໘. ສຫສ຺ສວຄ຺ໂຄ

໑. ຕມ຺ພທາຐິກໂຈຣຆາຕກວຕ຺ຖຸ

ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ວາຈາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕມ຺ພທາຐິກໂຈຣຆາຕກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກູນປຎ຺ຈສຕາ ກິຣ ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ອເຖໂກ ປຸຣິໂສ ນິພ຺ພິທ຺ຘປິງ຺ຄໂລ ຕມ຺ພທາຐິໂກ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ນໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມາຕຸ ຖນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຕຸ ວາ ຄລໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຂາທນສມຕ຺ໂຖ ອຕິກກ຺ຂໂຬ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ເຖຕສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ໂສ ເອວໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອາຣາເຘສິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ຠທ຺ທໂກ ເອສ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸປກາຣໂກ, ສງ຺ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ນາຄຣາ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ໂຈເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຈ຺ຈານໍ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ອມຈ຺ຈາ ເຕສໍ ຜຣສຸນາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ອາຓາເປສຸໍ. ຕໂຕ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິເມ ມາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ເຕ ມາເຣຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອິເມ ມາເຣຕ຺ວາ ຊີວິຕຎ຺ເຈວ ລຠິສ຺ສສິ ສມ຺ມານຎ຺ຈ, ມາເຣຫິ ເນ’’ຕິ. ໂສປິ ອຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິຕຕ຺ຕາ ເຕ ມາເຣຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ເອເຕນູປາເຍນ ເອກູນປຎ຺ຈສເຕ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ສພ຺ເພປິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຕໍ ນິພ຺ພິທ຺ຘປິງ຺ຄລໍ ຕມ຺ພທາຐິກໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ມາເຣຕ຺ວາ ຊີວິຕຎ຺ເຈວ ສມ຺ມານຎ຺ຈ ລຠິ. ເອເຕນູປາເຍນ ນຄຣສ຺ສ ທກ຺ຂິຓໂຕປິ ປຎ຺ຈ ໂຈຣສຕານິ ອາເນຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕຫິ ເຕສມ຺ປິ ສີສຈ຺ເຉເທ ອາຓຕ຺ເຕ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ກຎ຺ຈິ ມາເຣຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຣິມທິວເສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ປຎ຺ຈສເຕ ໂຈເຣ ມາເຣສິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ’’ຕິ. ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ອມ຺ເຫຕິ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ມາເຣຫິ, ສມ຺ມານໍ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຓາເປສຸໍ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ມາເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມານໍ ລຠິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຠທ຺ທໂກ ອຍໍ ປຸຣິໂສ, ນິພທ຺ຘໍ ໂຈຣຆາຕກເມວ ເອຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ທຕ຺ວາວ ສມ຺ມານໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ປຈ຺ຉິມທິສໂຕປິ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕປິ ອານີເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ໂຈເຣ ຆາເຕສິເຍວ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອານີຕານິ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ມາເຣຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວສິກໍ ເອກໍ ທ຺ເວຕິ ອານີເຕ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ມາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ໂຈຣຆາຕກກມ຺ມໍ ອກາສິ.

ໂສ ມຫລ຺ລກກາເລ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ປຫຣນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສ ກິລເມຕິ. ນາຄຣາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ ໂຈຣຆາຕໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ອຕິວິຍ ມນຸສ຺ເສ ກິລເມຕິ, ກິໍ ອິມິນາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ຫຣິໍສຸ. ໂສ ປຸພ຺ເພ ໂຈຣຆາຕກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຕສາຏເກ ນິວາເສຕຸໍ, ນວສປ຺ປິນາ ສງ຺ຂຕໍ ຂີຣຍາຄຸໍ ປິວິຕຸໍ, ສຸມນປຸປ຺ຜານິ ປິລນ຺ຘິຕຸໍ, ຄນ຺ເຘ ວິລິມ຺ປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນ ລຠິ. ໂສ ຐານາ ຈາວິຕທິວເສ ‘‘ຂີຣຍາຄຸໍ ເມ ປຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຫຕວຕ຺ຖສຸມນມາລາວິເລປນານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຫຕວຕ຺ຖານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ມາລາ ປິລນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ອນຸລິຕ຺ຕຄຕ຺ໂຕ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ນວສປ຺ປິນາ ສງ຺ຂຕໍ ຂີຣຍາຄຸໍ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຘວໂນທກໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ມຍາ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ຂີຣຍາຄຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຣິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຣິໂສ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ມໍ ທິສ຺ວາ ມມ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ກຣິຕ຺ວາ ຈ ປນ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິສ຺ສຕິ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິຕເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ.

ໂສ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ຈິຣໍ ໂຈຣຆາຕກກມ຺ມໍ ກຕໍ, ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມາຣິຕາ, ອິທານິ ເມ ເຄເຫ ຂີຣຍາຄຸ ປຏິຍຕ຺ຕາ, ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ, ອິທານິ ມຍາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ຐປິຕຍາຄຸໍ ອປເນຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ຂີຣຍາຄຸໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ນວສປ຺ປິໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ພີຊມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ຈ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອລທ຺ຘປຸພ຺ພຕາຍ ຂີຣຍາຄຸໍ ປາຕຸໍ ພລວອຊ຺ຌາສໂຍ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ, ອຸປາສກ, ອຕ຺ຕໂນ ຍາຄຸໍ ປິວາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ພີຊນິໍ ທຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວິ. ເຖໂຣ ພີຊມານໍ ປຸຣິສໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອຸປາສກເມວ ພີຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ພີຊິຍມາໂນ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ພີຊມາໂນ ຐຕ຺ວາ ກຕາຫາຣກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ອາຣຠິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນານຸຄໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເຖໂຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສກ, ກສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ເທສນານຸຄໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກກ຺ຂຬກມ຺ມໍ ກຕໍ, ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມາຣິຕາ, ຕມຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ເທສນານຸຄໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ວຎ຺ເຈສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອກາສິ, ອຎ຺ເຎຫິ ກາຣິໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາ ມໍ ກາເຣສິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ອຸປາສກ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອກຸສລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ມນ຺ທຘາຕຸໂກ ອຸປາສໂກ ເຖເຣເນວໍ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ຫິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ໂສ ເຖເຣ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ໂອຣໂຕ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ເຖໂຣປິ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຸປາສກໍ ເຖຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມານໍ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ເຘນຸເວເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸເຣ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສິ. ໂສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ໂຈຣຆາຕໂກ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ວສ຺ສານິ ກກ຺ຂຬກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ຕໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ, ອຊ຺ເຊວ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ກາລໍ ກໂຕ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ວເທຖ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອຕ຺ຕເກ ມນຸສ຺ເສ ຆາເຕຕ຺ວາ ຕຸສິຕວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫນ຺ໂຕ ເຕນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ, ໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸໂລມຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈຸໂຕ ຕຸສິຕວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຸຠາສິຕໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ນຄເຣ ໂຈຣຆາຕໂກ;

