໑. ໂພຘິຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຠສກຬາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂພຘິຣາຊກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ປຖວີຕເລ ອຎ຺ເຎຫິ ປາສາເທຫິ ອສທິສຣູປໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕມານໍ ວິຍ ໂກກນຸທໍ ນາມ ປາສາທໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ຕຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເອວຣູໂປ ປາສາໂທ ກຕປຸພ຺ໂພ, ອຸທາຫຸ ປຐມສິປ຺ປເມວ ເຕ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຐມສິປ຺ປເມວ, ເທວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ເອວຣູປໍ ປາສາທໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ປາສາໂທ ອນຈ຺ຉຣິໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິມໍ ມຍາ ມາເຣຕຸໍ ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ວາສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອກ຺ຂີນິ ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປາສາທໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍສຫາຍກສ຺ສ ສຎ຺ຊີວກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ມາຓວກສ຺ສ ກເຖສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ເອສ ວຑ຺ຒກິໍ ນາເສສ຺ສຕິ, ອນຄ຺ໂຆ ສິປ຺ປີ, ໂສ ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ມາ ນສ຺ສຕຸ, ສຎ຺ຎມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປາສາເທ ເຕ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣາຊກຸມາໂຣ ຕໍ ນາເສຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ວຑ຺ຒກີປິ ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເຕ, ສາມິ, ກຕໍ ມມ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ, ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ປາສາເທ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ຣາຊກຸມາເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ຕາວ, ເທວ, ນິຏ຺ຐິຕໍ, ພຫຸ ອວສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກິໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ? ປຈ຺ຉາ, ເທວ, ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ທາຣູນິ ຕາວ ອາຫຣາເປຖາຕິ. ກິໍ ທາຣູນິ ນາມາຕິ? ນິສ຺ສາຣານິ ສຸກ຺ຂທາຣູນິ, ເທວາຕິ. ໂສ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ເທວ, ເຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ນາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສຸຂຸມກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕສ຺ສ ເມ ກມ຺ມວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອາຫາຣເວລາຍໍ ປນ ເມ ຠຣິຍາວ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາໂຣປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິ. ໂສປິ ເອກສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕານິ ທາຣູນິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິສີທນໂຍຄ຺ຄໍ ຄຣຸຬສກຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣເວລາຍ ປນ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ເຄເຫ ວິຊ຺ຊມານກໍ ສພ຺ພໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາໂຣປິ ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ອນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ເຄຫໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ວຑ຺ຒກີປິ ສກຸຓສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕກາເລ ‘‘ອຊ຺ຊ ສພ຺ເພປິ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ວຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສກຸຓສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ວາຕປາເນນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ໂສ ເຕສໍ, ‘‘ເທວ, ວຑ຺ຒກີ ປລາຍຕີ’’ຕິ ກນ຺ທນ຺ຕານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ.

ຣາຊກຸມາໂຣປິ ‘‘ປາສາທມຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາສາເທ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ປຣິຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ປຐມອຸມ຺ມາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຈລປຏິກໍ ປຕ຺ຖຣິ. ໂສ ກິຣ ອປຸຕ຺ຕໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຈາຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ລຈ຺ຉາມິ, ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຖຣິ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິ ອາຄເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ນ ປາວິສິ, ໂສ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ອປວິສິຕ຺ວາວ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກສິ. ເຖໂຣ ໂອໂລກິຕສຎ຺ຎາເຍວ ວຕ຺ຖານໍ ອນກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ສໍຫຣຕຸ, ຣາຊກຸມາຣ, ທຸສ຺ສານິ, ນ ຠຄວາ ເຈລປຏິກໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ຕຖາຄໂຕ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ ທຸສ຺ສານິ ສໍຫຣາເປສິ. ໂສ ທຸສ຺ສານິ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປເວສຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊເກນ ສມ຺ມາເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປກາຣໂກ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ຈ ກິຣມ຺ຫິ ເອກວາຣໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ທຸຕິຍໍ ຕຣຸຓທາຣກກາເລ, ຕຕິຍໍ ວິຎ຺ຎຸຠາວໍ ປຕ຺ຕກາເລ. ຕສ຺ສ ເມ ກສ຺ມາ ເຈລປຏິກໍ ນ ອກ຺ກມິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈລານິ ອຕ຺ຖຣີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ລຈ຺ຉາມິ, ສຕ຺ຖາ ເມ ເຈລປຏິກໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕເນວາຫໍ ຕໍ ນ ອກ຺ກມິນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ເນວ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ກຸມາຣາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຣິມກອຕ຺ຕຠາເວ ຊາຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ປມາທໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມິໍ ກາເລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ –

ອຕີເຕ ກິຣ ອເນກສຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຫຕິຍາ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ນາວາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຠິຊ຺ຊິ. ທ຺ເວ ຊຍມ຺ປຕິກາ ເອກໍ ຜລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣທີປກໍ ປວິສິໍສຸ, ເສສາ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ເຖວ ມຣິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ທີປເກ ມຫາສກຸຓສງ຺ໂຆ ວສຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎໍ ຂາທິຕພ຺ພກໍ ອທິສ຺ວາ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕາ ສກຸຓອຓ຺ຑານິ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເຕສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ສກຸຓຈ຺ຉາເປ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ເອວໍ ປຐມວເຍປິ ມຊ຺ຌິມວເຍປິ ປຈ຺ຉິມວເຍປິ ຂາທິໍສຸເຍວ. ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ອປ຺ປມາທໍ ນາປຊ຺ຊິໍສຸ, ເອໂກປິ ຈ ເນສໍ ອປ຺ປມາທໍ ນາປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຕທາ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ອປ຺ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສ, ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສເຈ ປນ ໂວ ເອໂກປິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສ. ກຸມາຣ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປິຍໍ ມຎ຺ຎມາເນນ ຕີສຸປິ ວເຍສຸ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ເອກວເຍປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໗. ‘‘ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈ ປິຍໍ ຊຎ຺ຎາ, ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ນໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ;

ຕິຓ຺ຓໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍາມໍ, ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາມນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕາຍ ເທສນາກຸສລຕາຍ ຈ ອິຘ ຕິຓ຺ຓໍ ວຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຍໍ ຍາມນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເທເສສິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຕ຺ຕານໍ ປິຍໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ນໍ ສຸຣກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ສຸຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ຄີຫີ ສມາໂນ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ສຸສໍວຸຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມ຺ປນ຺ນາຣກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ໂຕປິ, ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຸສໍວຸເຕ ປິຫິຕທ຺ວາຣວາຕປາເນ ເລເຓ ວິຫຣນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຄິຫີ ປນ ສມາໂນ ຍຖາພລໍ ທານສີລາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ປນ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕປຣິຍຕ຺ຕິມນສິກາເຣສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕີສຸ ວເຍສຸ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ວເຍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິເຍວ. ສເຈ ຫິ ຄິຫິຠູໂຕ ປຐມວເຍ ຂິຑ຺ຑາປສຸຕຕາຍ ກຸສລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ກຸສລໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສນ຺ໂຕ ກຸສລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ກາຕພ຺ພເມວ. ເອວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອປາຍປຣາຍຓເມວ ນໍ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຐມວເຍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ວາເຈນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຐມວເຍ ອຸຄ຺ຄຫິຕປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐກຖໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກາຣຓາກາຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ເອວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉານຸຕາເປເນວ ນໍ ຕາເປຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ໂພຘິຣາຊກຸມາຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.