໑໔. ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ມາຣຘີຕຣວຕ຺ຖຸ

ຍສ຺ສ ຊິຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມາຣຘີຕໂຣ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນໍ ປນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກເຖສິ.

ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ກິຣ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘີຕາ ມາຄຓ຺ຑິຍາເຍວ ນາມ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ. ຕໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ອເນກພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ເຈວ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ຈ ‘‘ຘີຕຣໍ ໂນ ເທຕູ’’ຕິ ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ປຫິຓິໍສຸ. ໂສປິ ‘‘ນ ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ປຏິກ຺ຂິປເຕວ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ພຫິຄາເມ ນິພທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕໍ ຐານໍ ອຄມາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຖຸ ຣູປສິຣິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິມິນາ ສທິໂສ ປຸຣິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອິມສ຺ສ ເມ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ສມຓ, ມມ ເອກາ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຕສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຸຣິສໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໍ ນ ກສ຺ສຈິ ອທາສິໍ, ຕ຺ວໍ ປນສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອຫໍ ເຕ ຘີຕຣໍ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ທາຕຸກາໂມ, ຍາວ ນໍ ອາເນມິ, ຕາວ ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເນວ ອຠິນນ຺ທິ, ນ ປຏິກ຺ໂກສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ, ອຊ຺ຊ ເມ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ປຸຣິໂສ ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ສ ນໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ຐານໍ ອຄມາສິ. ມຫາຊໂນປິ ກຸຕູຫລຊາໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປທເຈຕິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ປທເຈຕິຍໍ ‘‘ອິທໍ ອສຸໂກ ນາມ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເສສຏ຺ຐາເນ ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉມານາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ‘‘ກຫໍ ໂສ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐາຫີຕິ ຕໍ ອວຈ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປທວລຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທມສ຺ສ ປທ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສສິ. ສາ ລກ຺ຂຓມນ຺ຕກຸສລຕາຍ ‘‘ນ ອິທໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາມໂຠຄິໂນ ປທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ‘‘ໂຠຕິ, ຕ຺ວໍ ອຸທກປາຕິມ຺ຫິ ສຸສຸມາຣໍ ປສ຺ສສິ, ມຍາ ໂສ ສມໂຓ ທິຏ຺ໂຐ ‘ຘີຕຣໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນາປິ ອຘິວາສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິຎ຺ຈາປິ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ, ອິທໍ ປນ ນິກ຺ກິເລສສ຺ເສວ ປທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ປທໍ ຠເວ,

ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ສຫສານຸປີຬິຕໍ;

ມູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຫຕິ ອວກຑ຺ຒິຕໍ ປທໍ,

ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທສ຺ສ ອິທມີທິສໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໕; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໐-໒໖໑; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ);

ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ‘‘ໂຠຕິ, ມາ ວິຣວິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາວ ເອຫີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓ, ຘີຕຣໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ເມ ຕວ ຘີຕາຍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກໍ ເຕ ກາຣຓໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ສຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກເຖຫິ, ໂຠ ສມຓ, ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປຫາຍ ກຓ຺ຏກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ອຠິນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐິເຕນ ມາເຣນ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ນິວຕ຺ຕ, ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອຫເມຕໍ, ມາຣ, ຊານາມິ, ນ ເມ ເຕນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ກິມຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມສີຕິ? ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຕ຺ຖາຍາຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສເຈ ອຊ຺ຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ເອກມ຺ປິ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ຊານິສ຺ສາມິ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ.

ສຕ຺ຖາປິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ໂພຘິມູເລ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທຍມາໂນ ປຎ຺ຈມສຕ຺ຕາເຫ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມາໂຣ ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂປິ ອິມສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ຂລິຕໍ ນາທ຺ທສໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອິທານິ ເອສ ມມ ວິສຍ’’ນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາມຄ຺ເຄ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຕຓ຺ຫາ ອຣຕີ ຣຄາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຘີຕໂຣ ‘‘ປິຕາ ໂນ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເອຕຣຫີ’’ຕິ ໂອໂລກຍມານາ ຕໍ ຕຖາ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຕາຕ, ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ຕາສໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມຍໍ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ມາ, ເອສ ເກນຈິ ວເສ ກາຕຸນ຺ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຍໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອິທາເນວ ນໍ ຣາຄປາສາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາເນສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເນວ ຕາສໍ ວຈນໍ ມນສາກາສິ, ນ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ.

ປຸນ ມາຣຘີຕໂຣ ‘‘ອຸຈ຺ຈາວຈາ ໂຂ ປຸຣິສານໍ ອຘິປ຺ປາຍາ, ເກສຎ຺ຈິ ກຸມາຣິກາສຸ ເປມໍ ໂຫຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ປຐມວເຍ ຐິຕາສຸ, ເກສຎ຺ຈິ ມຊ຺ຌິມວເຍ ຐິຕາສຸ, ເກສຎ຺ຈິ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິຕາສຸ, ນານປ຺ປກາເຣຫິ ຕໍ ປໂລເຠສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອເກກາ ກຸມາຣິກວຓ຺ຓາທິວເສນ ສຕໍ ສຕໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກຸມາຣິໂຍ, ອວິຊາຕາ, ສກິໍ ວິຊາຕາ, ທຸວິຊາຕາ, ມຊ຺ຌິມິຕ຺ຖິໂຍ, ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ນ ມນສາກາສິ ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຕເກນປິ ຕາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ‘‘ອເປຖ, ກິໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວາຍມຖ, ເອວຣູປໍ ນາມ ວີຕຣາຄານໍ ປຸຣໂຕ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປນ ຣາຄາທໂຍ ປຫີນາ. ເກນ ຕໍ ກາຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ເນສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໗໙. ‘‘ຍສ຺ສ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕິ,

ຊິຕໍ ຍສ຺ສ ໂນຍາຕິ ໂກຈິ ໂລເກ;

ຕໍ ພຸທ຺ຘມນນ຺ຕໂຄຈຣໍ,

ອປທໍ ເກນ ປເທນ ເນສ຺ສຖ.

໑໘໐. ‘‘ຍສ຺ສ ຊາລິນີ ວິສຕ຺ຕິກາ,

ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ເນຕເວ;

