໑໒. ອຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ໂພຘິຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຠສກຬາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂພຘິຣາຊກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ປຖວີຕເລ ອຎ຺ເຎຫິ ປາສາເທຫິ ອສທິສຣູປໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕມານໍ ວິຍ ໂກກນຸທໍ ນາມ ປາສາທໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ຕຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເອວຣູໂປ ປາສາໂທ ກຕປຸພ຺ໂພ, ອຸທາຫຸ ປຐມສິປ຺ປເມວ ເຕ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຐມສິປ຺ປເມວ, ເທວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ເອວຣູປໍ ປາສາທໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ປາສາໂທ ອນຈ຺ຉຣິໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິມໍ ມຍາ ມາເຣຕຸໍ ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ວາສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອກ຺ຂີນິ ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປາສາທໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍສຫາຍກສ຺ສ ສຎ຺ຊີວກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ມາຓວກສ຺ສ ກເຖສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ເອສ ວຑ຺ຒກິໍ ນາເສສ຺ສຕິ, ອນຄ຺ໂຆ ສິປ຺ປີ, ໂສ ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ມາ ນສ຺ສຕຸ, ສຎ຺ຎມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປາສາເທ ເຕ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣາຊກຸມາໂຣ ຕໍ ນາເສຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ວຑ຺ຒກີປິ ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເຕ, ສາມິ, ກຕໍ ມມ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ, ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ປາສາເທ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ຣາຊກຸມາເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ຕາວ, ເທວ, ນິຏ຺ຐິຕໍ, ພຫຸ ອວສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກິໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ? ປຈ຺ຉາ, ເທວ, ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ທາຣູນິ ຕາວ ອາຫຣາເປຖາຕິ. ກິໍ ທາຣູນິ ນາມາຕິ? ນິສ຺ສາຣານິ ສຸກ຺ຂທາຣູນິ, ເທວາຕິ. ໂສ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ເທວ, ເຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ນາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສຸຂຸມກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕສ຺ສ ເມ ກມ຺ມວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອາຫາຣເວລາຍໍ ປນ ເມ ຠຣິຍາວ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາໂຣປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິ. ໂສປິ ເອກສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕານິ ທາຣູນິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິສີທນໂຍຄ຺ຄໍ ຄຣຸຬສກຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣເວລາຍ ປນ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ເຄເຫ ວິຊ຺ຊມານກໍ ສພ຺ພໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາໂຣປິ ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ອນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ເຄຫໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ວຑ຺ຒກີປິ ສກຸຓສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕກາເລ ‘‘ອຊ຺ຊ ສພ຺ເພປິ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ວຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສກຸຓສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ວາຕປາເນນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ໂສ ເຕສໍ, ‘‘ເທວ, ວຑ຺ຒກີ ປລາຍຕີ’’ຕິ ກນ຺ທນ຺ຕານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ.

ຣາຊກຸມາໂຣປິ ‘‘ປາສາທມຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາສາເທ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ປຣິຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ປຐມອຸມ຺ມາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຈລປຏິກໍ ປຕ຺ຖຣິ. ໂສ ກິຣ ອປຸຕ຺ຕໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຈາຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ລຈ຺ຉາມິ, ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຖຣິ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິ ອາຄເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ນ ປາວິສິ, ໂສ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ອປວິສິຕ຺ວາວ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກສິ. ເຖໂຣ ໂອໂລກິຕສຎ຺ຎາເຍວ ວຕ຺ຖານໍ ອນກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ສໍຫຣຕຸ, ຣາຊກຸມາຣ, ທຸສ຺ສານິ, ນ ຠຄວາ ເຈລປຏິກໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ຕຖາຄໂຕ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ ທຸສ຺ສານິ ສໍຫຣາເປສິ. ໂສ ທຸສ຺ສານິ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປເວສຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊເກນ ສມ຺ມາເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປກາຣໂກ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ຈ ກິຣມ຺ຫິ ເອກວາຣໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ທຸຕິຍໍ ຕຣຸຓທາຣກກາເລ, ຕຕິຍໍ ວິຎ຺ຎຸຠາວໍ ປຕ຺ຕກາເລ. ຕສ຺ສ ເມ ກສ຺ມາ ເຈລປຏິກໍ ນ ອກ຺ກມິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈລານິ ອຕ຺ຖຣີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ລຈ຺ຉາມິ, ສຕ຺ຖາ ເມ ເຈລປຏິກໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕເນວາຫໍ ຕໍ ນ ອກ຺ກມິນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ເນວ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ກຸມາຣາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຣິມກອຕ຺ຕຠາເວ ຊາຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ປມາທໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມິໍ ກາເລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ –

