໑໓. ໂລກວຄ຺ໂຄ

໑. ທຫຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ຫີນໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣ ກິຣ ເຖໂຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປາໂຕວ ວິສາຂາຍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ວິສາຂາຍ ເຄເຫ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວຍາຄຸ ນິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຎ຺ຎໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ວິສາຂາຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕາ ອຍ຺ຍິກາຍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ທຫຣສ຺ສ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວນ຺ຕີ ຈາຏິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຫສິ, ທຫໂຣປິ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຫສິ. ສາ ຕໍ ຫສມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຉິນ຺ນສີໂສ ຫສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທຫໂຣ ‘‘ຕ຺ວໍ ຉິນ຺ນສີສາ, ມາຕາປິຕໂຣປິ ເຕ ຉິນ຺ນສີສາ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິ. ສາ ໂຣທມານາ ມຫານເສ ອຍ຺ຍິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ທຫຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ກຸຊ຺ຌິ, ນ ເອຕໍ ຉິນ຺ນເກສນຂສ຺ສ ຉິນ຺ນນິວາສນປາຣຸປນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ນກປາລໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຄຣຸກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ທຫໂຣ ອາມ, ອຸປາສິເກ, ຕ຺ວໍ ມມ ຉິນ຺ນເກສາທິຠາວໍ ຊານາສິ, ອິມິສ຺ສາ ມໍ ‘‘ຉິນ຺ນສີໂສ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີຕິ. ວິສາຂາ ເນວ ທຫຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ຂິ, ນປິ ທາຣິກໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິມິທໍ ອຸປາສິເກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ທຫຣໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອເປຫິ, ອາວຸໂສ, ນາຍໍ ຉິນ຺ນເກສນຂວຕ຺ຖສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ນກປາລໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອກ຺ໂກໂສ, ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫີ’’ຕິ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາຍິກໍ ອຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມໍ ຕຊ຺ເຊຖ, ມໍ ‘‘ຉິນ຺ນສີໂສ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ວິສາຂາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ທຫຣສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາ ອິມໍ ທຫຣໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສາຂໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ວິສາເຂ ຕວ ທາຣິກາຍ ຉິນ຺ນເກສາທິມຕ຺ຕເກເນວ ມມ ສາວເກ ຉິນ຺ນສີເສ ກຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ທຫໂຣ ຕາວເທວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ຕຸມ຺ເຫວ ສຸຏ຺ຐຸ ຊານາຖ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ອຸປາສິກາ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ທຫຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸກຸລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກາມຄຸຓໍ ອາຣພ຺ຠ ຫສນຠາໂວ ນາມ ຫີໂນ ຘມ຺ໂມ, ຫີນຎ຺ຈ ນາມ ຘມ຺ມໍ ເສວິຕຸໍ ປມາເທນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໗. ‘‘ຫີນໍ ຘມ຺ມໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ, ປມາເທນ ນ ສໍວເສ;

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ, ນ ສິຍາ ໂລກວຑ຺ຒໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫີນໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓໍ ຘມ຺ມໍ. ໂສ ຫິ ຫີໂນ ຘມ຺ໂມ ນ ອນ຺ຕມໂສ ໂອຏ຺ຐໂຄຓາທີຫິປິ ປຏິເສວິຕພ຺ໂພ. ຫີເນສຸ ຈ ນິຣຍາທີສຸ ຐາເນສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕີຕິ ຫີໂນ ນາມ, ຕໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ. ປມາເທນາຕິ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂເຓນ ປມາເທນາປິ ນ ສໍວເສ. ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມ຺ປິ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ໂລກວຑ຺ຒໂນຕິ ໂຍ ຫິ ເອວໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ໂລກວຑ຺ຒໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອກຣເຓນ ນ ສິຍາ ໂລກວຑ຺ຒໂນຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ທຫໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ທຫຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ສຸທ຺ໂຘທນວຕ຺ຖຸ

ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປິຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ປຐມຄມເນນ ກປິລປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕີຫິ ກຕປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມໂນ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມໍ ປຕ຺ວາ ຎາຕີນໍ ມານຠິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອາກາເສ ຣຕນຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຎາຕີ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ມຫາຊເນນ ກຖາຍ ສມຸຏ຺ຐາປິຕາຍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໕໕ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ຎາຕີສຸ ເອໂກປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນ ນິມນ຺ເຕສິ. ຣາຊາປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ມມ ເຄຫໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຫໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາວ ອຄມາສິ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ປນ ເຄເຫ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ຍາຄຸອາທີນິ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປສິ. ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຕີຕພຸທ຺ຘາ ປິຕຸ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຎາຕິກຸລໍ ປວິສິໍສຸ, ອຸທາຫຸ ປຏິປາຏິຍາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິໍສູ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ຈຣິໍສູ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ປຐມເຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ປາຍາສິ. ຣາຫຸລມາຕາ ປາສາທຕເລ ນິສິນ຺ນາວ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ສາຏກໍ ສຓ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ເວເຄນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ກສ຺ມາ ມໍ ນາເສສິ, ອຕິວິຍ ເຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ລຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ໂວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາທີຫິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ກິໍ ມໍ ລຊ຺ຊາເປສີ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ລຊ຺ຊາເປມິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ກຸລວໍສໍ ອນຸວຕ຺ຕາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຕາຕ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວນວໍໂສ ມມ ວໍໂສ’’ຕິ? ‘‘ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ຕວ ວໍໂສ, ມມ ປເນໂສ ວໍໂສ. ອເນການິ ຫິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ສານິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາວ ຊີວິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໖໘. ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຘມ຺ມໍ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ;

ຘມ຺ມຈາຣີ ສຸຂໍ ເສຕິ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈ.