ອນຸໂລມຂນ຺ຕິໍ ລທ຺ຘານ, ໂມທຕີ ຕິທິວໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ, ອນຸໂມທນກຖາ ນາມ ນ ພລວາ, ເຕນ ກຕໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ມຫນ຺ຕໍ, ກຖໍ ເອຕ຺ຕເກນ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ມຍາ ເທສິຕຘມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ມາ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫຖ. ເອກວາຈາປິ ຫິ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕາ ເສຍ຺ຍາວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໐. ‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ວາຈາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ອຕ຺ຖປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫສ຺ສມປີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທວຈນໍ, ເອກໍ ສຫສ຺ສໍ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານີຕິ ເອວໍ ສຫສ຺ເສນ ເຈປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນວາຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາ ຈ ປນ ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ ອາກາສວຓ຺ຓນາປພ຺ພຕວຓ຺ຓນາວນວຓ຺ຓນາທີນິ ປກາສເກຫິ ອນິຍ຺ຍານທີປເກຫິ ອນຕ຺ຖເກຫິ ປເທຫິ ສໍຫິຕາ ຍາວ ພຫຸກາ ໂຫຕິ, ຕາວ ປາປິກາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກໍ ອຕ຺ຖປທນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ, ອຍໍ ກາຍຄຕາສຕິ, ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເອກໍ ອຕ຺ຖປທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຄາທິວູປສເມນ ອຸປສມ຺ມຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖສາຘກໍ ນິພ຺ພານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄສຕິປຏ຺ຐານປຣິທີປກໍ ເອກມ຺ປິ ປທໍ ເສຍ຺ໂຍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຕມ຺ພທາຐິກໂຈຣຆາຕກວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ພາຫິຍທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ນາວາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕມຫາສມຸທ຺ເທ ຠິນ຺ນາຍ ນາວາຍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາ ອເຫສຸໍ. ເອໂກເວຕ຺ຖ ເອກໍ ຜລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນຕີຣໍ ໂອກ຺ກມິ, ຕສ຺ສ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐທຓ຺ຑເກ ວາເກຫິ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ກຕ຺ວາ ເທວກຸລໂຕ ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ອຄມາສິ, ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ອຣຫາ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວສຸໍ. ໂສ ວຕ຺ເຖສຸ ອຸປນີເຕສຸ ‘‘ສຈາຫໍ ນິວາເສສ຺ສາມິ ວາ ປາຣຸປິສ຺ສາມິ ວາ, ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເມ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕານິ ວຕ຺ຖານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທາຣຸຈີຣາເນວ ປຣິທຫິ. ອຖສ຺ສ ພຫູຫິ ‘‘ອຣຫາ ອຣຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາ ເທວຕາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ.

ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາຕິ ປຸພ຺ເພ ເອກໂຕ ກຕສມຓຘມ຺ມາ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ໂອສກ຺ກມາເນ ສາມເຓຣາທີນໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ‘‘ຍາວ ສາສນສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ຐາ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຊີວິເຕ ສາລຍາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕຸ. ນິຣາລຍາ ອິມໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ກຕິກາ ກຕາ ‘‘ໂຍ ປຐມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕນາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອວເສສາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສເຈ ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມ, ສຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ທຸຕິຍທິວເສ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສປິ ຕເຖວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິຕເຣ ນິມນ຺ເຕສິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ກຕິກາ ກຕາ ‘ມຫາເຖເຣນ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸເຖເຣນ ອາຠຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ມຍມ຺ປິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາເຣນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ອນາຄາມີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຕເຣ ປຎ຺ຈ ເຖຣາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລຆເຣສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໒) ອໂຫສິ, ເອໂກ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙), ເອໂກ ທາຣຸຈີຣິໂຍ (ອຸທາ. ໑໐), ເອໂກ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ (ປາຣາ. ໓໘໐; ອຸທາ. ໗໙) ເອໂກ ສຠິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ (ສຸ. ນິ. ສຠິຍສຸຕ຺ຕໍ). ຕຕ຺ຖ ໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາ ເທວຕາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິ, ອິທານິ ອິມໍ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍ, ສໍເວເຊສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອຣຫາ, ນປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ, ສາປິ ເຕ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຍາຍ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ ວາ ອສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ. ພາຫິໂຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ອຫໍ ‘ອຣຫນ຺ໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ອຍຎ຺ຈ ມໍ ‘ນ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ, ນປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນສີ’ຕິ ວທຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ອຎ຺ໂຎ ອຣຫາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອຕຣຫິ ເທວເຕ ໂລເກ ອຣຫາ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເທວຕາ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ພາຫິຍ, ອຸຕ຺ຕເຣສຸ ຊນປເທສຸ ສາວຕ຺ຖິ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂສ ຫິ, ພາຫິຍ, ຠຄວາ ອຣຫາ ເຈວ ອຣຫຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ.

ພາຫິໂຍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເທວຕາຍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຕໍ ຂຓໍເຍວ ສຸປ຺ປາຣກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ, ສພ຺ພໍ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສເນວ ອຄມາສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ປນ ເທວຕານຸຠາເວນ ຄໂຕ. ‘‘ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ໂສ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາເສ ກາຍອາລສິຍວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຫໍ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ສຸປ຺ປາຣກາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ສາຍໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ທູຣໂຕສິ ອາຄໂຕ, ນິສີທ, ຕວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມາຫິ, ອາຄຕກາເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ທກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຸ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ເອກຣຕ຺ເຕເນວມ຺ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຕຣມານຣູໂປ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ໂຄຕໂມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນຕສຣີໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍເມວ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ, ພາຫິຍ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ ປິຓ຺ຑາຍາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພາຫິໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ເຕນ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນ ອລທ຺ຘປຸພ຺ໂພ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ເທເສຕຸ ເມ ຘມ຺ມນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິເຍວ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ສ ມໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລສຣີຣໍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ໂຫຕິ, ພລວປີຕິເວໂຄ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ທຣໂຖປິສ຺ສ ພລວາ, ໂສປິ ຕາວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕູ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຍາຈິໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິອາທິນາ (ອຸທາ. ໑໐) ນເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕເຍວ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕາວເທວ ຈ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

‘‘ໂສ ກິຣ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສາປິ ປຕ຺ເຕນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ນ ອກາສິ, ເຕນສ຺ສ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນ ອຸປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນ ອທາສິ. ຕມ຺ປິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສມານເມວ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ເຘນຸຣູເປນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຣມ຺ຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ສຣີຣໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອກສ຺ມິໍ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຣີຣໍ ນຄຣໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ຖູປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ກຣິໍສຸ, ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕກິຈ຺ຈໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໖) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ‘ພາຫິໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’ຕິ ວເທຖ, ກທາ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ມມ ຘມ຺ມໍ ສຸຕກາເລ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ປນສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ໂມ ກຖໍ ໂສ ຕາວຕ຺ຕເກນ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີ’’ຕິ, ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ຘມ຺ມໍ ‘ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ມາ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫຖ. ອເນການິປິ ຫິ ຄາຖາສຫສ຺ສານິ ອນຕ຺ຖນິສ຺ສິຕານິ ນ ເສຍ຺ໂຍ, ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໑. ‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ…ເປ… ຍຖາ ມຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໑) ເອວຣູປາ ເອກາ ຄາຖາປິ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ພາຫິຍທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣີວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ຄາຖາສຕໍ ຠາເສຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຓ຺ຑລເກສິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ເອກາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວເຍ ຐິຕາ ນາຣິໂຍ ປຸຣິສຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຣິສໂລລາ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ສິຣິຄພ຺ເຠ ນິວາສາເປສຸໍ. ເອກເມວສ຺ສາ ທາສິໍ ປຣິຈາຣິກໍ ອທໍສຸ. ອເຖກໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ໂຈຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ກສາຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ອາຆາຕນໍ ນຍິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປາສາທຕເລ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ອາຫາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເອຕໍ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍມານໍ ປຸຣິສໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ຊີວິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ ລຠິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕໍ ເມ ນຕ຺ຖິ, ອິເຘວ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ອມ຺ຫາກໍ ຊາຕິຍາ ຈ ໂຄຕ຺ເຕນ ຈ ໂຠເຄນ ຈ ສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ສາມິກໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອິມໍ ອລຠມານາ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຕາ ຘີຕຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ປິຕຸໂນ ອາໂຣເຈສິ. ໂສປິ ນໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຣາຊປຸຣິສສ຺ສ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ປຸຣິສໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕ຺ວາ ‘‘ມາຣິໂຕ, ເທວ, ໂຈໂຣ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິປິ ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ອທາສິ.

ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ສາມິກໍ ອາຣາເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິຕາ ສຍເມວ ຕສ຺ສ ຍາຄຸອາທີນິ ສໍວິທຫຕິ, ໂຈໂຣ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ເອຕິສ຺ສາ ອາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສຸຣາເຄເຫ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ, ອຖ ນໍ ສາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ສາມິ, ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ເມ, ຠທ຺ເທຕິ, ກຈ຺ຈິ ປນ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຕຸຍ຺ຫໍ ກຸທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ອຖ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ຕໍ ທິວສໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍມາໂນ ໂຈຣປປາເຕ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ລຠິໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ມຍາ ຕສ຺ສາ ເອວ ອານຸຠາເວນ ລທ຺ຘາ, ‘ຕໍ ເມ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ຐປິຕ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕມິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ກຣິສ຺ສາມິ ພລິກມ຺ມໍ, ວເທຫິ, ເກນຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍເສນ ຈ ລາຊປຎ຺ຈມກປຸປ຺ເຜຫິ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມິ, ອຫໍ ປຏິຍາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາ ສພ຺ພໍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ສາມິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠທ຺ເທ, ຕວ ຎາຕເກ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆານິ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກໂຣຫິ, ຫສນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕາ ສຸຂໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄຕກາເລ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິໂຕ ປຣໍ ອຸໂຠວ ຊນາ ຄມິສ຺ສາມ, ເສສຊນໍ ຍານເກນ ສທ຺ຘິໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມຠາຊນໍ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ໂຈໂຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈຣປປາຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ມນຸສ຺ສາ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ເອກໍ ປສ຺ສໍ ຉິນ຺ນປປາຕໍ. ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐິຕາ ເຕນ ປສ຺ເສນ ໂຈເຣ ປາເຕນ຺ຕິ. ເຕ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຫຸຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຈຣປປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ພລິກມ຺ມໍ ເຕ, ສາມິ, ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປຸນ ຕາຍ ‘‘ກສ຺ມາ, ສາມິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ພລິກມ຺ເມນຕ຺ໂຖ, ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປນ ຕໍ ອາທາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕວ ອາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຫຎ຺ຈ ອາຠຣຓານິ ຈ ຕວ ສນ຺ຕກາເນວ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ? ໂສ, ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຍມາໂນປິ ‘‘ມາເຣມິ ເອວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ເຕ ມມ ມຣເຓນ? ອິມານິ ອາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ເທຫິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ‘ມຕາ’ຕິ ຘາເຣຫິ, ທາສີ ວາ ເຕ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓເກຍູຣໍ, ມຸຕ຺ຕາ ເວຬຸຣິຍາ ພຫູ;

ສພ຺ພໍ ຫຣສ຺ສຸ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ມໍ ຈ ທາສີຕິ ສາວຍາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໒໗);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈໂຣ ‘‘ເອວໍ ກເຕ ຕ຺ວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສສິ, ມາເຣສ຺ສາມິເຍວ, ມາ ຕ຺ວໍ ພາຬ຺ຫໍ ປຣິເທວສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ມາ ພາຬ຺ຫໍ ປຣິເທເວສິ, ຂິປ຺ປໍ ພນ຺ຘາຫິ ຠຓ຺ຑິກໍ;

ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫາມິ ຠຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ. –

ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຠາຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາ ນາມ ນ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ກຕາ, ອຖ ໂຂ ວິຈາຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕາ, ຊານິສ຺ສາມິສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ຍທາ ຕ຺ວໍ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຍສິ, ຕທາຫໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂິໍ, ເຕ ສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຄເຫ ກຣິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣິກາ, ອຊ຺ຊ ເມ ສຸທິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ສຸທິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ອິທໍ ເຕ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ, ອິທານິ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາ ມມ ທສ຺ສນໍ, ມຍ຺ຫໍ ວາ ຕວ ທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ປມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ເຕ ຐິຕໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ປິຏ຺ຐິກຈ຺ຉາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປປາເຕ ຂິປິ. ໂສ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິຫໂຕ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ໂຈຣປປາຕມຕ຺ຖເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈກ຺ຂຓາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໓໑);

ສາປິ ໂຈຣໍ ປປາເຕ ຂິປິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ເຄຫໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ‘ສາມິໂກ ເຕ ກຸຫິ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຈາຫໍ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ມາຣິໂຕ ເມ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ‘ທຸພ຺ພິນີເຕ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິທານິ ນໍ ມາເຣສີ’ຕິ ມໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ອາຠຣຓຕ຺ຖາຍ ໂສ ມໍ ມາເຣຕຸກາໂມ ອໂຫສີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສທ຺ທຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ອລໍ ເມ ເຄເຫນາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວາຠຣຓານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຈຣນ຺ຕີ ເອກໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອສ຺ສມໍ ປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ກິໍ ອຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠທ຺ເທ, ທສສຸ ວາ ກສິເຓສຸ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ, ວາທສຫສ຺ສໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ຌານໍ ຕາວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອຫໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ວາທສຫສ຺ສໍ ປນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເຕ ວາທສຫສ຺ສໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕ ສິປ຺ປໍ, ອິທານິ ຕ຺ວໍ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂອໂລເກຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠທ຺ເທ, ສເຈ ໂກຈິ ຄິຫິຠູໂຕ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ເສວ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຠວາຫິ, ສເຈ ປພ຺ພຊິໂຕ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ.

ສາ ນາເມນ ຊມ຺ພຸປຣິພ຺ພາຊິກາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ເຐ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ‘‘ອິໂຕ ຊມ຺ພຸປຣິພ຺ພາຊິກາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ມນຸສ຺ສາ ປລາຍນ຺ຕິ. ສາ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສນ຺ຕີ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາລຸກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຕໍ ຐານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ສາປິ ມິລາຕາຍ ຊມ຺ພຸສາຂາຍ ອຎ຺ຎໍ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ວິຈຣນ຺ຕີ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາລຸກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຄາມທາຣກາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕທາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຕ ທາຣເກ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທາຣກາ ເຖຣສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທາຣກາ ອິມໍ ສາຂໍ ມທ຺ທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຠາຍາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ມທ຺ທຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ວຈເນນ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາຫາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ມທ຺ທນ຺ຕາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ປຣິພ຺ພາຊິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ມມ ປຎ຺ເຫນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ເມ ສາຂໍ ມທ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫາ ມທ຺ທາປິຕາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ເມ ສາຂາ ມທ຺ທາປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ສາ ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ, ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ກຖໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນາຄຣາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ ເຕ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ສາ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ເຖໂຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອວ ເຕ ປຎ຺ຫາ, ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອວ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຍາ ພຫູ ປຎ຺ຫາ ປຸຏ຺ຐາ, ມຍມ຺ປິ ເອກໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ວິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສສິ ໂນ’’ຕິ? ‘‘ຊານມານາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ປຸຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອກໍ ນາມ ກິ’’ນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໔.໑) ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ເອວໍ ນາເມສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕີ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ຘປຎ຺ໂຫ ນາມ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕໍ ເທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ມາທິສາ ຠວິສ຺ສສິ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣີ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣິຍາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ພຫຸໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈຎ຺ຈສ຺ສາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ເອເກນ ກິຣ ໂຈເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາສງ຺ຄາມໍ ກຕ຺ວາ ຊິນິຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ເທສິຕຘມ຺ມໍ ‘ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ປມາຓໍ ມາ ຄຓ຺ຫຖ, ອນຕ຺ຖກໍ ປທສຕມ຺ປິ ເສຍ຺ໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມປທໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ເສຍ຺ໂຍວ. ອວເສສໂຈເຣ ຊິນນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກິເລສໂຈເຣ ຊິນນ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ຊໂຍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໒. ‘‘ໂຍ ຈ ຄາຖາສຕໍ ຠາເສ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຘມ຺ມປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕິ.