ອຕີເຕ ກິຣ ອເນກສຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຫຕິຍາ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ນາວາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຠິຊ຺ຊິ. ທ຺ເວ ຊຍມ຺ປຕິກາ ເອກໍ ຜລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣທີປກໍ ປວິສິໍສຸ, ເສສາ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ເຖວ ມຣິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ທີປເກ ມຫາສກຸຓສງ຺ໂຆ ວສຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎໍ ຂາທິຕພ຺ພກໍ ອທິສ຺ວາ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕາ ສກຸຓອຓ຺ຑານິ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເຕສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ສກຸຓຈ຺ຉາເປ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ເອວໍ ປຐມວເຍປິ ມຊ຺ຌິມວເຍປິ ປຈ຺ຉິມວເຍປິ ຂາທິໍສຸເຍວ. ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ອປ຺ປມາທໍ ນາປຊ຺ຊິໍສຸ, ເອໂກປິ ຈ ເນສໍ ອປ຺ປມາທໍ ນາປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຕທາ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ອປ຺ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສ, ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສເຈ ປນ ໂວ ເອໂກປິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສ. ກຸມາຣ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປິຍໍ ມຎ຺ຎມາເນນ ຕີສຸປິ ວເຍສຸ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ເອກວເຍປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໗. ‘‘ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈ ປິຍໍ ຊຎ຺ຎາ, ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ນໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ;

ຕິຓ຺ຓໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍາມໍ, ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາມນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕາຍ ເທສນາກຸສລຕາຍ ຈ ອິຘ ຕິຓ຺ຓໍ ວຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຍໍ ຍາມນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເທເສສິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຕ຺ຕານໍ ປິຍໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ນໍ ສຸຣກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ສຸຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ຄີຫີ ສມາໂນ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ສຸສໍວຸຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມ຺ປນ຺ນາຣກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ໂຕປິ, ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຸສໍວຸເຕ ປິຫິຕທ຺ວາຣວາຕປາເນ ເລເຓ ວິຫຣນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຄິຫີ ປນ ສມາໂນ ຍຖາພລໍ ທານສີລາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ປນ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕປຣິຍຕ຺ຕິມນສິກາເຣສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕີສຸ ວເຍສຸ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິເຍວ. ສເຈ ຫິ ຄິຫິຠູໂຕ ປຐມວເຍ ຂິຑ຺ຑາປສຸຕຕາຍ ກຸສລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ກຸສລໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສນ຺ໂຕ ກຸສລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ກາຕພ຺ພເມວ. ເອວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອປາຍປຣາຍຓເມວ ນໍ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຐມວເຍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ວາເຈນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຐມວເຍ ອຸຄ຺ຄຫິຕປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐກຖໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກາຣຓາກາຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ເອວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉານຸຕາເປເນວ ນໍ ຕາເປຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ໂພຘິຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ອຸປນນ຺ທສກ຺ຍປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸປນນ຺ທໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸໍ ເຉໂກ. ຕສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຕິຈີວເຣຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍິໍສຸ. ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາເຣ ໂສເຍວ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ອຸປກຏ຺ເຐ ຊນປທໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທຫຣສາມເຓຣາ ຘມ຺ມກຖິກເປເມນ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ອິຘ ກິຕ຺ຕກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ເອເກໂກ ສາຏໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸປາຫນາ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ທຸຕິຍໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ກິໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ສາຏກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ຐເປສິ. ຕຕິຍໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ກິໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕໂຍ ສາຏກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸທກຕຸມ຺ພໍ ຐເປສິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ກິໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສາຏກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ອິຘ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຫຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເຕ ນໍ ພຫູຫິ ວຕ຺ເຖຫິ ເຈວ ຈີວເຣຫິ ຈ ປູເຊສຸໍ. ໂສ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ອິຕເຣສຸປິ ວິຫາເຣສຸ ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ຐປິຕຕ຺ຕາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ, ຕໍ ເມ ປຫິຓນ຺ຕູ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປາຍາສິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ເວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ທ຺ເວ ສາຏເກ ເອກຎ຺ຈ ກມ຺ພລໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ສາຏກາ ໂຫນ຺ຕຸ, ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ພໂລ’’ຕິ ຠາເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ມຄ຺ຄສມີເປ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິວທນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ເຖຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ໂນ ຠາເຊຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຠາເຊຖາຕິ. ນ ສກ຺ໂກມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ໂນ ຠາເຊຕ຺ວາ ເທຖາຕິ. ເຕນ ຫິ ມມ ວຈເນ ຐສ຺ສຖາຕິ. ອາມ, ຐສ຺ສາມາຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສາຘູ’’ຕິ ເຕສໍ ທ຺ເວ ສາຏເກ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາຣຸປນາຣໂຫ’’ຕິ ມຫຄ຺ຆໍ ກມ຺ພລໍ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ທຫຣຠິກ຺ຂູ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີຕສ຺ມິໍ ອນຸຕີຣຈາຣີ ຈ ຄມ຺ຠີຣຈາຣີ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອຸທ຺ທາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສີສໍ ໂຫຕຸ, ຕວ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ ຠາເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອກໍ ສິງ຺ຄາລໍ ທິສ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມາຕຸລ, ອິມໍ ໂນ ຠາເຊຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ອຫໍ ຣຎ຺ຎາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຊງ຺ຆວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ອິທານິ ເມ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ມາຕຸລ, ມາ ເອວໍ ກໂຣຖ, ຠາເຊຕ຺ວາ ເອວ ໂນ ເທຖາຕິ. ມມ ວຈເນ ຐສ຺ສຖາຕິ. ຐສ຺ສາມ, ມາຕຸລາຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສາຘູ’’ຕິ ໂສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ອກາສິ, ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ເອກມນ຺ເຕ. ກຕ຺ວາ ຈ ປນ, ‘‘ຕາຕາ, ເຍນ ໂວ ອນຸຕີເຣ ຈຣິຕໍ, ໂສ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ຫາຕຸ. ເຍນ ຄມ຺ຠີເຣ ຈຣິຕໍ, ຕສ຺ສ ສີສໍ ໂຫຕຸ. ອຍໍ ປນ ມຊ຺ຌິໂມ ຂຓ຺ໂຑ ມມ ວິນິຈ຺ຉຍຘມ຺ເມ ຐິຕສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ອນຸຕີຣຈາຣິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ສີສໍ ຄມ຺ຠີຣຈາຣິໂນ;

