ຕສ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ກປ຺ປິຍາທີນິ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ມາ ເອວໍ ອວຈາ’’ຕິ ໂອວທິ. ໂສ ຕສ຺ສປິ ວຈນໍ ນາທິຍິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຖໂຣ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວຈນໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສິ ສເກນ ກມ຺ເມນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນໍ ອຎ຺ເຎ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ.

ໂສ ທຸຣາຈາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຣາຈາຣປຣິວຸໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພີຊນິໍ ອາທາຍ ຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຕຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ອຕ຺ໂຖ ອິມສ຺ສ ປຏິວຈເນນ ທິນ຺ເນນາ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຘມ຺ໂມ ວາ ວິນໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ປາຕິໂມກ຺ເຂນ ສຸເຕນ ວາ ອສຸເຕນ ວາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫິ. ເອວໍ ໂສ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປສິ. ສາຄຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕທເຫວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ກປິໂລ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ອວີຈິມ຺ຫິ ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາປິສ຺ສ ມາຕາ ຈ ຠຄິນີ ຈ ຕສ຺ເສວ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ປຎ຺ຈສຕາ ປຸຣິສາ ຄາມຆາຕກາທີນິ ກຕ຺ວາ ໂຈຣິກາຍ ຊີວນ຺ຕາ ຊນປທມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸພທ຺ຘາ ປລາຍມານາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ປຏິສຣຓໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິສຣຓໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີລສທິສໍ ປຏິສຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈສີລານິ ສມາທິຍຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສີລານິ ສມາທິຍິໍສຸ. ອຖ ເນ ເຖໂຣ ໂອວທິ – ‘‘ອິທານິ ຕຸມ຺ເຫ ສີລວນ຺ຕາ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ໂວ ເນວ ສີລໍ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ນ ມໂນປໂທໂສ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເນ ຊນປທມນຸສ຺ສາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິເຍສມານາ ເຕ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພ ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ. ເຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ເຊຏ຺ຐກເທວປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ.

ເຕ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວໂລເກ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິນຄຣທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຈສຕກຸລິເກ ເກວຏ຺ຏຄາເມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກເທວປຸຕ຺ໂຕ ເກວຏ຺ຏເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອິຕເຣ ອິຕເຣສຸ. ເອວໍ ເຕສໍ ເອກທິວເສເຍວ ປຏິສນ຺ຘິຄຫຓຎ຺ຈ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນຎ຺ຈ ອໂຫສິ. ເກວຏ຺ຏເຊຏ຺ຐໂກ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ອຎ຺ເຎປິ ທາຣກາ ອຊ຺ຊ ຊາຕາ’’ຕິ ປຣິເຍສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ຊາຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ໂປສາວນິກໍ ທາເປສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສຫປໍສຸກີຬກາ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ເກວຏ຺ຏເຊຏ຺ຐກປຸຕ຺ໂຕວ ຍສໂຕ ຈ ເຕຊໂຕ ຈ ອຄ຺ຄປຸຣິໂສ ອໂຫສິ.

ກປິໂລປິ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຈິຣວຕິຍາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘມຸໂຂ ມຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເຕ ສຫາຍກາ ‘‘ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຊາລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ນທິຍາ ຂິປິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ອນ຺ໂຕຊາລໍ ໂສ ມຈ຺ໂຉ ປາວິສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພ ເກວຏ຺ຏຄາມວາສິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມກໍສຸ – ‘‘ປຸຕ຺ຕາ ໂນ ປຐມໍ ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສຸວຓ຺ຓມຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິໍສຸ, ອິທານິ ໂນ ຣາຊາ ພຫຸຘນໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕປິ ໂຂ ສຫາຍກາ ມຈ຺ຉໍ ນາວາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນາວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣຎ຺ຎາປິ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຈ຺ໂຉ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ມຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເອຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓກາຣຓໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຈ຺ຉໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ມຈ຺ເຉນ ມຸເຂ ວິວຏມຕ຺ເຕເຍວ ສກລເຊຕວນໍ ອຕິວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ມຈ຺ໂຉ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຊາໂຕ, ກສ຺ມາ ຈສ຺ສ ມຸຂໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາຍຕີ’’ຕິ?

ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ປາວຈເນ ກປິໂລ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາປຣິວາໂຣ ລາຠຕຓ຺ຫາຍ ອຠິຠູໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສໂກ, ຕສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປສິ, ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ອິທານິ ມຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ. ຍໍ ປນ ໂສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວາເຈສິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈ ຄຸຓໍ ກເຖສິ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິມໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປຏິລຠິ. ຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສໂກ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ມຸຂໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ. ‘‘ກຖາເປມິ ນໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ກຖາເປຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕ຺ວໍສິ ກປິໂລ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ກປິໂລ’’ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອວີຈິມຫານິຣຍໂຕ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ເຕ ສາຄໂຕ ກຸຫິໍ ຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ມາຕາ ປນ ເຕ ສາຘິນີ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກນິຏ຺ຐຠຄິນີ ຈ ເຕ ຕາປນາ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ຕ຺ວໍ ກຫໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອວີຈິມຫານິຣຍເມວ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠິຠູໂຕ ນາວໍ ສີເສນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ມຫາຊໂນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ.

ອຖ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ປຣິສາຍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ມຈຣິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ເອຕທາຫຸ ວສຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ (ສຸ. ນິ. ໒໗໖) ກປິລສຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໓໔. ‘‘ມນຸຊສ຺ສ ປມຕ຺ຕຈາຣິໂນ, ຕຓ຺ຫາ ວຑ຺ຒຕິ ມາລຸວາ ວິຍ;

ໂສ ປ຺ລວຕີ ຫຸຣາ ຫຸຣໍ, ຜລມິຈ຺ຉໍວ ວນສ຺ມິ ວານໂຣ.

