໕. ພາລວຄ຺ໂຄ

໑. ອຎ຺ຎຕຣປຸຣິສວຕ຺ຖຸ

ທີຆາ ຊາຄຣໂຕ ຣຕ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປເສນທິໂກສລຎ຺ເຈວ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊາ ກິຣ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເອກສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເສຕໍ ເອກໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ນາມ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ຣາຊານຸຠາເວນ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣຕິ. ອຸສ຺ສາຣຓາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ໂປຖິຍມາໂນ ມຫາຊໂນ ປລາຍນ຺ໂຕ ຄີວໍ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາປິ ໂອໂລເກຕິເຍວ. ຣາຊູນໍ ກິຣ ສຸທິນ຺ນທານສ຺ເສຕໍ ຜລໍ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາປິ ທຸຄ຺ຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິຕເລ ຐິຕາ ເອກໍ ວາຕປານກວາຏໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ອປຄຈ຺ຉິ. ຣຎ຺ໂຎ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວລາຫກນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ປຕນາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິສ຺ສາສກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຫ – ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ເຕ ມຍາ ໂອໂລກິຕປາສາໂທ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ເຖກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ທສໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕສ຺ສາ ສສາມິກອສາມິກຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສສາມິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ສສາມິກາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕສ຺ສາ ສາມິກໍ ປກ຺ໂກສາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເອຫິ, ໂຠ, ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ຠຣິຍໍ ເມ ນິສ຺ສາຍ ຠເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ມໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອລໍ, ເທວ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸງ຺ກໍ ທທາມິ, ຆເຣເຍວ ເມ ຊີວິກາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ‘‘ຕວ ສຸງ຺ເກນ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ອຸປຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຜລກຎ຺ຈ ອາວຸຘຎ຺ຈ ທາເປສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ກຎ຺ຈິເທວສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຆາເຕຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ໂທສໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ກາມປຣິຬາເຫ ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ‘‘ເອກມສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣາຊາຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ອິໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ນທິຍາ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຍໍ ມມ ນ຺ຫານເວລາຍ ກຸມຸທຸປ຺ປລານິ ເຈວ ອຣຸຓວຕີມຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ອາຫຣ. ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນາຄຈ຺ຉສິ, ອາຓໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເສວໂກ ກິຣ ຈຕູຫິປິ ທາເສຫິ ປຕິກິຏ຺ຐຕໂຣ. ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ຫິ ທາສາ ‘‘ສີສໍ ເມ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິເຍວ. ເສວກສ຺ເສຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອາຓຕ຺ຕກມ຺ມໍ ກາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ອວສ຺ສໍ ມຍາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ກຸມຸທຸປ຺ປເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຸຓວຕີມຕ຺ຕິກາ ນາມ ນາຄຠວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຫໍ ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ເວເຄນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ເມ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຸທ຺ຘນມຕ຺ຖເກ, ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຍາວ ຠຕ຺ຕໍ ໂອຕຣຕິ, ຕາວ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸຬຸງ຺ເກນ ກຎ຺ຊິກໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ຍຖາລທ຺ເຘນ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ອລ຺ລເມວ ຠຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິຍໍ ໂອປີເຬຕ຺ວາ ອາທາຍ ໂຍຊນິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ, ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ກໍ ອໂຫສິ. ໂສ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາວ ໂຖກໍ ຠຕ຺ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ເອກໍ ອທ຺ຘິກໍ ທິສ຺ວາ ມຍາ ອປເນຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ໂຖກໍ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖິ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊ ສາມີຕິ. ໂສ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິ. ອິຕໂຣປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ຠຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິໍ ອຸທເກ ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນທີປເທເສ ອຘິວຕ຺ຖາ ນາຄາ ສຸປຓ຺ຓາ ເທວຕາ ຈ ວຈນໍ ເມ ສຸຓນ຺ຕຸ, ຣາຊາ ມຍ຺ຫໍ ອາຓໍ ກາຕຸກາໂມ ‘ກຸມຸທຸປ຺ປເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຸຓວຕີມຕ຺ຕິກໍ ອາຫຣາ’ຕິ ມໍ ອາຓາເປສິ, ອທ຺ຘິກມນຸສ຺ສສ຺ສ ຈ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ສຫສ຺ສານິສໍສໍ, ອຸທເກ ມຈ຺ຉານໍ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ສຕານິສໍສໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ທມ຺ມິ, ມຍ຺ຫໍ ກຸມຸທຸປ຺ປເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຸຓວຕີມຕ຺ຕິກໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸສ຺ສາເວສິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິວຕ຺ໂຖ ນາຄຣາຊາ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກເວເສນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວເທສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຸນປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ປຕ຺ຕິໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນປິ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ເທມິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ໂສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ປຕ຺ຕິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ກຸມຸທຸປ຺ປເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຸຓວຕີມຕ຺ຕິກໍ ອທາສິ.

ຣາຊາ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ພຫຸມາຍາ, ສເຈ ໂສ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ລເຠຍ຺ຍ, ກິຈ຺ຈໍ ເມ ນ ນິປ຺ຜຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສ ກາລສ຺ເສວ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ມຸທ຺ທິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຫຣາເປສິ. ອິຕໂຣປິ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ນ຺ຫານເວລາຍເມວາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣປາລໍ ປກ຺ໂກເສຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ວິວຣິຕຸໍ, ຣາຊາ ກາລສ຺ເສວ ມຸທ຺ທິກໍ ທຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໍ ອາຫຣາເປສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ຣາຊທູໂຕ ອຫໍ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ທ຺ວາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ ເມ ອິທານິ ຊີວິຕໍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອຸປຣິອຸມ຺ມາເຣ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສູປຣິ ປຸປ຺ຜານິ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ໂຎ ມຍາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຕຠາວໍ ຊານາຖ, ຣາຊາ ມໍ ອກາຣເຓນ ວິນາເສຕຸກາໂມ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຣວິຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ນາມ ມຸທຸຫທຍາ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານມກາສິ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສຕ຺ຕາ ສຸຂິຕກາເລ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ອຊານິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂາຠິຠູຕກາເລ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ‘‘ເມ ອຎ຺ຎໍ ຕາຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎປິ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ກາມປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ວິຠາຕກ຺ຂເຓເຍວ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຆາຕາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓເຍວ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ ປກ຺ກຸຖິຕາຍ ອຸກ຺ຂລິຍາ ຕຓ຺ຑຸລາ ວິຍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຈມານາ ຕິໍສາຍ ວສ຺ສສຫສ຺ເສຫິ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ປຕ຺ວາ ອປເຣຫິ ຕິໍສາຍ ວສ຺ສສຫສ຺ເສຫິ ປຸນ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸກາມາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂລຫກຸມ຺ຠິເມວ ປວິຏ຺ຐາ. ຣາຊາ ນິທ຺ທໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີໂຕ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມານໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ເມ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ, ອຸທາຫຸ ເມ ຣຊ຺ຊໍ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ເອວ ປຸໂຣຫິຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍາ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ມຫນ຺ຕາ ເຠຣວສທ຺ທາ ສຸຕາ, ‘ຣຊ຺ຊສ຺ສ ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວາ ກສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ຊານາມິ, ເຕນ ເມ ຕ຺ວໍ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາຣາຊ, ກິໍ ເຕ ສທ຺ທາ ສຸຕາຕິ? ‘‘ອາຈຣິຍ, ທຸ-ອິຕິ ສ-ອິຕິ ນ-ອິຕິ ໂສ-ອິຕີຕິ ອິເມ ສທ຺ເທ ອສ຺ໂສສິໍ, ອິເມສໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ອຸປຘາເຣຫີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມຫາອນ຺ຘກາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເມ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠາຍິຕ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ? ‘‘ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ເຕ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ໂສ ທ຺ວິຄຸຓໍ ຠີໂຕ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ປນ ປຏິຆາຕກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ຕໂຍ ເວເທ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພສຕຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສສິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ຫຕ຺ຖິສຕໍ ອສ຺ສສຕໍ ອຸສຠສຕໍ ເຘນຸສຕໍ ອຊສຕໍ ອຸຣພ຺ຠສຕໍ ກຸກ຺ກຸຏສຕໍ ສູກຣສຕໍ ທາຣກສຕໍ ທາຣິກາສຕນ຺ຕິ ເອວໍ ເອເກກໍ ປາຓຊາຕິໍ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ມິຄຊາຕິເມວ ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສາມິ, ‘ອຕ຺ຕໂນ ຂາທນີຍເມວ ຄຓ຺ຫາເປຕີ’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມນຸສ຺ເສປິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ຣາຊາ ‘‘ມມ ຊີວິຕເມວ ມຍ຺ຫໍ ລາໂຠ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພປາເຓ ສີຆໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຓຕ຺ຕມນຸສ຺ສາ ອຘິກຕຣໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ອຸສຠສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ວຈ຺ຉຕຣສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ວຈ຺ຉຕຣິສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ອຊສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ອຸຣພ຺ຠສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ. ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ເຕປິ ທຓ຺ຑຕຊ຺ຊິຕາ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຣຸທມານາ ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໐).

ມຫາຊໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິເທວມາໂນ ມຫາສທ຺ທມກາສິ, ມຫາປຖວີອຸນ຺ທ຺ຣິຍນສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອປາກຕິການິ, ກິລນ຺ຕຣູປານິ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ມລ຺ລິເກ, ຕ຺ວໍ ມມ ກຓ຺ຓມູເລນ ອາສິວິສມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປເນຕໍ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເມ ເອວຣູໂປ ນາມ ສທ຺ໂທ ສຸໂຕ, ສ຺ວາຫໍ ປຸໂຣຫິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ເຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສພ຺ພສຕຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຊີວິຕເມວ ມຍ຺ຫໍ ລາໂຠ’’ຕິ ອິເມ ປາເຓ ຄຓ຺ຫາເປສິນ຺ຕິ. ມລ຺ລິກາ ເທວີ, ‘‘ອນ຺ຘພາໂລສິ, ມຫາຣາຊ, ກິຎ຺ຈາປິ ມຫາຠກ຺ໂຂສິ, ອເນກສູປພ຺ຍຎ຺ຊນວິກຕິກໍ ໂທຓປາກໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊສິ, ທ຺ວີສຸ ຣຏ຺ເຐສຸ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ປຎ຺ຎາ ປນ ເຕ ມນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ວເທສິ, ເທວີ’’ຕິ? ‘‘ກຫໍ ຕຍາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມຣເຓນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຊີວິຕລາໂຠ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ອນ຺ຘພາລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸປຣິ ທຸກ຺ຂໍ ຂິປສິ, ຘຸຣວິຫາເຣ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ອຕີຕາທີສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາໂຓ ສຕ຺ຖາ ວສຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສວາທໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ສລ຺ລຫຸເກຫິ ຍາເນຫິ ມລ຺ລິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ ປຐມຕຣໍ ອາລປິ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ນິສີທິ. ຕໂຕ ມລ຺ລິກາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ຎາ ກິຣ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ສທ຺ໂທ ສຸໂຕ. ອຖ ນໍ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ‘ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ສພ຺ພສເຕ ປາເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄລໂລຫິເຕນ ຍຎ຺ເຎ ຍຊິເຕ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສສີ’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ປາເຓ ຄຓ຺ຫາເປສິ, ເຕນາຍໍ ມຍາ ອິຘານີໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ ສທ຺ໂທ ສຸໂຕ’’ຕິ? ໂສ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕນິຍາເມເນວ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ເອໂກຠາໂສ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຕາ ອາຫ – ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ຕວ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ປາປກມ຺ມິໂນ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອາວີກໂຣນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສູ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຕຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສຸຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວີສຕິຍາ ຂີຓາສວສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ພາຣາຓສິມຄມາສິ. ພາຣາຓສິວາສິໂນ ທ຺ເວປິ ຕໂຍປິ ພຫຸຕຣາປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກທານໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິວິຠວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ສຫາຍກາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ພຫຸຘນໍ, ເຕນ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູເປ ພຸທ຺ເຘ ຈາຣິກໍ ຈຣມາເນ ທານໍ ທສ຺ສາມ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມ, ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອໂກປິ ອວຕ຺ວາ ເຕສຸ ເອໂກ ຕາວ ເອວມາຫ – ‘‘ຕິຂິຓສຸຣໍ ປິວນ຺ຕາ ມຘຸຣມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ວິຈຣິສ຺ສາມ, ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕຜລ’’ນ຺ຕິ. ອປໂຣປິ ເອວມາຫ – ‘‘ເທວສິກໍ ຕິວສ຺ສິກຄນ຺ຘສາລິຠຕ຺ຕໍ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ວິຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອປໂຣປິ ເອວມາຫ – ‘‘ນານປ຺ປກາຣໍ ປູວຂຊ຺ຊກວິກຕິໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕາ ວິຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອປໂຣປິ ເອວມາຫ – ‘‘ສມ຺ມາ ມຍໍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ກຣິສ຺ສາມ, ‘ຘນໍ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນິຈ຺ຉມານາ ອິຕ຺ຖີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຘເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປາຣທາຣິກກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘູ’’ຕິ ສພ຺ເພວ ຕສ຺ສ ກຖາຍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິຣູປານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ຘນໍ ເປເສຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປາຣທາຣິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາວເສເສນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕິໍສາຍ ວສ຺ສສຫສ຺ເສຫິ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ປຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕິໍສາຍ ວສ຺ສສຫສ຺ເສຫິ ໂລຫກຸມ຺ຠິມຸຂໍ ປຕ຺ວາ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ໂລຫກຸມ຺ຠິເມວ ປວິຏ຺ຐາ. ‘‘ວເທຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຐມໍ ເຕ ກິໍ ສທ຺ໂທ ນາມ ສຸໂຕ’’ຕິ? ‘‘ທຸ-ອິຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຄາຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ –

‘‘ທຸຊ຺ຊີວິຕມຊີວິມ຺ຫ, ເຍ ສນ຺ເຕ ນ ທທມ຺ຫເສ;

ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂຠເຄສຸ, ທີປໍ ນາກມ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໕໓; ເປ. ວ. ໘໐໔);

ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ທຸຕິຍສທ຺ໂທ ຕຕິຍສທ຺ໂທ ຈຕຸຕ຺ຖສທ຺ໂທ ສຸໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອວເສສໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ –

‘‘ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ສພ຺ພໂສ;

ນິຣເຍ ປຈ຺ຈມານານໍ, ກທາ ອນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ນຕ຺ຖິ ອນ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອນ຺ໂຕ, ນ ອນ຺ໂຕ ປຏິທິສ຺ສຕິ;

ຕທາ ຫິ ປກຕໍ ປາປໍ, ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມາຣິສາ.