ຕໍ ພຸທ຺ຘມນນ຺ຕໂຄຈຣໍ,

ອປທໍ ເກນ ປເທນ ເນສ຺ສຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕີຕິ ຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຊິຕໍ ຣາຄາທິກິເລສຊາຕໍ ປຸນ ອສມຸທາຈຣຓໂຕ ນາວຊີຍຕິ, ທຸຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂນຍາຕີຕິ ນ ອຸຍ຺ຍາຕິ, ຍສ຺ສ ຊິຕໍ ກິເລສຊາຕໍ ຣາຄາທີສຸ ໂກຈິ ເອໂກ ກິເລໂສປິ ໂລເກ ປຈ຺ຉໂຕ ວຕ຺ຕີ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ນານຸພນ຺ຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕໂຄຈຣນ຺ຕິ ອນນ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕ ໂຄຈຣໍ. ເກນ ປເທນາຕິ ຍສ຺ສ ຫິ ຣາຄປທາທີສຸ ເອກປທມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ເຕນ ປເທນ ເນສ຺ສຖ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ເອກປທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອປທໍ ພຸທ຺ຘໍ ຕຸມ຺ເຫ ເກນ ປເທນ ເນສ຺ສຖ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ຕຓ຺ຫາ ນາເມສາ ສໍສິພ຺ພິຕປຣິໂຍນນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຊາລມສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິປິ ຊາລກາຣິກາຕິປິ ຊາລູປມາຕິປິ ຊາລິນີ. ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ວິສຕ຺ຕຕາຍ ວິສຕ຺ຕມນຕາຍ ວິສາຫຣຕາຍ ວິສປຸປ຺ຜຕາຍ ວິສຜລຕາຍ ວິສປຣິໂຠຄຕາຍ ວິສຕ຺ຕິກາ. ສາ ເອວຣູປາ ຕຓ຺ຫາ ຍສ຺ສ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຠເວ ເນຕຸໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ອປທໍ ພຸທ຺ຘໍ ເກນ ປເທນ ເນສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູນໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ມາຣຘີຕໂຣປິ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ມາຣຘີຕໂຣ ອທ຺ທສໍ ເສມ຺ຫາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ເຘນ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ຘສທິເສນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຕທາປິ ເມຖຸນສ຺ມິໍ ຉນ຺ໂທ ນາໂຫສິເຍວ. ຕວ ຘີຕຸ ສຣີຣໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກຸຓປປຣິປູຣໍ ພຫິວິຈິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອສຸຈິຆໂຏ. ສເຈ ຫິ ມມ ປາໂທ ອສຸຈິມກ຺ຂິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ອຍຎ຺ຈ ອຸມ຺ມາຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕຖາປິສ຺ສາ ສຣີເຣ ອຫໍ ປາເທ ນ ຜຸເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຕິໍ ຣຄຎ຺ຈ,

ນາໂຫສິ ຉນ຺ໂທ ອປິ ເມຖຸນສ຺ມິໍ;

ກິເມວິທໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ,

ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໔໑; ມຫານິ. ໗໐);

ເທສນາວສາເນ ອຸໂຠປິ ຊຍມ຺ປຕິກາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ມາຣຘີຕຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ເທໂວໂຣຫຓວຕ຺ຖຸ

ເຍ ຌານປສຸຕາ ຘີຣາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ພຫູ ເທວມນຸສ຺ເສ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນາ ປນ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕາ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ປຣິສ຺ສຍໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປມາເທນ ຄລິຕານໍ ອາຠຣຓາທີນໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ຊາລກຣຓ຺ຑກໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິ. ອເຖໂກ ຣຕ຺ຕຈນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂ ຄງ຺ຄາຍ ອຸປຣິຕີເຣ ຊາໂຕ ຄງ຺ໂຄທເກນ ໂຘຕມູໂລ ປຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາສາເຓສຸ ສໍຠຊ຺ຊມາໂນ ວິປ຺ປກິຣິ. ຕໂຕ ເອກາ ຆຏປ຺ປມາຓາ ຆຏິກາ ປາສາເຓຫິ ຆໍສິຍມານາ ອຸທກອູມີຫິ ໂປຖິຍມານາ ມຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຍ຺ຫມານາ ເສວາລປຣິໂຍນທ຺ຘາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຊາເລ ລຄ຺ຄິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຣຸກ຺ຂຆຏິກາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາຣຓຕ຺ຖໍ ວາສິກຓ຺ເຓນ ຕຈ຺ຉາເປສິ. ຕາວເທວ ອລຕ຺ຕກວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕຈນ຺ທນໍ ປຎ຺ຎາຍິ. ເສຏ຺ຐິ ປນ ເນວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸໂກ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ຣຕ຺ຕຈນ຺ທນໍ ພຫຸ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ‘ມຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ມຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ພຫູ, ອຫໍ ເອກໍ ອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມິ. ເຄເຫ ຠມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ສິກ຺ກາຍ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ອາກາເສ ໂອລມ຺ພາເປຕ຺ວາ ‘ສເຈ ອຣຫາ ອຕ຺ຖິ, ອິມໍ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ. ໂຍ ຕໍ ຄເຫສ຺ສຕິ, ຕໍ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສຣຓໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ຕິຕນິຍາເມເນວ ປຕ຺ຕໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຣຫາ, ໂສ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອມ຺ຫາກເມວ ນໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ຉຏ຺ເຐ ທິວເສ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ເສຏ຺ຐິໍ ເອວໍ ວເທຖ – ‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ເສວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກຍໍ, ມາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ອາກາເສນາຄມນໍ ກຣິ, ເທຫິ ກິຣ ເມ ຕໍ ປຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ຕຖາ ວທິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖວ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ສຍໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ – ‘‘ອຫໍ ເອກໍ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາທຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາໂມ ວິຍ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ, ‘ອາຈຣິຍ, ກິໍ ກໂຣຖ, ທາຣຸມຍປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕຄຸຓໍ ມຫາຊນສ຺ສ ມາ ທສ຺ສຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ຈ ປາເທສຸ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ, ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ມຍ຺ຫໍ ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອຎ຺ເຎສໍ ນານຸຈ຺ຉວິໂກ, ມາ ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ມມ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ເທຫິ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາວ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ຕໂຕ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ອເປຖ ອເປຖາ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາທຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ກິໍ ນາເມຕໍ ກໂຣຖ, ຉວສ຺ສ ລາມກສ຺ສ ທາຣຸມຍປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຄຸເຓນ ມຫາຊນສ຺ສ ທສ຺ສິເຕນ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຕໍ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສຸໍ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ – ‘‘ອິເມ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອຸປ຺ປຕິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ເທຫິ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຉ ທິວສານິ ວາຍມິຕ຺ວາປິ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ນ ລຠິໍສຸເຍວ.

ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຈ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ຈ ‘‘ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ຐຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນກາເລ ຘຸຕ຺ຕກາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸພ຺ເພ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ໂລເກ ‘ມຍໍ ອຣຫນ຺ຕມ຺ຫາ’ຕິ ວິຈຣິໍສຸ., ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ປນ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ປຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ‘ສເຈ ອຣຫາ ອຕ຺ຖິ, ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ, ເອໂກປິ ‘ອຫໍ ອຣຫາ’ຕິ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ອຊ຺ຊ ໂນ ໂລເກ ອຣຫນ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ຎາໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ອາຫ – ‘‘ສຸຕໍ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອິເມສໍ ວຈນໍ, ອິເມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ວິຍ ວທນ຺ຕິ. ຕ຺ວຎ຺ຈ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ຄຈ຺ຉ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ອາວຸໂສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຕ຺ວໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ຕຍິ ປນ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອຫໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕິຄາວຸຕໍ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ປາທນ຺ເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ຕຸລປິຈຸ ວິຍ ອາກາເສ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸປຣິຍາຍິ. ໂສ ຕິຄາວຸຕປມາຓສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ປິຘານໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍິ. ນຄຣວາສິໂນ ‘‘ປາສາໂຓ ໂນ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຠີຕາ ສຸປ຺ປາທີນິ ມຕ຺ຖເກ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິລີຍິໍສຸ. ສຕ຺ຕເມ ວາເຣ ເຖໂຣ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ມຫາຊໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊ, ຕວ ປາສາຓໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ມາ ໂນ ສພ຺ເພ ນາສຍີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ປາສາຓໍ ປາທນ຺ເຕນ ຂິປິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄຫມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ໂອຕຣຖ ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ເຖຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ໂອຕາຣາເປຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ອຖສ຺ສ ເຍ ອຣຎ຺ຎຄຕາ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕາ ວາ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ນາທ຺ທສໍສຸ. ເຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເຕສໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸນ຺ນາເທນ຺ຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ກສ຺ເສໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຈນ຺ທນປຕ຺ໂຕ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຠາຣທ຺ວາຊໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກສ຺ມາ ເຕ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເຖຣໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ເຠທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຊນປິສນຕ຺ຖາຍ ທາເປຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ (ຈູຬວ. ໒໕໒) ປຎ຺ຎາເປສິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ເຠທາເປຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຕໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສເຕວ. ອິທານິ ອມ຺ເຫຫິ ໂອກາໂສ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ນຄຣວີຖີສຸ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ ‘‘ມຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ທາຣຸມຍປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ມຫາຊນສ຺ສ ນ ທສ຺ສຍິມ຺ຫາ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ປຕ຺ຕກມຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ມຫາຊນສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຕາຍ ປຕ຺ຕໍ ເຠທາເປຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ອິທານິ ມຍໍ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກິໍ ອິທານິ ກຣິສ຺ສຖາຕິ? ‘‘ເຕສຸ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ກຣິສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ນນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຕໂນ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສິໍ, ຕໍ ມເມວ ສາວການໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕເມເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉາມິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ວິຊິເຕ ອຸຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຸຍ຺ຍາເນ ມຫາຊໂນ ອມ຺ພາທີນິ ຂາເທຍ຺ຍ, ກິມສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທຓ຺ໂຑ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ຂາທິຕຸໍ ລຠສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ທຓ຺ໂຑ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຂາທິຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ຍຖາ ຕວ ຕິໂຍຊນສຕິເກ ຣຊ຺ເຊ ອາຓາ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ອມ຺ພາທີນິ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ທຓ຺ໂຑ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສໍ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ມມປິ ຈກ຺ກວາຬໂກຏິສຕສຫສ຺ເສ ອາຓາ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕິກ຺ກໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ອຕ຺ຖິ, ກຣິສ຺ສາມຫໍ ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານມ຺ຫາ ນຏ຺ຐາ, ສມເຓນ ກິຣ ໂຄຕເມນ ສາວການໍເຍວ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນ ອຕ຺ຕໂນ. ສຍເມວ ກິຣ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກໂຣມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ.

ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກທາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ອິໂຕ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ກຣິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ທູຣຏ຺ຐານໍ ອປທິສີ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ມາ ຕໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ມຫາປາຏິຫາຣິຍກຣຓຏ຺ຐານໍ, ອປິຈ ມຫາຊນສ຺ສ ສນ຺ນິປາຕນຕ຺ຖາຍປິ ທູຣຏ຺ຐານເມວ ອປທິສີ’’ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ກິຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ຕໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສາມ, ມຫາຊໂນ ອມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ‘ກິໍ ອິທ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ວກ຺ຂາມ ‘ມຍໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ວທິມ຺ຫາ. ໂສ ປລາຍຕິ, ມຍມສ຺ສ ປລາຍິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຕິຕ຺ຖິຍາປິສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ວສນ຺ຕິ. ວສິຕຏ຺ຐາເນ ປຸນທິວເສ ປາຕຣາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ມນຸສ຺ເສຫິ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ເຫຏ຺ຐາ ຈິນ຺ຕິຕນິຍາເມເນວ ອາໂຣເຈສຸໍ. ມຫາຊໂນປິ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິ.

ສຕ຺ຖາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປາປຸຓິ. ຕິຕ຺ຖິຍາປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ສມາທເປຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຂທິຣຖມ຺ເຠຫິ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປເລຫິ ຉາທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສີທິໍສຸ. ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ມຓ຺ຑໂປ ກາຣິໂຕ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຓ຺ຑປໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ມຓ຺ຑປກາຣໂກ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂກ ອຎ຺ໂຎ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ໂກ, ເທວຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ອມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ກິຣ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐາເນ ອນ຺ຕມໂສ ຕທຫຸຊາຕມ຺ປິ ອມ຺ພໂປຕກໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຂິປາເປສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປາວິສິ. ຣຎ຺ໂຎປິ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ກຓ຺ໂຑ ນາມ ເອກໍ ປິງ຺ຄລກິປິລ຺ລິເກຫິ ກຕປຕ຺ຕປຸຏສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ມຫນ຺ຕໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຣສໂລເຠນ ສມ຺ປຕນ຺ເຕ ວາຍເສ ປລາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊາ ອິມໍ ອມ຺ພໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ກຫາປເຓ ທເທຍ຺ຍ, ຕໍ ເມ ເອກຕ຺ຕຠາເວປິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ນາລໍ. ສເຈ ປນາຫໍ ສຕ຺ຖຸ ອິມໍ ທສ຺ສາມິ, ອວສ຺ສໍ ຕໍ ເມ ທີຆກາລໍ ຫິຕາວຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ສຕ຺ຖຸ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ຈຕຸມຫາຣາຊທຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ເນ ເຖໂຣ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປານກໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ອມ຺ພປານກໍ ປິວິຕ຺ວາ ກຓ຺ຑໍ ອາຫ – ‘‘ອິມໍ ອມ຺ພຏ຺ຐິໍ ອິເຘວ ປໍສຸໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ໂຣເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິ. ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕມຕ຺ເຕເຍວ ນງ຺ຄລສີສມຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອຸພ຺ເພເຘນ ປຓ຺ຓາສຫຕ຺ໂຖ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອຸຏ຺ຐຫິ. ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ເອເກກາ, ອຸທ຺ຘໍ ເອກາຕິ ປຎ຺ຈ ມຫາສາຂາ ປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ຕາວເທວ ປຸປ຺ຜຜລສຎ຺ຉນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິປກ຺ກອມ຺ພປິຓ຺ຑິຘໂຣ ອໂຫສິ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອມ຺ພປກ຺ການິ ຂາທນ຺ຕາ ເອວ ອາຄມິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເອວຣູໂປ ກິຣ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາ ນໍ ໂກຈິ ຉິນ຺ທີ’’ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ໂສ ປນ ກຓ຺ເຑນ ໂຣປິຕຕ຺ຕາ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ໂຂຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິ. ຘຸຕ຺ຕກາປິ ອມ຺ພປກ຺ການິ ຂາທິຕ຺ວາ ‘‘ຫເຣ ທຸຏ຺ຐຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຕທຫຸຊາຕາປິ ອມ຺ພໂປຕກາ ອຸປ຺ປາຏາປິຕາ, ກຓ຺ຑມ຺ໂພ ນາມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐອມ຺ພຏ຺ຐີຫິ ປຫຣິໍສຸ.