໓໓໕. ‘‘ຍໍ ເອສາ ສຫເຕ ຊມ຺ມີ, ຕຓ຺ຫາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກາ;

ໂສກາ ຕສ຺ສ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອຠິວຏ຺ຐໍວ ພີຣຓໍ.

໓໓໖. ‘‘ໂຍ ເຈຕໍ ສຫເຕ ຊມ຺ມິໍ, ຕຓ຺ຫໍ ໂລເກ ທຸຣຈ຺ຈຍໍ;

ໂສກາ ຕມ຺ຫາ ປປຕນ຺ຕິ, ອຸທພິນ຺ທຸວ ໂປກ຺ຂຣາ.

໓໓໗. ‘‘ຕໍ ໂວ ວທາມິ ຠທ຺ທໍ ໂວ, ຍາວນ຺ເຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາ;

ຕຓ຺ຫາຍ ມູລໍ ຂຓຖ, ອຸສີຣຕ຺ໂຖວ ພີຣຓໍ;

ມາ ໂວ ນຬໍວ ໂສໂຕວ, ມາໂຣ ຠຎ຺ຊິ ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປມຕ຺ຕຈາຣິໂນຕິ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂເຓນ ປມາເທນ ປມຕ຺ຕຈາຣິສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເນວ ຌານໍ ນ ວິປສ຺ສນາ ນ ມຄ຺ຄຜລານິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ຣຸກ຺ຂໍ ສໍສິພ຺ພນ຺ຕີ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕີ ຕສ຺ສ ວິນາສາຍ ມາລຸວາລຕາ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວມສ຺ສ ຉ ທ຺ວາຣານິ ນິສ຺ສາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຕຓ຺ຫາ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປ຺ລວຕີ ຫຸຣາ ຫຸຣນ຺ຕິ ໂສ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠເວ ຠເວ ອຸປ຺ລວຕິ ຘາວຕິ. ຍຖາ ກິໍ ວິຍາຕິ? ຜລມິຈ຺ຉໍວ ວນສ຺ມິ ວານໂຣ, ຍຖາ ຣຸກ຺ຂຜລໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວານໂຣ ວນສ຺ມິໍ ຘາວຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕມ຺ປິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ສາຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫຸຣາ ຫຸຣໍ ຘາວນ຺ໂຕ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ອປວຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ນາປຊ຺ຊຕິ.

ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອສາ ລາມກຠາເວນ ຊມ຺ມີ ວິສາຫາຣຕາຍ ວິສປຸປ຺ຜຕາຍ ວິສຜລຕາຍ ວິສປຣິໂຠຄຕາຍ ຣູປາທີສຸ ວິສຕ຺ຕຕາຍ ອາສຕ຺ຕຕາຍ ວິສຕ຺ຕິກາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ ຉທ຺ວາຣິກຕຓ຺ຫາ ອຠິຠວຕິ. ຍຖາ ນາມ ວສ຺ສາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສນ຺ເຕນ ເທເວນ ອຠິວຏ຺ຐໍ ພີຣຓຕິຓໍ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ວຏ຺ຏມູລກາ ໂສກາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຣຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ປຊຫິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ທຸຣຈ຺ຈຍໍ ຕຓ຺ຫໍ ສຫຕິ ອຠິຠວຕິ, ຕມ຺ຫາ ປຸຄ຺ຄລາ ວຏ຺ຏມູລກາ ໂສກາ ປປຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ນາມ ໂປກ຺ຂເຣ ປທຸມປຕ຺ເຕ ປຕິຕໍ ອຸທກພິນ຺ທຸ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍ ນ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໍ ໂວ ວທາມີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ວທາມິ. ຠທ຺ທໍ ໂວຕິ ຠທ຺ທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຫຕຸ, ມາ ອຫໍ ກປິໂລ ວິຍ ວິນາສໍ ປາປຸຓຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ຉທ຺ວາຣິກຕຓ຺ຫາຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ມູລໍ ຂຓຖ. ກິໍ ວິຍາຕິ? ອຸສີຣຕ຺ໂຖວ ພີຣຓໍ, ຍຖາ ອຸສີເຣນ ອຕ຺ຖິໂກ ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ເຕນ ກຸທາເລນ ພີຣຓໍ ຂຓຕິ, ເອວມສ຺ສາ ມູລໍ ຂຓຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາ ໂວ ນຬໍວ ໂສໂຕວ, ມາໂຣ ຠຎ຺ຊິ ປຸນປ຺ປຸນນ຺ຕິ ມາ ຕຸມ຺ເຫ ນທີໂສເຕ ຊາຕໍ ນຬໍ ມຫາເວເຄນ ອາຄໂຕ ນທີໂສໂຕ ວິຍ ກິເລສມາໂຣ ມຣຓມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣ ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຎ຺ຊຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເກວຏ຺ຏປຸຕ຺ຕາ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມປຣິໂຠເຄນ ເອກປຣິໂຠຄາ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ກປິລມຈ຺ຉວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ສູກຣໂປຕິກາວຕ຺ຖຸ

ຍຖາປິ ມູເລຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຄູຖສູກຣໂປຕິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອກໍ ສູກຣໂປຕິກໍ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ຕສ຺ສ ສິຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸຂວິວຣນິຄ຺ຄຕໍ ທນ຺ໂຕຠາສມຓ຺ຑລໍ ທິສ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ສິຕສ຺ສ ປາຕຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ ສິຕກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສເສຕໍ, ອານນ຺ທ, ສູກຣໂປຕິກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເອສາ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ເອກາຍ ອາສນສາລາຍ ສາມນ຺ຕາ ກຸກ຺ກຸຏີ ອໂຫສິ. ສາ ເອກສ຺ສ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໂຆສໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພຣີ ນາມ ຣາຊຘີຕາ ອໂຫສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ສຣີຣວລຎ຺ຊຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ ປຸຬວກຣາສິໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸຬວກສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຐມໍ ຌານໍ ປຏິລຠິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຸນ ຄຕິວເສນ ອາລຸລມານາ ອິທານິ ສູກຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິທໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ມຍາ ສິຕໍ ປາຕຸກຕນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂາ ຠິກ຺ຂູ ມຫນ຺ຕໍ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ສໍເວຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຠວຕຓ຺ຫາຍ ອາທີນວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໓໘. ‘‘ຍຖາປິ ມູເລ ອນຸປທ຺ທເວ ທຬ຺ເຫ,

ຉິນ຺ໂນປິ ຣຸກ຺ໂຂ ປຸນເຣວ ຣູຫຕິ;

ເອວມ຺ປິ ຕຓ຺ຫານຸສເຍ ອນູຫເຕ,

ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

໓໓໙. ‘‘ຍສ຺ສ ຉຕ຺ຕິໍສຕິ ໂສຕາ, ມນາປສວນາ ຠຸສາ;

ມຫາວຫນ຺ຕິ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐິໍ, ສງ຺ກປ຺ປາ ຣາຄນິສ຺ສິຕາ.