‘‘ໂສຫໍ ນູນ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຍນິໍ ລທ຺ຘານ ມານຸສິໍ;

ວທຎ຺ຎູ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກາຫາມິ ກຸສລໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໕໔-໕໖; ເປ. ວ. ໘໐໒, ໘໐໓, ໘໐໕) –

ປຏິປາຏິຍາ ອິມາ ຄາຖາ ວຕ຺ວາ ຕາສໍ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸກາມາປິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອກກເມວ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ໂລຫກຸມ຺ຠິເມວ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອາຫ.

ຣຎ຺ຎາ ກິຣ ປເສນທິໂກສເລນ ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ເຫຏ຺ຐາ ຠສ຺ສນ຺ຕິ ເອວ, ອຊ຺ຊາປິ ເອກໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕິທໍ ປາຣທາຣິກກມ຺ມໍ ນາມ, ເອກໍ ກິຣ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເອວມ຺ປິ ເນສໍ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈນກາໂລ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຫມ຺ປິ ປຣທາເຣ ສິເນຫໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ນ ລຠິໍ, ອິທານິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣທາເຣ ມານສໍ ນ ພນ຺ຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ເມ ຣຕ຺ຕິຍາ ທີຆຠາໂວ ຎາໂຕ’’ຕິ. ໂສປິ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເມ ພລວປ຺ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ຎາ ຕາວ ອຊ຺ຊ ຣຕ຺ຕິຍາ ທີຆຠາໂວ ຎາໂຕ, ອຫໍ ປນ ຫິຍ຺ໂຍ ສຍເມວ ໂຍຊນສ຺ສ ທີຆຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຣຕ຺ຕິ ທີຆາ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ໂຍຊນໍ ທີຆໍ ໂຫຕິ, ພາລສ຺ສ ປນ ສໍສາໂຣ ທີໂຆ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໐. ‘‘ທີຆາ ຊາຄຣໂຕ ຣຕ຺ຕິ, ທີຆໍ ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນໍ;

ທີໂຆ ພາລານ ສໍສາໂຣ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທີຆາຕິ ຣຕ຺ຕິ ນາເມສາ ຕິຍາມມຕ຺ຕາວ, ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ທີຆາ ໂຫຕິ, ທ຺ວິຄຸຓຕິຄຸຓາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຂາຍຕິ. ຕສ຺ສາ ທີຆຠາວໍ ອຕ຺ຕານໍ ມງ຺ກຸຓສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ເສມາໂນ ມຫາກຸສີໂຕປິ, ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ສຍມາໂນ ກາມໂຠຄີປິ ນ ຊານາຕິ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປນ ປຘານໍ ປທຫນ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ຈ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ອາສນສມີເປ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຈ, ສີສໂຣຄາທິຜຸຏ຺ໂຐ ວາ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທນາທິໍ ປຕ຺ໂຕ ວາ ເວທນາຠິຠູໂຕ ຈ, ຣຕ຺ຕິໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ ອທ຺ຘິໂກ ຈ ຊານາຕິ. ໂຍຊນນ຺ຕິ ໂຍຊນມ຺ປິ ຈຕຸຄາວຸຕມຕ຺ຕເມວ, ສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ກິລນ຺ຕສ຺ສ ທີຆໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວິຄຸຓຕິຄຸຓໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ສກລທິວສຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິລນ຺ໂຕ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຣໂຕ ຄາໂມ ກີວທູໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນາປິ ‘‘ໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂສປິ ‘‘ໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຍຊນນ຺ເຕວ ວທນ຺ຕິ, ທີຆໍ ວຕິທໍ ໂຍຊນໍ, ເອກໂຍຊນໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ວິຍ ມຎ຺ເຎຕິ. ພາລານນ຺ຕິ ອິຘໂລກປຣໂລກຕ຺ຖໍ ປນ ອຊານນ຺ຕານໍ ພາລານໍ ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ຍໍ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍເຠທໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ ສໍສາຣສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານຕໍ ສໍສາໂຣ ທີໂຆ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ເອວ ທີໂຆ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ອນມຕຄ຺ໂຄຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍສາໂຣ, ປຸພ຺ພາ ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔). ພາລານໍ ປນ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ອຕິທີໂຆເຍວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ປຸຣິໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ. ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ເຕ ສຕ຺ເຕ ພນ຺ຘນາ ໂມເຈສິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕາ ສີສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສການິ ເຄຫານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ຈິຣໍ ຊີວຕຸ ໂນ, ອຍ຺ຍາ, ມລ຺ລິກາ ເທວີ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ມລ຺ລິກາຍ ຄຸຓກຖໍ ກຖຍິໍສຸ. ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ປຓ຺ຑິຕາ ວຕາຍໍ, ມລ຺ລິກາ, ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຊນສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ອທາສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມລ຺ລິກາ, ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ເທຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອທາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາສນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ເອກໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຍ ເທວຕາຍ ອາຍາຈິ – ‘‘ສາມິ ເທວຣາຊ, ອິມສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອກສຕຣາຊາໂນ ເອກສຕອຄ຺ຄມເຫສິໂຍ, ສຈາຫໍ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິສ຺ສາມີ, ເອເຕສໍ ຄລໂລຫິເຕນ ພລິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ເທວຕາຍ ເມ ອານຸຠາເວນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ຕໍ, ພລິມສ຺ສາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໍ ຣາຊານໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອປຣມ຺ປິ ອປຣມ຺ປີຕິ ສພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄມເຫສີຫິ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄເສນສ຺ສ ນາມ ສພ຺ພກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຄຣຸຄພ຺ຠາ, ຕໍ ໂອຫາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກຊນໍ ວິສປານກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ໂສຘາເປສິ. ເທວຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ເອຕ຺ຕເກ ຣາຊາໂນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຄຫິຕາ ອິເມ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄລໂລຫິເຕນ ມຍ຺ຫໍ ພລິໍ ກາຕຸກາໂມ, ສເຈ ປນາຍໍ ເອເຕ ຆາເຕສ຺ສຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊວໍໂສ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຣຸກ຺ຂມູເລປິ, ເມ ອສຸຈິ ຠວິສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ ນິວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສາ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ‘‘ນາຫໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເທວຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາຍປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ເອວໍ ສກລຈກ຺ກວາຬເທວຕາໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາຫິປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຣາຊາ ອມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ເຎນ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິສິຏ຺ໂຐ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ເຕຫິປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕກາເລ ສກ຺ກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ອາປນ຺ເນສຸ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິສຣຓໍ ໂຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ‘‘ອຫມ຺ປິ ນໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຸປາຍໍ ປນ ເຕ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ຣຎ຺ໂຎ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄມນາກາຣໍ ທສ຺ເສຫິ. ອຖ ຕໍ ຣາຊາ ‘ເທວຕາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິວຕ຺ຕາເປສ຺ສາມິ ນ’ນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ຍາຈິສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ວເທຍ຺ຍາສິ ‘ຕ຺ວໍ ເອກສຕຣາຊາໂນ ສທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄມເຫສີຫິ ອາເນຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄລໂລຫິເຕນ ພລິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄເສນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເທວິໍ ໂອຫາຍ ອາຄໂຕ, ນາຫໍ ຕາທິສສ຺ສ ມຸສາວາທສ຺ສ ພລິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ, ‘‘ເອວໍ ກິຣ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ຕໍ ອາຓາເປສ຺ສຕິ, ສາ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຊນສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ສກ຺ໂກ ເທວຕາຍ ອິມໍ ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເທວຕາ ຕຖາ ອກາສິ.

