໑໕. ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ອຎ຺ຎາ ຫິ ລາຠູປນິສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວນວາສິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນາ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ ກິຣ ປິຕຸ ວງ຺ຄນ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຫາຍໂກ ມຫາເສນພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ຣາຊຄເຫ ວສຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ເອກທິວສໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ປນ ປຣິກ຺ຂີຓວິຠໂວ ທລິທ຺ໂທ. ໂສ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ທຸຄ຺ຄໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໍ ນ ຊານາຕິ ມຎ຺ເຎ, ນຕ຺ຖິ ເມ ໂກຈິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິລີຍິ. ເຖໂຣ ອປຣມ຺ປິ ທິວສໍ ອຄມາສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕເຖວ ນິລີຍິ. ‘‘ກິຎ຺ຈິເທວ ລຠິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ນາລຠິ. ອເຖກທິວສໍ ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວາຈເກ ຖູລສາຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ປາຍສປາຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາທາຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ເຖຣໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ‘‘ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ມຍາ ເຖຣສ຺ສ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣປິ ຕໍ ຂຓໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ລຠິຕ຺ວາ ມມ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ມຍາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆາຏິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິຕເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ. ອຖ ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປາຍສປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິ. ເຖໂຣ ອຸປຑ຺ຒໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກປຏິວີສມຕ຺ໂຕວ ອຍໍ ປາຍໂສ, ປຣໂລກສງ຺ຄຫໍ ເມ ກໂຣຖ, ມາ ອິຘໂລກສງ຺ຄຫໍ, ນິຣວເສສເມວ ທາຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາກິຣິ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຕມ຺ປິ ສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເມວ ປາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ‘‘ທຸຄ຺ຄຕກາເລ ທິນ຺ນທານໍ ປນ ອຕິວິຍ ໂຕເສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ເຖເຣ ອຘິມຕ຺ຕໍ ສິເນຫມກາສິ. ໂສ ເຖເຣ ສິເນເຫເນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຖຣສ຺ສູປຏ຺ຐາກກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍຂເຓເຍວ ປນສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທາສິ.

ຕສ຺ສາ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫອຕິສີຕອຕິອມ຺ພິລາທິປຣິໂຠຄໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຄພ຺ຠໍ ປຣິຫຣິຍມານາຍ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂີຣປາຍສໍ ທຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ກາສາຍວຕ຺ຖານິ ປຣິທຫິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສຣກໍ ອາທາຍ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐປາຍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ໂສ ກາສາຍວຕ຺ຖປຣິທຫເນ ໂທຫໂຬ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສາ ຎາຕກາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ໂນ ຘີຕາຍ ໂທຫໂຬ’’ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂີຣປາຍສໍ ອທໍສຸ. ສາປິ ເອກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐປາຍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ໂທຫໂຬ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ຕສ຺ສາ ຍາວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຕມງ຺ຄເລສຸປິ, ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາຍ ກຕມງ຺ຄເລສຸປິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍສເມວ ອທໍສຸ. ປຸພ຺ເພ ກິເຣສ ທາຣເກນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາເລ ທິນ຺ນປາຍສສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ໂທ.

ຊາຕມງ຺ຄລທິວເສ ປນ ຕໍ ທາຣກໍ ປາໂຕວ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກສ຺ສ ກມ຺ພລສ຺ສ ອຸປຣິ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິປນ຺ນໂກວ ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ປຸພ຺ພາຈຣິໂຍ, ມຍາ ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ, ມຍາ ອິມສ຺ສ ເອກໍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທຄຫຓຕ຺ຖາຍ ອານີຍມາໂນ ຕໍ ກມ຺ພລໍ ຈູຬງ຺ຄຸລິຍາ ເວເຐຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ອງ຺ຄຸລິຍໍ ກມ຺ພໂລ ລຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເຕ ຕໍ ຫຣິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ໂສ ປໂຣທິ. ຎາຕກາ ‘‘ອເປຖ, ມາ ທາຣກໍ ໂຣທາເປຖາ’’ຕິ ກມ຺ພເລເນວ ສທ຺ຘິໍ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທນກາເລ ກມ຺ພລໂຕ ອງ຺ຄຸລິໍ ອປກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກມ຺ພລໍ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ປາເຕສິ. ຎາຕກາ ‘‘ທຫຣກຸມາເຣນ ອຊານິຕ຺ວາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ເຕນ ໂນ ທິນ຺ນໍ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິເກນ ກມ຺ພເລນ ປູຊາກາຣກສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ໂກ ນາໂມ ອຍໍ ທາຣໂກ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ເຍນ ສມານນາມໂກ, ຕິສ຺ໂສ ນາເມສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ອຸປຕິສ຺ສມາຓໂວ ນາມ ອໂຫສິ. ມາຕາປິສ຺ສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ມຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອວໍ ທາຣກສ຺ສ ນາມກຣຓມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ອາຫາຣປຣິໂຠຄມງ຺ຄເລປິ ປຸນ ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓວິຊ຺ຌນມງ຺ຄເລປິ ທຸສ຺ສຄຫຓມງ຺ຄເລປິ ຈູຬາກປ຺ປນມງ຺ຄເລປິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍສເມວ ອທໍສຸ.