໓໔໐. ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ, ລຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ຕິຏ຺ຐຕິ;

ຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ລຕໍ ຊາຕໍ, ມູລໍ ປຎ຺ຎາຍ ຉິນ຺ທຖ.

໓໔໑. ‘‘ສຣິຕານິ ສິເນຫິຕານິ ຈ,

ໂສມນສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ເຕ ສາຕສິຕາ ສຸເຂສິໂນ,

ເຕ ເວ ຊາຕິຊຣູປຄາ ນຣາ.

໓໔໒. ‘‘ຕສິຓາຍ ປຸຣກ຺ຂຕາ ປຊາ,

ປຣິສປ຺ປນ຺ຕິ ສໂສວ ພນ຺ຘິໂຕ;

ສໍໂຍຊນສງ຺ຄສຕ຺ຕກາ,

ທຸກ຺ຂມຸເປນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຣາຍ.

໓໔໓. ‘‘ຕສິຓາຍ ປຸຣກ຺ຂຕາ ປຊາ,

ປຣິສປ຺ປນ຺ຕິ ສໂສວ ພນ຺ຘິໂຕ;

ຕສ຺ມາ ຕສິຓໍ ວິໂນທເຍ,

ອາກງ຺ຂນ຺ຕ ວິຣາຄມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມູເລຕິ ຍສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕຸຘາ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸຊຸກເມວ ຄເຕ ປຎ຺ຈວິຘມູເລ ເຉທນຜາລນປາຈນວິຊ຺ຌນາທີນໍ ເກນຈິ ອຸປທ຺ທເວນ ອນຸປທ຺ທເວ ຖິຣປຕ຺ຕຕາຍ ທຬ຺ເຫ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ອຸປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນປິ ສາຂານໍ ວເສນ ປຸນເທວ ຣູຫຕິ, ເອວເມວ ຉທ຺ວາຣິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸສເຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ອນຸຫເຕ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຊາຕິອາທິເຠທໍ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ‘‘ອິຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສູປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສູປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິ ອິເມສໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານໍ ວເສນ ຉຕ຺ຕິໍສຕິຍາ ໂສເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ມນາເປສຸ ຣູປາທີສຸ ອາສວຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມນາປສວນາ ຕຓ຺ຫາ ຠຸສາ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິປນ຺ນຎາຓຕາຍ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐິໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ມຫນ຺ຕຠາເວນ ມຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ອນິສ຺ສາຍ ຣາຄນິສ຺ສິຕາ ສງ຺ກປ຺ປາ ວຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາຕິ ອິເມ ຕຓ຺ຫາໂສຕາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນໍ ວເສນ ສພ຺ເພສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສວນໂຕ, ສພ຺ພາປິ ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາຕິ ສພ຺ພຠເວສຸ ວາ ສວນໂຕ ສພ຺ພຘິ ສວນ຺ຕິ ນາມ. ລຕາຕິ ປລິເວຐນຏ຺ເຐນ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ຈ ລຕາ ວິຍາຕິ ລຕາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຉຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາຕິ ຕໍ ປນ ຕຓ຺ຫາລຕໍ ‘‘ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຊາຕຏ຺ຐານວເສນ ທິສ຺ວາ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ສຕ຺ເຖນ ວເນ ຊາຕໍ ລຕໍ ວິຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ມູເລ ຉິນ຺ທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຣິຕານີຕິ ອນຸສຏານິ ປຍາຕານິ. ສິເນຫິຕານີຕິ ຈີວຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕສິເນຫວເສນ ສິເນຫິຕານິ ຈ, ຕຓ຺ຫາສິເນຫມກ຺ຂິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສມນສ຺ສານີຕິ ຕຓ຺ຫາວສິກສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ ເອວຣູປານິ ໂສມນສ຺ສານິ ຠວນ຺ຕິ. ເຕ ສາຕສິຕາຕິ ເຕ ຕຓ຺ຫາວສິກາ ປຸຄ຺ຄລາ ສາຕນິສ຺ສິຕາ ສຸຂນິສ຺ສິຕາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສຸເຂສິໂນ ສຸຂປຣິເຍສິໂນ ຠວນ຺ຕິ. ເຕ ເວຕິ ເຍ ເອວຣູປາ ນຣາ, ເຕ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວາຕິ ຊາຕິຊຣູປຄາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປຊາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຕາສກຣເຓນ ຕສິຓາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຸຣກ຺ຂຕາ ປຣິວາຣິຕາ ຫຸຕ຺ວາ.

ພນ຺ຘິໂຕຕິ ລຸທ຺ເທນ ອຣຎ຺ເຎ ພທ຺ໂຘ ສໂສ ວິຍ ປຣິສປ຺ປນ຺ຕິ ຠາຍນ຺ຕິ. ສໍໂຍຊນສງ຺ຄສຕ຺ຕກາຕິ ທສວິເຘນ ສໍໂຍຊນສງ຺ເຄນ ເຈວ ສຕ຺ຕວິເຘນ ຣາຄສງ຺ຄາທິນາ ຈ ສຕ຺ຕາ ພທ຺ຘາ ຕສ຺ມິໍ ວາ ລຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ. ຈິຣາຍາຕິ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຕິອາທິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕສິຓາຍ ປຸຣກ຺ຂຕາ ປລິເວຐິຕາ ສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຣາຄໍ ຣາຄາທິວິຄມໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ອາກງ຺ກມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນຕໍ ຕສິຓໍ ວິໂນທເຍ ປນຸທິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ.