ອຈ຺ຈາຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ຂຓ຺ໂຑ, ຘມ຺ມຏ຺ຐສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໓໓) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຂຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ເຕປິ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວເມສ ອຕີເຕປິ ຕຸມ຺ເຫ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປນນ຺ທໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ໂອວທນ຺ເຕນ ນາມ ປຐມເມວ ອຕ຺ຕາ ປຕິຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໘. ‘‘ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມໍ, ປຕິຣູເປ ນິເວສເຍ;

ອຖຎ຺ຎມນຸສາເສຍ຺ຍ, ນ ກິລິສ຺ເສຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຕິຣູເປ ນິເວສເຍຕິ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸເຓຫິ ວາ ອຣິຍວໍສປຏິປທາທີຫິ ວາ ປຣໍ ອນຸສາສິຕຸກາໂມ, ໂສ ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມໍ ຕສ຺ມິໍ ຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຖຎ຺ຎໍ ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ອນຸສາເສຍ຺ຍ. ອຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນິເວເສຕ຺ວາ ເກວລໍ ປຣເມວ ອນຸສາສມາໂນ ປຣໂຕ ນິນ຺ທໍ ລຠິຕ຺ວາ ກິລິສ຺ສຕິ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ອນຸສາສມາໂນ ປຣໂຕ ປສໍສໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ກິລິສ຺ສຕິ ນາມ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ນ ກິລິສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອຸປນນ຺ທສກ຺ຍປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຘານິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຘານິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຘຣມານກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ໂວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄຫິຕໍ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາວ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸປຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຐມຍາເມ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ. ໂສ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປພຸທ຺ຘກາເລ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ‘ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຄຕາ, ສີຆໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຸປຕິ. ອິຕເຣ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ພຫິ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ. ໂສ ປຸນປິ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ວິຫາຣາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຸປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ເອວໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ເຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອຕິວິຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ຐມ຺ຫາ, ອາວຸໂສ, ອາຈຣິໂຍ ໂນ ຕຸຈ຺ຉຣວໍ ຣວຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຕສໍ ອຕິວິຍ ນິທ຺ທາຍ ກິລມນ຺ຕານໍ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເຕ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປຏິສນ຺ຖາຣາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕຣາຍມກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ –

‘‘ອມາຕາປິຕຣສໍວຑ຺ໂຒ, ອນາເຈຣກຸເລ ວສໍ;