ຣາຊາປິ ຕໍ ອາຓາເປສິ. ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊານເມວ ວນ຺ທິ. ຣາຊາ ‘‘ມຍິ ສພ຺ພຣາຊເຊຏ຺ຐເກ ຐິເຕ ສພ຺ພກນິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ກຸຊ຺ຌິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຕຍິ ປຏິພທ຺ຘໍ, ອຍໍ ປນ ເມ ສາມິໂກ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ທາຍໂກ, ອິມໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ຕໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫາຊນສ຺ສ ‘‘ເອວໍ, ຠທ຺ເທ, ເອວໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິນາ ປູເຊສິ. ປຸນ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ມໍ ນ ວນ຺ທສິ, ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ຊສິຣິທາຍິກໍ ເອວໍ ມຫານຸຠາວໍ ເທວຕໍ ກສ຺ມາ ນ ວນ຺ທສີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ຣາຊາໂນ ຄຫິຕາ, ນ ເທວຕາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ. ປຸນປິ ຕໍ ເທວຕາ ‘‘ເອວໍ, ຠທ຺ເທ, ເອວໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ປູເຊສິ. ປຸນ ສາ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ‘ເທວຕາຍ ເມ ເອຕ຺ຕກາ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ’ຕິ ວເທສິ, ອິທານິ ເຕ ເທວຕາຍ ອຸປຣິ ວາມປສ຺ເສ ຣຸກ຺ໂຂ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ໂຒ, ສາ ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ກສ຺ມາ ນາສກ຺ຂິ, ຍທິ ເອວໍ ມຫານຸຠາວາ’’ຕິ. ປຸນປິ ຕໍ ເທວຕາ ‘‘ເອວໍ, ຠທ຺ເທ, ເອວໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ປູເຊສິ.

ສາ ກຖຍມານາ ຐິຕາ ໂຣທິ ເຈວ ຫສິ ຈ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ ເທວ ເອວໍ ວເທສິ’’? ‘‘ນ ມາທິສິໂຍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ‘‘ນໍ ກິໍ ກາຣຓາ ໂຣທສິ ເຈວ ຫສສິ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ສຸຓາຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຫຎ຺ຫິ ອຕີເຕ ກຸລຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິກຸເລ ວສນ຺ຕີ ສາມິກສ຺ສ ສຫາຍກໍ ປາຫຸນກໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕຸກາມາ ‘ມໍສໍ ອາຫຣາ’ຕິ ທາສິຍາ ກຫາປຓໍ ທຕ຺ວາ ຕາຍ ມໍສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອາຄຕາຍ ‘ນຕ຺ຖິ ມໍສ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຄຫສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠາເຄ ສຍິຕາຍ ເອຬິກາຍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທສິໍ. ສາຫໍ ເອກິສ຺ສາຍ ເອຬິກາຍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກາວເສເສນ ຕສ຺ສາ ໂລມຄຓນາຍ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປຸຓິໍ, ‘ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ວຘິຕ຺ວາ ກທາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສສີ’ຕິ ເອວມຫໍ ຕວ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ໂຣທິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ເອກິສ຺ສາ ກຓ຺ຐໍ ເຉຕ຺ວານ, ໂລມຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິສໍ;

ພຫູນໍ ກຓ຺ເຐ ເຉຕ຺ວານ, ກຖໍ ກາຫສິ ຂຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ອຖ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຫສສີ’’ຕິ? ‘‘‘ເອຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຕ຺ຕາມ຺ຫີ’ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ປຸນປິ ຕໍ ເທວຕາ ‘‘ເອວໍ, ຠທ຺ເທ, ເອວໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິນາ ປູເຊສິ. ຣາຊາ ‘‘ອໂຫ ເມ ຠາຣິຍໍ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ອຍໍ ກິຣ ເອກໍ ເອຬິກໍ ວຘິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ປກ຺ກາວເສເສນ ຕສ຺ສາ ໂລມຄຓນາຍ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປຸຓິ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ວຘິຕ຺ວາ ກທາ ໂສຕ຺ຖິໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຫລ຺ລກຕເຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທຫຣທຫຣານໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສພ຺ເພ ຂມາເປຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐານເມວ ປຫິຓິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ອິທາເນວ, ມລ຺ລິກາ ເທວີ, ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ເທຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອທາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອໂຫສິ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ, ເທວີ ມລ຺ລິກາ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອຫເມວາ’’ຕິ. ເອວໍ ອຕີຕໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປາຓາຕິປາໂຕ ນາມ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໂກ. ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຫິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

‘‘ອິຘ ໂສຈຕິ ເປຈ຺ຈ ໂສຈຕິ,

ປາປກາຣີ ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂສຈຕິ;

ໂສ ໂສຈຕິ ໂສ ວິຫຎ຺ຎຕິ,

ທິສ຺ວາ ກມ຺ມກິລິຏ຺ຐມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕);

‘‘ເອວໍ ເຈ ສຕ຺ຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ທຸກ຺ຂາຍໍ ຊາຕິສມ຺ຠໂວ;

ນ ປາໂຓ ປາຓິນໍ ຫຎ຺ເຎ, ປາຓຆາຕີ ຫິ ໂສຈຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໘);

ອຎ຺ຎຕຣປຸຣິສວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຖຸ

ຈຣຎ຺ເຈ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນາ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕາ.

ເຖຣໍ ກິຣ ຣາຊຄຫໍ ນິສ຺ສາຍ ປິປ຺ປລິຄຸຫາຍໍ ວສນ຺ຕໍ ທ຺ເວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ເຕນ ກຕໍ ກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐານໍ ປຏິຍາທິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ເມ ປຏິຍາທິຕານິ, ມຸຂໍ ໂຘວຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ປາທໂຘວນນ຺ຫານາທິກາເລປິ ເອວເມວ ວທຕິ. ອິຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ມຍາ ກຕໍ ກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ໂຫຕຸ, ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸປນ຺ຕສ຺ເສວ ນ຺ຫາໂນທກໍ ຕາເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຆເຏ ກຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂກຏ຺ຐເກ ຐເປສິ, ອຸທກຕາປນຠາຊເນ ປນ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ເສເສຕ຺ວາ ອຸສຸມໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕໍ ຐເປສິ. ຕໍ ອິຕໂຣ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸສຸມໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸທກໍ ຕາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກ ຐປິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກຏ຺ຐເກ ອຸທກໍ ຐປິຕໍ, ນ຺ຫາຍຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ໂກຏ຺ຐກໍ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ອຸທກໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ ອຸທກໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ທຫໂຣ ອຄ຺ຄິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠາຊເນ ອຸຬຸງ຺ກໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ມໍ ຕຸຈ຺ຉຠາຊນໍ ອຸທ຺ຘເນ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຸຫິໍ ຄໂຕ, ອຫໍ ‘ໂກຏ຺ຐເກ ອຸທກ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອາໂຣເຈສິ’’ນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຆຏໍ ອາທາຍ ຕິຕ຺ຖໍ ອຄມາສິ. ອິຕໂຣປິ ປິຏ຺ຐິໂກຏ຺ຐກໂຕ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກ ຐເປສິ.

ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ທຫໂຣ ‘ອຸທກໍ ເມ ຕາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກ ຐປິຕໍ, ເອຖ, ຠນ຺ເຕ, ນ຺ຫາຍຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຆຏໍ ອາທາຍ ຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອສ ທຫໂຣ ອິມິນາ ກຕໍ ວຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາວ ກຕໍ ວິຍ ປກາເສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂອວາທມທາສິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ‘ອຕ຺ຕນາ ກຕເມວ ກຕ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ອກຕໍ, ຕ຺ວໍ ອິທາເນວ ‘ໂກຏ຺ຐເກ ອຸທກໍ ຐປິຕໍ, ນ຺ຫາຍຖ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຍິ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ຆຏໍ ອາທາຍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉສິ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາມ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ປສ຺ສຖ ເຖຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ອຸທກມຕ຺ຕກໍ ນາມ ນິສ຺ສາຍ ມໍ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ອິຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ປເທສໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເຖໂຣ ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ອຜາສຸກໍ ຊາຕໍ, ວິຫາເຣເຍວ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຣ ນາມ ອາຫາຣໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄວ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ. ເຖໂຣປິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ມຫນ຺ຕໍ ສຸຂຸມວຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ຄຕທຫຣສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຣຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ອກາສິ.

ເຖໂຣ ປຸນທິວເສ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ອຜາສຸກໍ ຊາຕ’ນ຺ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ທຫເຣນ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອາຫາໂຣ ເປສິໂຕ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂວ ຜາສຸກໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ວິຫາຣໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທຫຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຍາ ກິຣ ຫິຍ຺ໂຍ, ອິທໍ ນາມ ກຕໍ, ອິທໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຖເຣ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣິມທິວເສ ອຸທກມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມໍ ມຸສາວາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລ ຠຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິຍາ ຠຸຕ຺ຕກາຣຓາ ມໍ ‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວທຕິ, ວຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ, ອໂຫ ເຖຣສ຺ສ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ຊານິສ຺ສາມິສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ປຸນທິວເສ ເຖເຣ ຄາມໍ ປວິສນ຺ເຕ ສຍໍ ວິຫາເຣ ໂອຫີຍິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄຠາຊນານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ຍໍ ນ ຌາຍຕິ, ຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣນ຺ໂຕ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາໂຕ. ໂສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ມຫາຊໂນ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ – ‘‘ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ໂອວາທມຕ຺ຕໍ ອສຫນ຺ໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ປລາໂຕ’’ຕິ. ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອປຣຠາເຄ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຣາຊຄຫໂຕ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ປນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ໂອວາທມຕ຺ເຕນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ປລາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂສ ອິທາເນວ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ກຸຊ຺ຌິເຍວ. ນ ອິທາເນວ ກຸຏິໍ ທູເສຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ທູເສສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອໂກ ສິງ຺ຄິລສກຸໂຓ ກຸລາວກໍ ກຕ຺ວາ ວສິ. ອເຖກທິວສໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ເອໂກ ມກ຺ກໂຏ ສີເຕນ ກມ຺ປມາໂນ ຕໍ ປເທສໍ ອຄມາສິ. ສິງ຺ຄິໂລ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄາຖມາຫ –

‘‘ມນຸສ຺ສສ຺ເສວ ເຕ ສີສໍ, ຫຕ຺ຖປາທາ ຈ ວານຣ;

ອຖ ເກນ ນຸ ວຓ຺ເຓນ, ອຄາຣໍ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໘໑);

ມກ຺ກໂຏ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ ອຕ຺ຖິ, ຍາຍ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອຄາຣໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ສາ ເມ ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາໂມ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ມນຸສ຺ສສ຺ເສວ ເມ ສີສໍ, ຫຕ຺ຖປາທາ ຈ ສິງ຺ຄິລ;

ຍາຫຸ ເສຏ຺ຐາ ມນຸສ຺ເສສຸ, ສາ ເມ ປຎ຺ຎາ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໘໒);

ອຖ ນໍ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ຕວ ກຖໍ ຆຣາວາໂສ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄຣຫນ຺ໂຕ ສິງ຺ຄິໂລ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

‘‘ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ລຫຸຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠິໂນ;

ນິຈ຺ຈໍ ອທ຺ຘຸວສີລສ຺ສ, ສຸຂຠາໂວ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສ ກຣສ຺ສຸ ອານຸຠາວໍ, ວີຕິວຕ຺ຕສ຺ສຸ ສີລິຍໍ;

ສີຕວາຕປຣິຕ຺ຕາຓໍ, ກຣສ຺ສຸ ກຸຏວໍ ກປີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໘໓-໘໔);

ມກ຺ກໂຏ ‘‘ອຍໍ ມໍ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕໍ ລຫຸຈິຕ຺ຕໍ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິໍ ອທ຺ຘຸວສີລໍ ກໂຣຕິ, ອິທານິສ຺ສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິຠາວໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸລາວກໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ວິປ຺ປກິຣິ. ສກຸໂຓ ຕສ຺ມິໍ ກຸລາວກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ເອວ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມກ຺ກໂຏ ກຸຏິທູສກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ສິງ຺ຄິລສກຸໂຓ ກສ຺ສໂປ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ໂອວາທກ຺ຂເຓ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຸຏິໍ ທູເສສິ, ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ເອວຣູເປນ ພາເລນ ສທ຺ຘິໍ ວສນໂຕ ເອກກສ຺ເສວ ນິວາໂສ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໑. ‘‘ຈຣຎ຺ເຈ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍໍ ສທິສມຕ຺ຕໂນ;

ເອກຈຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ກຍິຣາ, ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຣນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖຈາຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມນສາຈາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍໍ ສທິສມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາຄຸເຓຫິ ອຘິກຕຣໍ ວາ ສທິສໍ ວາ ນ ລເຠຍ຺ຍ ເຈ. ເອກຈຣິຍນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ຫິ ເສຍ຺ຍໍ ລຠມາໂນ ສີລາທີຫິ ວຑ຺ຒຕິ, ສທິສໍ ລຠມາໂນ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ຫີເນນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ວສນ຺ໂຕ ເອກໂຕ ສໍໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີລາທີຫິ ປຣິຫາຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸທ຺ທຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸກມ຺ປາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໒໑; ອ. ນິ. ໓.໒໖). ຕສ຺ມາ ສເຈ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອຍໍ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ສີລາທີຫິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕມ຺ຫາ ປຸຄ຺ຄລາ ກິຎ຺ຈິ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ເອກຈຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ກຍິຣາ ເອກີຠາວເມວ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາຕິ ສຫາຍຕາ ນາມ ຈູຬສີລໍ ມຊ຺ຌິມສີລໍ ມຫາສີລໍ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓາ ວິປສ຺ສນາຄຸຓາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ. ອຍໍ ສຫາຍຕາຄຸໂຓ ພາລໍ ນິສ຺ສາຍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ, ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ປຸຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິ ນາມ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິວິຠໂວ ມຫາມຈ຺ຉຣີ ອໂຫສິ. ໂສ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ຎາຕເກ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ມູລສິຣິໍ ນາມ ຕີສຸ ເວລາສຸ ເອວໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ອິທໍ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ‘ພຫູ’’’ຕິ ມາ ສຎ຺ຎໍ ກຣິ, ວິຊ຺ຊມານໍ ຘນໍ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ນວໍ ຘນໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ເອເກກມ຺ປິ ຫິ ກຫາປຓໍ ວຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຂີຍເຕວ. ຕສ຺ມາ –