໑໖໙. ‘‘ຘມ຺ມໍ ຈເຣ ສຸຈຣິຕໍ, ນ ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣ;

ຘມ຺ມຈາຣີ ສຸຂໍ ເສຕິ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພປິຓ຺ເຑ. ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ປິຓ຺ຑຈາຣິກວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຫາເປຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນານິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ປມຊ຺ຊຕິ ນາມ, ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ປນ ນ ປມຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອເນສນໍ ປຫາຍ ສປທານໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍຘມ຺ມໍ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ. ສຸຂໍ ເສຕີຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ເອວໍ ປເນຕໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍຘມ຺ມໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຈາຣີ ອິຘ ໂລເກ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ສຸຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເວສິຍາທິເຠເທ ອໂຄຈເຣ ຈຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍຘມ຺ມໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ ນາມ. ເອວໍ ອຈຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຈເຣ ສຸຈຣິຕໍ, ນ ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ເທສນາວສາເນ ຣາຊາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສຸທ຺ໂຘທນວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຎ຺ຈສຕວິປສ຺ສກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ຍຖາ ປຸພ຺ພຸຬກນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ວິປສ຺ສເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ອປ຺ປວິເສສາ ‘‘ວິເສເສຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຣີຈິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວນ຺ຕາວ ອາຄມິໍສຸ. ເຕສໍ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓເຍວ ເທໂວ ວສ຺ສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປມຸເຂສຸ ຐຕ຺ວາ ຘາຣາເວເຄນ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ ປຸພ຺ພຬເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນຕ຺ເຖນ ປຸພ຺ພຸຬກສທິໂສເຍວາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໐. ‘‘ຍຖາ ປຸພ຺ພຸຬກໍ ປສ຺ເສ, ຍຖາ ປສ຺ເສ ມຣີຈິກໍ;

ເອວໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຣີຈິກນ຺ຕິ ມຍູຂໍ. ເຕ ຫິ ທູຣໂຕວ ເຄຫສຓ຺ຐານາທິວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕາປິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອຄຍ຺ຫູປຄາ ຣິຕ຺ຕກາ ຕຸຈ຺ຉກາວ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນຕ຺ເຖນ ປຸພ຺ພຸຬກໍ ຣິຕ຺ຕຕຸຈ຺ຉາທິຠາເວເນວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຐິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ປຎ຺ຈສຕວິປສ຺ສກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ອຠຍຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

ເອຖ ປສ຺ສຖິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຠຍຣາຊກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄຕສ຺ສ ປິຕາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ເອກໍ ນຈ຺ຈຄີຕກຸສລໍ ນາຏກິຕ຺ຖິໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຣຊ຺ຊມທາສິ. ໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ເຄຫາ ພຫິ ອນິກ຺ຂນ຺ໂຕວ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ນທີຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ນຈ຺ຈຄີຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສາປິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ນາຏກິຕ຺ຖີ ວິຍ ສຕ຺ຖກວາຕານໍ ວເສນ ກາລມກາສິ. ກຸມາໂຣ ຕສ຺ສາ ກາລກິຣິຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສໂກ ‘‘ນ ເມ ອິມໍ ໂສກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຎ຺ໂຎ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສກໍ ເມ ນິພ຺ພາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ຫິ, ກຸມາຣ, ອິມິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວເມວ ມຕກາເລ ໂຣທນ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ອສ຺ສູນໍ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາຍ ເທສນາຍ ໂສກສ຺ສ ຕນຸຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ກຸມາຣ, ມາ ໂສຈິ, ພາລຊນານໍ ສໍສີທນຏ຺ຐານເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໑. ‘‘ເອຖ ປສ຺ສຖິມໍ ໂລກໍ, ຈິຕ຺ຕໍ ຣາຊຣຖູປມໍ;

ຍຕ຺ຖ ພາລາ ວິສີທນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ສງ຺ໂຄ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕ ປສ຺ສຖາຕິ ຣາຊກຸມາຣເມວ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ອິມໍ ຂນ຺ຘໂລກາທິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຣຕນາທິວິຈິຕ຺ຕໍ ຣາຊຣຖໍ ວິຍ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິຈິຕ຺ຕິຕໍ. ຍຕ຺ຖ ພາລາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ພາລາ ເອວໍ ວິສີທນ຺ຕິ. ວິຊານຕນ຺ຕິ ວິຊານນ຺ຕານໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ເອຕ຺ຖ ຣາຄສງ຺ຄາທີສຸ ເອໂກປິ ສງ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ຣາຊກຸມາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອຠຍຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ປາໂຕ ວາ ສາຍໍ ວາຕິ ເວລໍ ປມາຓໍ ອກຕ຺ວາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕວ ວິຈຣຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫາກຸສີໂຕ ຊນສ຺ສ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ກິໍ ນາເມຕສ຺ສ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ໂອວາທມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຫາວຸໂສຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຄຈ຺ຉ ນ຺ຫຕ຺ວາ ເອຫີຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ນ ສພ຺ພກາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ເຕນ ວິຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປາໂຕ ເອວ ປນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ວາ ນິສິນ຺ເນນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ເຫ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນິຈ຺ຈກາລໍ ອສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນປິ ນາມ ໂອກາໂສ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອຸກ຺ລາປໍ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ເຖຣ, ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອຸກ຺ລາປໍ ກສ຺ມາ ນ ສມ຺ມຊ຺ຊສີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປມາທກາເລ ເອວໍ ກຕໍ, ອິທານາມ຺ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພ ປມາທກາເລ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຈຣິ, ອິທານິ ປນ ມຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ນ ສມ຺ມຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໒. ‘‘ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ;

