໔. ກຸມາຣກສ຺ສປມາຕຸເຖຣີວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາ ກິຣ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈມານາປິ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ປຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ. ອຖສ຺ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ໂສ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ເນຕ຺ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ອປເຣນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠິນິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕາຫິ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ນາຫໍ, ອຍ຺ເຍ, ຊານາມິ ‘‘ກິເມຕໍ’’, ສີລໍ ວຕ ເມ ອໂຣຄເມວາຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາ, ອິມິສ຺ສາ ມຍໍ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຊານາມ, ກາລໍ ນ ຊານາມ, ກິໍ ທານິ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທກາຣິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຍໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາ ທຫຣາ ມາ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ນາເສຖ, ນາຫໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາ, ເອຖ, ມໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເຊຕວນໍ ເນຖາຕິ. ຕາ ຕໍ ອາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕສ຺ສາ ຄິຫິກາເລ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ປຣວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ຣາຊານໍ ປເສນທິໂກສລໍ ມຫາອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ວິສາຂາອຸປາສິກໍ ອຎ຺ຎານິ ຈ ມຫາກຸລານິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມິສ຺ສາ ທຫຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ວິສາຂໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ສາ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທນາຠິອຸທຣປຣິໂຍສານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມາສທິວເສ ສມາເນຕ຺ວາ ‘‘ຄິຫິຠາເວ ອິມາຍ ຄພ຺ໂຠ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖສ຺ສາ ເຖໂຣ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນໍ ມຫານຸຠາວໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທາຣກສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ຕສ຺ເສສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ກຸມາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ຘາຕີນໍ ອທາສິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ກສ຺ສໂປຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕິ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ໂສ ກີຬາມຓ຺ຑເລ ທາຣເກ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນິມ຺ມາຕາປິຕິເກນມ຺ຫາ ປຫຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ມໍ ‘ນິມ຺ມາຕາປິຕິໂກ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ມາຕຣໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ຘາຕິໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິມາ ເຕ ມາຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ເອຕ຺ຕິກາ ເມ ມາຕໂຣ, ເອກາຍ ເມ ມາຕຣາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ວຎ຺ເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຕາຕ, ຕວ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍາ ອານີໂຕຕິ. ໂສ ຕາວຕເກເນວ ສມຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ປພ຺ພາເຊຖ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາຍມິຕ຺ວາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ປຸນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຘວເນ ວິຫາສິ.

ອຖ ນໍ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ເອກໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ຺ນຣສ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ເຫ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຎ຺ໂຎ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອິເມສໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ປນ ນິກ຺ຂນ຺ຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ມາຕຸຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອກ຺ຂີຫິ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ສາ ປຸຕ຺ຕວິໂຍຄທຸກ຺ຂິຕາ ອສ຺ສຸຕິນ຺ເຕເນວ ມຸເຂນ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣມານາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ, ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕີ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຸປຘາວມານາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຕິ. ສາ ຖເນຫິ ຂີຣໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ເຕຫິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອລ຺ລຈີວຣາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຍໍ ມມ ສນ຺ຕິກາ ມຘຸຣວຈນໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ຖທ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ອິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິຈຣສິ, ສິເນຫມຕ຺ຕມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ອໂຫ ກກ຺ຂຬາ ເຖຣສ຺ສ ກຖາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ເຕນ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ກາຣຓາ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອຍໍ ປເນວໍ ຖທ຺ຘຫທໂຍ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍທິວສເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕນ ເອວໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຈ ເຖຣີ ຈ ນາສິຕາ, ສຕ຺ຖາ ປນ ເຕສໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາໂຕ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂລການຸກມ຺ປກາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ອຫໍ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ເນສໍ ອຫໍ ປຕິຏ຺ຐາ ອໂຫສິໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍ, ນ ສາຂມຸປສໍວເສ;

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ມິໍ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ສາຂສ຺ມິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໒; ໑.໑໐.໘໑) –

ອິມໍ ນິຄ຺ໂຣຘຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຕທາ ສາຂມິໂຄ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຣິສາປິສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕປຣິສາ, ວາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ມິຄເຘນຸ ເຖຣີ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ຄພ຺ຠິນີມິຄິຍາ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຣາຊາ ປນ ອຫເມວາ’’ຕິ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣິຍາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານກຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມາ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ຐິເຕນ ສຄ຺ຄປຣາຍເຓນ ວາ ມຄ຺ຄປຣາຍເຓນ ວາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ, ປໂຣ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໐. ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ, ໂກ ຫິ ນາໂຖ ປໂຣ ສິຍາ;

ອຕ຺ຕນາ ຫິ ສຸທນ຺ເຕນ, ນາຖໍ ລຠຕິ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາໂຖຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຐິເຕນ ອຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ເນນ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄໍ ວາ ປາປຸຓິຕຸໍ, ມຄ຺ຄໍ ວາ ຠາເວຕຸໍ, ຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປໂຣ ໂກ ນາມ ກສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ສິຍາ. ອຕ຺ຕນາ ເອວ ຫິ ສຸທນ຺ເຕນ ນິພ຺ພິເສວເນນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາຕໍ ທຸລ຺ລຠໍ ນາຖໍ ລຠຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ ‘‘ນາຖໍ ລຠຕິ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ກຸມາຣກສ຺ສປມາຕຸເຖຣີວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.