ສກ຺ໂກ ວາຕວລາຫກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ມຓ຺ຑປໍ ວາເຕຫິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາຣຠູມິຍໍ ຂິປາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສູຣິຍມ຺ປິ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ນິກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ຕາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ປຸນ ວາຕວລາຫກໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ວາຕມຓ຺ຑລໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ຍາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຄ຺ຆຣິຕເສທສຣີເຣ ຣໂຊວຏ຺ຏິຍາ ໂອກິຣິ. ເຕ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກສທິສາ ອເຫສຸໍ. ວສ຺ສວລາຫກມ຺ປິ ອາຓາເປສິ ‘‘ມຫນ຺ຕານິ ພິນ຺ທູນິ ປາເຕຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ເນສໍ ກາໂຍ ກພຣຄາວິສທິໂສ ອໂຫສິ. ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ ລຊ຺ຊມານາ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ປລາຍິໍສຸ. ເອວໍ ປລາຍນ຺ເຕສຸ ປຸຣາຓກສ຺ສປສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ເອໂກ ກສ຺ສໂກ ‘‘ອິທານິ ເມ ອຍ຺ຍານໍ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓເວລາ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຄເຓ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປາໂຕວ ອາຠຕໍ ຍາຄຸກຸຏຎ຺ເຈວ ໂຍຕ຺ຕກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຣາຓໍ ຕຖາ ປລາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ‘ອຍ຺ຍານໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ກິໍ ເຕ ປາຏິຫາຣິເຍນ, ອິມໍ ກຸຏຎ຺ຈ ໂຍຕ຺ຕຎ຺ຈ ເທຫີຕິ. ໂສ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ກຸຏຎ຺ຈ ໂຍຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາທາຍ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏໍ ໂຍຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຄີວາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອກເຖຕ຺ວາ ຣຫເທ ປຕິຕ຺ວາ ອຸທກປຸພ຺ພຸເຬ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສກ຺ໂກ ອາກາເສ ຣຕນຈງ຺ກມໍ ມາເປສິ. ຕສ຺ສ ເອກາ ໂກຏິ ປາຈີນຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອໂຫສິ, ເອກາ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ. ສຕ຺ຖາ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນິກາຍ ປຣິສາຍ ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍ ‘‘ອິທານິ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓເວລາ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປມຸເຂ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ຆຣຓີ ນາມ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕີ ເອກາ ອນາຄາມິອຸປາສິກາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາທິສາຍ ຘີຕຣິ ວິຊ຺ຊມານາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິລມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຆຣຓີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ມຫາປຖວິໍ ອຸທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກສກຸຓິກາ ວິຍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຈີນຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມອຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ, ຕຖາ ມຊ຺ເຌ’’. ມຫາຊໂນ ມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກາ ເອສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຆຣຓີ ນາເມສາ, ອຍໍ ຕາວ ເອກິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອານຸຠາໂວ, ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ ປນ ກີທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕຸມ຺ເຫ ອທິສ຺ວາວ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາມິ ເຕ ຆຣຓີ ເອວຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວໍ, ນ ປນາຍໍ ຕວຕ຺ຖາຍ ພທ຺ໂຘ ມາລາປຸໂຏ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ສາ ‘‘ນ ເມ ສຕ຺ຖາ ອນຸຊານາຕິ, ອທ຺ຘາ ມຍາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ເອວເມວ ເຕສໍ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນິກາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອປເຣປິ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກຖໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ຐິຕາວ ສີຫນາທໍ ນທິໍສຸ. ເຕສຸ ກິຣ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ມາທິເສ ອນາຄາມິອຸປາສເກ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມາເນ ສຕ຺ຖຸ ກິລມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາວໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ມຫາເມຆຄຊ຺ຊິຕສທິເສນ ສທ຺ເທນ ພ຺ຣຫ຺ມອປ຺ໂຜຏນໍ ນາມ ອປ຺ໂຜເຏສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມຫາຊໂນ ‘‘ກິໍ ນາເມໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມອປ຺ໂຜຏນສທ຺ໂທ ນາມາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ຄຫປຕິກສ຺ສ ກິຣ ຕາວ ເອໂສ ອານຸຠາໂວ, ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ ກີທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸມ຺ເຫ ອທິສ຺ວາວ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາມິ ເຕ ອານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ ນານຸຊານິ.

ອເຖກາ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກາ ຈີຣສາມເຓຣີ ກິຣ ນາມ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຖໍ ກຣິສ຺ສສິ ຈີເຣ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສິເນຣຸຎ຺ຈ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕຎ຺ຈ ຫິມວນ຺ຕຎ຺ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ອຫໍ ຫໍສສກຸຓີ ວິຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອສຊ຺ຊມານາ ຄມິສ຺ສາມິ, ມຫາຊໂນ ມໍ ທິສ຺ວາ ‘ກາ ເອສາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ຈີຣສາມເຓຣີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ສຕ຺ຕວສ຺ສິກາຍ ຕາວ ສາມເຓຣິຍາ ອຍມານຸຠາໂວ, ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ ກີທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕຸມ຺ເຫ ອທິສ຺ວາວ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ເອວຣູປານິ ວຈນານິ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕສ຺ສາປິ ຠຄວາ ‘‘ຊານາມິ ເຕ ອານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ ນານຸຊານິ. ອເຖໂກ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ ຈຸນ຺ທສາມເຓໂຣ ນາມ ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ ຘຊຠູຕໍ ມຫາຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂໍ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລຕ຺ວາ ມຫາຊມ຺ພຸເປສິໂຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ປຣິສໍ ຂາທາເປສ຺ສາມິ, ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກກຸສຸມານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາມິ ເຕ ອານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ອຖ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ເຖຣີ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ປຣິສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາວຏ຺ຏໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາມິ ເຕ ອານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສາປິ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຖ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊານໍ ທນ຺ຕນ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ມາສສາສປພີຊໍ ວິຍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ກຏສາຣກໍ ວິຍ ສໍເວລ຺ລິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາປຖວິໍ ກຸລາລຈກ຺ກໍ ວິຍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ປຖໂວຊໍ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ວາມຫຕ຺ເຖ ປຖວິໍ ກຕ຺ວາ ອິເມ ສຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທີເປ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສິເນຣຸໍ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສຸປຣິ ຐເປຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ເອກຫຕ຺ເຖນາທາຍ ອາກາເສ ຈງ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາມິ ເຕ ອານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສປິ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ ນານຸຊານິ. ໂສ ‘‘ຊານາຕິ ມຎ຺ເຎ ສຕ຺ຖາ ມຍາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຍໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ຕວຕ຺ຖາຍ ພທ຺ໂຘ ພາລາປຸໂຏ. ອຫຎ຺ຫິ ອສມຘຸໂຣ, ມມ ຘຸຣໍ ອຎ຺ໂຎ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອນຈ຺ຉຣິຍເມຕໍ, ຍໍ ອິທານິ ມມ ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ອເຫຕຸກຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາເລປິ ມມ ຘຸຣໍ ອຎ຺ໂຎ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣໍ, ຍໂຕ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຕນີ;

ຕທາສ຺ສຸ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ສ຺ວາສ຺ສຸ ຕໍ ວຫເຕ ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ. –

ອິທໍ ກຓ຺ຫອຸສຠຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑.໒໙) ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ມນຸຎ຺ຎເມວ ຠາເສຍ຺ຍ, ນາມນຸຎ຺ຎໍ ກຸທາຈນໍ;

ມນຸຎ຺ຎໍ ຠາສມານສ຺ສ, ຄຣຸໍ ຠາຣໍ ອຸທທ຺ຘຣິ;

ຘນຎ຺ຈ ນໍ ອລາເຠສິ, ເຕນ ຈຕ຺ຕມໂນ ອຫູ’’ຕິ. –

ອິທໍ ນນ຺ທິວິສາລຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ. ກເຖຕ຺ວາ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ຣຕນຈງ຺ກມໍ ອຠິຣຸຫິ, ປຸຣໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ ປຣິສາ ອໂຫສິ ຕຖາ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ. ອຸຊຸກໍ ປນ ຈຕຸວີສຕິໂຍຊນິກາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ຠຄວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ.