‘‘ອຎ຺ຊນານໍ ຂຍໍ ທິສ຺ວາ, ອຸປຈິການຎ຺ຈ ອາຈຍໍ;

ມຘູນຎ຺ຈ ສມາຫາຣໍ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຆຣມາວເສ’’ຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈ ມຫານິຘິໂຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘນນິສ຺ສິໂຕ ມຈ຺ເຉຣມລມລິໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ນຄຣສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ທ຺ວາຣຄາມເກ ຈຓ຺ຑາລານໍ ກຸລສຫສ຺ສໍ ປຏິວສຕິ. ຕຕ຺ເຖກິສ຺ສາ ຈຓ຺ຑາລິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕມສ຺ສ ມູລສິຣິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຕມ຺ປິ ຈຓ຺ຑາລກຸລສຫສ຺ສໍ ເອກໂຕວ ຠຕິຍາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວມານໍ ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເນວ ຠຕິໍ ລຠຕິ, ນ ຍາປນມຕ຺ຕໂຕ ປຣໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑມ຺ປິ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ເອຕຣຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ປິຓ຺ຑຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠາມ, ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕເຣ ກາຬກຓ຺ຓິຍາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຍາວ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ວິສຸໍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ກາຬກຓ຺ຓີ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມາຕຣໍ ນີຫຣິໍສຸ.

ສາປິ ຍາວສ຺ສາ ໂສ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ, ຕາວ ຍາປນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກິຈ຺ເຉນ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖາ ຈ ປາທາ ຈ ອກ຺ຂີນິ ຈ ກຓ຺ຓາ ຈ ນາສາ ຈ ມຸຂຎ຺ຈ ຍຖາຐາເນ ນ ອເຫສຸໍ. ໂສ ເອວຣູເປນ ອງ຺ຄເວກລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປໍສຸປິສາຈໂກ ວິຍ ອຕິວິຣູໂປ ອໂຫສິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕໍ ມາຕາ ນ ປຣິຈ຺ຈຊິ. ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິຕປຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສິເນໂຫ ພລວາ ໂຫຕິ. ສາ ຕໍ ກິຈ຺ເຉນ ໂປສຍມານາ ຕໍ ອາທາຍ ຄຕທິວເສ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ເຄເຫ ກຕ຺ວາ ສຍເມວ ຄຕທິວເສ ຠຕິໍ ລຠຕິ. ອຖ ນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາເລ ສາ ກປາລກໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ມຍໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ຕາ, ອິທານິ ນ ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ໂປເສຕຸໍ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ປຏິຍຕ຺ຕຠຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວາຫີ’’ຕິ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຆຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິກາເລ ນິວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາຕິສ຺ສໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ຕີສຸ ປນ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ນ ໂກຈິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ມູລສິຣິເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ຕກາ ທິສ຺ວາ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຫທຍາ ປໂຣທິໍສຸ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິປຸຣິສາ ‘‘ນິກ຺ຂມ ກາຬກຓ຺ຓີ’’ຕິ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຂິປິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຏ຺ໂຐ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຖໂຣ ມູລສິຣິໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ອຖ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕິ. ສຕ຺ຖາ ມູລສິຣິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຊານາສິ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ປິຕາ ເຕ ອານນ຺ທເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອສທ຺ທຫນ຺ຕໍ ‘‘ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ປຎ຺ຈ ມຫານິຘິໂຍ ອາຈິກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສທ຺ທຫາເປສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຣຓໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໒. ‘‘ປຸຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖິ ຘນມ຺ມຕ຺ຖິ, ອິຕິ ພາໂລ ວິຫຎ຺ຎຕິ;

ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ຘນ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຸຕ຺ຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ຘນໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ອິຕິ ພາໂລ ປຸຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ເຈວ ຘນຕຓ຺ຫາຍ ຈ ຫຎ຺ຎຕິ ວິຫຎ຺ຎຕິ ທຸກ຺ຂຍຕິ, ‘‘ປຸຕ຺ຕາ ເມ ນສ຺ສິໍສູ’’ຕິ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ‘‘ນສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ‘‘ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ຘເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ຉຫາກາເຣຫິ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ເຕ ໂປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ຖລຊລປຖາທີສຸ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ‘‘ຘນໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ວິຫຎ຺ຎເຕວ. ເອວໍ ວິຫຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິ ເຕນ ວິຆາເຕນ ທຸກ຺ຂິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຸຂິຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິ, ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ມາຣຓນ຺ຕິກາຫິ ເວທນາຫິ ອຄ຺ຄິຊາລາຫິ ວິຍ ປຣິຑຍ຺ຫມານສ຺ສ ຉິຊ຺ຊມາເນສຸ ສນ຺ຘິພນ຺ຘເນສຸ, ຠິຊ຺ຊມາເນສຸ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາເຏສຸ ນິມີເລຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອິຘໂລກໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາປິ ທິວເສ ທິວເສ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ໂປສິໂຕປິ ສຫາຍຠາເວນ ທຸກ຺ຂປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິ. ກຸໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ຘນໍ ປຸຕ຺ຕາ ວາ ຘນໍ ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກິເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິໂນປິ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຘນໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວາ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ, ອິທານິ ວາ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ກຸໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ຘນໍ. ປຸຕ຺ຕາ ວາ ຘນໍ ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກິໍ ທຸກ຺ຂໍ ຫຣິໍສຸ, ກິໍ ວາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສູຕິ.

ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ຄຓ຺ຐິເຠທກໂຈຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ພາໂລຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຐິເຠທກໂຈເຣ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອໂກ ຘມ຺ມກຖໍ ອສ຺ໂສສິ, ເອໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ໂອໂລເກສິ. ເຕສຸ ເອໂກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມາໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ, ອິຕໂຣ ເອກສ຺ສ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈມາສກມຕ຺ຕໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ເຄເຫ ປາກຠຕ຺ຕໍ ຊາຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ເຄເຫ ນ ປຈ຺ຈຕິ. ອຖ ນໍ ສຫາຍກໂຈໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຍມາໂນ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຕິປຓ຺ຑິຕຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ປາກຠຕ຺ຕມູລມ຺ປິ ນ ນິປ຺ຜາເທສີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ປນ ‘‘ພາລຠາເວເນວ ວຕາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຠາວໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຕຸໍ ຎາຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໓. ‘‘ໂຍ ພາໂລ ມຎ຺ຎຕິ ພາລ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑິໂຕ ວາປິ ເຕນ ໂສ;

ພາໂລ ຈ ປຓ຺ຑິຕມານີ, ສ ເວ ‘ພາໂລ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ພາໂລຕິ ໂຍ ອນ຺ຘພາໂລ ອປຓ຺ຑິໂຕ ສມາໂນ ‘‘ພາໂລ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພາລ຺ຍໍ ພາລຠາວໍ ມຎ຺ຎຕິ ຊານາຕິ. ເຕນ ໂສຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຓ຺ຑິໂຕ ວາປິ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິຕສທິໂສ ວາ. ໂສ ຫິ ‘‘ພາໂລ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຊານມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ເຕນ ປຓ຺ຑິຕຠາວຕ຺ຖາຍ ໂອວທິຍມາໂນ ອນຸສາສິຍມາໂນ ຕໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ວາ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ ວາ. ສ ເວ ພາໂລຕິ ໂຍ ຈ ພາໂລ ສມາໂນ ‘‘ໂກ ອຎ຺ໂຎ ມຍາ ສທິໂສ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ວາ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ ວິນຍຘໂຣ ວາ ຘຸຕງ຺ຄຘໂຣ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ປຓ຺ຑິຕມານີ ໂຫຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ອນຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ອປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ເນວ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕິ, ເອກນ຺ຕພາລຠາວເມວ ປາປຸຓາຕິ. ໂສ ຄຓ຺ຐິເຠທກໂຈໂຣ ວິຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສ ເວ ‘ພາໂລ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອິຕຣສ຺ສ ຎາຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຊໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓີຕິ.

ຄຓ຺ຐິເຠທກໂຈຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຍາວຊີວມ຺ປິ ເຈ ພາໂລຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ມຫາເຖເຣສຸ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາເຖໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຂນ຺ຘາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຊານມານໍ ‘‘ໂກ ເອໂສ, ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວສມາໂນ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໔. ‘‘ຍາວຊີວມ຺ປິ ເຈ ພາໂລ, ປຓ຺ຑິຕໍ ປຍິຣຸປາສຕິ;

ນ ໂສ ຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ, ທພ຺ພີ ສູປຣສໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພາໂລ ນາເມສ ຍາວຊີວມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ພຸທ຺ຘວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ວາ ‘‘ອຍໍ ຈາໂຣ, ອຍໍ ວິຫາໂຣ, ອຍໍ ອາຈາໂຣ, ອຍໍ ໂຄຈໂຣ, ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘຘມ຺ມໍ ວາ ນ ຊານາຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ທພ຺ພີ ສູປຣສໍ ຍຖາຕິ. ຍຖາ ຫິ ທພ຺ພີ ຍາວ ປຣິກ຺ຂຍາ ນານປ຺ປກາຣາຍ ສູປວິກຕິຍາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕມານາປິ ‘‘ອິທໍ ໂລຓິກໍ, ອິທໍ ອໂລຓິກໍ, ອິທໍ ຕິຕ຺ຕກໍ, ອິທໍ ຂາຣິກໍ, ອິທໍ ກຏຸກໍ, ອິທໍ ອມ຺ພິລໍ, ອິທໍ ອນມ຺ພິລໍ, ອິທໍ ກສາວ’’ນ຺ຕິ ສູປຣສໍ ນ ຊານາຕິ, ເອວເມວ ພາໂລ ຍາວຊີວມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕໍ ປຍິຣຸປາສມາໂນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຘມ຺ມໍ ນ ຊານາຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ.

ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຕິໍສມຕ຺ຕປາເວຍ຺ຍກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ເຈ ວິຎ຺ຎູຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ປາເວຍ຺ຍເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕສຎ຺ຫິ ຠຄວາ ອິຕ຺ຖິໍ ປຣິເຍສນ຺ຕານໍ ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕທາ ເຕ ສພ຺ເພວ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມານາ ປຸນປິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ຄຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອໂຫ ວຕິເມຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຂິປ຺ປເມວ ຘມ຺ໂມ ວິຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ອິເມ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ສຫາຍກາ ຘຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຑິລຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໖.໘໘ ອາທໂຍ) ມຫາຕຸຓ຺ຑິລສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ຂິປ຺ປເມວ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ສມາທິຍິໍສຸ, ເຕ ເຕເນວ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ເອຕຣຫິ ນິສິນ຺ນາສເນເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໕. ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ເຈ ວິຎ຺ຎູ, ປຓ຺ຑິຕໍ ປຍິຣຸປາສຕິ;

ຂິປ຺ປໍ ຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ, ຊິວ຺ຫາ ສູປຣສໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ວິຎ຺ຎູ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ເຈ ອຎ຺ຎໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ປຍິຣຸປາສຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຂິປ຺ປເມວ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ. ຕໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ຍຖາ ນາມ ອນຸປຫຕຊິວ຺ຫາປສາໂທ ປຸຣິໂສ ຣສວິຊານນຕ຺ຖໍ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ເອວ ໂລຓິກາທິເຠທໍ ຣສໍ ວິຊານາຕິ, ເອວໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ຂິປ຺ປເມວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມມ຺ປິ ວິຊານາຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຕິໍສມຕ຺ຕປາເວຍ຺ຍກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ຈຣນ຺ຕິ ພາລາ ທຸມ຺ເມຘາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ອຸທາເນ (ອຸທາ. ໔໓) ອາຄຕເມວ.

ຕທາ ຫິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຕຸກາໂມ ປຣິສມຊ຺ເຌ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນກາເລ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ປາກຏໍ ກາຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕວ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘ, ຕ຺ວໍ ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ ມນຸສ຺ສວຣາໂກ, ອຫໍ ເຕ ອປຣິຍນ຺ຕໍ ຘນໍ ທສ຺ສາມິ, ‘ພຸທ຺ໂຘ ນ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ນ ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ ນ ສງ຺ໂຆ, ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ອລໍ ເມ ຘມ຺ເມນ, ອລໍ ເມ ສງ຺ເຆນາ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ສກ຺ໂກ’’ຕິ. ອນ຺ຘພາລ, ອຫິຣິກ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປ, ຕ຺ວໍ ມໍ ‘‘ທຸຄ຺ຄໂຕ ທລິທ຺ໂທ ກປໂຓ’’ຕິ ວເທສິ, ເນວາຫໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ, ນ ທລິທ຺ໂທ, ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຫມສ຺ມິ ມຫທ຺ຘໂນ –

‘‘ສທ຺ຘາຘນໍ ສີລຘນໍ, ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຍໍ ຘນໍ;

ສຸຕຘນຎ຺ຈ ຈາໂຄ ຈ, ປຎ຺ຎາ ເວ ສຕ຺ຕມໍ ຘນໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ເອເຕ ຘນາ ອຕ຺ຖິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ;

‘ອທລິທ຺ໂທ’ຕິ ຕໍ ອາຫຸ, ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໕-໖) –

ອິມານິ ເມ ສຕ຺ຕວິຘອຣິຍຘນານິ ສນ຺ຕິ, ເຍສຎ຺ຫິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຘນານິ ສນ຺ຕິ, ນ ເຕ ພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ‘‘ທລິທ຺ທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂອຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຈນປຏິວຈນໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ນ ໂຂ, ສກ຺ກ, ສກ຺ກາ ຕາທິສານໍ ສເຕນປິ ສຫສ຺ເສນປິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິໍ ‘ພຸທ຺ໂຘ ນ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ວາ, ‘ຘມ຺ໂມ ນ ຘມ຺ໂມ’ຕິ ວາ, ‘ສງ຺ໂຆ ນ ສງ຺ໂຆ’ຕິ ວາ ກຖາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘປິ ໂຂ ກຸຏ຺ຐິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສມ຺ໂມທມາໂນ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ນໍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ ຄາວີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ.