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸພ຺ເພ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕກຣເຓນ ວາ ສຊ຺ຌາຍາທີຫິ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ, ໂສ ອພ຺ຠາທີຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ໂທວ ໂອກາສໂລກໍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ອິມໍ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ໂອຠາເສຕິ, ເອກາໂລກໍ ກໂຣຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຍສ຺ສ ປາປນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສເນວ (ມ. ນິ. ໒.໓໔໗ ອາທໂຍ) ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຖໂຣ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຣໂຫຄໂຕ ປຏິສລ຺ລີໂນ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີ. ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ;

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. –

ອາທິນາ ນເຍນ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຖໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ? ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານກຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕເກ ມນຸສ຺ເສ ມາເຣຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸພ຺ເພ ເອກໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ປາປມກາສິ, ປຈ຺ຉາ ປນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນສ຺ສ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຸສເລນ ປິຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໓. ‘‘ຍສ຺ສ ປາປໍ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ກຸສເລນ ປິຘີຍຕິ;

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສເລນາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ເປສກາຣຘີຕາວຕ຺ຖຸ

ອນ຺ຘຠູໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ເປສກາຣຘີຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ອາຬວິວາສິໂນ ສຕ຺ຖຣິ ອາຬວິໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອທ຺ຘຸວໍ ເມ ຊີວິຕໍ, ຘຸວໍ ເມ ມຣຓໍ, ອວສ຺ສໍ ມຍາ ມຣິຕພ຺ພເມວ, ມຣຓປຣິໂຍສານໍ ເມ ຊີວິຕໍ, ຊີວິຕເມວ ອນິຍຕໍ, ມຣຓໍ ນິຍຕນ຺ຕິ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຖ. ເຍສຎ຺ຫິ ມຣຓສ຺ສຕິ ອຠາວິຕາ, ເຕ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ອາສີວິສໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕອທຓ຺ຑປຸຣິໂສ ວິຍ ສນ຺ຕາສປ຺ປຕ຺ຕາ ເຠຣວຣວໍ ຣວນ຺ຕາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຍສໍ ປນ ມຣຓສ຺ສຕິ ຠາວິຕາ, ເຕ ທູຣໂຕວ ອາສີວິສໍ ທິສ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ຄເຫຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຐິຕປຸຣິໂສ ວິຍ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ນ ສນ຺ຕສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຣຓສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອວເສສຊນາ ສກິຈ຺ຈປ຺ປສຸຕາວ ອເຫສຸໍ. ເອກາ ປນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ເປສກາຣຘີຕາ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍາ, ມຍາ ປນ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ມຣຓສ຺ສຕິເມວ ຠາເວສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ສາປິ ກຸມາຣິກາ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວສິເຍວ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ກຸມາຣິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາຍ ກຸມາຣິກາຍ ມມ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສຸຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ມຣຓສ຺ສຕິ ຠາວິຕາ, ອິທານາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ກຸມາຣິກໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ຠາສິສ຺ສາມິ. ສາ ຄາຖາວສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ເຊຕວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຄ຺ຄາຬວວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ອາຬວິວາສິໂນ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ຕທາ ສາປິ ກຸມາຣິກາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຄໂຕ ກິຣ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ, ສາມິ, ອາຈຣິໂຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຸໂຂ ມຫາໂຄຕມພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ‘‘ອິໂຕ ເມ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ມຕ຺ຖເກ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ອິທານິສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ມຘຸໂຣຊຎ຺ຈ ວຣຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ປິຕາ ປນສ຺ສາ ສາລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ປຣສນ຺ຕໂກ ເມ ສາຏໂກ ອາໂຣປິໂຕ, ຕສ຺ສ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ອນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕໍ ອຊ຺ຊ ນິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມິ, ສີຆໍ ເມ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອາຫເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ, ປິຕາ ຈ ມໍ ເອວໍ ອາຫ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາມິ, ອຸທາຫຸ ປິຕຸ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຫຣາມີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ປິຕາ ມໍ ຕສເຣ ອນາຫຣິຍມາເນ ໂປເຖຍ຺ຍປິ ປຫເຣຍ຺ຍປິ, ຕສ຺ມາ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏສິ.

ອາຬວິວາສິໂນປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຍມຫໍ ກຸລຘີຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິໍສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ, ສາ ອຊ຺ຊາປິ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ. ຕາຍ ໂອກາເສ ລທ຺ເຘ ອນຸໂມທນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອໂຫສິ. ເອວໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕມ຺ປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ສເທວເກ ໂລເກ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວິສຫຕິ. ສາປິ ໂຂ ກຸມາຣິກາ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉມານາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂອໂລກຍມານາວ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ໂອໂລເກສິ. ສາ ໂອໂລກິຕາກາເຣເນວ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ເອວຣູປາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາວ ມໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມມາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມນເມວ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ. ສາ ຕສຣປຈ຺ຉິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ກສ຺ມາ ປນ ນໍ ສຕ຺ຖາ ໂອໂລເກສີຕິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ເອສາ ເອຕ຺ໂຕວ ຄຈ຺ຉມານາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອນິຍຕຄຕິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉມານາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ນິຍຕຄຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸສິຕວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ຕໍ ທິວສໍ ມຣຓໂຕ ມຸຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສາ ໂອໂລກິຕສຎ຺ຎາເຓເນວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສີນໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຖາຣູປາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕກ຺ຂເຓເຍວ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ກຸມາຣິເກ, ກຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອິຕິ ນໍ ສຕ຺ຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາຊໂນ ອຸຊ຺ຌາຍິ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ປສ຺ສຖ, ອຍໍ ເປສກາຣຘີຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ກເຖສິ, ນນຸ ນາມ ອິມາຍ ‘ກຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉສີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ເປສກາຣເຄຫໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ເປສກາຣສາລ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ມຫາຊນໍ ນິສ຺ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ກຸມາຣິເກ, ຕ຺ວໍ ກຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ນ ຊານາມີຕິ ວເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມມ ເປສກາຣເຄຫໂຕ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາຖ, ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ປນ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຖ. ອຫໍ ປນ ນ ຊານາມິ ‘‘ກຸໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ກຸມາຣິເກ, ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ໂຫວ ຕຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ປຐມໍ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສສີຕິ ປຸນ ປຸຏ຺ຐາ ກສ຺ມາ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ວເທສີ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ຕສຣປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເປສກາຣສາລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ຊານາຖ, ‘‘ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຖ. ອຫຎ຺ຈ ອິໂຕ ຈຸຕາ ນ ຊານາມິ ‘‘ກຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ໂຫເຍວ ຕຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ‘ນ ຊານາສີ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘ຊານາມີ’ຕິ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ມຣຓຠາວໍ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວເທມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ໂຫເຍວ ຕຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ‘ຊານາສີ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ວເທສີ’’ຕິ. ມມ ມຣຓຠາວເມວ ອຫໍ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ, ‘‘ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ປນ ອສຸກກາເລ ນາມ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ຊານາມິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວເທມີຕິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ໂຫເຍວ ຕຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ອິມາຍ ກຖິຕໍ ນ ຊານາຖ, ເກວລໍ ອຸຊ຺ຌາຍເຖວ. ເຍສຎ຺ຫິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອນ຺ຘາ ເອວ. ເຍສໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເອວ ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໔. ‘‘ອນ຺ຘຠູໂຕ ອຍໍ ໂລໂກ, ຕນຸເກຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕິ;

ສກຸໂຓ ຊາລມຸຕ຺ໂຕວ, ອປ຺ໂປ ສຄ຺ຄາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘຠູໂຕ ອຍໍ ໂລໂກຕິ ອຍໍ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ອຠາເວນ ອນ຺ຘຠູໂຕ. ຕນຸເກຕ຺ຖາຕິ ຕນຸໂກ ເອຕ຺ຖ, ນ ພຫຸ ຊໂນ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສຕິ. ຊາລມຸຕ຺ໂຕວາຕິ ຍຖາ ເຉເກນ ສາກຸຓິເກນ ຊາເລນ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ວຏ຺ຏເກສຸ ໂກຈິເທວ ຊາລໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເສສາ ອນ຺ໂຕຊາລເມວ ປວິສນ຺ຕິ. ຕຖາ ມຣຓຊາເລນ ໂອຕ຺ຖເຏສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ພຫູ ອປາຍຄາມິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ອປ຺ໂປ ໂກຈິເທວ ສຕ຺ໂຕ ສຄ຺ຄາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຸຄຕິໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ວາ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ກຸມາຣິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສາປິ ຕສຣປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ, ໂສປິ ນິສິນ຺ນໂກວ ນິທ຺ທາຍິ. ຕສ຺ສາ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ຕສຣປຈ຺ຉິໍ ອຸປນາເມນ຺ຕິຍາ ຕສຣປຈ຺ຉິ ເວມໂກຏິຍໍ ປຏິຫຎ຺ຎິຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ກຸຣຸມານາ ປຕິ. ໂສ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຫິຕນິມິຕ຺ເຕເນວ ເວມໂກຏິໍ ອາກຑ຺ຒິ. ເວມໂກຏິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຸມາຣິກໍ ອຸເຣ ປຫຣິ, ສາ ຕຕ຺ເຖວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປິຕາ ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສກລສຣີເຣນ ໂລຫິຕມກ຺ຂິເຕນ ປຕິຕ຺ວາ ມຕໍ ອທ຺ທສ. ອຖສ຺ສ ມຫາໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ນ ມມ ໂສກໍ ອຎ຺ໂຎ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂຣທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສກໍ ເມ ນິພ຺ພາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ມາ ໂສຈິ, ອຸປາສກ. ອນມຕຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ ສໍສາເຣ ຕວ ເອວເມວ ຘີຕຸ ມຣຓກາເລ ປຄ຺ຆຣິຕອສ຺ສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາສມຸທ຺ທານໍ ອຸທກໂຕ ອຕິເຣກຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ຄກຖໍ ກເຖສິ. ໂສ ຕນຸຠູຕໂສໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ.

ເປສກາຣຘີຕາວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຕິໍສຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ຫໍສາທິຈ຺ຈປເຖຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ທິສາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕກຣຓເວລາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາເຣ ກເຕ ວຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອາກາເສນ ອຄມິໍສຸ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເຕສຸ ຈິຣາຍນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທາເນວ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຕາ, ເຕ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຄຕາ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ກຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາກາເສນານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມານນ຺ທ, ມມ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຂເຓ ອາກາເສນ ຫໍສາ ອາຄມິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ສຸຠາວິຕາ, ໂສ ຫໍສາ ວິຍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໕. ‘‘ຫໍສາທິຈ຺ຈປເຖ ຍນ຺ຕິ, ອາກາເສ ຍນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ;