ຕໍ ປາຬິໂຕ ຕາວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖) – ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍມກປາຏິຫາຣິເຍ ຎາຓໍ? ອິຘໍ ຕຖາຄໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕິ ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ, ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ; ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ, ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ; ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ, ວາມອກ຺ຂິໂຕ; ວາມອກ຺ຂິໂຕ, ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ; ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໂຕ, ວາມກຓ຺ຓໂສຕໂຕ; ວາມກຓ຺ຓໂສຕໂຕ, ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໂຕ; ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ, ວາມນາສິກາໂສຕໂຕ; ວາມນາສິກາໂສຕໂຕ, ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ; ທກ຺ຂິຓອໍສກູຏໂຕ, ວາມອໍສກູຏໂຕ; ວາມອໍສກູຏໂຕ, ທກ຺ຂິຓອໍສກູຏໂຕ; ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ, ວາມຫຕ຺ຖໂຕ; ວາມຫຕ຺ຖໂຕ, ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ; ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ, ວາມປສ຺ສໂຕ; ວາມປສ຺ສໂຕ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ; ທກ຺ຂິຓປາທໂຕ, ວາມປາທໂຕ; ວາມປາທໂຕ, ທກ຺ຂິຓປາທໂຕ; ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫິ, ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ; ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ, ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫິ; ເອເກກໂລມກູປໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອເກກໂລມໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອເກກໂລມໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອເກກໂລມກູປໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ນີລານໍ ປີຕການໍ ໂລຫິຕການໍ ໂອທາຕານໍ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐານໍ ປຠສ຺ສຣານໍ. ຠຄວາ ຈງ຺ກມຕິ, ພຸທ຺ຘນິມ຺ມິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ນິສີທຕິ ວາ ເສຍ຺ຍໍ ວາ ກປ຺ເປຕິ…ເປ… ນິມ຺ມິໂຕ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຠຄວາ ຈງ຺ກມຕິ ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ນິສີທຕິ ວາ. ອິທໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍມກປາຏິຫາຣິເຍ ຎາຓນ຺ຕິ.

ອິທໍ ປນ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ເຕໂຊກສິຓສມາປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອາໂປກສິຓສມາປຕ຺ຕິວເສນ ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ນ ປນ ອຸທກຘາຣາຍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸປຣິມກາຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສຸ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປເນຕ຺ຖ ອຸທກຘາຣາຍ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ອໂຫສິ, ຕຖາ ອຸທກຘາຣາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘນ. ອຸຠຍມ຺ປິ ກິຣ ເຈຕໍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ປຕຕິ. ‘‘ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ຆເຏຫິ ອາສິຎ຺ຈມານໍ ວິລີນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ຍນ຺ຕນາລິກໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາ ວິຍ ຈ ເອກຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອາຫຈ຺ຈ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິເມວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເອກຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ວງ຺ກໂຄປານສິກໍ ວິຍ ໂພຘິຆຣໍ ອໂຫສິ ເອກາໂລກໍ.

ຕໍທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ຊນໍ ນິຣສ຺ສາສໍ ອກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອສ຺ສາສວາຣໍ ເທຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາຊໂນ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣປວຕ຺ຕນກາເລ ສຕ຺ຖາ ຕາວມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອເກກສ຺ສ ໂສຬສນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອຎ຺ຎາສິ. ເອວໍ ລຫຸກປຣິວຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ໂຍ ໂຍ ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ປາຏິຫີເຣ ປສນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສເນວ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ກເຖສິ, ປາຏິຫີຣຎ຺ຈ ອກາສິ. ເອວໍ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ປາຏິຫີເຣ ຈ ກຣິຍມາເນ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ອຕ຺ຕໂນ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອທິສ຺ວາ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປສິ. ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ສຕ຺ຖາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ໂສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຠຄວໂຕ ຈງ຺ກມນກາເລ ນິມ຺ມິໂຕ ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກປ຺ເປສິ, ນິມ຺ມິຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນກາເລ ຠຄວາ ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກປ຺ເປສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິມ຺ມິໂຕ ຈງ຺ກມຕິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ວີສຕິຍາ ປາຓໂກຏີນໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ປາຏິຫີຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອຕີຕພຸທ຺ຘາ ອິທໍ ປາຏິຫີຣໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸເປນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕາວຕິໍສຠວເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຸ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເທເສນ຺ຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສິເນຣຸມຕ຺ຖເກ ຐເປສິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຏ຺ຐາເນ ຕໂຍ ປທວາຣາ ອເຫສຸໍ, ທ຺ເວ ປາທຉິທ຺ທານິ. ສຕ຺ຖາ ປາທໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອກ຺ກມີຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ປາທຸກ຺ຂິປນກາເລເຍວ ປພ຺ພຕາ ປາທມູລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ, ສຕ຺ຖາຣາ ອກ຺ກມນກາເລ ເຕ ປພ຺ພຕາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສກຏ຺ຐາເນເຍວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສກ຺ໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍ ມຎ຺ເຎ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸເປສ຺ສຕິ, ພຫູນຎ຺ຈ ເທວຕານໍ ອຸປກາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ປເນຕ຺ຖ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄເຕ ອຎ຺ຎາ ເທວຕາ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຐເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ປນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ ທີຆໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນາ, ປຸຖຸລໂຕ ປນ຺ນຣສໂຍຊນາ, ສຕ຺ຖຣິ ນິສິນ຺ເນປິ ຕຸຈ຺ຉໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຆາຏິໍ ສິລາສນໍ ປຏິຈ຺ຉາທຍມານໍ ຂິປິ. ສກ຺ໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຈີວຣໍ ຕາວ ປຏິຈ຺ຉາທຍມານໍ ຂິປິ, ສຍໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ນິສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ນີຈປີຐກໍ ມຫາປໍສຸກູລິໂກ ວິຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ ອນ຺ໂຕຈີວຣໂຠເຄເຍວ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ. ມຫາຊໂນປິ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນາທ຺ທສ, ຈນ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄມິຕກາໂລ ວິຍ ສູຣິຍສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມິຕກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ –

‘‘ຄໂຕ ນຸ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ວາ, ເກລາສໍ ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣໍ;

ນ ໂນ ທກ຺ເຂມຸ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວທນ຺ໂຕ ປຣິເທວິ. ອປເຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ ນາມ ປວິເວກຣໂຕ, ໂສ ‘ເອວຣູປາຍ ເມ ປຣິສາຍ ເອວຣູປໍ ປາຏິຫີຣໍ ກຕ’ນ຺ຕິ ລຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎໍ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຊນປທໍ ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ທານິ ຕໍ ທກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕາ ອິມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

‘‘ປວິເວກຣໂຕ ຘີໂຣ, ນິມໍ ໂລກໍ ປຸເນຫິຕິ;

ນ ໂນ ທກ຺ເຂມຸ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠ’’ນ຺ຕິ.

ເຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ໂສ ສຍໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ປເຣສມ຺ປິ ຄຸຓາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ‘‘ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ເຖຣໍ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຸ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເທເສຕຸໍ ຄໂຕຕິ. ‘‘ກທາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຕໂຍ ມາເສ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓທິວເສ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອທິສ຺ວາ ນ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິໍສຸ. ອາກາສເມວ ກິຣ ເນສໍ ຉທນໍ ອໂຫສິ. ຕາຍ ຈ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ສຣີຣນິຆໍໂສ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາຍິ, ປຖວີ ວິວຣໍ ອທາສິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘເມວ ຠູມິຕລໍ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ປຐມເມວ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອໂວຈ – ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຕ຺ວໍ ເອຕິສ຺ສາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍາສິ, ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ອາຫາຣໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຕມາສໍ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິໂກວ ຕສ຺ສາ ປຣິສາຍ ຍາປນໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ຂາທນີຍໍ ຕມ຺ພຸລເຕລຄນ຺ຘມາລາປິລນ຺ຘນານິ ຈ ອທາສິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ປາຏິຫາຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຄເຕຫິ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ເຫ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສຕ຺ຖາຣມ຺ປິ ມາຕຸ ອຠິຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕາວຕິໍເສ ຍທາ ພຸທ຺ໂຘ, ສິລາຍໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ;

ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູລມ຺ຫິ, ວິຫາສິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ທສສຸ ໂລກຘາຕູສຸ, ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວານ ເທວຕາ;

ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ວສນ຺ຕໍ ນາຄມຸທ຺ຘນິ.

‘‘ນ ໂກຈິ ເທໂວ ວຓ຺ເຓນ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິໂຣຈຕິ;

ສພ຺ເພ ເທເວ ອຕິກ຺ກມ຺ມ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘວ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໓໑໗-໓໑໙);

ເອວໍ ສພ຺ພາ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ມາຕາ ຕຸສິຕວິມານໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິສີທິ. ອິນ຺ທໂກປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສເຍວ ນິສີທິ, ອງ຺ກຸໂຣ ວາມປສ຺ເສ ນິສີທິ. ໂສ ມເຫສກ຺ຂາສຸ ເທວຕາສຸ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕີສຸ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິເກ ຐາເນ ໂອກາສໍ ລຠິ, ອິນ຺ທໂກ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ອຸໂຠປິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານໍ ທິນ຺ນທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຠາວໍ ຎາເປຕຸກາໂມ ເອວມາຫ – ‘‘ອງ຺ກຸຣ, ຕຍາ ທີຆມນ຺ຕເຣ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິມາຓກາເລ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ອຸທ຺ຘນປນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທິນ຺ນໍ, ອິທານິ ມມ ສມາຄມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິເກ ຐາເນ ໂອກາສໍ ລຠິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ໂອໂລເກຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອງ຺ກຸຣຎ຺ຈາປິ ອິນ຺ທກໍ;

ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ.

‘‘ມຫາທານໍ ຕຍາ ທິນ຺ນໍ, ອງ຺ກຸຣ ທີຆມນ຺ຕເຣ;

ອຕິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນສິ, ອາຄຈ຺ຉ ມມ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໓໒໑-໓໒໒);

ໂສ ສທ຺ໂຘ ປຖວີຕລໍ ປາປຸຓິ. ສພ຺ພາປິ ນໍ ສາ ປຣິສາ ອສ຺ໂສສິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ –

‘‘ໂຈທິໂຕ ຠາວິຕຕ຺ເຕນ, ອງ຺ກຸໂຣ ເອຕມພ຺ຣວິ;

ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ເຕນ ທາເນນ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍນ ສຸຎ຺ຎຕໍ.

‘‘ອຍໍ ໂສ ອິນ຺ທໂກ ຍກ຺ໂຂ, ທຊ຺ຊາ ທານໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ;

ອຕິໂຣຈຕິ ອມ຺ເຫຫິ, ຈນ຺ໂທ ຕາຣາຄເຓ ຍຖາ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໓໒໓-໓໒໔);

ຕຕ຺ຖ ທຊ຺ຊາຕິ ທຕ຺ວາ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ອິນ຺ທກໍ ອາຫ – ‘‘ອິນ຺ທກ, ຕ຺ວໍ ມມ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິສິນ຺ໂນ, ກສ຺ມາ ອນປຄນ຺ຕ຺ວາວ ນິສີທສີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸເຂຕ຺ເຕ ອປ຺ປກພີຊໍ ວປນກສ຺ສໂກ ວິຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປທໍ ອລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ອຸຊ຺ຊງ຺ຄເລ ຍຖາ ເຂຕ຺ເຕ, ພີຊໍ ພຫຸມ຺ປິ ໂຣປິຕໍ;

ນ ຜລໍ ວິປຸລໍ ໂຫຕິ, ນປິ ໂຕເສຕິ ກສ຺ສກໍ.

‘‘ຕເຖວ ທານໍ ພຫຸກໍ, ທຸສ຺ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ;

ນ ຜລໍ ວິປຸລໍ ໂຫຕິ, ນປິ ໂຕເສຕິ ທາຍກໍ.

‘‘ຍຖາປິ ຠທ຺ທເກ ເຂຕ຺ເຕ, ພີຊໍ ອປ຺ປມ຺ປິ ໂຣປິຕໍ;

ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ປເວຈ຺ຉນ຺ເຕ, ຜລໍ ໂຕເສຕິ ກສ຺ສກໍ.

‘‘ຕເຖວ ສີລວນ຺ເຕສຸ, ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ຕາທິສຸ;

ອປ຺ປກມ຺ປິ ກຕໍ ກາຣໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. (ເປ. ວ. ໓໒໕-໓໒໘);

ກິໍ ປເນຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຕໍ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ທາເປສິ. ຕທາ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ອງ຺ກຸເຣນ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ອຸທ຺ຘນປນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນທານໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ຊາຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ອງ຺ກຸຣ, ທານໍ ນາມ ວິເຈຍ຺ຍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສຸເຂຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕພີຊໍ ວິຍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ຕ຺ວໍ ປນ ນ ຕຖາ ອກາສິ, ເຕນ ເຕ ທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ ນ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ –

‘‘ວິເຈຍ຺ຍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຍຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ…ເປ….

‘‘ວິເຈຍ຺ຍ ທານໍ ສຸຄຕປ຺ປສຕ຺ຖໍ,

ເຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ອິຘ ຊີວໂລເກ;

ເອເຕສຸ ທິນ຺ນານິ ມຫປ຺ຜລານິ,

ພີຊານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຍຖາ ສຸເຂຕ຺ເຕ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໓໒໙-໓໓໐) –

ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ຣາຄໂທສາ ອຍໍ ປຊາ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ວີຕຣາເຄສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

‘‘ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ໂທສໂທສາ ອຍໍ ປຊາ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ວີຕໂທເສສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

‘‘ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ໂມຫໂທສາ ອຍໍ ປຊາ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ວີຕໂມເຫສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

‘‘ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ອິຈ຺ຉາໂທສາ ອຍໍ ປຊາ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ວິຄຕິຈ຺ເຉສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ອງ຺ກຸໂຣ ຈ ອິນ຺ທໂກ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ເທວປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ເອວໍ ຕໂຍ ມາເສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ກເຖສິ. ກເຖນ຺ໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ‘‘ຍາວ ມມາຄມນາ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຫາສາລມາຬເກ ນິສິນ຺ໂນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຠາສິໂຕ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາເຈຫີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ກເຖສິ. ຍມກປາຏິຫີເຣ ກິຣ ປສີທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ເຖຣໍ ເອວມາຫ. ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຖໂຣປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕ ສຕ຺ຖຣິ ເທວໂລເກ ວິຫຣນ຺ເຕເຍວ ສຕ຺ຕປກຣຓິກາ ອເຫສຸໍ.