ສາປິ ໂຂ ສູກຣໂປຕິກາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠູມິຍໍ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ພາຣາຓສິຍໍ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ອສ຺ສວາຓິຊເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ກາວີຣປຏ຺ຏເນ ນາວິກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ອນຸຣາຘປຸເຣ ອິສ຺ສຣກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ຕສ຺ເສວ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ໂຠກ຺ກນ຺ຕຄາເມ ສຸມນສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຘີຕາ ນາເມນ ສຸມນາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປິຕາ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຉຑ຺ຑິເຕ ທີຆວາປິຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາມຸນິຄາເມ ນາມ ວສິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິຣຎ຺ໂຎ ອມຈ຺ໂຈ ລກຸຓ຺ຑກອຕິມ຺ພໂຣ ນາມ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຄໂຕ ທິສ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ມຫາປຸຓ຺ຓຄາມໍ ຄໂຕ. ອຖ ນໍ ໂກຏິປພ຺ພຕມຫາວິຫາຣວາສີ ມຫາອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ສູກຣໂປຕິກາ ນາມ ລກຸຓ຺ຑກອຕິມ຺ພຣມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕີຕຠເວ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຊາຕິສ຺ສຣຎາຓໍ ປຏິລຠິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄາ ສາມິກໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ອິສ຺ສຣິເຍນ ປຎ຺ຈພລກຕ຺ເຖຣີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕິສ຺ສມຫາວິຫາເຣ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ປຈ຺ຉາ ທມິຬມທ຺ທເນ ກເຕ ຎາຕີນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂຠກ຺ກນ຺ຕຄາມເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ ກລ຺ລມຫາວິຫາເຣ ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ສາ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີຫິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ສພ຺ພໍ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ກເຖຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑລາຣາມວາສິນາ ຘມ຺ມປທຠາຓກມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ກຸກ຺ກຸຏີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເສນສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ປຣິພ຺ພາຊິກາສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຈວິຕ຺ວາ ສູກຣໂຍນິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ພາຣາຓສິໍ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ກາວີຣປຏ຺ຏນໍ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ອນຸຣາຘປຸຣໍ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ໂຠກ຺ກນ຺ຕຄາມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມວິສເມ ເຕຣສ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພປິ ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ.

ສູກຣໂປຕິກາວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ວິພ຺ຠນ຺ຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ນິພ຺ພນໂຖຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸລສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓກາຣສ຺ສ ເຄເຫ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ວິພ຺ຠມິ. ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ອລສຠາເວນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເຄຫາ ນີຫຣິໍສຸ. ໂສ ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ໂຈຣກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ກສາຫິ ຕາເຬນ຺ຕາ ອາຆາຕນໍ ນຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕໍ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນີຫຣິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ພນ຺ຘນໍ ສິຖິລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ຕຍາ ປຣິຈິຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸນ ອາວຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຕນ ໂອວາເທນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອາຆາຕນໍ ເນຕ຺ວາ ຆາເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສສຸໍ. ໂສ ນ ຠາຍຕິ ນ ສນ຺ຕສຕິ. ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ຐິຕາ ມນຸສ຺ສາ ອສິສຕ຺ຕິໂຕມຣາທີນິ ອາວຸຘານິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຕໍ ອສນ຺ຕສນ຺ຕເມວ ທິສ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ, ອເນກສຕານຎ຺ຫິ ອາວຸຘຫຕ຺ຖານໍ ປຸຣິສານໍ ມຊ຺ເຌ ເນວ ຉມ຺ຠຕິ ນ ເວຘຕິ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຊາຕາ ມຫານາທໍ ນທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໔໔. ‘‘ໂຍ ນິພ຺ພນໂຖ ວນາຘິມຸຕ຺ໂຕ,

ວນມຸຕ຺ໂຕ ວນເມວ ຘາວຕິ;

ຕໍ ປຸຄ຺ຄລເມຖ ປສ຺ສຖ,

ມຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘນເມວ ຘາວຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄິຫິຠາເວ ອາລຍສງ຺ຂາຕໍ ວນຖໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຕາຍ ນິພ຺ພນໂຖ ທິພ຺ພວິຫາຣສງ຺ຂາເຕ ຕໂປວເນ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕາ ຕຓ຺ຫາວນາ ມຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຆຣາວາສພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫາວນເມວ ຘາວຕິ, ເອຖ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປສ຺ສຖ, ເອໂສ ຆຣາວາສພນ຺ຘນໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສພນ຺ຘນເມວ ຘາວຕີຕິ.

ອິມໍ ປນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ຣາຊປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສູລຄ຺ເຄ ນິສິນ຺ໂນວ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ.