໑໐໓. ‘‘ໂຍ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ເສນ, ສງ຺ຄາເມ ມານຸເສ ຊິເນ;

ເອກຎ຺ຈ ເຊຍ຺ຍມຕ຺ຕານໍ, ສ ເວ ສງ຺ຄາມຊຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄາຖາສຕນ຺ຕິ ໂຍ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕປຣິຈ຺ເຉທາ ພຫູປິ ຄາຖາ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາຕິ ອາກາສວຓ຺ຓນາທິວເສນ ອນຕ຺ຖເກຫິ ປເທຫິ ສໍຫິຕາ. ຘມ຺ມປທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສາຘກໍ ຂນ຺ຘາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອນຠິຊ຺ຌາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທໍ, ອພ຺ຍາປາໂທ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທໍ, ສມ຺ມາສຕິ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທໍ, ສມ຺ມາສມາຘິ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຘມ຺ມປເທສຸ ເອກມ຺ປິ ຘມ຺ມປທໍ ເສຍ຺ໂຍ. ໂຍ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ເສນາຕິ ໂຍ ເອໂກ ສງ຺ຄາມໂຍໂຘ ສຫສ຺ເສນ ຄຸຓິຕໍ ສຫສ຺ສໍ ມານຸເສ ເອກສ຺ມິໍ ສງ຺ຄາເມ ຊິເນຍ຺ຍ, ທສມນຸສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຊຍໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ, ອຍມ຺ປິ ສງ຺ຄາມຊິນຕໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເອກຎ຺ຈ ເຊຍ຺ຍມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂຍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂລຠາທິກິເລສຊເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ຊິເນຍ຺ຍ. ສ ເວ ສງ຺ຄາມຊຸຕ຺ຕໂມຕິ ໂສ ສງ຺ຄາມຊິນານໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ ສງ຺ຄາມສີສໂຍໂຘຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣີວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ອນຕ຺ຖປຸຈ຺ຉກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຕາ ຫເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນຕ຺ຖປຸຈ຺ຉກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖເມວ ຊານາຕິ, ອຸທາຫຸ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຖເມວ ຊານາຖ ມຎ຺ເຎ, ໂນ ອນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖຎ຺ຈາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຊານາມິ ອນຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເມ ອນຕ຺ຖໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຸສ຺ສູຣເສຍ຺ຍໍ ອາລສ຺ຍໍ, ຈຓ຺ຑິກ຺ກໍ ທີຆໂສຓ຺ຑິຍໍ;

ເອກສ຺ສທ຺ຘານຄມນໍ ປຣທາຣູປເສວນໍ;

ເອຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເສວສ຺ສຸ, ອນຕ຺ຖໍ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາຘຸກາຣມທາສິ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຄຓາຈຣິຍ, ຄຓເຊຏ຺ຐກ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຊານາຖ ອນຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຕ຺ຖານຕ຺ຖຊານນໂກ ນາມ ມຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເກນ ກມ຺ເມນ ຊີວສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຊູຕກມ຺ເມນ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ຊໂຍ ໂຫຕິ ປຣາຊໂຍ’’ຕິ. ‘‘ຊໂຍປິ ໂຫຕິ ປຣາຊໂຍປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ເອສ, ປຣໍ ຊິນນ຺ຕສ຺ສ ຊໂຍ ນາມ ນ ເສຍ຺ໂຍ. ໂຍ ປນ ກິເລສຊເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ຊິນາຕິ, ຕສ຺ສ ຊໂຍ ເສຍ຺ໂຍ. ນ ຫິ ຕໍ ຊຍໍ ໂກຈິ ອປຊຍໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໔. ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫເວ ຊິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍາ ຈາຍໍ ອິຕຣາ ປຊາ;

ອຕ຺ຕທນ຺ຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຎຕຈາຣິໂນ.

໑໐໕. ‘‘ເນວ ເທໂວ ນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ນ ມາໂຣ ສຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ;

ຊິຕໍ ອປຊິຕໍ ກຍິຣາ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫເວຕິ ນິປາໂຕ. ຊິຕນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ, ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສຊເຍນ ອຕ຺ຕາ ຊິໂຕ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ຈາຍໍ ອິຕຣາ ປຊາຕິ ຍາ ປນາຍໍ ອວເສສາ ປຊາ ຊູເຕນ ວາ ຘນຫຣເຓນ ວາ ສງ຺ຄາເມນ ວາ ພລາຠິຠເວນ ວາ ຊິຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ຊິນນ຺ເຕນ ຍໍ ຊິຕໍ, ນ ຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ປນ ຕເທວ ຊິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ອິທໍ ນ ເສຍ຺ໂຍຕິ? ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕທນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ຕຖາຣູປສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ຫິ ຍ຺ວາຍໍ ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕ ໂປໂສ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕທນ຺ຕສ຺ສ ກາຍາທີຫິ ນິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຎຕຈາຣິໂນ ເອວຣູປສ຺ສ ອິເມຫິ ກາຍສຎ຺ຎມາທີຫິ ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ ເທໂວ ວາ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສຫ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຫມສ຺ສ ຊິຕໍ ອປຊິຕໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີເນ ກິເລເສ ປຸນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຆເຏນ຺ໂຕປິ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ຍຖາ ຘນາທີຫິ ປຣາຊິໂຕ ປກ຺ຂນ຺ຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຊິຕໍ ປຸນ ຊິນນ຺ໂຕ ອປຊິຕໍ ກເຣຍ຺ຍ, ‘‘ເອວໍ ອປຊິຕໍ ກາຕຸໍ ເນວ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອນຕ຺ຖປຸຈ຺ຉກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸລພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ມາເສ ມາເສຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸລພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຖໂຣ ກິຣ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິຎ຺ຈິເທວ ກຸສລໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ກໂຣມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ມາເສ ມາເສ ສຫສ຺ສປຣິຈ຺ຈາເຄນ ທານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ? ‘‘ນິຄຓ຺ຐານໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອວມາຫາ’’ຕິ? ‘‘ອາຈຣິເຍຫິ ເມ ກຖິຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ຊານາສິ, ນາປິ ເຕ ອາຈຣິຍາ, ສຕ຺ຖາວ ເອໂກ ຊານາຕິ, ເອຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ເຕ ມຄ຺ຄໍ ກຖາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫາ’’ຕິ, ‘‘ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ເອວໍ ທທມາເນນ ວສ຺ສສຕໍ ທິນ຺ນທານໂຕປິ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ມມ ສາວກສ຺ສ ໂອໂລກນໍ ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕທານໍ ວາ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໖. ‘‘ມາເສ ມາເສ ສຫສ຺ເສນ, ໂຍ ຍເຊຖ ສຕໍ ສມໍ;

ເອກຎ຺ຈ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ, ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ປູຊເຍ;

ສາເຍວ ປູຊນາ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ວສ຺ສສຕໍ ຫຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫສ຺ເສນາຫິ ສຫສ຺ສປຣິຈ຺ຈາເຄນ. ໂຍ ຍເຊຖ ສຕໍ ສມນ຺ຕິ ໂຍ ວສ຺ສສຕໍ ມາເສ ມາເສ ສຫສ຺ສໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ທານໍ ທເທຍ຺ຍ, ເອກຎ຺ຈ ຠາວິຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂຍ ປນ ເອກໍ ສີລາທິຄຸຓວິເສເສນ ວຑ຺ຒິຕອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ໂສຕາປນ຺ນໍ, ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຂີຓາສວໍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາທານວເສນ ວາ ຍາປນມຕ຺ຕອາຫາຣທານວເສນ ວາ ຖູລສາຏກທານມຕ຺ເຕນ ວາ ປູເຊຍ຺ຍ. ຍໍ ອິຕເຣນ ວສ຺ສສຕໍ ຫຸຕໍ. ຕໂຕ ສາເຍວ ປູຊນາ ເສຍ຺ໂຍ. ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸລພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊນ຺ຕູຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕມ຺ປິ ຫິ ເຖໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸສລໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ມາເສ ມາເສ ເອກໍ ເອກໍ ປສຸໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ໂຄ ກິເຣໂສ’’ຕິ. ‘‘ເກເນວໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຈຣິເຍຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເນວ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ຊານາສິ, ນາປິ ເຕ ອາຈຣິຍາ, ເອຫິ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ກິຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ເອວໍ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຕວ ອຄ຺ຄິປາຣິຈຣິຍາ ມມ ສາວກສ຺ສ ຕງ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ປູຊມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໗. ‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊນ຺ຕຸ, ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣ ວເນ;

ເອກຎ຺ຈ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ, ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ປູຊເຍ;

ສາເຍວ ປູຊນາ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ວສ຺ສສຕໍ ຫຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊນ຺ຕູຕິ ສຕ຺ຕາຘິວຈນເມຕໍ. ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣ ວເນຕິ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຠາວປຕ຺ຖນາຍ ວນໍ ປວິສິຕ຺ວາປິ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຫາຍກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍິຏ຺ຐໍ ວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຫາຍກພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕມ຺ປິ ຫິ ເຖໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິຎ຺ຈິ ກຸສລໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ຍິຏ຺ຐຍາຄໍ ຍຊາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕທາ ກິຣ ຕໍ ຍາຄໍ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຍຊ’’ນ຺ຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ເຖໂຣ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍ ກິຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຍິຏ຺ຐຍາຄໍ ຍຊນ຺ເຕນ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ມມ ສາວການໍ ວນ຺ທນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກຸສລເຈຕນາຍ ຈຕຸຠາຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໘. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍິຏ຺ຐໍ ວ ຫຸຕໍ ວ ໂລເກ,

ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຍເຊຖ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ໂຂ;

ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ນ ຈຕຸຠາຄເມຕິ,

ອຠິວາທນາ ອຸຊ຺ຊຸຄເຕສຸ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານວຈນເມຕໍ. ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມງ຺ຄລກິຣິຍາທິວເສສຸ ທິນ຺ນທານໍ. ຫຸຕນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ປາຫຸນທານຎ຺ເຈວ, ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ກຕທານຎ຺ຈ. ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຍເຊຖາຕິ ເອກສໍວຈ຺ຉຣໍ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ທານໍ ສກລຈກ຺ກວາເຬປິ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ທເທຍ຺ຍ. ປຸຎ຺ຎເປກ຺ໂຂຕິ ປຸຎ຺ຎໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ອຸຊ຺ຊຸຄເຕສູຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ໂສຕາປນ຺ເນສຸ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຂີຓາສເວສຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ເອວຣູເປສຸ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ສຣີຣໍ ໂອນມິຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລເຈຕນາຍ ຍໍ ຜລໍ, ຕໂຕ ຈຕຸຠາຄມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ທານໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຊຸຄເຕສຸ ອຠິວາທນເມວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຫາຍກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອາຍຸວຑ຺ຒນກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

ອຠິວາທນສີລິສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ທີຆລງ຺ຆິກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣຎ຺ຎກຸຏິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທີຆາຍຸກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ທີຆລງ຺ຆິກນຄຣວາສິໂນ ກິຣ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພາຫິຣກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ຕປຈຣຓໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ‘‘ປເວຓິ ເມ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ຕປໍ ປເຣສໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ໂຄສເຕນ ເຈວ ກຫາປຓສເຕນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປສິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອິຕໂຣ ປນສ຺ສ ສຫາຍໂກ ປວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນເທວ ຕໍ ນຄຣໍ ປຈ຺ຈາຄມິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອາທາຍ ສຫາຍກສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອຄມາສິ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ມາຕຸ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ຕາວ ວນ຺ທິ, ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປິຕຸ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ໂສ ‘‘ທີຆາຍຸກາ ໂຫຖາ’’ຕິ ອາຫ, ປຸຕ຺ເຕ ປນ ວນ຺ທາປິເຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ວນ຺ທິເຕ ‘ທີຆາຍຸກາ ໂຫຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ວນ຺ທນກາເລ ກິຎ຺ຈິ ນ ວເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິມສ຺ເສໂກ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ຊີວິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິພາຫນກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ປຏິພາຫນກາຣຓໍ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ ຊາເນຍ຺ຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕປປຣິຫານິໂຕ ຠາຍາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຕ຺ຖິ, ຕປປຣິຫານິໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ.

ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍໍ ຕາວ ວນ຺ທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫ, ປຊາປຕິຍາ ວນ຺ທນກາເລປິ ຕສ຺ສາ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວນ຺ທາປນກາເລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ, ສຕ຺ຖາປິ ຕເຖວ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສໍສນ຺ເທສິ, ປຏິພາຫນູປາຍໍ ປນ ນ ຊານາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິພາຫນູປາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ຠເວຍ຺ຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫທ຺ວາເຣ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປີຐິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ມມ ສາວເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາສິ, ເອວມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍາ ມຓ຺ຑປາທີນິ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ສາວເກ ກຖໍ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕຍາ ເອຕ຺ຕເກ ກເຕ ອຫໍ ມມ ສາວເກ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫທ຺ວາເຣ ສພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ປຫິຓິ, ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິໍສຸ, ທາຣກມ຺ປິ ປີຐິກາຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ, ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຕຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓິໍສຸ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສາຍໍ ສຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ຉິ. ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ສພ຺ພຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ເອໂກ ປນ ອວຣຸທ຺ຘໂກ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ເວສ຺ສວຓໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ວຣໍ ລຠນ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອິມໍ ທາຣກໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ລຠິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖຣິ ປນ ຕຕ຺ຖ ຄເຕ ມເຫສກ຺ຂາສຸ ເທວຕາສຸ ສນ຺ນິປຕິຕາສຸ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ເທວຕາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ທ຺ວາທສ ໂຍຊນານິ ປຏິກ຺ກມິໍສຸ. ອວຣຸທ຺ຘໂກປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ກມິ, ສຕ຺ຖາປິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຣິຕ຺ຕມກາສິ. ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອວຣຸທ຺ຘໂກ ທາຣກໍ ນ ລຠິ. ອຏ຺ຐເມ ປນ ທິວເສ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕ ທາຣກໍ ອາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກີວຈິຣໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທາຣໂກ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ວີສວສ຺ສສຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ອາຍຸວຑ຺ຒນກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ວິຈຣິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ອາຍຸວຑ຺ຒນກຸມາເຣນ ກິຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຣິຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ໂສ ອິທານິ ວີສວສ຺ສສຕຏ຺ຐາຍີ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ວິຈຣຕິ, ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸວຑ຺ຒນກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ນ ເກວລໍ ອາຍຸວຑ຺ຒນເມວ, ອິເມ ປນ ສຕ຺ຕາ ຄຸຓວນ຺ເຕ ວນ຺ທນ຺ຕາ ອຠິວາເທນ຺ຕາ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ປຣິສ຺ສຍໂຕ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຍາວຕາຍຸກເມວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໙. ‘‘ອຠິວາທນສີລິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ວຸຑ຺ຒາປຈາຍິໂນ;

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຍຸ ວຓ຺ໂຓ ສຸຂໍ ພລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິວາທນສີລິສ຺ສາຕິ ວນ຺ທນສີລິສ຺ສ, ອຠິຓ຺ຫໍ ວນ຺ທນກິຈ຺ຈປສຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຑ຺ຒາປຈາຍິໂນຕິ ຄິຫິສ຺ສ ວາ ຕທຫຸປພ຺ພຊິເຕ ທຫຣສາມເຓເຣປິ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ວາ ວຸຑ຺ຒຕເຣ ຄຸຓວຸຑ຺ເຒ ອປຈາຍມານສ຺ສ, ອຠິວາທເນນ ວາ ນິຈ຺ຈໍ ປູເຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອາຍຸມ຺ຫິ ວຑ຺ຒມາເນ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕໍ ວຑ຺ຒຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອິຕເຣປິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ. ເຍນ ຫິ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສອາຍຸສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກຸສລໍ ກຕໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສກາເລ ຈສ຺ສ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂສ ອຠິວາທນສີລຕາຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ໂສ ຍາວຕາຍຸກເມວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວຓ຺ຓາທໂຍປິສ຺ສ ອາຍຸນາວ ສທ຺ຘິໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປວຕ຺ຕສ຺ສາຍຸໂນ ວຑ຺ຒນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເທສນາວສາເນ ອາຍຸວຑ຺ຒນກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອາຍຸວຑ຺ຒນກຸມາຣວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຈວສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ວິປສ຺ສນາຘຸຣນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຘຸຣານີຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ຄນ຺ຖຘຸເຣ ອຸສ຺ສາຫໍ ອກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ປູເຣຕຸກາມາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຕຣໍ ຐານໍ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ເອກໍ ວິຆາສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓເຣ ຄເຕ ວູປສມິສ຺ສຕິ, ອຖ ເນສໍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ປາຣິປູຣິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ.

ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓໂຣ ນາມ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສາມເຓໂຣ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ຊາຕິຍາ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມາຕາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຑ຺ຒກຸລສ຺ສ ຘີຕາ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ເອເກນ ພ຺ຍາຘິນາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສາ ຌາປິຍມານາຍ ຐເປຕ຺ວາ ຄພ຺ຠມໍສໍ ເສສໍ ຌາຍິ. ອຖສ຺ສາ ຄພ຺ຠມໍສໍ ຈິຕກໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌິໍສຸ. ສູລໂກຏິ ທາຣກສ຺ສ ອກ຺ຂິໂກຏິໍ ປຫຣິ. ເອວໍ ຄພ຺ຠມໍສໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣຣາສິມ຺ຫິ ຂິປິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣເຫວ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຄພ຺ຠມໍສໍ ຌາຍິ, ອງ຺ຄາຣມຕ຺ຖເກ ປນ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິໂສ ທາຣໂກ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິປນ຺ໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສິເນຣຸນາ ໂອຕ຺ຖຣິຍມານສ຺ສປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຸນທິວເສ ‘‘ຈິຕກໍ ນິພ຺ພາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຕາ ຕຖານິປນ຺ນໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເອຕ຺ຕເກສຸ ທາຣູສຸ ຂີຍມາເນສຸ ສກລສຣີເຣ ຌາປິຍມາເນ ທາຣໂກ ນ ຌາຍິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທາຣກໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນມິຕ຺ຕເກ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເນມິຕ຺ຕກາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ທາຣໂກ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ຎາຕກາ ທຸຄ຺ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ? ສເຈ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ສ ສງ຺ກຸນາ ອກ຺ຂິໂກຏິຍາ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ສໍກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສໍກິຈ຺ໂຈຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ອຖ ນໍ ຎາຕກາ ‘‘ໂຫຕຸ, ວຑ຺ຒິຕກາເລ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂປສິໍສຸ. ໂສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ‘‘ຕວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສນກາເລ ມາຕາ ເຕ ກາລມກາສິ, ຕສ຺ສາ ສຣີເຣ ຌາປິຍມາເນປິ ຕ຺ວໍ ນ ຌາຍີ’’ຕິ ກຸມາຣການໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ກິຣ ເອວຣູປາ ຠຍາ ມຸຕ຺ໂຕ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຎາຕການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຍໍ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓໂຣ ນາມ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ຕໍ ຠຍໍ ວູປສມິສ຺ສຕິ, ອຖ ເນສໍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ປາຣິປູຣິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ, ອຖ ໂນ ສຕ຺ຖາ ເອວມາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ເຕນມ຺ຫາ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ອິເມ ເອກໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ອິຘ ປຫິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ, ອາວຸໂສ, ສາມເຓໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ອິມໍ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ສາມເຓຣໍ ນິສ຺ສາຍ ໂນ ປລິໂພໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕານໍ ສາມເຓເຣນາ’’ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປລິໂພໂຘ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ອິມສ຺ສ ປລິໂພໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕຸມ຺ເຫ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຫິຓນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ປຫິຓິ, ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຕິໍສ ຊນາ ເຖຣໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ເອກໍ ສຫສ຺ສກຸລໍ ຄາມໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ມນຸສ຺ສາ ເຕ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ເຍສຸ ອິມໍ ຐານໍ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ວສນ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສີລໍ ສມາທາຍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ເຖຣາ ອຘິວາເສສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ມນຸສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຈງ຺ກມນປຓ຺ຓສາລາໂຍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍໍ, ສ຺ເວ ມຍ’’ນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາຫປ຺ປຕ຺ຕາ ອຸປຏ຺ຐານມກໍສຸ. ເຖຣາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຣິໍສຸ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫຫິ ຘຣມານກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄຫິຕໍ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ພຸທ຺ເຘ ອາຣາເຘຕຸໍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອປາຍທ຺ວາຣານິ ວິວຏາເນວ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາໂຕ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ, ສາຍໍ ເຖຣູປຏ຺ຐານເວລຎ຺ຈ ເສສກາເລ ທ຺ເວ ເອກຏ຺ຐາເນ ນ ຠວິສ຺ສາມ, ຍສ຺ສ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕນ ຆຓ຺ຑິຍາ ປຫຏາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ ທິວສຠາເຄ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕສຸ ເອວໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ທຸຄ຺ຄຕປຸຣິໂສ ຘີຕຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອປຣໍ ຘີຕຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຖຣາປິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກິສ຺ສາ ນທິຍາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ວາລຸກປຸລິເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ເຖຣາ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖຣາ ຕສ຺ມິໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສກ, ອຕິວິຍ ຉາໂຕສິ, ຄຈ຺ຉ, ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣ, ເອກເມກໍ ເຕ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ປຓ຺ເຓ ອາຫເຏ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊນນິຍາເມເນວ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ສນ຺ນຫິຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ປິຓ຺ຑໍ ອທໍສຸ. ເອຕເທວ ກິຣ ວຕ຺ຕໍ, ຍໍ ໂຠຊນກາເລ ອາຄຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ທທມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຄ຺ຄຠຕ຺ຕໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊນນິຍາເມເນວ ໂຖກໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເຕປິ ຕຖາ ອທໍສຸ. ໂສ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຖເຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ, ເກນຈິ ນິມນ຺ຕິຕາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຸປາສກ, ນິມນ຺ຕນໍ, ມນຸສ຺ສາ ເທວສິກໍ ເອວຣູປເມວ ອາຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ເອວຣູປໍ ອາຫາຣໍ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄເຕນ, ອິເມສໍ ສນ຺ຕິເກເຍວ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ເນ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕິວິຍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ທ຺ເວມາສຈ຺ຈເຍນ ຘີຕຣໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ, ອຍ຺ເຍ, ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ນ ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕສໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂມິ. ເອຕ຺ຕກເມວ ກິຣສ຺ສ ໂອຬາຣິກໍ ຂລິຕໍ ອໂຫສິ, ຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຕສ຺ສ ປນ ຄມນມຄ຺ເຄ ເອກາ ອຏວີ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສຕານໍ ໂຈຣານໍ ‘‘ໂຍ ອິມໍ ອຏວິໍ ປວິສຕິ, ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມໍສໂລຫິເຕນ ຕຸຍ຺ຫໍ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເທວຕາຍ ອາຍາຈນໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຈຣານໍ ສຎ຺ຎມທາສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຏວິມຊ຺ຌໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ກຕ຺ວາ ອຣຓິສຫິເຕນ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທາຣູນິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສູລານິ ຕຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ຕໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເນວ ສູກຣາ, ນ ມິຄາທໂຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິໍ ກາຣຓາ ອິທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕວ ມໍສໂລຫິເຕນ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໍ ອຸປກາຣໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕເມວ ຣກ຺ຂມາໂນ ເອວມາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ວິຆາສາໂທ, ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໂຕ, ວິຆາສາໂທ ນາມ ກາຬກຓ຺ຓິໂກ, ອຍ຺ຍາ ປນ ຍໂຕ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາປິ ຂຕ຺ຕິຍາວ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕ ມາເຣຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ອຕິວິຍ ໂວ ເທວຕາ ຕຸສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈຣາ ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເອສ ວເທຕິ, ກິໍ ອິມິນາ ກາຬກຓ຺ຓິນາ, ຂຕ຺ຕິເຍ ມາເຣຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ເນສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ຕເມວ ມຄ຺ຄເທສກໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂູ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ນໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ທ຺ເວ ມາເສ ວສິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນາ, ເອຕໍ ຆຓ຺ຑິໍ ປຫຣຖ, ຆຓ຺ຑິສທ຺ເທນ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຆຓ຺ຑິໍ ປຫຣິ.