ເຕ ກິຣ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ຂຸທ຺ທກວຄ຺ຄຸລິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປພ຺ຠາເຣ ໂອລມ຺ພນ຺ຕາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕ ‘‘ອິເມ ຂນ຺ຘາ ນາມ, ອິມາ ຘາຕຸໂຍ ນາມາ’’ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ສເຣ ນິມິຕ຺ຕຄຫຓມຕ຺ເຕເນວ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລຆເຣສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍມກປາຏິຫີເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນປສາທາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ສຕ຺ຕປກຣຓິກາ ອເຫສຸໍ. ສຕ຺ຖາປິ ເຕເນວ ນີຫາເຣນ ຕໍ ເຕມາສໍ ອຠິຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາວສາເນ ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ, ມຫາມາຍາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ສາປິ ໂຂ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນປຣິມຓ຺ຑລາ ປຣິສາ ‘‘ອິທານິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຫາປວາຣຓາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ, ໂອໂຣຫຓທິວສໍ ສຎ຺ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຫິ ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທິສ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຖວິຍໍ ນິມຸຄ຺ໂຄ ສິເນຣຸປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕໍ ປຣິສາ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ມຓິຣຕເນນ ອາວຸຕໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍມານຣູໂປວ ສິເນຣຸມຊ຺ເຌນ ອຠິຣຸຫິ. ມນຸສ຺ສາປິ ນໍ ‘‘ເອກໂຍຊນໍ ອຠິຣຸຬ຺ໂຫ, ທ຺ວິໂຍຊນໍ ອຠິຣຸຬ຺ໂຫ’’ຕິ ໂອໂລກຍິໍສຸ. ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖຸ ປາເທ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຣິສາ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາວ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ກທາ ໂອໂຣຫິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ’’ຕິ. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຫໍ ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຫາປວາຣຓາຍ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິສ຺ສາມິ, ມໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ສາວຕ຺ຖິໂຕ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາຣໍ ຕິໍສໂຍຊນານິ, ເອຕ຺ຕເກ ມຄ຺ເຄ ກສ຺ສຈິ ປາເຖຍ຺ຍກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຸໂປສຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຘຸຣວິຫາຣໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາຕິ ເຕສໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອາໂຣເຈສິ.

ສຕ຺ຖາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ມຓິມຍໍ ຣຊຕມຍນ຺ຕິ ຕີຓິ ໂສປານານິ ມາເປສິ. ເຕສໍ ປາທາ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສີສານິ ສິເນຣຸມຸທ຺ຘນິ. ເຕສຸ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ໂສປານໍ ເທວຕານໍ ອໂຫສິ, ວາມປສ຺ເສ ຣຊຕມຍໍ ໂສປານໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອໂຫສິ, ມຊ຺ເຌ ມຓິມຍໍ ໂສປານໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາປິ ສິເນຣຸມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ເທໂວໂຣຫຓສມເຍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກສິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກງ຺ຄຓາ ອເຫສຸໍ. ອໂຘ ໂອໂລເກສິ, ຍາວ ອວີຈິໂຕ ເອກງ຺ຄຓໍ ອໂຫສິ. ທິສາວິທິສາ ໂອໂລເກສິ, ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຕສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ເທວາ ມນຸສ຺ເສ ປສ຺ສິໍສຸ, ມນຸສ຺ສາປິ ເທເວ ປສ຺ສິໍສຸ, ສພ຺ເພ ສມ຺ມຸຂາວ ປສ຺ສິໍສຸ.

ຠຄວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕໍ ທິວສໍ ພຸທ຺ຘສິຣິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນ ປຣິມຓ຺ຑລາຍ ປຣິສາຍ ເອໂກປິ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຸວຓ຺ຓໂສປາເນນ ເທວາ ໂອຕຣິໍສຸ, ຣຊຕໂສປາເນນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ໂອຕຣິໍສຸ, ມຓິໂສປາເນນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂອຕຣິ. ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ໂຕ ເພລຸວປຓ຺ຑຸວີຓໍ ອາທາຍ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຘພ຺ພມຘຸຣທິພ຺ພວີຓາຍ ສທ຺ເທນ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂອຕຣິ, ມາຕລິ, ສງ຺ຄາຫໂກ ວາມປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘມາລາປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນມສ຺ສມາໂນ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ໂອຕຣິ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣສິ, ສຸຍາໂມ ວາລພີຊນິໍ ຘາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ອິມິນາ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ຕຖາຣູປາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ –

‘‘ນ ເມ ທິຏ຺ໂຐ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ, ນ ສຸໂຕ ອຸທ ກສ຺ສຈິ;

ເອວໍ ວຄ຺ຄຸວໂທ ສຕ຺ຖາ, ຕຸສິຕາ ຄຓິມາຄໂຕ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໖໑; ມຫານິ. ໑໙໐) –

ອາທີຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຕຸຏ຺ຐິໍ ປກາເສຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ສພ຺ເພປິ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຫຍນ຺ຕິ, ປຕ຺ເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວຣູເປຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ພຸທ຺ຘາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໑. ‘‘ເຍ ຌານປສຸຕາ ຘີຣາ, ເນກ຺ຂມ຺ມູປສເມ ຣຕາ;

ເທວາປິ ເຕສໍ ປິຫຍນ຺ຕິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ສຕີມຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ຌານປສຸຕາຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນອຘິຏ຺ຐານວຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ເນກ຺ຂມ຺ມູປສເມ ຣຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ກິເລສວູປສມນິພ຺ພານຣຕິໍ ປນ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວາປີຕິ ເທວາປິ ມນຸສ຺ສາປິ ເຕສໍ ປິຫຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ສຕີມຕນ຺ຕິ ເອວຣູປຄຸຓານໍ ເຕສໍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ. ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ ຠເວຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອິຈ຺ຉມານາ ປິຫຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ຕິໍສມຕ຺ຕານໍ ປາຓໂກຏີນໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ, ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ອວິຊຫິຕເມວ ຍມກປາຏິຫີຣໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຕຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ທກ຺ຂິຓປາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຈລເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ ວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕຖາ ສກທາຄາມິອາທີນໍ ວິສເຍ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານວິສເຍ ເສສມຫາສາວກາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິສເຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນາສກ຺ຂິເຍວ. ໂສ ປາຈີນທິສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພທິສາ ໂອໂລເກສິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກງ຺ຄຓເມວ ອໂຫສິ. ອຏ຺ຐສຸ ທິສາສຸ ເທວມນຸສ຺ສາ ອຸທ຺ຘໍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມຏ຺ຐາ ຈ ຍກ຺ຂນາຄສຸປຓ຺ຓາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕາ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ເຖວ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກິລມຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຫສ –

‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາເສ, ເຍ ຈ ເສຂາ ປຸຖູ ອິຘ;

ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໔; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໗) –

ອິມໍ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ສຕ຺ຖາ ມໍ ເສຂາເສຂານໍ ອາຄມນປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ ປຎ຺ເຫ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ, ຂນ຺ຘາທີສຸ ປນ ກຕເຣນ ນຸ ໂຂ ມຸເຂນ ອິມໍ ປຏິປທໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’ຕິ ມມ ອຊ຺ຌາສເຍ ກງ຺ຂຕິ, ໂສ ມຍາ ນເຍ ອທິນ຺ເນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນຍມສ຺ສ ທສ຺ສາມີຕິ ນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠູຕມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມມ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘວເສນ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ສຫ ນຍທາເນນ ໂສ ປຎ຺ໂຫ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ນຍສຕສຫສ຺ເສນ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ. ຐເປຕ຺ວາ ກິຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ກິຣ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທິ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກລກປ຺ປມ຺ປິ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ‘ເອຕ຺ຕການິ ພິນ຺ທູນິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຕິຕານິ, ເອຕ຺ຕການິ ຠູມິຍໍ, ເອຕ຺ຕການິ ປພ຺ພເຕ’ຕິ ຄເຓຕ຺ວາ ເລຂໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ນໍ ‘‘ຊານາມິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄເຓຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຄງ຺ຄາຍ ວາລຸກາ ຂີເຍ, ອຸທກໍ ຂີເຍ ມຫຓ຺ຓເວ;

