໑໓. ກິສາໂຄຕມີວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກິສາໂຄຕມິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອງ຺ຄາຣາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສໂກ ອາຫາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ເສໂກ ສຫາຍໂກ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ມ, ກສ຺ມາ ໂສຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ມ, ມາ ໂສຈິ, ອຫໍ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ຊານາມິ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ສມ຺ມາ’’ຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ອາປເຓ ກິລຎ຺ຊໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕ ອງ຺ຄາເຣ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ວິຍ ນິສີທ, ອາຄຕາຄເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ເຍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ເສສຊນາ ວຕ຺ຖເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ອງ຺ຄາເຣ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ເຕ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ? ໂຍ ປນ ຕໍ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ເສສຊນາ ວຕ຺ຖເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ຕໍ ວເທຍ຺ຍາສິ ‘‘ກຫໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຫຣ, ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຏິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ. ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ຕວ ຫຕ຺ເຖ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສາ ປນ ສເຈ ກຸມາຣິກາ ໂຫຕິ, ຕວ ເຄເຫ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ຕສ຺ສາ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ຕາຍ ທິນ຺ນໍ ວລຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ສເຈ ກຸມາຣໂກ ໂຫຕິ, ຕວ ເຄເຫ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ວລຎ຺ເຊຍ຺ຍາສີຕິ. ໂສ ‘‘ຠທ຺ທໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາປເຓ ອງ຺ຄາເຣ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ວິຍ ນິສີທິ. ເຍ ປນ ນໍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເສສຊນາ ວຕ຺ຖເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ, ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ອງ຺ຄາເຣ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ? ເຕສໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ອເຖກາ ໂຄຕມີ ນາມ ກຸມາຣິກາ ກິສສຣີຣຕາຍ ກິສາໂຄຕມີຕິ ປຎ຺ຎາຍມານາ ປຣິຊິຓ຺ຓກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເອເກນ ກິຈ຺ເຈນ ອາປຓທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເສຏ຺ຐິໍ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ເສສຊນາ ວຕ຺ຖເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ກຫໍ, ອມ຺ມ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນນຸ ‘ຕ຺ວໍ ຕເທວ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນສີ’ຕິ, ອາຫຣ, ຕາວ ນໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ສາ ຫຕ຺ຖປູຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐເປສິ, ຕໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ.

ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກຕຣໍ ເຕ, ອມ຺ມ, ເຄຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ອສ຺ສາມິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຘນໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາເນຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ສພ຺ພໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ໂສ ປທສາ ຄມນກາເລ ກາລມກາສິ. ສາ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພມຣຓຕາຍ ຕໍ ຌາເປຕຸໍ ນີຫຣນ຺ເຕ ວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຕກເຬວຣໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ‘‘ອປິ ນຸ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ຆຣປຏິປາຏິຍາ ວິຈຣຕິ. ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາ ຊາຕາ, ມຕກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຈຣສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສາ ‘‘ອວສ຺ສໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ຊານນກໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ວິຈຣຕິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ມມ ຘີຕາ ປຐມໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ວິຊາຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພມຣຓາ, ມຍາ ອິມິສ຺ສາ ອວສ຺ສເຍນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ອຫໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ຊານາມິ, ເຠສຊ຺ຊຊານນກໍ ປນ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ຊານາຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖາ, ອມ຺ມ, ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ຄມິສ຺ສາມິ, ຕາຕ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຈ຺ຉຣຄ຺ຄຫຓມຕ຺ເຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ລຠິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ກສ຺ສ ປນ ເຄເຫ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ສ ເຄເຫ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ນ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຕປຸຕ຺ຕກໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຐມເຄຫສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ສິທ຺ຘຕ຺ຖໂກ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ຫິ ເທຖາຕິ. ເຕຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກສຸ ທິຍ຺ຍມາເນສຸ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ມຕປຸພ຺ໂພ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ອມ຺ມ? ຊີວມານາ ຫິ ກຕິປຍາ, ມຕກາ ເອວ ພຫຸກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຓ຺ຫຖ ໂວ ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກ, ເນຕໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ປຏິອທາສິ.

ສາ ອິມິນາ ນີຍາເມນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຈຣິ. ສາ ເອກເຄເຫປິ ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກ ອຄເຫຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ອຫໍ ‘ມເມວ ປຸຕ຺ໂຕ ມໂຕ’ຕິ ສຎ຺ຎມກາສິໍ, ສກລຄາເມປິ ປນ ຊີວນ຺ເຕຫິ ມຕກາວ ພຫຸຕຣາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍມານາຍ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ມຸທຸກຫທຍໍ ຖທ຺ຘຠາວໍ ອຄມາສິ. ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ອຣຎ຺ເຎ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ລທ຺ຘາ ເຕ ເອກຈ຺ຉຣມຕ຺ຕາ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ລທ຺ຘາ, ຠນ຺ເຕ, ສກລຄາເມ ຊີວນ຺ເຕຫິ ມຕກາວ ພຫຸຕຣາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວໍ ‘ມເມວ ປຸຕ຺ໂຕ ມໂຕ’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ, ຘຸວຘມ຺ໂມ ເອສ ສຕ຺ຕານໍ. ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓຊ຺ຌາສເຍ ເອວ ມໂຫໂຆ ວິຍ ປຣິກຑ຺ຒມາໂນເຍວ ອປາຍສມຸທ຺ເທ ປກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຕໍ ປຸຕ຺ຕປສຸສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ມໂຫໂຆວ, ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໗);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ກິສາໂຄຕມີ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສາ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ສາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ກິສາໂຄຕມີ ເຖຣີຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ສາ ເອກທິວສໍ ອຸໂປສຖາຄາເຣ ວາຣໍ ປຕ຺ວາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ທີປຊາລາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິໂຍ ຈ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິໂຍ ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວເມວ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຈ, ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຸເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ເອວເມວ, ໂຄຕມິ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ທີປຊາລາ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຈ, ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ນິພ຺ພານໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນໂຕ ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຂຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໔. ‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ອປສ຺ສໍ ອມຕໍ ປທໍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປສ຺ສໂຕ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມຕໍ ປທນ຺ຕິ ມຣຓວິຣຫິຕໂກຏ຺ຐາສໍ, ອມຕມຫານິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ເທສນາວສາເນ ກິສາໂຄຕມີ ຍຖານິສິນ຺ນາວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

ກິສາໂຄຕມີວຕ຺ຖຸ ເຕຣສມໍ.