ຠິກ຺ຂູ ຆຓ຺ຑິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອກາເລ ຆຓ຺ຑິ ປຫຏາ, ກສ຺ສຈິ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ປາສາຓຜລເກສຸ ນິສີທິໍສຸ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ໂຈເຣ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຸປາສກາ ເກນາຍໍ ຆຓ຺ຑິ ປຫຏາ’’ຕິ? ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອາຫ – ‘‘ມຍາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ອຏວິເທວຕາຍ ອາຍາຈິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ພລິກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຠາຕິການໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈໍ ນາມ ເຊຏ຺ຐຠາຕິເກນ ນິຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ມາ ສພ຺ເພສໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕຸ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອນຸເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຊຏ຺ຐຠາຕຸ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຠາໂຣ, ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ‘‘ອຫເມວ ອຫເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຕິໍສປິ ຊນາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເອວໍ ເຕ ເນວ ເອກິສ຺ສາ ມາຕຸຍາ ປຸຕ຺ຕາ, ນ ເອກສ຺ສ ປິຕຸໂນ, ນາປິ ວີຕຣາຄາ, ອຖ ຈ ປນ ອວເສສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິປາຏິຍາ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ຍາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ.

ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓໂຣ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຕິຏ຺ຐຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ມາຣິຍມານາປິ ຕໍ ເອກກໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສາມເຓໂຣ, ສເຈ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມ, ສາມເຓຣໍ ເມ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ນິຍ຺ຍາທິໍສູ’ຕິ ເຖໂຣ ໂນ ຄຣຫິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນິນ຺ທໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ເຕນ ຕໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕຸມ຺ເຫ ມມ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓນ຺ໂຕປິ, ມມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຫິຓນ຺ໂຕປິ ອິທເມວ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ປຫິຓິ, ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອຫເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສ ຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ເມ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ຂມຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຕທາ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອກ຺ຂີນິ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ຓານິ ຫທຍມໍສໍ ປເວຘິ. ມຫາເຖໂຣ ໂຈເຣ ອາຫ – ‘‘ອຸປາສກາ ອຍໍ ທຫຣໂກ ຕຸມ຺ເຫ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ເຕ, ສູລານິ ຕຈ຺ຉນ຺ເຕ, ປຓ຺ຓານິ ອຕ຺ຖຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຠາຍິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ໂຈຣາ ສາມເຓຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກຣິໍສຸ.

ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອສິໍ ອພ຺ພາຫິຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ສາມເຓໂຣ ນິສີທມາໂນ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ນິສີທິ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອສິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ຂນ຺ເຘ ປາເຕສິ, ອສິ ນມິຕ຺ວາ ຘາຣາຍ ຘາຣໍ ປຫຣິ, ໂສ ‘‘ນ ສມ຺ມາ ປຫຣິ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຸນ ຕໍ ອຸຊຸກໍ ກຕ຺ວາ ປຫຣິ. ອສິ ຕາລປຓ຺ຓໍ ວິຍ ເວຐຍມາໂນ ຖຣຸມູລໍ ອຄມາສິ. ສາມເຓຣຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສິເນຣຸນາ ອວຕ຺ຖຣນ຺ໂຕປິ ມາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ອສິນາ. ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ ອສິ ສິລາຖມ຺ຠໍ ວາ ຂທິຣຂາຓຸໍ ວາ ກຬີຣໍ ວິຍ ຉິນ຺ທຕິ, ອິທານິ ເອກວາຣໍ ນມິ, ເອກວາຣໍ ຕາລປຕ຺ຕເວຐໂກ ວິຍ ຊາໂຕ. ອຍໍ ນາມ ອສິ ອເຈຕນາ ຫຸຕ຺ວາປິ ອິມສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານາຕິ, ອຫໍ ສເຈຕໂນປິ ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ໂສ ອສິໍ ຠູມິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຘນກາຣຓາ ອຏວິໍ ປວິຏ຺ຐາມ຺ຫາ, ອມ຺ເຫ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາປິ ມນຸສ຺ສາ ປເວຘນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ກຖາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕວ ປນ ສນ຺ຕາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຸກ຺ກາມຸເຂ ສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ສຸປຸປ຺ຜິຕກຓິກາຣໍ ວິຍ ຈ ເຕ ມຸຂໍ ວິໂຣຈຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຕສ຺ສ ເຕ ນຕ຺ຖິ ຠີຕຕ຺ຕໍ, ຠິຍ຺ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕິ;

ກສ຺ມາ ນ ປຣິເທເວສິ, ເອວຣູເປ ມຫພ຺ຠເຍ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໗໐໖);

ສາມເຓໂຣ ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອາວຸໂສ ຄາມຓິ, ຂີຓາສວສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ສີເສ ຐປິຕຠາໂຣ ວິຍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ ວາ ນສ຺ສນ຺ເຕ ວາ ຕຸສ຺ສເຕວ, ນ ຠາຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ຄາມຓິ;

ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພ, ຂີຓສໍໂຍຊນສ຺ສ ເວ.

‘‘ຂີຓາຍ ຠວເນຕ຺ຕິຍາ, ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຍຖາຕເຖ;

ນ ຠຍໍ ມຣເຓ ໂຫຕິ, ຠາຣນິກ຺ເຂປເນ ຍຖາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໗໐໗-໗໐໘);

ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂຈຣສຕານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມມ ຕາວ, ໂຠ, ‘ເອວຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ມຍມ຺ປິ ຕເຖວ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໂຕ ປຎ຺ຈສຕາປິ ໂຈຣາ ສາມເຓຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ອສິຘາຣາຫິ ເອວ ເກເສ ເຈວ ວຕ຺ຖທສາ ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ ຣຊິຕ຺ວາ ຕານິ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ທສສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ເຖເຣ ອທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມິ, ເຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂຈຣານຎ຺ຫິ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສຸ ເອໂກປິ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ‘ມາຣິໂຕ ນຸ ໂຂ ສາມເຓໂຣ, ໂນ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຠິມຸຂໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ທິສ຺ວາວ ເນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສເນນ ປຏິລທ຺ຘອສ຺ສາເສຫິ ເຕຫິ ‘‘ກິໍ, ສປ຺ປຸຣິສ, ສໍກິຈ຺ຈ, ລທ຺ຘໍ ເຕ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ມໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ມມ ຄຸເຓ ປສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຫໍ ‘ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄໂຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອິຕເຣ ອາທາຍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ສໍກິຈ຺ຈ, ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຕ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖເຣນ ‘‘ຄຈ຺ຉ ສໍກິຈ຺ຈ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາປິ ‘‘ກິໍ ສໍກິຈ຺ຈ, ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຕ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຈຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນໂຕ ອິທານິ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ເອກທິວສມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໐. ‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ອສມາຫິໂຕ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ຌາຍິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ. ສີລວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນໂຕ ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ຌາເນຫິ ຌາຍິໂນ ເອກທິວສມ຺ປິ ເອກມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາປິ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ສໍກິຈ຺ໂຈ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ທສວສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ປນ ຕສ຺ເສວ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ອຘິມຸຕ຺ຕສາມເຓໂຣ ນາມ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສກາເລ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຸປສມ຺ປທໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉ, ຎາຕການໍ ສນ຺ຕິເກ ວສ຺ສປຣິມາຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ພລິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ມາຣິຍມາໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ‘‘ນ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ປຏິປເຖ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຕເມວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ສຈ຺ຈມນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ນາໂຣເຈສິ. ເຕສໍ ໂຈເຣຫິ ວິເຫຐິຍມານານໍ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຎ຺ເຎ, ອມ຺ຫາກໍ ນາໂຣເຈສີ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ອນາໂຣຈິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ໂສປິ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓໂຣ ວິຍ ເຕ ສພ຺ເພ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນຕ຺ວາ ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມເມວ ຄາຖມາຫ –

‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ອສມາຫິໂຕ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ຌາຍິໂນ’’ຕິ.