ນີຍນ຺ຕິ ຘີຣາ ໂລກມ຺ຫາ, ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິເມ ຫໍສາ ອາທິຈ຺ຈປເຖ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍສໍ ອິທ຺ຘິປາທາ ສຸຠາວິຕາ, ເຕປິ ອາກາເສ ຍນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ. ຘີຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ສວາຫິນິໍ ມາຣໍ ເຊຕ຺ວາ ອິມມ຺ຫາ ວຏ຺ຏໂລກາ ນີຍນ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຕິໍສຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາວຕ຺ຖຸ

ເອກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ທສພລສ຺ສ ປຸຖຸຠູເຕສຸ ສາວເກສຸ ອປ຺ປມາເຓສຸ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕສຸ ປຕ຺ຖເຏ ຄຸຓສມຸທເຍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸທປາທິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນກສທິສາ ອເຫສຸໍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ. ເຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍມ຺ປິ ພຸທ຺ຘາ, ກິໍ ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລເມວ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເທຖ ສກ຺ກໂຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ມນຸສ຺ເສ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕາປິ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຣໂຫ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ຕເຣ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນາເສຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ.

ຕທາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ນາເມກາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ເທວຈ຺ຉຣາ ວິຍ. ອສ຺ສາ ສຣີຣໂຕ ຣສ຺ມິໂຍ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ຂຣມນ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘‘ຈິຎ຺ຈມາຓວິກໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນາເສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ສາ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ນ ກເຖສຸໍ. ສາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ ໂທໂສ’’ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ‘‘ວນ຺ທາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ ໂທໂສ, ກິໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ນ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠຄິນິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອມ຺ເຫ ວິເຫຐຍນ຺ຕໍ ຫຕລາຠສກ຺ກາເຣ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ອຍ຺ຍາ, ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ອມ຺ຫາກໍ ສຸຂມິຈ຺ຉສິ, ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນາເສຫີ’’ຕິ.

ສາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍາ, ມຍ຺ຫໍເວໂສ ຠາໂຣ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິມາຍາສຸ ກຸສລຕາຍ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາວຕ຺ຖິວາສີນໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເຊຕວນາ ນິກ຺ຂມນສມເຍ ອິນ຺ທໂຄປກວຓ຺ຓໍ ປຏໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ເຊຕວນາຠິມຸຂີ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອິມາຍ ເວລາຍ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມມ ຄມນຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຊຕວນສມີເປ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ‘‘ອຄ຺ຄວນ຺ທນໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ອຸປາສກຊເນ ເຊຕວນສ຺ສ ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ວຸຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມມ ວຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມາສທ຺ຘມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ ເຊຕວເນ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ວຸຏ຺ຐາມ຺ຫີຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ, ໂນ’’ຕິ ກງ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕມາສຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ປິໂລຕິກາຫິ ອຸທຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ຄພ຺ຠິນິວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຣຕ຺ຕປຏໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຏິຈ຺ຈ ຄພ຺ໂຠ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອນ຺ຘພາເລ ສທ຺ທຫາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐນວມາສຈ຺ຈເຍນ ອຸທເຣ ທາຣຸມຓ຺ຑລິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຏໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິໂຍ ໂຄຫນຸເກນ ໂກຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສເທ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ຫຸຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕຖາຄເຕ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາສມຓ, ມຫາຊນສ຺ສ ຕາວ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ມຘຸໂຣ ເຕ ສທ຺ໂທ, ສມ຺ຜຸສິຕໍ ທນ຺ຕາວຣຓໍ. ອຫໍ ປນ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຄພ຺ຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ຊາຕາ, ເນວ ເມ ສູຕິຆຣໍ ຊານາສິ, ສປ຺ປິເຕລາທີນິ ສຍໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາການມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂກສລຣາຊານໍ ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ວາ ວິສາຂໍ ອຸປາສິກໍ ວາ ‘ອິມິສ຺ສາ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ນ ວເທສິ, ອຠິຣມິຕຸໍເຍວ ຊານາສິ, ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ຄູຖປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ທູເສຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕີ ວິຍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຕຖາຄຕໍ ອກ຺ໂກສິ. ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມກຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ອຠິນທນ຺ໂຕ, ‘‘ຠຄິນິ, ຕຍາ ກຖິຕສ຺ສ ຕຖຠາວໍ ວາ ວິຕຖຠາວໍ ວາ ອຫເມວ ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ຊານາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ມຫາສມຓ, ຕຍາ ຈ ມຍາ ຈ ຎາຕຠາເວເນຕໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ກສ຺ສ ອາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ‘‘ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ຕຖາຄຕໍ ອຠູເຕນ ອກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຕູຫິ ເທວປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມິ. ເທວປຸຕ຺ຕາ ມູສິກໂປຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ທາຣຸມຓ຺ຑລິກສ຺ສ ພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸເກ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຉິນ຺ທິໍສຸ, ປາຣຸຕປຏໍ ວາໂຕ ອຸກ຺ຂິປິ, ທາຣຸມຓ຺ຑລິກໍ ປຕມານໍ ຕສ຺ສາ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ປຕິ, ອຸໂຠ ອຄ຺ຄປາທາ ຉິຊ຺ຊິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຘີ ກາຬກຓ຺ຓິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອກ຺ໂກສີ’’ຕິ ສີເສ ເຂຬໍ ປາເຕຕ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທິຫຕ຺ຕາ ເຊຕວນາ ນີຫຣິໍສຸ. ອຖສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປຖໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາເລ ມຫາປຖວີ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິວຣມທາສິ, ອວີຈິໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສາ ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ພລໍ ປາຣຸປມານາ ວິຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິ, ທສພລສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ວຑ຺ຒິ. ປຸນທິວເສ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ເອວໍ ອຸຬາຣຄຸຓໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠູເຕນ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເອສາ ມໍ ອຠູເຕນ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ນາທຏ຺ຐາ ປຣໂຕ ໂທສໍ, ອຓຸໍ ຖູລານິ ສພ຺ພໂສ;