ທາຣໂກ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ມາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ປຸພ຺ເພວາຫໍ ‘ນ ມຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ມນໍ ອກາສິໍ, ປພ຺ພຊ, ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເຖຣໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາໂສ ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ, ອິມໍ ອາທາຍ ສາຍໍ ວິຫາຣໍ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມາເນນ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ເຖໂຣ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິ – ‘‘ຕິສ຺ສ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ທຸກ຺ກຣາ, ອຸຓ຺ເຫນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ສີຕໍ ລຠຕິ, ສີເຕນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ອຸຓ຺ຫໍ ລຠຕິ, ປພ຺ພຊິຕາ ກິຈ຺ເຉນ ຊີວນ຺ຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ສຸເຂຘິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສພ຺ພໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຏິກູລມນສິກາຣວເສນ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ສກລມ຺ປິ ຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສພ຺ພໍ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປນ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕພ຺ພເມວ. ອິທຎ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອວິຊຫິຕເມວ. ເກສາທີສຸ ເອເກກໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ ອຸປາສການມ຺ປິ ອຸປາສິການມ຺ປິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປນ ປພ຺ພເຊນ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສູປນິສ຺ສຍໍ ນາເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທສສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວິຫາເຣເຍວ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍສເມວ ອທໍສຸ. ຠິກ຺ຂູປິ ‘‘ນິພທ຺ຘໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ຕສ຺ສປິ ມາຕາປິຕໂຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສາຍໍ ເຄຫໍ ອຄມໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ‘‘ສາມເຓໂຣ ກິຣ ອຊ຺ຊ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິສ຺ສຕິ, ສກ຺ກາຣມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສາຏກສເຕຫິ ຈຸມ຺ພຏການິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕສຕານິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ປຏິປເຖ ຐຕ຺ວາ ອທໍສຸ, ປຸນທິວເສ ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ເອວໍ ສາມເຓໂຣ ທ຺ວີເຫວ ທິວເສຫິ ສາຏກສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑປາຕສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາເລ ທິນ຺ນຖູລສາຏກສ຺ສ ກິເຣສ ນິສ຺ສນ຺ໂທ. ອຖສ຺ສ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕທາຍກຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ.

ປຸເນກທິວສໍ ສາມເຓໂຣ ສີຕກາເລ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສາລາທີສຸ ວິສິພ຺ເພນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ວິສິພ຺ເພນ຺ຕາ ນິສິນ຺ນາຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ສີຕໍ ໂນ ປີເຬຕິ ສາມເຓໂຣ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສີຕກາເລ ນາມ ກມ຺ພລໍ ປາຣຸປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສ ຫິ ສີຕໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສາມເຓຣ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ກມ຺ພລໍ ລເຠຍ຺ຍາສິ, ອມ຺ຫາກໍ ກຸໂຕ ກມ຺ພໂລ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ພລຕ຺ຖິກາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ສກລວິຫາເຣ ອາໂຣຈາເປສິ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ພລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣໍ ນິສ຺ສາຍ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸໂຕ ກມ຺ພລໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ທານສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອານຸຠາໂວ ໂຫຕິ. ໂສ ພຫິນຄເຣເຍວ ຆຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ກມ຺ພລສຕານິ ລຠິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ກມ຺ພເລ ອາຫຣນ຺ຕິ.