ມຫິຍາ ມຕ຺ຕິກາ ຂີເຍ, ນ ຂີເຍ ມມ ພຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນໂລກນາຖ, ມຍາ ເອກສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ເອກໍ ວາ ວາລຸກໍ ເອກໍ ວາ ອຸທກພິນ຺ທຸໍ ເອກໍ ວາ ປໍສຸຂຓ຺ຑໍ ອຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫານໍ ສເຕນ ວາ ສຫສ຺ເສນວາ ສຕສຫສ຺ເສນ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ຄງ຺ຄາຍ ວາລຸກາທີສຸ ເອເກກໍ ເອກມນ຺ເຕ ຂິເປຍ຺ຍ, ຂິປ຺ປຕຣໍ ຄງ຺ຄາທີສຸ ວາລຸກາທໂຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມມ ປຎ຺ຫານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຫາປຎ຺ໂຎປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວາ ໂກຏິໍ ວາ ອທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາວ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ຍໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສພ຺ໂພປິ ຊໂນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິ, ຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອກໂກວ ກເຖສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ອິທາເນວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຍໍ ປຎ຺ຫໍ ມຫາຊໂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ປຸພ຺ເພປິ ອເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕຸໍ –

‘‘ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມາຄຕານໍ,

ກນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາ;

ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎ,

ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໙໙) –

ອິມໍ ຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖສີຕິ.

ເທໂວໂຣຫຓວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ເອຣກປຕ຺ຕນາຄຣາຊວຕ຺ຖຸ

ກິຈ຺ໂຉ ມນຸສ຺ສປຏິລາໂຠຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕສິຣີສກຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອຣກປຕ຺ຕໍ ນາມ ນາຄຣາຊໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘສາສເນ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ຫຸຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ນາວໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ເອຣກຄຸມ຺ເພ ເອຣກປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາວາຍ ເວຄສາ ຄຈ຺ຉມານາຍປິ ນ ມຸຎ຺ຈິ, ເອຣກປຕ຺ຕໍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕໍ. ໂສ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອເທເສຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຣຎ຺ເຎ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາປິ ມຣຓກາເລ ເອຣກປຕ຺ເຕນ ຄີວາຍ ຄຫິໂຕ ວິຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕຸກາໂມປິ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອປສ຺ສມາໂນ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິປ຺ປຏິສາໂຣ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເອກຣຸກ຺ຂໂທຓິກນາວປ຺ປມາໂຓ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອຣກປຕ຺ໂຕຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອເຫຕຸກໂຍນິຍໍ ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ຘີຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ມຫນ຺ຕໍ ຜລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ມິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນຈ຺ຈາເປຕ຺ວາ ຄາຍາເປສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອຫໍ ອິຘ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ພຸທ຺ເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂຍ ເມ ຄີຕສ຺ສ ປຏິຄີຕໍ ອາຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ນາຄຠວເນນ ສທ຺ຘິໍ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີຕິ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ຕໍ ຘີຕຣໍ ຜເຓ ຐເປສິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ນຈ຺ຈນ຺ຕີ –

‘‘ກິໍສຸ ອຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາ, ກິໍສຸ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ;

ກຖໍສຸ ວິຣໂຊ ໂຫຕິ, ກຖໍ ພາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄີຕໍ ຄາຍຕິ.

ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ‘‘ນາຄມາຓວິກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາພເລນ ປຏິຄີຕໍ ກຕ຺ວາ ຄາຍນ຺ຕິ. ສາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕສ຺ສາ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ຜເຓ ຐຕ຺ວາ ເອວໍ ຄາຍນ຺ຕິຍາວ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕໍ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ເອຣກປຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣມາຓວໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ເອຣກປຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ຜເຓ ຐເປຕ຺ວາ ນຈ຺ຈາປນທິວໂສ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣມາຓໂວ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ປຏິຄີຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ນາຄຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ມຫາສມາຄເມ ຄາຖໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ສຕ຺ຕ ສິຣີສກຣຸກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ມູເລ ນິສີທິ. ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຄີຕປຏິຄີຕໍ ອາທາຍ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣມາຓວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ອຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ຕາວ ເອຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ອາຫ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ເອຣກປຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຸ ຄາຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຊານາສິ ປນ ຄີຕປຏິຄີຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ວເທຫິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນນິຍາເມເນວ ວທນ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຸຕ຺ຕຣໍ ເອຕໍ ປຏິຄີຕໍ, ອຫໍ ເຕ ປຏິຄີຕໍ ທສ຺ສາມິ, ອາທາຍ ນໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ອຸຕ຺ຕຣ, ຕ຺ວໍ ນາຄມາຓວິກາຍ ຄີຕກາເລ –

‘‘ຉທ຺ວາຣາຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາ, ຣຊ຺ຊມາໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ;

ອຣຊ຺ຊໍ ວິຣໂຊ ໂຫຕິ, ຣຊ຺ຊໍ ພາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ປຏິຄີຕໍ ຄາເຍຍ຺ຍາສີຕິ ອາຫ.

ມາຓວິກາຍ ຄີຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ກິໍສຸ ອຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາຕິ ກິໍ ອຘິປ຺ປຕິ ຣາຊາ ນາມ ໂຫຕິ? ກິໍສຸ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣຕິ ກຖໍ ປນ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ ນາມ ໂຫຕິ? ກຖໍສຸ ວິຣໂຊ ໂຫຕີຕິ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ຣາຊາ ວິຣໂຊ ນາມ ໂຫຕີຕິ?

ປຏິຄີຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ໂຖ – ຉທ຺ວາຣາຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາຕິ ໂຍ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ອຘິປ຺ປຕິ, ເອກທ຺ວາເຣປິ ຣູປາທີຫິ ອນຠິຠູໂຕ, ອຍໍ ຣາຊາ ນາມ. ຣຊ຺ຊມາໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣຕິ ໂຍ ປນ ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຣຊ຺ຊມາໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ ນາມ. ອຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣຊ຺ຊມາໂນ ປນ ວິຣໂຊ ນາມ ໂຫຕິ. ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊມາໂນ ພາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວມສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ປຏິຄີຕໍ ທຕ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕຣ, ຕຍາ ອິມສ຺ມິໍ ຄີເຕ ຄາຍິເຕ ອິມສ຺ສ ຄີຕສ຺ສ ອິມໍ ປຏິຄີຕໍ ຄາຍິສ຺ສຕິ –

‘‘ເກນສ຺ສຸ ວຸຍ຺ຫຕິ ພາໂລ, ກຖໍ ນຸທຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂຍຄກ຺ເຂມີ ກຖໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ຕ຺ວໍ ອິທໍ ປຏິຄີຕໍ ຄາເຍຍ຺ຍາສິ –

‘‘ໂອເຆນ ວຸຍ຺ຫຕິ ພາໂລ, ໂຍຄາ ນຸທຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ສພ຺ພໂຍຄວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.