ອິສ຺ສໂຣ ປຓເຍ ທຓ຺ຑໍ, ສາມໍ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຍາ’’ຕິ. –

ອິມໍ ທ຺ວາທສນິປາເຕ ມຫາປທຸມຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໒.໑໐໖) ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ –

ຕທາ ກິເຣສາ ມຫາປທຸມກຸມາຣສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸ ສປຕ຺ຕີ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕນິ ວິປ຺ປກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຄິລານາລຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປສີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ກຸທ຺ໂຘ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂຈຣປປາເຕ ຂິປິ. ອຖ ນໍ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນາຄຣາຊສ຺ສ ຜຓຄພ຺ເຠ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ນາຄຣາຊາ ຕໍ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ເຊນ ສມ຺ມາເນສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທສໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ວນຈຣໂກ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ປນ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ອຄຕິຄມນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ ໂອວທິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ໂຣທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຫໍ ກໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸຕ຺ເຕນ ວິໂຍຄໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ນິສ຺ສາຍ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈຣປປາເຕ ຂິປາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ມຫາປທຸມກຸມາໂຣ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ, ມາຕຸ ສປຕ຺ຕີ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ຘມ຺ມຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈວຈນໍ ປຫາຍ ມຸສາວາເທ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐປຣໂລການໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພປາປກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໖. ‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ອຕີຕສ຺ສ, ມຸສາວາທິສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ປາປໍ ອກາຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໍ. ມຸສາວາທິສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ທສສຸ ວຈເນສຸ ເອກມ຺ປິ ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູປສ຺ສ ມຸສາວາທິໂນ. ວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກສ຺ສາຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐປຣໂລກສ຺ສ. ເອວຣູໂປ ຫິ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອວສາເນ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ນ ປສ຺ສຕິ. ນຕ຺ຖິ ປາປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ອິທໍ ນາມ ປາປໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ອສທິສທານວຕ຺ຖຸ

ນ ເວ ກທຣິຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອສທິສທານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ເຊຕວນໍ ປາວິສິ. ຣາຊາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕຸກທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ທານໍ ເມ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ນາຄເຣ ປກ຺ໂກສິ. ນາຄຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທານໍ ທິສ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ທານໍ, ເທໂວ, ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ທານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ມມ ທານໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ກຕໍ, ປຸນ ທານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວເສປິ ທານໍ ສຊ຺ເຊສິ. ນາຄຣາປິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ເອວໍ ເນວ ຣາຊາ ນາຄເຣ ປຣາເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ນາຄຣາ ຣາຊານໍ. ອຖ ຉຏ຺ເຐ ວາເຣ ນາຄຣາ ສຕຄຸຓໍ ສຫສ຺ສຄຸຓໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ອິເມສໍ ທາເນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອວໍ ທານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອິເມສໍ ທານໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ກິໍ ເມ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ ອຸປາຍໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ເອວໍ ນິປນ຺ໂນສິ, ເກນ ເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກິລນ຺ຕານິ ວິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ນ ທານິ ຕ຺ວໍ, ເທວິ, ຊານາສີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຊານາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ.

ອຖ ນໍ ມລ຺ລິກາ ອາຫ – ‘‘ເທວ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ກຫໍ ຕຍາ ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ນາຄເຣຫິ ປຣາຊິຍມາໂນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ວາ ສຸຕປຸພ຺ໂພ ວາ, ອຫໍ ເຕ ທານໍ ສໍວິທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອິຕິສ຺ສ ອສທິສທານໍ ສໍວິທຫິຕຸກາມຕາຍ ເອວໍ ວຕ຺ວາ, ມຫາຣາຊ, ສາລກລ຺ຍາຓິປທເຣຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອນ຺ໂຕ ອາວຏ຺ເຏ ນິສີທນມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຫິ, ເສສາ ພຫິອາວຏ຺ເຏ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສຕານິ ກາເຣຫິ, ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ຫຕ຺ຖີ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ມຕ຺ຖເກ ຘາຣຍມານາ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓນາວາໂຍ ກາເຣຫິ, ຕາ ມຓ຺ຑປມຊ຺ເຌ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ເອເກກາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘ ປິສິສ຺ສຕິ, ເອເກກາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕາ ພີຊນໍ ອາທາຍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ພີຊມານາ ຐສ຺ສຕິ, ເສສາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕໂຣ ປິເສ ປິເສ ຄນ຺ເຘ ຫຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓນາວາສຸ ປກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາສຸ ເອກຈ຺ຈາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕໂຣ ນີລຸປ຺ປລກລາເປ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓນາວາສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຄນ຺ເຘ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ວາສໍ ຄາຫາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ນາຄຣານຎ຺ຫິເນວ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕໂຣ ອຕ຺ຖິ, ນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕານິ, ນ ຫຕ຺ຖິໂນ ຈ. ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ນາຄຣາ ປຣາຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ເທວິ, ກລ຺ຍາຓໍ ເຕ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ຕາຍ ກຖິຕນິຍາເມນ ສພ຺ພໍ ກາເຣສິ. ເອກສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອໂກ ຫຕ຺ຖິ ນປ຺ປໂຫສິ. ອຖ ຣາຊາ ມລ຺ລິກໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອໂກ ຫຕ຺ຖິ ນປ຺ປໂຫຕິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ເທວ, ປຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖິສຕານິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວິ, ອວເສສາ ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖິໂນ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາວ ເວຣມ຺ຠວາຕາ ວິຍ ຈຓ຺ຑາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເທວ, ອຫໍ ເອກສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖິໂປຕກສ຺ສ ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນຏ຺ຐານໍ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ນໍ ຐເປສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ວາລຘິໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸໂຠ ກຓ຺ເຓ ປາເຕຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມິເລຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາຊໂນ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໂນ ອຍມາກາໂຣ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິເມວ ໂອໂລເກສິ.

ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ທານຄ຺ເຄ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ວາ ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທາເນ ເອກທິວເສເນວ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຈຸທ຺ທສໂກຏິຘນໍ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຖຸ ປນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ນິສີທນປລ຺ລງ຺ໂກ ອາຘາຣໂກ ປາທປີຐິກາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນຄ຺ຆາເນວ. ປຸນ ເອວຣູປໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ທານໍ ນາມ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາໂຫສິ, ເຕເນວ ຕໍ ‘‘ອສທິສທານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ຕໍ ກິຣ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ເອກວາຣໍ ໂຫຕິເຍວ, ສພ຺ເພສໍ ປນ ອິຕ຺ຖີເຍວ ສໍວິທຫຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ກາໂຬ ຈ ຊຸຓ຺ໂຫ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອມຈ຺ຈາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ກາໂຬ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຣາຊກຸລສ຺ສ ປຣິຫານິ, ເອກທິວເສເນວ ຈຸທ຺ທສໂກຏິຘນໍ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິເມ ອິມໍ ທານໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອໂຫ ນຏ຺ຐໍ ຣາຊກຸລ’’ນ຺ຕິ. ຊຸຓ຺ໂຫ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຣຎ຺ໂຎ ທານໍ ສຸທິນ຺ນໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຣາຊຠາເວ ອຏ຺ຐິເຕນ ເອວຣູປໍ ທານໍ ທາຕຸໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕິໍ ອເທນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນິທໍ ທານໍ ອນຸໂມທາມີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖຸ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຣາຊາ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣຎ຺ຎາ ມໂຫຆໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ວິຍ ມຫາທານໍ ທິນ຺ນໍ, ອສກ຺ຂິ ນຸ ໂຂ ມຫາຊໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ອມຈ຺ຈານໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຣຎ຺ໂຎ ທານານຸຈ຺ຉວິກໍ ອນຸໂມທນໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກາຬສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ສຕ຺ຕຘາ ຜລິສ຺ສຕິ, ຊຸຓ຺ໂຫ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ກາເຬ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອວຣູປໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖເມວ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ອງ຺ຄຸລິມາລໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ນ ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖິໍ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ຠາຍີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຠາຍິໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອງ຺ຄຸລິມາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠາຍຕິ. ຂີຓາສວອຸສຠານຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ເຊຏ຺ຐກອຸສຠາ ມມ ປຸຕ຺ຕສທິສາ ຠິກ຺ຂູ ນ ຠາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ເຄ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຸສຠໍ ປວຣໍ ວີຣໍ, ມເຫສິໍ ວິຊິຕາວິນໍ;

ອເນຊໍ ນ຺ຫາຕກໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໒໒; ສຸ. ນິ. ໖໕໑);

ຣາຊາປິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວຣູປາຍ ນາມ ປຣິສາຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອນຸໂມທນໍ ອກຕ຺ວາ ຄາຖເມວ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຄໂຕ. ມຍາ ສຕ຺ຖຸ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ທານໍ ອກຕ຺ວາ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ອທຕ຺ວາ ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ວາ ທິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣາ ເມ ກຸປິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອສທິສທານໍ ນາມ, ທານານຸຣູປໍ ອນຸໂມທນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທານໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ອຸທາຫຸ ທານານຸຣູປໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ອທຕ຺ວາ ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑເມວ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິເມຕໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທານານຸຈ຺ຉວິກາ ອນຸໂມທນາ ກຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ເຕ ທານໍ ທິນ຺ນໍ. ເອຕຎ຺ຫິ ອສທິສທານໍ ນາມ, ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເອກວາຣເມວ ສກ຺ກາ ທາຕຸໍ, ປຸນ ເອວຣູປໍ ນາມ ທານໍ ທຸທ຺ທທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ເມ ທານານຸຣູປໍ ອນຸໂມທນໍ ນ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິສາຍ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິສາຍ ໂທໂສ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອມຈ຺ຈານໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ກາເຬ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ອນຸໂມທນາຍ ອກຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣາຊາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ, ກາຬ, ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ເທນ຺ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ກາ ປີຬາ. ຄຈ຺ຉ, ໂຠ, ຍໍ ເຕ ມຍາ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕຸ, ຣຏ຺ຐໂຕ ປນ ເມ ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ ຕໍ ຣຏ຺ຐາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຊຸຓ຺ຫໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາຘຸ, ມາຕຸລ, ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ຕ຺ວໍ ມມ ປຣິຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍາ ທິນ຺ນນິຍາເມເນວ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ທານໍ ເທຫີ’’ຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ, ພາລສ຺ສ ກຣຓໍ, ມຍາ ເອວໍ ທິນ຺ນທາເນ ປຫາຣມທາສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ພາລາ ນາມ ປຣສ຺ສ ທານໍ ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິປຣາຍຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘີຣາ ປນ ປເຣສມ຺ປິ ທານໍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໗. ‘‘ນ ເວ ກທຣິຍາ ເທວໂລກໍ ວຊນ຺ຕິ, ພາລາ ຫເວ ນປ຺ປສໍສນ຺ຕິ ທານໍ;

ຘີໂຣ ຈ ທານໍ ອນຸໂມທມາໂນ, ເຕເນວ ໂສ ໂຫຕິ ສຸຂີ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກທຣິຍາຕິ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິໂນ. ພາລາຕິ ອິຘໂລກປຣໂລກໍ ອຊານນກາ. ຘີໂຣຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສຸຂີ ປຣຕ຺ຖາຕິ ເຕເນວ ໂສ ທານານຸໂມທນປຸຎ຺ເຎນ ປຣໂລເກ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ສຸຂີ ໂຫຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ຊຸຓ຺ໂຫ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສິ, ຊຸຓ຺ໂຫປິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນນິຍາເມເນວ ທານໍ ອທາສີຕິ.

ອສທິສທານວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

໑໑. ອນາຖປິຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕກາລວຕ຺ຖຸ

ປຖພ຺ຍາ ເອກຣຊ຺ເຊນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກາລໍ ນາມ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ຕຖາວິຘສ຺ສ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ນ ເຄຫໍ ອາຄຕກາເລ ທຏ຺ຐຸໍ, ນ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ, ນ ສງ຺ຆສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ປິຕຣາ ‘‘ມາ ເອວໍ, ຕາຕ, ກຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ສຸຓາຕິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເອວຣູປໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອວີຈິປຣາຍໂຓ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອິມສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ໂລເກ ຘນທາເນນ ອຠິຊ຺ຊນກສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຘເນນ ນໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອຫິ, ກຫາປຓສຕໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທສ຺ສຖ, ຕາຕາຕິ. ທສ຺ສາມິ, ປຸຕ຺ຕາຕິ. ໂສ ຍາວຕຕິຍໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ປນສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ສຍິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຸໂປສຖິໂກ ອໂຫສິ, ສີຆມສ຺ສ ຍາຄຸອາທີນິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທາເປສິ. ໂສ ‘‘ກຫາປເຓ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫຏາຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ປີຬໍ ອສຫນ຺ໂຕ ກຫາປຓຠຓ຺ຑໍ ທາເປສິ. ໂສ ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ອຖ ນໍ ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິ, ‘‘ຕາຕ, ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ເຕ ທສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ເອກໍ ຘມ຺ມປທໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສປິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາວ ເອກເມວ ປທໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອສລ຺ລກ຺ຂຓາກາຣໍ ອກາສິ. ໂສ ຕໍ ປທໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸປຣິປທໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ຐຕ຺ວາ ອສ຺ໂສສິເຍວ. ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ສຸຓນ຺ໂຕວ ກິຣ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓາຕິ ນາມ. ເອວຎ຺ຈ ກິຣ ສຸຓນ຺ຕານໍ ຘມ຺ໂມ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທໂຍ ເທຕິ. ໂສປິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ສຸຓາຕິ, ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂຓາກາຣໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ‘‘ອຸປຣິປທໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ໂຕວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ໂສ ປຸນທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສາວຕ຺ຖິໍ ປາວິສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາກາໂຣ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສປິ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ປິຕາ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກຫາປເຓ ນ ທເທຍ຺ຍ, ກຫາປຓກາຣຓາ ມຍ຺ຫໍ ອຸໂປສຖິກຠາວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນສ຺ສ ຫິຍ຺ໂຍວ ກຫາປຓສ຺ສ ກາຣຓາ ອຸໂປສຖິກຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຍາຄຸໍ ທາເປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ທາເປສິ. ໂສ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ຍາຄຸໍ ປິວິ, ຂາທນີຍໍ ຂາທິ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ສຕ຺ຖຸ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຐປາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ມຍາ ເຕ ‘ສຫສ຺ສໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ສມາທາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປຫິໂຕ. ອິທໍ ເຕ ສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ກຫາປເຓ ທິຍ຺ຍມາເນ ທິສ຺ວາ ລຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ ເມ ກຫາປເຓຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຄຓ຺ຫ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາກາໂຣ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍາ ເອສ ປຸຣິມທິວເສ ‘ກຫາປຓສຕໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ເປສິໂຕ. ປຸນທິວເສ ກຫາປເຓ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ, ອຊ຺ຊ ປນ ທິຍ຺ຍມາເນປິ ກຫາປເຓ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອຊ຺ຊ ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕປິ ເທວໂລກພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕີຫິປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລເມວ ວຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໘. ‘‘ປຖພ຺ຍາ ເອກຣຊ຺ເຊນ, ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມເນນ ວາ;

ສພ຺ພໂລກາຘິປຈ຺ເຈນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຖພ຺ຍາ ເອກຣຊ຺ເຊນາຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ເຊນ. ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມເນນ ວາຕິ ຉພ຺ພີສຕິວິຘສ຺ສ ສຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມເນນ. ສພ຺ພໂລກາຘິປຈ຺ເຈນາຕິ ນ ເອກສ຺ມິໍ ເອຕ຺ຕເກ ໂລເກ ນາຄສຸປຓ຺ຓເວມານິກເປເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ, ສພ຺ພສ຺ມິໍ ໂລເກ ອາຘິປຈ຺ເຈນ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວຣນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາປິ ນິຣຍາທີຫິ ອມຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ປນ ປິຫິຕາປາຍທ຺ວາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພທຸພ຺ພໂລປິ ອຏ຺ຐເມ ຠເວ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລເມວ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕກາລວຕ຺ຖຸ ເອກາທສມໍ.

ໂລກວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕຣສໂມ ວຄ຺ໂຄ.