ເອໂກ ປນ ປຸຣິໂສ ອາປຓທ຺ວາເຣນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ກມ຺ພລສຕານິ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ເອກໍ ອາປຓິກໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ເອໂກ ສາມເຓໂຣ ກມ຺ພເລ ສໍຫຣນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕວ ກມ຺ພເລ ປຏິຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ໂສ ທິນ຺ນເກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທາຫຸ ອທິນ຺ນເກ’’ຕິ? ‘‘ທິນ຺ນເກ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສເຈ ອິຈ຺ຉາມິ, ທສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ, ນ ທສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ມຈ຺ຉຣິໂນ ຫິ ອນ຺ຘພາລາ ເອວຣູເປສຸ ທານໍ ທທມາເນສຸ ມຈ຺ຉຣາຍິຕ຺ວາ ອສທິສທານໍ ທິສ຺ວາ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ໂຕ ກາໂຬ (ຘ. ປ. ໑໗໗) ວິຍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອາປຓິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອາຄຈ຺ຉມາໂນ ‘ຕວ ກມ຺ພເລ ປຏິຈ຺ຉາເທຫີ’ຕິ ມໍ ອາຫ. ‘ສເຈປິ ໂສ ທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫາ’ຕິ, ອຫໍ ປນ ‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ສເຈ ອິຈ຺ຉາມິ, ທສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ, ນ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອວຈໍ, ທິຏ຺ຐກໍ ປນ ອເທນ຺ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອິເມສຸ ປຎ຺ຈກມ຺ພລສເຕສຸ ທ຺ເວ ກມ຺ພລານິ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິການິ, ອິມາເນວ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວປິ ກມ຺ພເລ ທສາຍ ທສໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ສາມເຓໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປເທສໍ ປາປຸຓິ. ອາປຓິກສ຺ສ ສາມເຓຣໍ ທິສ຺ວາວ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສກລສຣີຣໍ ສິເນເຫນ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ກມ຺ພລານິ, ອິມໍ ທິສ຺ວາ ຫທຍມໍສມ຺ປິ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ທ຺ເວປິ ກມ຺ພເລ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອວຈ. ໂສປິສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ.

ສາມເຓໂຣ ອນ຺ໂຕນຄເຣປິ ປຎ຺ຈ ກມ຺ພລສຕານິ ລຠິ. ເອວໍ ເອກທິວສໍເຍວ ກມ຺ພລສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສສ຺ສ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ກມ຺ພລທາຍກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເອວໍ ນາມກຣຓທິວເສ ທິນ຺ນກມ຺ພໂລ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ກມ຺ພລສຫສ຺ສຠາວໍ ປາປຸຓິ. ພຸທ຺ຘສາສນຎ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ຕໍ ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ອປ຺ປໍ ທິນ຺ນໍ ພຫຸໍ ໂຫຕິ, ພຫຸໍ ທິນ຺ນໍ ພຫຸຕຣໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຕຖາຣູໂປຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຍຖາຣູເປ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອປ຺ປໍ ທິນ຺ນໍ ພຫຸໍ ໂຫຕິ, ພຫຸໍ ທິນ຺ນໍ ພຫຸຕຣ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໖) –

ເອວໍ ສາມເຓໂຣ ເອກກມ຺ພລສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກວ ກມ຺ພລສຫສ຺ສໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອຠິກ຺ຂຓໍ ຎາຕິທາຍກາ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖາສລ຺ລາປໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ອິຘ ວສນ຺ເຕນ ຎາຕິທາຍເກສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕສຸ ອກເຖຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ, ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖາປປຎ຺ເຈນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຍໍນູນາຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ວສິສ຺ສາມິ, ຎາຕກາ ມໍ ປກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວີສຕິ ໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິ. ອເຖເກນ ຄາມທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ມຫລ຺ລກປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາອຸປາສກ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ວສນ຺ຕານໍ ອາຣຎ຺ຎກວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເມ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂາຫີ’’ຕິ. ມຫລ຺ລກອຸປາສກສ຺ສ ປນ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸທປາທິ. ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມິ ເຕ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ສາມເຓໂຣ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນານາປຸປ຺ຜຜລປຏິມຓ຺ຑິເຕ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕປເທເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ອຸປາສກ, ກິໍ ປເທໂສ ນາມ, ອຍໍ ອຸປາສກ ກິໍ ປເທໂສ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສປິສ຺ສ ເຕສໍ ນາມານິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຣຎ຺ຎກວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ, ອິເຘວ ວສາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກ ນາໂມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ວນວາສີຕິສ຺ໂສ ນາມ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາມເມວ ຄໂຕ. ‘‘ວນວາສີຕິສ຺ໂສ ນາມ ວິຫາຣໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ປຏິຍາເທຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອາໂຣເຈສິ.