ວິພ຺ຠນ຺ຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ພນ຺ຘນາຄາຣວຕ຺ຖຸ

ນ ຕໍ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ພຫູ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທກປນ຺ຖຆາຕກມນຸສ຺ສຆາຕເກ ໂຈເຣ ອາເນຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ເຕ ຣາຊາ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນສງ຺ຂລິກພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘາເປສິ. ຕິໍສມຕ຺ຕາປິ ໂຂ ຊານປທາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ເຫຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພຫູ ໂຈຣາ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີຫິ ພທ຺ຘາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐາ, ເຕ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ຖິຣຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ພນ຺ຘນໍ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ພນ຺ຘນານິ ນາເມຕານິ, ຍໍ ປເນຕໍ ຘນຘຎ຺ຎປຸຕ຺ຕທາຣາທີສຸ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ, ເອຕໍ ເອເຕຫິ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ຖິຣຕຣໍ, ເອວໍ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ປເນຕໍ ທຸຈ຺ຉິນ຺ທນິຍໍ ພນ຺ຘນໍ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ທຸຄ຺ຄຕຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ກາລມກາສິ. ໂສ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ໂປເສສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ອນິຈ຺ຉມານສ຺ເສວ ເອກໍ ກຸລຘີຕຣໍ ເຄເຫ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ກາລມກາສິ. ຠຣິຍາຍປິສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ໂສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕວ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ນນຸ ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ມຍິ ວິຊາຕາຍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວິຊາຕກາເລ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ໂສຕ຺ຖິນາ ວິຊາຕາ, ອິທານິ ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ຖນປານໂຕ ອປຄມນກາລໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິມິສ຺ສາ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິ. ອຖ ນໍ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ໂສ ‘‘ອຫໍ, ສາມິ, ມາຕຸໂປສໂກ ນາມ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ມ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ລຠິຕ຺ວາ ຌານກີຬາຍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕເຍວ ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ເມ ທຸຈ຺ຉິນ຺ທນິຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣພນ຺ຘນໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕນ ອຸທານິຕໍ ອຸທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໔໕. ‘‘ນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ,

ຍທາຍສໍ ທາຣຸຊປພ຺ພຊຎ຺ຈ;

ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ,

ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ.

໓໔໖. ‘‘ເອຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ,

ໂອຫາຣິນໍ ສິຖິລໍ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈໍ;

ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ປຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ,

ອນເປກ຺ຂິໂນ ກາມສຸຂໍ ປຫາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘີຣາຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ຍໍ ສງ຺ຂລິກສງ຺ຂາຕໍ ອຍສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອາຍສໍ, ອນ຺ທຸພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕໍ ທາຣຸຊໍ, ຍຎ຺ຈ ປພ຺ພຊຕິເຓຫິ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ວາກາທີຫິ ຣຊ຺ຊຸໍ ກຕ຺ວາ ກຕໍ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ, ຕໍ ອສິອາທີຫິ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ຖິຣນ຺ຕິ ນ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ສາຣຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕາ, ພຫລຕຣຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓິກຸຓ຺ຑເລສູຕິ ມຓີສຸ ເຈວ ກຸຓ຺ຑເລສຸ ຈ, ມຓິວິຈິຕ຺ເຕສຸ ວາ ກຸຓ຺ຑເລສຸ. ເອຕໍ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ເຍ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ໂສ ຣາໂຄ ຈ ຍາ ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ອເປກ຺ຂາ ຕຓ຺ຫາ, ເອຕໍ ກິເລສມຍໍ ພນ຺ຘນຎ຺ຈ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂອຫາຣິນນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ປາຕນໂຕ ອວຫຣຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຫຣຕີຕິ ໂອຫາຣິນໍ. ສິຖິລນ຺ຕິ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ຉວິຈມ຺ມມໍສານິ ນ ຉິນ຺ທຕິ, ໂລຫິຕໍ ນ ນີຫຣຕິ, ພນ຺ຘນຠາວມ຺ປິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ຖລປຖຊລປຖາທີສຸ ກມ຺ມານິ ກາຕຸໍ ເທຕີຕິ ສິຖິລໍ. ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ໂລຠວເສນ ຫິ ເອກວາຣມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ກຈ຺ຉໂປ ວິຍ ທຸມ຺ໂມຈິຍໍ ໂຫຕີຕິ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈໍ. ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານາຕິ ເອຕໍ ທຬ຺ຫມ຺ປິ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ຎາຓຂຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາມສຸຂໍ ປຫາຍ ປຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ, ປກ຺ກມນ຺ຕິ ປພ຺ພຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ພນ຺ຘນາຄາຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ເຂມາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

ເຍ ຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເຂມໍ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣປາທມູເລ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນາ ອຕິວິຍ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ ອໂຫສິ. ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຣູປສ຺ສ ໂທສໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ຣູປມທມຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເວຬຸວນວຓ຺ຓນາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຄີຕານິ ກາເຣຕ຺ວາ ນຏາທີນໍ ທາເປສິ. ເຕສໍ ຕານິ ຄາຍນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເວຬຸວນໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ສາ ‘‘ກຕຣໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຘາຍ ຄາຍຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວີ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເວຬຸວນຸຍ຺ຍານເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕວ ຕາລວຓ຺ຏໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ພີຊມານໍ ອຠິຣູປໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນິມ຺ມິນິ. ເຂມາ, ເທວີປິ ປວິສມານາວ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຣູປສ຺ສ ໂທສໍ ກເຖຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອິຕ຺ຖີ ພີຊຍມານາ ຐິຕາ, ນາຫໍ ອິມິສ຺ສາ ກລຠາຄມ຺ປິ ອຸເປມິ, ນ ມຍາ ອີທິສໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກຖາສທ຺ທມ຺ປິ ອນິສາເມຕ຺ວາ ຕເມວ ອິຕ຺ຖິໍ ໂອໂລກຍມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ອຸປ຺ປນ຺ນພຫຸມານຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ຣູປໍ ປຐມວຍາທິວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິໂຍສາເນ ອຏ຺ຐິມຕ຺ຕາວສານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ເຂມາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາເມຕໍ ຣູປໍ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຂຍວຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ວຕ ອິມສ຺ມິໍ ຣູເປ ສາໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ເຂເມ, ຕ຺ວໍ ‘ອິມສ຺ມິໍ ຣູເປ ສາໂຣ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ປສ຺ສ ທານິສ຺ສ ອສາຣຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອາຕຸຣໍ ອສຸຈິໍ ປູຕິໍ, ປສ຺ສ ເຂເມ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ, ພາລານໍ ອຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໓໕໔);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ເຂເມ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຣາຄຣຕ຺ຕາ ໂທສປທຸຏ຺ຐາ ໂມຫມູຬ຺ຫາ ອຕ຺ຕໂນ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໔໗. ‘‘ເຍ ຣາຄຣຕ຺ຕານຸປຕນ຺ຕິ ໂສຕໍ,