ນາຍໍ ກາລໍ ອກາລໍ ວາ, ອຠິຊານາຕິ ກຸກ຺ກຸໂຏ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໑໙) –

ອິມໍ ອກາລຣາວິກຸກ຺ກຸຏຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ. ‘‘ຕທາ ຫິ ໂສ ກຸກ຺ກຸໂຏ ອຍໍ ປຘານິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສິ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ສຕາ ຠິກ຺ຂູ ເຕ ມາຓວາ ອເຫສຸໍ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອຫເມວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ໂອວທນ຺ເຕນ ນາມ ອຕ຺ຕາ ສຸທນ຺ໂຕ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ຫິ ສຸທນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທເມຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໙. ‘‘ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈ ຕຖາ ກຍິຣາ, ຍຖາຎ຺ຎມນຸສາສຕິ;

ສຸທນ຺ໂຕ ວຕ ທເມຖ, ອຕ຺ຕາ ຫິ ກິຣ ທຸທ຺ທໂມ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ປຐມຍາມາທີສຸ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣໍ ໂອວທຕິ, ສຍໍ ຈງ຺ກມນາທີນິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈ ຕຖາ ກຍິຣາ, ຍຖາຎ຺ຎມນຸສາສຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຸທນ຺ໂຕ ວຕ ທເມຖາຕິ ເຍນ ຄຸເຓນ ປຣໍ ອນຸສາສຕິ, ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ສຸທນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທເມຍ຺ຍ. ອຕ຺ຕາ ຫິ ກິຣ ທຸທ຺ທໂມຕິ ອຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕາ ນາມ ທຸທ຺ທໂມ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ໂສ ສຸທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທເມຕພ຺ໂພຕິ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈ ສຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ປຘານິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ກຸມາຣກສ຺ສປມາຕຸເຖຣີວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາ ກິຣ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈມານາປິ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ປຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ. ອຖສ຺ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ໂສ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ເນຕ຺ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ອປເຣນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠິນິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕາຫິ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ນາຫໍ, ອຍ຺ເຍ, ຊານາມິ ‘‘ກິເມຕໍ’’, ສີລໍ ວຕ ເມ ອໂຣຄເມວາຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາ, ອິມິສ຺ສາ ມຍໍ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຊານາມ, ກາລໍ ນ ຊານາມ, ກິໍ ທານິ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທກາຣິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຍໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາ ທຫຣາ ມາ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ນາເສຖ, ນາຫໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາ, ເອຖ, ມໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເຊຕວນໍ ເນຖາຕິ. ຕາ ຕໍ ອາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕສ຺ສາ ຄິຫິກາເລ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ປຣວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ຣາຊານໍ ປເສນທິໂກສລໍ ມຫາອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ວິສາຂາອຸປາສິກໍ ອຎ຺ຎານິ ຈ ມຫາກຸລານິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມິສ຺ສາ ທຫຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ວິສາຂໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ສາ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທນາຠິອຸທຣປຣິໂຍສານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມາສທິວເສ ສມາເນຕ຺ວາ ‘‘ຄິຫິຠາເວ ອິມາຍ ຄພ຺ໂຠ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖສ຺ສາ ເຖໂຣ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນໍ ມຫານຸຠາວໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທາຣກສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ຕສ຺ເສສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ກຸມາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ຘາຕີນໍ ອທາສິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ກສ຺ສໂປຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕິ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ໂສ ກີຬາມຓ຺ຑເລ ທາຣເກ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນິມ຺ມາຕາປິຕິເກນມ຺ຫາ ປຫຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ມໍ ‘ນິມ຺ມາຕາປິຕິໂກ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ມາຕຣໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ຘາຕິໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິມາ ເຕ ມາຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ເອຕ຺ຕິກາ ເມ ມາຕໂຣ, ເອກາຍ ເມ ມາຕຣາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ວຎ຺ເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຕາຕ, ຕວ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍາ ອານີໂຕຕິ. ໂສ ຕາວຕເກເນວ ສມຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ປພ຺ພາເຊຖ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາຍມິຕ຺ວາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ປຸນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຘວເນ ວິຫາສິ.