ສາມເຓໂຣ ປຐມເມວ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕທາຍກຕິສ຺ໂສ ກມ຺ພລທາຍກຕິສ຺ໂສ ວນວາສີຕິສ຺ໂສຕິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠິ. ໂສ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ຕໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ວນ຺ທິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ‘‘ສຸຂິຕາ ໂຫຖ, ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເອກມນຸສ຺ໂສປິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ສພ຺ເພວ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫິ. ສກລຄາມວາສິໂນ ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິຘ ວສນ຺ເຕສຸ ມຍໍ ຕີຓິ ສຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ອຸໂປສຖກມ຺ມານິ ອຸປວສິສ຺ສາມ, ອິຘ ວສນຕ຺ຖາຍ ໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖາ’’ຕິ. ໂສ ອຸປກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໍ ຕຕ຺ເຖວ ປິຓ຺ຑປາຕຈາຣໍ ຈຣິ. ວນ຺ທິຕວນ຺ທິຕກ຺ຂເຓ ຈ ‘‘ສຸຂິຕາ ໂຫຖ, ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈຖາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍເມວ ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວປຐມມາສຎ຺ຈ ທຸຕິຍມາສຎ຺ຈ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕຕິຍມາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອຖສ຺ສ ປວາເຣຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສກາເລ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທາຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ‘‘ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຫໍ ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອຫມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣຕິ ສພ຺ເພ ມຫາສາວກາ ປຎ຺ຈຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ສພ຺ເພປິ ມຫາສາວການໍ ປຣິວາຣາ ຈຕ຺ຕາລີສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ເຕ ວີສຕິໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄຈຣຄາມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ສາມເຓຣສ຺ສ ນິພທ຺ຘູປຏ຺ຐາໂກ ອຸປາສໂກ ທ຺ວາເຣເຍວ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິ.

ອຖ ນໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ອຸປາສກ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ອາຣຎ຺ຎກວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສຠິກ຺ຂຸໂກ, ອຠິກ຺ຂຸໂກ’’ຕິ? ‘‘ສຠິກ຺ຂຸໂກ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນາໂມ ຕຕ຺ຖ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ວນວາສີຕິສ຺ໂສ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຄ຺ຄໍ ໂນ ອາຈິກ຺ຂາ’’ຕິ. ‘‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ’’ຕິ. ອຸປາສໂກ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ມຫາສາວເກ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເວເຄນ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ, ອຍ຺ຍາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ, ມຎ຺ຈປີຐປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓທີປເຕລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ເວເຄນ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຕາວເທວ ມຎ຺ຈາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ປທານຸປທິກາ ຫຸຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຫາຣໍ ປວິສິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ກຕິປຍານໍ ມຫາເຖຣານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມກາສິ. ຕສ຺ສ ເຖຣານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມນ຺ຕສ຺ເສວ ອນ຺ຘກາໂຣ ຊາຕາ’’ຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອຸປາສເກ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ອຸປາສກາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຘກາໂຣ ຊາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວໂສ, ນ ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຘມ຺ມສ຺ສວນມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສາມເຓຣ, ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ກາລໍ ໂຆເສຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຕິສ຺ສ ຕວ ອຸປຏ຺ຐາກາ ‘ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາມ຺ຫາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກເຖຫິ ເຕສໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຸປາສກາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ‘ສຸຂິຕາ ໂຫຖ, ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈຖາ’ຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ປທານິ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມກຖໍ ນ ຊານາຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມກຖິກໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ສາມເຓໂຣ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາປິ ເນວ ເຕສໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສີ’’ຕິ.