ສຍໍ ກຕໍ ມກ຺ກຏໂກວ ຊາລໍ;

ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ວຊນ຺ຕິ ຘີຣາ,

ອນເປກ຺ຂິໂນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມກ຺ກຏໂກວ ຊາລນ຺ຕິ ຍຖາ ນາມ ມກ຺ກຏໂກ ສຸຕ຺ຕຊາລໍ ກຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຐາເນ ນາຠິມຓ຺ຑເລ ນິປນ຺ໂນ ປຣິຍນ຺ເຕ ປຕິຕໍ ປຏງ຺ຄໍ ວາ ມກ຺ຂິກໍ ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ເຍ ສຕ຺ຕາ ຣາຄຣຕ຺ຕາ ໂທສປທຸຏ຺ຐາ ໂມຫມູຬ຺ຫາ ສຍໍກຕໍ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ອນຸປຕນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວໍ ທຸຣຕິກ຺ກມໍ. ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ວຊນ຺ຕິ ຘີຣາຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ເອຕໍ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂິໂນ ນິຣາລຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍ ວຊນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຂມາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ເຂມາຍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊຖ ນໍ, ອລໍ ປຣິນິພ຺ພາເນນາຕິ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວິກາ ອໂຫສີຕິ.

ເຂມາເຖຣີວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຸຄ຺ຄເສນວຕ຺ຖຸ

ມຸຎ຺ຈ ປຸເຣຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄເສນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ປຎ຺ຈສຕາ ກິຣ ນຏາ ສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ ຉມາເສ ວາ ປຕ຺ເຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕາຫໍ ສມຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ລຠນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ອຸກ຺ເຂປທາຍານໍ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ມຫາຊໂນ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ຈາທີສຸ ຐຕ຺ວາ ສມຊ຺ຊໍ ໂອໂລເກສິ. ອເຖກາ ລງ຺ຆິກຘີຕາ ວໍສໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ອາກາເສ ຈງ຺ກມມານາ ນຈ຺ຈຕິ ເຈວ ຄາຍຕິ ຈ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຄ຺ຄເສໂນ ນາມ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ສຫາຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ເຈ ຐິໂຕ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທວິກ຺ເຂປາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ລຠນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເມ ອິເຘວ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຣູປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ມາຕາປິຕູຫິ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ເຕ ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ‘‘ຕໍ ເມ ນຏຘີຕຣໍ ລຠນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເມ ອິເຘວ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ອຎ຺ຎໍ ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ກຸລສ຺ສ ຈ ໂຠຄານຎ຺ຈ ອນຸຣູປໍ ກຸມາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ພຫຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສຫາຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທຕູ’’ຕິ ປຫິຓິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ເທມິ, ສເຈ ປນ ໂສ ອິມໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕນ ຫິ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣຕຸ, ທສ຺ສາມິສ຺ສ ຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ກຖໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນາຏກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິ.

ສາປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ກີຬາປຍມານາ ‘‘ສກຏໂຄປກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ, ຠຓ຺ຑຫາຣກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ, ກິຎ຺ຈິ ອຊານກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທຕິ. ໂສປິ ເນສໍ ສກຏປຣິວຕ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ໂຄຓານໍ ຕິຓໍ ອາຫຣຕິ, ສິປ຺ປທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ລທ຺ຘຠຓ຺ຑກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຣຕິ. ຕເທວ ກິຣ ສນ຺ຘາຍ ສາ ອິຕ຺ຖີ ປຸຕ຺ຕໍ ກີຬາປຍມານາ ຕຖາ ວທຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ຕສ຺ສາ ຄາຍນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ປລາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ກິໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຕຍາ ປລາຍິເຕນ ວາ ອາຄເຕນ ວາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເທວ ຄີຕໍ ຄາຍຕິ. ສາ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ຘນລາຠຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ນິສ຺ສາຍ ອິມິສ຺ສາ ອຍໍ ມາໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ສິປ຺ປໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສສຸຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຊານນກສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄາມນິຄມາທີສຸ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸຄ຺ຄເສໂນ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ນຄຣວາສີນໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຣຈາເປສິ.

ນຄຣວາສິໂນ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ຈາທໂຍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ໂສປິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖໍ ວໍສໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສ຺ເວ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ວໍສມຕ຺ຖເກ ຐສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຣ ອຫໍ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸຄ຺ຄເສໂນປິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຸຄ຺ຄເສໂນປິ ສຕ຺ຖຣິ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ອປວິຏ຺ເຐເຍວ ອຸນ຺ນາທນຕ຺ຖາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ວໍສມຕ຺ຖເກ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອາກາເສເຍວ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ວໍສມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຍຖາ ຕໍ ປຣິສາ ນ ໂອໂລເກຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານເມວ ໂອໂລກາເປສິ. ອຸຄ຺ຄເສໂນ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນ ມໍ ປຣິສາ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ມຍາ ສໍວຈ຺ຉເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິປ຺ປໍ, ສຕ຺ຖຣິ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ເຕ ປຣິສາ ມໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣເມວ ໂອໂລເກຕິ, ໂມຆໍ ວຕ ເມ ສິປ຺ປທສ຺ສນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ວເທຫິ ‘ສິປ຺ປໍ ກິຣ ທສ຺ເສຕູ’’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວໍສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຐິໂຕ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິງ຺ຆ ປສ຺ສ ນຏປຸຕ຺ຕ, ອຸຄ຺ຄເສນ ມຫພ຺ພລ;

ກໂຣຫິ ຣງ຺ຄໍ ປຣິສາຍ, ຫາສຍສ຺ສຸ ມຫາຊນ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ເຖຣສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຎ຺ເຎ ມມ ສິປ຺ປໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ’’ຕິ ວໍສມຕ຺ຖເກ ຐິຕໂກວ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິງ຺ຆ ປສ຺ສ ມຫາປຎ຺ຎ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ມຫິທ຺ຘິກ;