ອຖ ນໍ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ເອກໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ຺ນຣສ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ເຫ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຎ຺ໂຎ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອິເມສໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ປນ ນິກ຺ຂນ຺ຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ມາຕຸຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອກ຺ຂີຫິ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ສາ ປຸຕ຺ຕວິໂຍຄທຸກ຺ຂິຕາ ອສ຺ສຸຕິນ຺ເຕເນວ ມຸເຂນ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣມານາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ, ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕີ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຸປຘາວມານາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຕິ. ສາ ຖເນຫິ ຂີຣໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ເຕຫິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອລ຺ລຈີວຣາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຍໍ ມມ ສນ຺ຕິກາ ມຘຸຣວຈນໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ຖທ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ອິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິຈຣສິ, ສິເນຫມຕ຺ຕມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ອໂຫ ກກ຺ຂຬາ ເຖຣສ຺ສ ກຖາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ເຕນ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ກາຣຓາ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອຍໍ ປເນວໍ ຖທ຺ຘຫທໂຍ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍທິວສເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕນ ເອວໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຈ ເຖຣີ ຈ ນາສິຕາ, ສຕ຺ຖາ ປນ ເຕສໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາໂຕ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂລການຸກມ຺ປກາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ອຫໍ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ເນສໍ ອຫໍ ປຕິຏ຺ຐາ ອໂຫສິໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍ, ນ ສາຂມຸປສໍວເສ;

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ມິໍ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ສາຂສ຺ມິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໒; ໑.໑໐.໘໑) –

ອິມໍ ນິຄ຺ໂຣຘຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຕທາ ສາຂມິໂຄ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຣິສາປິສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕປຣິສາ, ວາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ມິຄເຘນຸ ເຖຣີ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ຄພ຺ຠິນີມິຄິຍາ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຣາຊາ ປນ ອຫເມວາ’’ຕິ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣິຍາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານກຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມາ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ຐິເຕນ ສຄ຺ຄປຣາຍເຓນ ວາ ມຄ຺ຄປຣາຍເຓນ ວາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ, ປໂຣ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໐. ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ, ໂກ ຫິ ນາໂຖ ປໂຣ ສິຍາ;

ອຕ຺ຕນາ ຫິ ສຸທນ຺ເຕນ, ນາຖໍ ລຠຕິ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາໂຖຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຐິເຕນ ອຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ເນນ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄໍ ວາ ປາປຸຓິຕຸໍ, ມຄ຺ຄໍ ວາ ຠາເວຕຸໍ, ຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປໂຣ ໂກ ນາມ ກສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ສິຍາ. ອຕ຺ຕນາ ເອວ ຫິ ສຸທນ຺ເຕນ ນິພ຺ພິເສວເນນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາຕໍ ທຸລ຺ລຠໍ ນາຖໍ ລຠຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ ‘‘ນາຖໍ ລຠຕິ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ກຸມາຣກສ຺ສປມາຕຸເຖຣີວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມຫາກາລອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕນາ ຫິ ກຕໍ ປາປນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມຫາກາລໍ ນາມ ໂສຕາປນ຺ນອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐທິວເສສຸ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາຕິ. ອຖ ຣຕ຺ຕິໍ ໂຈຣາ ເອກສ຺ມິໍ ເຄເຫ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂລຫຠາຊນສທ຺ເທນ ປພຸທ຺ເຘຫິ ສາມິເກຫິ ອນຸພທ຺ຘາ ຄຫິຕຠຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ. ສາມິກາປິ ເຕ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸເຍວ, ເຕ ທິສາ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ເອໂກ ປນ ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາກາລສ຺ສ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປາໂຕວ ໂປກ຺ຂຣຓິຕີເຣ ມຸຂໍ ໂຘວນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິ. ໂຈເຣ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ຠຓ຺ຑິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂນ ເຄຫສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຈຣສີ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄມິໍສຸ. ອຖ ນໍ ປາໂຕວ ປານີຍຆຏໍ ອາທາຍ ຄຕາ ທຫຣສາມເຓຣາ ທິສ຺ວາ ‘‘ວິຫາເຣ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຍິຕອຸປາສໂກ ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຣຓໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກາເລນ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ມຣຓໍ ລທ຺ຘໍ, ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ປນ ເຕນ ຍຸຕ຺ຕເມວ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖສິ –

ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມສ຺ສ ອຏວິມຸເຂ ໂຈຣາ ປຫຣນ຺ຕິ. ຣາຊາ ອຏວິມຸເຂ ເອກໍ ຣາຊຠຏໍ ຐເປສິ, ໂສ ຠຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ໂອຣໂຕ ປາຣໍ ເນຕິ, ປາຣໂຕ ໂອຣໍ ອາເນຕິ. ອເຖໂກ ມນຸສ຺ໂສ ອຠິຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ຈູຬຍານກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ອຄມາສິ. ຣາຊຠໂຏ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາວ ສຎ຺ຊາຕສິເນໂຫ ເຕນ ‘‘ອຏວິໍ ໂນ, ສາມິ, ອຕິກ຺ກາເມຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ອິທານິ ວິກາໂລ, ປາໂຕວ ອຕິກ຺ກາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສກາໂລ, ສາມິ, ອິທາເນວ ໂນ ເນຫີຕິ. ນິວຕ຺ຕ, ໂຠ, ອມ຺ຫາກໍເຍວ ເຄເຫ ອາຫາໂຣ ຈ ນິວາໂສ ຈ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ໂສ ເນວ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອິຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣ ປຸຣິສານໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ຍານກໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິວາສໍ ທຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາທາເປສິ. ຕສ຺ສ ປນ ເຄເຫ ເອກໍ ມຓິຣຕນໍ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຕໍ ຕສ຺ສ ຍານກນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂຈຣານໍ ປວິຏ຺ຐສທ຺ທໍ ກາເຣສິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣິສາ ‘‘ມຓິຣຕນໍ, ສາມິ, ໂຈເຣຫິ ຫຏ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ຄາມທ຺ວາເຣສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣປິ ປາໂຕວ ຍານກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ອຖສ຺ສ ຍານກໍ ໂສເຘນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຐປິຕໍ ມຓິຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຓິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍສີ’’ຕິ ໂປເຖຕ຺ວາ ‘‘ຄຫິໂຕ ໂນ, ສາມິ, ໂຈໂຣ’’ຕິ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ. ໂສ ‘‘ຠຕກສ຺ສ ວຕ ເມ ເຄເຫ ນິວາສໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນໍ, ມຓິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ຄຓ຺ຫຖ ນໍ ປາປປຸຣິສ’’ນ຺ຕິ ໂປຖາເປຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑາເປສິ. ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ຕເຖວ ໂປຖິໂຕ ມຣຓໍ ປາປຸຓິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ມຫາກາລສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອິເມ ສຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕປາປກມ຺ມເມວ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອຠິມຕ຺ຖຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໑. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຫິ ກຕໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຕຊໍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ;

ອຠິມຕ຺ຖຕິ ທຸມ຺ເມຘໍ, ວຊິຣໍວສ຺ມມຍໍ ມຓິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຊິຣໍວສ຺ມມຍໍ ມຓິນ຺ຕິ ວຊິຣໍວ ອສ຺ມມຍໍ ມຓິໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ປາສາຓມຍໍ ປາສາຓສມ຺ຠວໍ ວຊິຣໍ ຕເມວ ອສ຺ມມຍໍ ມຓິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ປາສາຓມຓິໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຉິທ຺ທໍ ຉິທ຺ທໍ ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ອປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕໍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ປາປໍ ທຸມ຺ເມຘໍ ນິປ຺ປຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອຠິມຕ຺ຖຕິ ກນ຺ຕຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ມຫາກາລອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ເທວທຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ຍສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກາຣເຓນ ວຑ຺ຒິຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ປິຕຸວເຘ ສມາທເປຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸຣຸງ຺ຄມິຄຊາຕກາທີນິ (ຊາ. ໑.໒.໑໑໑-໒) ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລໍ ນາມ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກາຣຓາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ ມາລຸວາ ວິຍ ສາລໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ຠຎ຺ຊມານາ ນິຣຍາທີສຸ ປກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖາມາຫ –

໑໖໒. ‘‘ຍສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ມາລຸວາ ສາລມິໂວຕ຺ຖຕໍ;

ກໂຣຕິ ໂສ ຕຖຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ນໍ ອິຈ຺ຉຕີ ທິໂສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕທຸສ຺ສີລຠາໂວ. ຄິຫີ ວາ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປເຖ ກໂຣນ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີໂລ ນາມ. ອິຘ ປນ ໂຍ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ທຸສ຺ສີໂລ, ເອຕສ຺ສ ຄຕິຍາ ອາຄຕໍ ທຸສ຺ສີລຠາວໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸສ຺ສີລຠາໂວຕິ ເຈຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຉ ທ຺ວາຣານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ ເວທິຕພ຺ພາ. ມາລຸວາ ສາລມິໂວຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕໍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ຍຖາ ນາມ ມາລຸວາ ສາລໍ ໂອຕ຺ຖຣນ຺ຕີ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ປຕ຺ເຕຫິ ອຸທກໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມ຺ຠຎ຺ຊນວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຣິໂຍນນ຺ຘຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອຕ຺ຖຕໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ໂສ ມາລຸວາຍ ສມ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາຕິຍມາໂນ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຕາຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອປາເຍສຸ ປາຕິຍມາໂນ, ຍຖາ ນໍ ອນຕ຺ຖກາໂມ ທິໂສ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ອຕ຺ຕານໍ ກໂຣຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ເທວທຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສງ຺ຆເຠທປຣິສກ຺ກນວຕ຺ຖຸ

ສຸກຣານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສງ຺ຆເຠທປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣິສກ຺ກນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ທານາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠຄວຕາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆກມ຺ມຎ຺ຈາ’ຕິ. ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຸໂປສຖຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ຈາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ສຸກຣໍ ສາຘຸນາ ສາຘຸ, ສາຘຸ ປາເປນ ທຸກ຺ກຣໍ;

ປາປໍ ປາເປນ ສຸກຣໍ, ປາປມຣິເຍຫິ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໔໘) –

ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຕໂນ ອຫິຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຸກຣໍ, ຫິຕກມ຺ມເມວ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໓. ‘‘ສຸກຣານິ ອສາຘູນິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຫິຕານິ ຈ;

ຍໍ ເວ ຫິຕຎ຺ຈ ສາຘຸຎ຺ຈ, ຕໍ ເວ ປຣມທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍານິ ກມ຺ມານິ ອສາຘູນິ ສາວຊ຺ຊານິ ອປາຍສໍວຕ຺ຕນິກຕ຺ຕາເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ອຫິຕານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ສຸກຣານິ. ຍໍ ປນ ສຸຄຕິສໍວຕ຺ຕນິກຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊຕ຺ເຖນ ສາຘຸຎ຺ຈ ສຸຄຕິສໍວຕ຺ຕນິກຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິກຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ, ຕໍ ປາຈີນນິນ຺ນາຍ ຄງ຺ຄາຍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາມຸຂກຣຓໍ ວິຍ ອຕິທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສງ຺ຆເຠທປຣິສກ຺ກນວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ສາສນນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກາລຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣກາ ອິຕ຺ຖີ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຕໍ ເຖຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ຕສ຺ສາ ປຏິວິສ຺ສກເຄເຫ ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍາ, ອໂຫ ຘມ຺ມເທສນາ ມຘຸຣາ’’ຕິ ປສໍສນ຺ຕິ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ໂສຕຸກາມາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມາ ຄມີ’’ຕິ ຕໍ ນິວາເຣສິ. ສາ ປຸນທິວເສ ປຸນທິວເສປີຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ເຕນ ນິວາຣິຍມານາປິ ໂສຕຸກາມາວ ອໂຫສິ. ກສ຺ມາ ໂສ ປເນຕໍ ນິວາເຣສີຕິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ມຍິ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ອຸໂປສຖໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ສາຘຸກໍ ອຍ຺ຍໍ ປຣິວິເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຘີຕາປິສ຺ສາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຄຕກາເລ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ມຫາອຸປາສິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ວິຫາຣໍ ຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ຑາເຫນ ສນ຺ຕປ຺ປມາໂນ ‘‘ອິທານິ ສາ ມຍິ ຠິນ຺ນາ’’ຕິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມານໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ ທນ຺ຘາ ສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມກຖໍ ນ ຊານາຕິ, ອິມິສ຺ສາ ຂນ຺ຘາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມກຖໍ ອກເຖຕ຺ວາ ທານກຖໍ ວາ ສີລກຖໍ ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປາປິກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ປຏິກ຺ໂກສສິ. ອຕ຺ຕຆາຕາເຍວ ວາຍມສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໔. ‘‘ໂຍ ສາສນໍ ອຣຫຕໍ, ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຊີວິນໍ;

ປຏິກ຺ໂກສຕິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ປາປິກໍ;

ຜລານິ ກຏ຺ຐກສ຺ເສວ, ອຕ຺ຕຆາຕາຍ ຜລ຺ລຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ທຸມ຺ເມໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກາຣຫານິຠເຍນ ປາປິກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສສ຺ສາມ, ທານໍ ວາ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ອຣຫຕໍ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຊີວິນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ປຏິກ຺ໂກສນໍ ສາ ຈ ປາປິກາ ທິຏ຺ຐິ ເວຬຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກຏ຺ຐກສ຺ສ ຜລານິ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ກຏ຺ຐໂກ ຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຆາຕາຍ ຜລ຺ລຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຆາຕຕ຺ຖເມວ ຜລຕິ, ເອວໍ ໂສປິ ອຕ຺ຕຆາຕາຍ ຜລ຺ລຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຜລໍ ເວ ກທລິໍ ຫນ຺ຕິ, ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬໍ;

ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິສໍ ຫນ຺ຕິ, ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສຕຣິໍ ຍຖາ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໓໓໕; ອ. ນິ. ໔.໖໘);

ເທສນາວສາເນ ອຸປາສິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ກາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຈູຬກາລອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕນາ ຫິ ກຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬກາລໍ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ມຫາກາລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸມງ຺ຄໂຈຣາ ສາມິເກຫິ ອນຸພທ຺ຘາ ຣຕ຺ຕິໍ ວິຫາເຣ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປາໂຕວ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ໂຈຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຣຕິ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ໂປຖຍິໍສຸ. ກຸມ຺ຠທາສິໂຍ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉມານາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອເປຖ, ສາມິ, ນາຍໍ ເອວຣູປໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຕໍ ໂມເຈສຸໍ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫມ຺ຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ນາສິໂຕ, ກຸມ຺ຠທາສິໂຍ ເມ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈູຬກາລອຸປາສໂກ ກຸມ຺ຠທາສິໂຍ ເຈວ ນິສ຺ສາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອກຣຓຠາເວນ ຊີວິຕໍ ລຠິ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຍາທີສຸ ອຕ຺ຕນາວ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ປນ ສຸຄຕິຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາວ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໕. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຫິ ກຕໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຕນາ ສໍກິລິສ຺ສຕິ;

ອຕ຺ຕນາ ອກຕໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຕນາວ ວິສຸຊ຺ຌຕິ;

ສຸທ຺ຘີ ອສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ນາຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎໍ ວິໂສຘເຍ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍນ ອຕ຺ຕນາ ອກຸສລກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ສໍກິລິສ຺ສຕິ. ເຍນ ປນ ອຕ຺ຕນາ ອກຕໍ ປາປໍ, ໂສ ສຸຄຕິຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ກຸສລກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ ສຸທ຺ຘິ ອກຸສລກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ ຈ ອສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ກາຣກສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕນິເຍວ ວິປຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ວິໂສຘເຍ ເນວ ວິໂສເຘຕິ, ນ ກິເລເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເທສນາວສາເນ ຈູຬກາໂລ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ຈູຬກາລອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ອຕ຺ຕທຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖາຣາ ຫິ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ອິໂຕ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄາ ສຕ຺ຕສຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ມນ຺ຕຍມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕທຕ຺ຖຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ອວີຕຣາໂຄ, ສຕ຺ຖຣິ ຘຣມາເນເຍວ ອຣຫຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ວາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກສ຺ມາ, ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ເນວ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉສິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ມນ຺ເຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາປິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຘຣນ຺ເຕສຸເຍວ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ມຍິ ສິເນໂຫ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ອຕ຺ຕທຕ຺ເຖນ ວິຍ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ຄນ຺ຘາທີຫິ ປູເຊນ຺ຕາ ມໍ ປູເຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປນ ມໍ ປູເຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎນປິ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖສທິເສເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໖. ‘‘ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ເຖນ, ພຫຸນາປິ ນ ຫາປເຍ;

ອຕ຺ຕທຕ຺ຖມຠິຎ຺ຎາຍ, ສທຕ຺ຖປສຸໂຕ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຄິຫິຠູຕາ ຕາວ ກາກຓິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕນາປິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ເຖນ ນ ຫາປເຍ. ກາກຓິກມຕ຺ເຕນາປິ ຫິສ຺ສ ອຕ຺ຕທຕ຺ໂຖວ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ, ນ ປຣຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປນ ເອວໍ ອກເຖຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ກຖິຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ນ ຫາເປມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຈຕິຍປຏິສງ຺ຂຣຓາທິກິຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍາທິວຕ຺ຕໍ ວາ ນ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ອາຠິສມາຈາຣິກວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປູເຣນ຺ໂຕເຍວ ອຣິຍຜລາທີນິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕທຕ຺ໂຖວ. ໂຍ ປນ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ສຸເວ ວາ’’ຕິ ປຏິເວຘໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ວິຈຣຕິ, ເຕນ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທີນິປິ ຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວຣູປຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖມຠິຎ຺ຎາຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ສທຕ຺ຖປສຸໂຕ ສິຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສເກ ອຕ຺ເຖ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອຕ຺ຕທຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

ອຕ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ວາທສໂມ ວຄ຺ໂຄ.