ຕທາ ປນ ນໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ‘‘ສາມເຓຣ, ກຖໍ ປນ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘ກຖໍ ປນ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’ຕິ ອິເມສໍ ໂນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຎ຺ຈຫິ ນິກາເຍຫິ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຆນວສ຺ສໍ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ຈາຕຸທ຺ທີປກມຫາເມໂຆ ວິຍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕກູເຏນ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕເຍວ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເສສຊນາ ຊາຕິທຸກ຺ຂາທີຫິ ເຈວ ນິຣຍທຸກ຺ຂາທີຫິ ຈ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມເຓຣ, ສຸກຖິໂຕ ເຕ ປຏິຠາໂຓ, ອິທານິ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ. ໂສ ສຣຠຎ຺ຎມ຺ປິ ຠຓິ. ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ຠາຄາ ອເຫສຸໍ. ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ນ ວຕ ໂນ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູໂປ ກກ຺ຂໂຬ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເອວຣູປໍ ຘມ຺ມກຖໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ເອກມ຺ປິ ຘມ຺ມປທໍ ນ ກເຖສີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິໍສຸ. ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ລາຠາ ວຕ ໂນ, ເຍ ມຍໍ ເອວຣູປໍ ຠທນ຺ຕໍ ຄຸຓໍ ວາ ອຄຸຓໍ ວາ ອຊານນ຺ຕາປິ ອຸປຏ຺ຐຫິມ຺ຫ, ອິທານິ ຈ ປນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິໍສຸ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ວນວາສີຕິສ຺ສສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ເຐ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປຘາເຣສິ ‘‘ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກາ ເອກຈ຺ເຈ ຕຸຏ຺ຐາ, ເອກຈ຺ເຈ ກຸທ຺ຘາ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ສາມເຓຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ນິຣຍຠາຄິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕພ຺ພເມວ ຕຕ຺ຖ ມຍາ, ມຍິ ຄເຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ສາມເຓເຣ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕປິ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູປິ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕາ ສາມເຓຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ, ຕິສ຺ສ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ? ‘‘ມມ ຄມນເວລາຍເມວ ຄມິສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປວິສິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ເຊຕວນສ຺ມິໍເຍວ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ຐິຕເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສກລຄາໂມ ສງ຺ຂຸຠິຕ຺ວາ ເອກໂກລາຫໂລ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊກໍ ອທໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ຠຕ຺ເຕ ອນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປາວິສິ. ຄາມວາສິໂນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂໍ ອທໍສຸ. ໂສ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາຫຣ, ຕິສ຺ສາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕວ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ຄາມວາສິໂນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ລາຠາ ວຕ ໂວ ອຸປາສກາ, ເຍ ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລູປກໍ ສາມເຓຣໍ ນິສ຺ສາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ກສ຺ສປໍ ອນຸຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອສີຕິມຫາສາວເກ ທສ຺ສນາຍ ລຠຖ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກເມວ ນິສ຺ສາຍ ອາຄໂຕ, ພຸທ຺ຘທສ຺ສນມ຺ປິ ໂວ ອິມໍ ນິສ຺ສາເຍວ ລທ຺ຘໍ, ລາຠາ ໂວ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂວ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ລາຠາ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອາຣາຘນສມຕ຺ຖໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍໍ ທສ຺ສນາຍ ລຠາມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຎ຺ຈສ຺ສ ທາຕຸໍ ລຠາມາ’’ຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ມນຸສ຺ສາ ຕຸສ຺ສິໍສຸ. ຕຸຏ຺ຐາ ມນຸສ຺ສາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສີທິໍສຸ. ອນຸໂມທນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສມຘຸເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ສາມເຓຣ, ອຍໍ ປເທໂສ ໂກນາໂມ, ອຍໍ ປເທໂສ ໂກນາໂມ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ອຸປາສເກນ ທສ຺ສິຕປເທເສ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ສາມເຓໂຣປິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂມາໂນວ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ປນ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສຕ຺ຖາ ສາມເຓຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕິສ຺ສ, ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກິໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາສມຸທ຺ທໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ມຫາສມຸທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ກິໍ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ມມ ທຸກ຺ຂິຕກາເລ ໂຣທນ຺ຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ມຫາສມຸທ຺ເທຫິ ອຕິເຣກຕເຣນ ອສ຺ສຸນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈິນ຺ເຕສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ, ເອວເມຕໍ. ເອເກກສ຺ສ ຫິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂິຕກາເລ ປຄ຺ຆຣິຕອສ຺ສູນິ ຈຕູຫິ ມຫາສມຸທ຺ເທຫິ ອຕິເຣກຕຣາເນວາ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຈຕູສຸ ສມຸທ຺ເທສຸ ຊລໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ,

ຕໂຕ ພຫຸໍ ອສ຺ສຸຊລໍ ອນປ຺ປກໍ;

ທຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ນຣສ຺ສ ໂສຈນາ,

ກິໍກາຣຓາ ສມ຺ມ ຕຸວໍ ປມຊ຺ຊສີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕິສ຺ສ, ກຫໍ ວສສີ’’ຕິ? ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ຠາເຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ປນ ວສນ຺ໂຕ ກິໍ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ມຣນ຺ເຕນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຕສ຺ສ ສຣີຣນິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ‘ນຕ຺ຖີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ, ເອວເມຕໍ. ອິເມສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ປຖວິຍໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອມຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ອຸປສາຬກນາມານິ, ສຫສ຺ສານິ ຈຕຸທ຺ທສ;

ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ທຑ຺ຒານິ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ອນາມຕໍ.