ອິທມ຺ປິ ອຘິມຸຕ຺ຕສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກິລນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເອກສ຺ມິໍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອເຖກໍ ຄາມໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູເປນ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສີເສນາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕຣູປາ ‘‘ທູຣໍ ອາຄຕາມ຺ຫ, ອິມສ຺ມິໍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ວິສ຺ສມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ຂາຓຸໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອເຫສຸໍ. ອເຖໂກ ໂຈໂຣ ເຖຣສ຺ສ ສີເສ ຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປສິ, ອປໂຣປິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປສິ. ເອວໍ ປຎ຺ຈສຕາປິ ໂຈຣາ ປຎ຺ຈຫິ ຠຓ຺ຑິກສເຕຫິ ເຖຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ນິສິນ຺ນາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາເລ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ອຖ ເນ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ ອຸປາສກາ, ປພ຺ພຊິໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຂາຓຸກສຎ຺ຎິໂນ ອຫຸມ຺ຫາ’’ຕິ ເຖຣໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐເກນ ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເສສາ ‘‘ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ເຖໂຣ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓໂຣ ວິຍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ກິໍ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎ, ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຕ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ໂນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອານຸຠາໂວ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເຕນມ຺ຫາ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປ ທຸປ຺ປຎ຺ຎກມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນໂຕ ອິທານິ ໂວ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ວຕ຺ຕມານານໍ ເອກາຫມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໑. ‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ອສມາຫິໂຕ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ສ ຌາຍິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ. ປຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສມ຺ປຕ຺ຕມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

໑໑. ສປ຺ປທາສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສປ຺ປທາສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄິຫິຠາໂວ ນາມ ອຍຸຕ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຐຕ຺ວາ ມຣຓມ຺ຫິ ເມ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓູປາຍໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ປາໂຕວ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິສາລາຍ ສປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸຏໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອາທາຍ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ໂປ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິມິນາ ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ອຕ຺ຕານໍ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ອາຫຣຖ, ອຫໍ ຕໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ເຕນ ສປ຺ເປນ ອຕ຺ຕານໍ ຑໍສາເປຕິ, ສປ຺ໂປ ຑໍສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ໂສ ກຸເຏ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາໂລເລຕິ, ໂຆຣສປ຺ປສ຺ສ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ເນວ ນໍ ສປ຺ໂປ ຑໍສິ. ໂສ ‘‘ນາຍໍ ອາສີວິໂສ, ຆຣສປ຺ໂປ ເອໂສ’’ຕິ ຕໍ ປຫາຍ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຉຑ຺ຑິໂຕ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສປ຺ໂປ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ນ ໂສ, ອາວຸໂສ, ໂຆຣສປ຺ໂປ, ຆຣສປ຺ໂປ ເອໂສ’’ຕິ. ‘‘ໂຆຣສປ຺ໂປເຍວາວຸໂສ, ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸສຸຍນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິໂຕ, ກິໍ ກາຣຓາ ເອວໍ ຕ຺ວໍ ວເທສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ຑໍສາເປນ຺ໂຕປິ ມຸເຂ ອງ຺ຄຸລິໍ ປກ຺ຂິເປນ຺ໂຕປິ ຕໍ ຑໍສາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ອເຖກທິວສໍ ນ຺ຫາປິໂຕ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຂຸເຣ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອເກນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເກເສ ໂອຫາເຣຕິ. ໂສ ຠູມິຍໍ ຐປິຕໍ ຂຸຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ຄີວໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ຄີວໍ ອຸປນິຘາຍ ຂຸຣຘາຣໍ ຄລນາຬິຍໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຸປສມ຺ປທາມາຬໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ວິມລຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ສຸໂຘຕມຓິຂນ຺ຘມິວ ຈ ນິມ຺ມລໍ ສີລໍ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ສ ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ຜຣນ຺ຕີ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ປີຕິໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຂຸຣໍ ອາທາຍ ວິຫາຣມຊ຺ຌໍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຫໍ ຄໂຕສິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘‘ອິມິນາ ຂຸເຣນ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄໂຕມ຺ຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ອຖ ‘‘ກສ຺ມາ ນ ມໂຕສີ’’ຕິ? ອິທານິມ຺ຫິ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ ຊາໂຕ. ອຫຎ຺ຫິ ‘‘ອິມິນາ ຂຸເຣນ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຎາຓຂຸເຣນ ສພ຺ພກິເລເສ ຉິນ຺ທິນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ອຠູເຕນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂີຓາສວາ ນາມ ສຫຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ‘‘ຂີຓາສໂວ’’ຕິ ວທຖ, ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ປນາຍໍ ກສ຺ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ, ກິມສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍກາຣຓໍ ‘‘ກສ຺ມາ ໂສ ສປ຺ໂປ ເອຕໍ ນ ຑໍສຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຕາວ ສປ຺ໂປ ອິມສ຺ສ ອິໂຕ ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ທາໂສ ອໂຫສິ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກສ຺ສ ສຣີຣໍ ຑໍສິຕຸໍ ນ ວິສຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສປ຺ປທາໂສ ນາມ ຊາໂຕ.

ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກິເຣໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ອປເຣນ ສມເຍນ ອນຠິຣຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເອກສ຺ສ ສຫາຍກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫໍ ຄິຫິຠາເວ ອາທີນວໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ສາສເນ ອຠິຣມິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ອນຠິຣຕກາເລ ມລຄ຺ຄຫິເຕ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣ ເອກສ຺ມິໍ ໂສຓ຺ຑິຕີເຣ ນິມ຺ມເລ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສຫາຍໂກປິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກເຍວ ນິສິນ຺ໂນ. ອຖ ນໍ ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອຸປ຺ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ອິເມ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຕຸຍ຺ຫໍ ທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມິນາ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ອິທານິ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ກິໍ ທານາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິເຕນ, ເຍ ມຍໍ ກປາລຫຕ຺ຖາ ປຣກຸເລສຸ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣາມ, ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາລາປສລ຺ລາປໍ ນ ກໂຣມາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ຄິຫິຠາວສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຍາ ‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຐມໍ ຄິຫິຠາເວ ອາທີນວໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠິຓ຺ຫໍ ຄຸຓໍ ກເຖຕິ, ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມສຸ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ໂລເຠນາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕສິ. ເອວມສ຺ສ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ໂຍ ປນ ເຕເນວ ຕທາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ໂມ ກໂຕ, ສ຺ວສ຺ສ ເອຕຣຫິ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສໂຍ ຊາໂຕຕິ.

ອິມມຕ຺ຖໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກາ ສຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ຂຸຣຘາຣໍ ຄລນາຬິຍໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຕເກນ ຂເຓນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ຠູມິຍໍ ອສມ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຸສີຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນໂຕ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຂຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໒. ‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິກໍ ເສຍ຺ໂຍ, ວີຣິຍມາຣຠໂຕ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສີໂຕຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຫີນວີຣິໂຍຕິ ນິພ຺ພີຣິໂຍ. ວີຣິຍມາຣຠໂຕ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ທຸວິຘຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນສມຕ຺ຖໍ ຖິຣໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕສ຺ສ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.