ກໂຣມິ ຣງ຺ຄໍ ປຣິສາຍ, ຫາສຍາມິ ມຫາຊນ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ວໍສມຕ຺ຖກໂຕ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສວ ຈຸທ຺ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ວໍສມຕ຺ຖເກວ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ອຸຄ຺ຄເສນ, ປຓ຺ຑິເຕນ ນາມ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອາລຍໍ ປຫາຍ ຊາຕິອາທີຫິ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໔໘. ‘‘ມຸຎ຺ຈ ປຸເຣ ມຸຎ຺ຈ ປຈ຺ຉໂຕ,

ມຊ຺ເຌ ມຸຎ຺ຈ ຠວສ຺ສ ປາຣຄູ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕມານໂສ,

ນ ປຸນໍ ຊາຕິຊຣໍ ອຸເປຫິສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸຎ຺ຈ ປຸເຣຕິ ອຕີເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອາລຍໍ ນິກນ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌສານໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ຄາຫໍ ປຣາມາສໍ ຕຓ຺ຫໍ ມຸຎ຺ຈ. ປຈ຺ຉໂຕຕິ ອນາຄເຕສຸປິ ຂນ຺ເຘສຸ ອາລຍາທີນິ ມຸຎ຺ຈ. ມຊ຺ເຌຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ຕານິ ມຸຎ຺ຈ. ຠວສ຺ສ ປາຣຄູຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິວິຘສ຺ສາປິ ຠວສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາປຣິຎ຺ຎາປຫານຠາວນາສຈ຺ຉິກິຣິຍວເສນ ປາຣຄູ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນາທິເຠເທ ສພ຺ພສງ຺ຂເຕ ວິມຸຕ຺ຕມານໂສ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕປິ ວໍສມຕ຺ຖເກ ຐິຕໂກວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ວໍສໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕາວເທວ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຘໂຣ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອາວຸໂສ ອຸຄ຺ຄເສນ, ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ວໍສສ຺ສ ມຕ຺ຖກໂຕ ໂອຕຣນ຺ຕສ຺ສ ຠຍໍ ນາມ ນາໂຫສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ, ອາວຸໂສ, ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຸຄ຺ຄເສໂນ ‘ນ ຠາຍາມີ’ຕິ ວທຕິ, ອຠູຕໍ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ອຸຄ຺ຄເສເນນ ສທິສາ ຉິນ຺ນສໍໂຍຊນາ ຠິກ຺ຂູ ຠາຍນ຺ຕິ, ນ ຕສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ເຄ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສພ຺ພສໍໂຍຊນໍ ເຉຕ຺ວາ, ໂຍ ເວ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ;

ສງ຺ຄາຕິຄໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໙໗; ສຸ. ນິ. ໖໒໖);

ເທສນາວສາເນ ພຫູນໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ປຸເນກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຏຘີຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ນເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣຓກາຣຓໍ, ກິໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອິມິນາ ເອວ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ກຣິຍມາເນ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ພຫຸໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ຍານເກສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ເຖຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ປສ຺ສິໍສຸ. ອເຖກາ ກຸລຘີຕາ ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສາມິກໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຍ຺ໂຍ, ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ຍານເກ ຈ ໂນ ພຫຸໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ, ປຕ຺ຕມສ຺ສ ອາຫຣ, ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ປຕ຺ຖນໍ ກຣິໍສຸ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ເສວ ຠາຄິໂນ ຠເວຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ໂສປິ ເຖໂຣ ຂີຓາສໂວວ, ຕສ຺ມາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປຕ຺ຖນາຍ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສິຕໍ ອກາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສາ ອິຕ຺ຖີ ສາມິກໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອຍ຺ໂຍ, ສິຕໍ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ນຏກາຣໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາມິໂກປິສ຺ສາ ‘‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິທໍ ເຕສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສາ ອິຕ຺ຖີ ນຏເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປຸຣິໂສ ເສຏ຺ຐິເຄເຫ. ໂສ ‘‘ເອວໍ, ຠທ຺ເທ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ປຏິວຈນສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ນເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣິ. ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສາປິ ນຏຘີຕາ ‘‘ຍາ ເມ ສາມິກສ຺ສ ຄຕິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສາ ເອວ ຄຕີ’’ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

ອຸຄ຺ຄເສນວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິຕວຕ຺ຖຸ

ວິຕກ຺ກມຖິຕສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ສລາກຄ຺ເຄ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕສລາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສລາກຍາຄຸໍ ອາທາຍ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິວິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອຸທກຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ເອກາ ກຸມາຣິກາ ທິສ຺ວາວ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນຫາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸນ ປານີເຍນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ອິເຘວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍທາ ປານີຍໍ ນ ລຠຕິ, ຕທາ ຕຕ຺ເຖວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາປິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປານີຍໍ ເທຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຍາຄຸມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ປຸເນກທິວສໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ສນ຺ຕິເກ ຈສ຺ສ ນິສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ນ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ ນາມ, ເກວລໍ ມຍໍ ວິຈຣຓກມນຸສ຺ສເມວ ນ ລຠາມາ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ກຖິປາເຫເນວ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ກິໂສ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປຓ຺ຑຸກຊາໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ເຕປິ ນໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ມາທິສສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’ຕິ ວາ ‘ສກທາຄາມີ’ຕິ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອວທາເປຕ຺ວາ ‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’ຕິ ວທາເປສິ, ຠາຣິຍໍ ເຕ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກາ ມໍ ອິຕ຺ຖີ ເອວມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເອຕໍ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍໍ. ສາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິຕໍ ປຫາຍ ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐເກ ເອກສ຺ມິໍ ສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ –

ອຕີເຕ ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິຕກາເລ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ຕຸຏ຺ເຐນ ທິນ຺ນໍ ຘີຕຣໍ ອາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອຏວິມຸເຂ ເອກູນປຎ຺ຎາສາຍ ກຓ຺ເຑຫິ ເອກູນປຎ຺ຎາສໂຈເຣ ມາເຣຕ຺ວາ ກຓ຺ເຑສຸ ຂີເຓສຸ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ອສິໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕາຍ ຕງ຺ຂຓໍ ທິຏ຺ຐໂຈເຣ ສິເນຫໍ ກຕ຺ວາ ໂຈຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອສິຖຣຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຈເຣນ ຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ມາຣິຕຠາວໍ ອາວິກຕ຺ວາ ໂຈເຣນ ຈ ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ມມ຺ປິ ເອສາ ອຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ວິຍ ມາຣາເປສ຺ສຕິ, ກິໍ ເມ ອິມາຍາ’’ຕິ ເອກໍ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ໂອຣິມຕີເຣ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຠຓ຺ຑກໍ ອາທາຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິເຘວ ໂຫຫິ, ຍາວາຫໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ອຸຕ຺ຕາເຣມີ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຕໍ ປຫາຍ ຄມນຠາວຎ຺ຈ ອາວິກຕ຺ວາ –

‘‘ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສມາທາຍ, ປາຣໍ ຕິຓ຺ໂຓສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉ ລຫຸໍ ຂິປ຺ປໍ, ມມ຺ປິ ຕາເຣຫິ ທານິໂຕ.

‘‘ອສນ຺ຖຸຕໍ ມໍ ຈິຣສນ຺ຖຸເຕນ,

ນິມີນິ ໂຠຕີ ອທ຺ຘຸວໍ ຘຸເວນ;

ມຍາປິ ໂຠຕີ ນິມິເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎໍ,

ອິໂຕ ອຫໍ ທູຣຕຣໍ ຄມິສ຺ສໍ.

‘‘ກາຍໍ ເອຬຄລາຄຸມ຺ເພ, ກໂຣຕິ ອຫຸຫາສິຍໍ;

ນຍີຘ ນຈ຺ຈໍ ວາ ຄີຕໍ ວາ, ຕາຬໍ ວາ ສຸສມາຫິຕໍ;

ອນມ຺ຫິກາເລ ສຸໂສຓິ, ກິໍ ນຸ ຊຄ຺ຆສິ ໂສຠເນ.

‘‘ສິງ຺ຄາລ ພາລ ທຸມ຺ເມຘ, ອປ຺ປປຎ຺ໂຎສິ ຊມ຺ພຸກ;

ຊີໂນ ມຈ຺ຉຎ຺ຈ ເປສິຎ຺ຈ, ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍສິ.

‘‘ສຸທສ຺ສໍ ວຊ຺ຊມຎ຺ເຎສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ທຸທ຺ທສໍ;

ຊີນາ ປຕິຎ຺ຈ ຊາຣຎ຺ຈ, ມຎ຺ເຎ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຌາຍສິ.

‘‘ເອວເມຕໍ ມິຄຣາຊ, ຍຖາ ຠາສສິ ຊມ຺ພຸກ;

ສາ ນູນາຫໍ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຠຕ຺ຕຸ ເຫສ຺ສໍ ວສານຸຄາ.

‘‘ໂຍ ຫເຣ ມຕ຺ຕິກໍ ຖາລໍ, ກໍສຖາລມ຺ປິ ໂສ ຫເຣ;

ກຕຎ຺ເຈວ ຕຍາ ປາປໍ, ປຸນເປວໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໕.໑໒໘-໑໓໔) –

ອິມໍ ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕທາ ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິໂຕ ຕ຺ວໍ ອໂຫສິ, ສາ ອິຕ຺ຖີ ເອຕຣຫິ ອຍໍ ກຸມາຣິກາ, ສິງ຺ຄາລຣູເປນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນິຄ຺ຄຫກາຣໂກ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອຫເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ສາ ອິຕ຺ຖີ ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐເກ ເອກສ຺ມິໍ ສິເນເຫນ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄປຓ຺ຑິຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ, ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕວ ຕຓ຺ຫໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຫຣາຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໔໙. ‘‘ວິຕກ຺ກມຖິຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ,

ຕິພ຺ພຣາຄສ຺ສ ສຸຠານຸປສ຺ສິໂນ;

ຠິຍ຺ໂຍ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕິ,

ເອສ ໂຂ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ ພນ຺ຘນໍ.

໓໕໐. ‘‘ວິຕກ຺ກູປສເມ ຈ ໂຍ ຣໂຕ,

ອສຸຠໍ ຠາວຍເຕ ສທາ ສໂຕ;

ເອສ ໂຂ ພ຺ຍນ຺ຕິ ກາຫິຕິ,

ເອສ ເຉຈ຺ຉຕິ ມາຣພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກມຖິຕສ຺ສາຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ນິມ຺ມຖິຕສ຺ສ. ຕິພ຺ພຣາຄສ຺ສາຕິ ພຫລຣາຄສ຺ສ. ສຸຠານຸປສ຺ສິໂນຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຸຠນິມິຕ຺ຕຄາຫາທິວເສນ ວິສ຺ສຏ຺ຐມານສຕາຍ ສຸຠນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ຕຓ຺ຫາຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ຌານາທີສຸ ເອກມ຺ປິ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ອຖ ໂຂ ຉທ຺ວາຣິກາ ຕຓ຺ຫາເຍວ ຠິຍ຺ໂຍ ວຑ຺ຒຕິ. ເອສ ໂຂຕິ ເອໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນໍ ທຬ຺ຫໍ ສຸຖິຣໍ ກໂຣຕິ. ວິຕກ຺ກູປສເມຕິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາທີນໍ ວູປສມສງ຺ຂາເຕ ທສສຸ ອສຸເຠສຸ ປຐມຊ຺ຌາເນ. ສທາ ສໂຕຕິ ໂຍ ເອຕ຺ຖ ອຠິຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາຍ ສໂຕ ຕໍ ອສຸຠຌານໍ ຠາເວຕິ. ພ຺ຍນ຺ຕິ ກາຫິຕີຕິ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ຕຓ຺ຫໍ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ມາຣພນ຺ຘນນ຺ຕິ ເອໂສ ເຕຠູມກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ມາຣພນ຺ຘນມ຺ປິ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.