‘‘ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ອຫິໍສາ ສໍຍໂມ ທໂມ;

ເອຕໍ ອຣິຍາ ເສວນ຺ຕິ, ເອຕໍ ໂລເກ ອນາມຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ.໑.໒.໓໑-໓໒) –

ອິມໍ ທຸກນິປາເຕ ອຸປສາຬກຊາຕກໍ ກເຖສິ. ອິຕິ ປຖວິຍໍ ສຣີຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ມຣນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ອມຕປຸພ຺ພປເທເສ ມຣນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສທິສາ ປນ ອມຕປຸພ຺ພປເທເສ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ວີສວສ຺ສສຕິກກາເລ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂີຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຣຫິຓີນທິຍາ ອຸຠຍຕີຣວາສິເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ໂອຣິມຕີຣວາສິກາ ‘‘ມຍໍ ເຖຣສ຺ສ ພຫູປກາຣາ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ປຣຕີຣວາສິກາປິ ‘‘ມຍໍ ເຖຣສ຺ສ ພຫູປກາຣາ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຖໂຣ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸຠຍຕີຣວາສິໂນ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣາ, ອິເມ ນາມ ອນຸປກາຣາຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ສຈາຫໍ ໂອຣິມຕີເຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ປຣຕີຣວາສິໂນ ຘາຕຸຄຫຓຕ຺ຖໍ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ປຣຕີເຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ໂອຣິມຕີຣວາສິໂນປິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ກລໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ມໍ ນິສ຺ສາເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ວູປສມມາໂນປິ ມໍ ນິສ຺ສາເຍວ ວູປສມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂອຣິມຕີຣວາສິໂນປິ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣາ, ປຣຕີຣວາສິໂນປິ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣາ, ອນຸປກາຣາປິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂອຣິມຕີຣວາສິໂນ ໂອຣິມຕີເຣເຍວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕຸ, ປຣຕີຣວາສິໂນປິ ປຣຕີເຣເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຊ຺ເຌນທິຍາ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ມມ ສຣີຣໍ ມຊ຺ເຌ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອໂກ ຠາໂຄ ໂອຣິມຕີເຣ ປຕຕຸ, ເອໂກ ຠາໂຄ ປຣຕີເຣ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິ, ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຣີຣໍ ມຊ຺ເຌ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອໂກ ຠາໂຄ ໂອຣິມຕີເຣ ປຕິ, ເອໂກ ຠາໂຄ ປຣຕີເຣ. ຕໂຕ ມຫາຊໂນ ປຣິເທວິ, ປຖວິອຸນ຺ທ຺ຣິຍນສທ຺ໂທ ວິຍ ອາໂຣທນສທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພາເນ ອາໂຣທນສທ຺ທໂຕປິ ກາຣຸຎ຺ຎຕໂຣ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂຣທນ຺ຕາ ປຣິເທວນ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄາຫເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ໂນ ອໂຫສິ, ອິທານິ ໂນ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ວິປ຺ປລປນ຺ຕາ ວິຣວນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສູຕິ.

ປຸນ ສຕ຺ຖາ ສາມເຓຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕິສ຺ສ, ອິມສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ທີປິອາທີນໍ ສທ຺ເທນ ຠາຍສິ, ນ ຠາຍສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຠາຍາມິ ຠຄວາ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ເມ ເອເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວນຣຕິ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາຫິ ຄາຖາຫິ ວນວຓ຺ຓນໍ ນາມ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕິສ຺ສາ’’ຕິ ອາມນ຺ເຕສິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ຄຈ຺ຉາມ, ຕ຺ວໍ ຄມິສ຺ສສິ, ນິວຕ຺ຕິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ມໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄມິສ຺ສາມິ, ນິວຕ຺ເຕນ຺ເຕ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກາມິ. ສາມເຓຣສ຺ສ ປນ ນິວຕ຺ຕິຕຸເມວ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ເຖໂຣ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕິສ຺ສ, ສເຈ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ, ນິວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຊຕວນເມວ ອຄມາສິ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓໂຣ ທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍສ຺ສ ຎາຕກາ ສຕ຺ຕສຸ ມງ຺ຄເລສຸ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍສເມວ ອທໍສຸ, ປພ຺ພຊິຕກາເລ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍສເມວ ອທໍສຸ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສນ຺ໂຕ ທ຺ວີເຫວ ທິວເສຫິ ສາຏກສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑປາຕສຫສ຺ສໍ ລຠິ, ປຸເນກທິວສໍ ກມ຺ພລສຫສ຺ສໍ ລຠິ. ອິຕິສ຺ສ ອິຘ ວສນກາເລ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອິທານິ ເອວຣູປໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມິສ຺ສກາຫາເຣນ ຍາເປຕິ, ທຸກ຺ກຣກາຣໂກ ວຕ ຕິສ຺ສສາມເຓໂຣ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາຠູປນິສາ ນາເມສາ ອຎ຺ຎາ, ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຎ຺ຎາ. ‘ເອວໍ ລາຠໍ ລຠິສ຺ສາມີ’ຕິ ຫິ ອາຣຎ຺ຎິກາທິຘຸຕງ຺ຄສມາທານວເສນ ລາຠູປນິສໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ວິວຏທ຺ວາຣາ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນິພ຺ພານຄາມິນິຍາ ປນ ປຏິປທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໕. ‘‘ອຎ຺ຎາ ຫິ ລາຠູປນິສາ, ອຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານຄາມິນີ;

ເອວເມຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ສກ຺ກາຣໍ ນາຠິນນ຺ເທຍ຺ຍ, ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາ ຫິ ລາຠູປນິສາ, ອຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານຄາມິນີຕິ ລາຠູປນິສາ ນາເມສາ ອຎ຺ຎາ ເອວ, ອຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ. ລາຠຸປ຺ປາທເກນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຖກໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກາຍວງ຺ກາທີນິ ກາຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ກາຍວງ຺ກາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣຕິ, ຕທາ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປາຍສປາຕິຍຎ຺ຫິ ວງ຺ກໍ ອກຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ໂຖ ມກ຺ຂິຕມຕ຺ຕໂກວ ໂຫຕິ, ວງ຺ກໍ ກຕ຺ວາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປາຍສປິຓ຺ຑໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕວ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວໍ ກາຍວງ຺ກາທີນິ ກຣຓກາເລເຍວ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ອຘມ຺ມິກາ ລາຠູປນິສ຺ສາ ນາມ. ອຸປຘິສມ຺ປທາ ຈີວຣຘາຣຓໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຣິວາໂຣ ອຣຎ຺ຎວາໂສຕິ ເອວຣູເປຫິ ປນ ກາຣເຓຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາໂຠ ຘມ຺ມິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຍວງ຺ກາທີນິ ປຫາຕພ຺ພານິ. ອນນ຺ເຘເນວ ອນ຺ເຘນ ວິຍ, ອມູເຄເນວ ມູເຄນ ວິຍ, ອພຘິເຣເນວ ພຘິເຣນ ວິຍ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອສເຐນ ອມາເຍນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ລາຠຸປ຺ປາທນໍ ປຏິປທຎ຺ຈ ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ ປຏິປທຎ຺ຈ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຏ຺ເຐນ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ວາ ສວນຏ຺ເຐນ ສາວໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມິກໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສກ຺ກາຣໍ ນາຠິນນ຺ເທຍ຺ຍ, ນ ເຈວ ຘມ຺ມິກໍ ປຏິກ຺ໂກເສຍ຺ຍ, ກາຍວິເວກາທິກໍ ວິເວກໍ ອນຸພ຺ຣູຫເຍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍວິເວໂກຕິ ກາຍສ຺ສ ເອກີຠາໂວ. ຈິຕ຺ຕວິເວໂກຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ນິພ຺ພານໍ. ເຕສຸ ກາຍວິເວໂກ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ກິເລສສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕິ, ອຸປຘິວິເວໂກ ສງ຺ຂາຣສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕິ. ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວກສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ອຸປຘິວິເວກສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິເຫຕໍ –

‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ, ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໕໐). –

ອິມໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ວິເວກໍ ພ຺ຣູເຫຍ຺ຍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ປນ຺ນຣສມໍ.

ພາລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈໂມ ວຄ຺ໂຄ.