ສາ ກິຣ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ປຸກ຺ກຸສາຕິກຸລປຸຕ຺ຕໍ, ພາຫິຍໍ ທາຣຸຈີຣິຍໍ, ຕມ຺ພທາຐິກໂຈຣຆາຕກໍ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ ອເນກສເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ຄາວີ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ເຕ ກິຣ ອຕີເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ນຄຣໂສຠິນິໍ ຄຓິກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ທິວສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ເອວໍ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ອິມິສ຺ສາ ອມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນໍ ກຫາປຓສຫສ຺ສຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຈ ປສາຘນຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ສາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ນິລ຺ລຊ຺ຊາ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິຕ຺ວາ ອິທານິ ມໍ ມາເຣຕຸກາມາ, ຊານິສ຺ສາມິ ເນສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເຕຫິ ມາຣິຍມານາ ‘‘ອຫໍ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາ ມໍ ເອເຕ ມາເຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເຕ ມາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິເມ ມາເຣສິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ເກນ ຈ ກາຣເຓນ ກຸຏ຺ຐິຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວຎ຺ຈ ຕຄຣສິຂິປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ອປສພ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ອິທານິ ກຸຏ຺ຐິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ກຏຸກວິປາກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໖. ‘‘ຈຣນ຺ຕິ ພາລາ ທຸມ຺ເມຘາ, ອມິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕນາ;

ກໂຣນ຺ຕາ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ຍໍ ໂຫຕິ ກຏຸກປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຣນ຺ຕີຕິ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ອກຸສລເມວ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ພາລາຕິ ອິຘໂລກຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣໂລກຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕາ ອິຘ ພາລາ ນາມ. ທຸມ຺ເມຘາຕິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ. ອມິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອມິຕ຺ຕຠູເຕນ ວິຍ ເວຣິນາ ຫຸຕ຺ວາ. ກຏຸກປ຺ຜລນ຺ຕິ ຕິຂິຓຜລໍ ທຸກ຺ຂຜລນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກສ຺ສກວຕ຺ຖຸ

ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘູຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກສ຺ສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ອວິທູເຣ ເອກໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສຕິ. ໂຈຣາ ອຸທກນິທ຺ຘມເນນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຑ຺ຒກຸເລ ອຸມງ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກນິທ຺ຘມເນເນວ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເອໂກ ໂຈໂຣ ເຕ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເອກໍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂອວຏ຺ຏິກໂຕ ປຕມານໍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ກສ຺ສກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມາໂນ ອິທໍ ອທ຺ທສ – ‘‘ອຍໍ ກສ຺ສໂກ ປາໂຕວ ກສິຕຸໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ຠຓ຺ຑສາມິກາ ໂຈຣານໍ ອນຸປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວຏ຺ຏິກໂຕ ປຕມານໍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ທິສ຺ວາ ເອຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ສກ຺ຂີ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍປິສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສປິ ກສ຺ສໂກ ປາໂຕວ ກສິຕຸໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ກສ຺ສໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ກສິຕຸໍ ອາຣຠິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກາຍ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ອາສີວິໂສ’’ຕິ. ‘‘ປສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຆຣວິໂສ’’ຕິ.

ກສ຺ສໂກ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ເວລາຍ ວາ ອເວລາຍ ວາ ວິຈຣຓຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາສີວິໂສ ກິເຣຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ‘‘ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປໂຕທລຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ຄໂຕ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ນິວຕ຺ໂຕ, ອພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ປໍສຸນາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຸນ ກສິຕຸໍ ອາຣຠິ. ມນຸສ຺ສາ ຈ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ເຄເຫ ໂຈເຣຫິ ກຕກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາ ປທານຸປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂຈເຣຫິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ຠາຊິຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ກສ຺ສກສ຺ສ ປທວລຎ຺ຊໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ເຕ ຕສ຺ສ ປທານຸສາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ປໍສຸໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ຖວິກໍ ອາທາຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເຄຫໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ກສມາໂນ ວິຍ ວິຈຣສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຘໍ ອາຓາເປສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ຕໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກສາຫິ ຕາເຬນ຺ຕາ ອາຆາຕນໍ ນຍິໍສຸ. ໂສ ກສາຫິ ຕາຬິຍມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສານນ຺ທ, ອາສີວິໂສຕິ, ປສ຺ສາມິ ຠຄວາ ໂຆຣວິໂສ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ຕ຺ວໍ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ກຖໍ ກເຖສິ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ – ‘‘ຣາຊານໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠມາໂນ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກຖຍິໍສຸ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກເຖສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ໂຈໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກສນຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠເຓ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສກ຺ຂິໍ ອປທິສຕິ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕຸໍ, ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠຄວາ ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອຕສ຺ສ ກສ຺ສກສ຺ສ ກສນຏ຺ຐານໍ ຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ໂວ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ທິສ຺ວາ ກິໍ ອໂວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິທໍ ນາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຈາຍໍ ປຸຣິໂສ ຕຸມ຺ຫາທິສໍ ອປທິສໍ ນາກຣິສ຺ສ, ນ ຊີວິຕໍ ອລຠິສ຺ສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ກຖິຕກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕນ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອຫມ຺ປິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ, ປຓ຺ຑິເຕນ ນາມ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉານຸຕປ຺ປໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໗. ‘‘ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘຸ, ຍໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຕປ຺ປຕິ;

ຍສ຺ສ ອສ຺ສຸມຸໂຂ ໂຣທໍ, ວິປາກໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສມຕ຺ຖໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກ຺ຂເຓ ອນຸຕປ຺ປຕິ ອນຸໂສຈຕິ, ຕໍ ກຕໍ ນ ສາຘຸ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ຍສ຺ສ ອສ຺ສຸມຸໂຂຕິ ຍສ຺ສ ອສ຺ສູຫິ ຕິນ຺ຕມຸໂຂ ໂຣທນ຺ໂຕ ວິປາກໍ ອນຸໂຠຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ກສ຺ສໂກ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ກສ຺ສກວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສຸມນມາລາກາຣວຕ຺ຖຸ

ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘູຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸມນໍ ນາມ ມາລາກາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເທວສິກໍ ພິມ຺ພິສາຣຣາຊານໍ ປາໂຕວ ອຏ຺ຐຫິ ສຸມນປຸປ຺ຜນາຬີຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ລຠຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຠຄວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫຕາ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ມຫຕິຍາ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຠຄວາ ຫິ ເອກທາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ຈີວເຣນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ວິຍ ຈຣຕິ ຕິໍສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ, ເອກທາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸປ຺ປເວສນາທີສຸ ວິຍ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ສຣີຣໂຕ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ມຫຕິຍາ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ມາລາກາໂຣ ຠຄວໂຕ ຣຕນຄ຺ຆິຍສທິສໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສຣີຣໂສຠຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖຸ ອຘິກາຣໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມານິ ຣຎ຺ໂຎ ນິພທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐານປຸປ຺ຜານິ, ຣາຊາ ອິມານິ ອລຠນ຺ໂຕ ມໍ ພນ຺ຘາເປຍ຺ຍ ວາ ຆາຕາເປຍ຺ຍ ວາ ຣຏ຺ຐໂຕ ວາ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກໂຣມີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຣາຊາ ມໍ ຆາເຕຕຸ ວາ ພນ຺ຘາເປຕຸ ວາ ຣຏ຺ຐໂຕ ປພ຺ພາເຊຕຸ ວາ, ໂສ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ທທມາໂນປິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຊີວິຕມຕ຺ຕໍ ຘນໍ ທເທຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖຸປູຊາ ປນ ເມ ອເນກາສຸ ກປ຺ປໂກຏີສຸ ອລໍ ຫິຕາຍ ເຈວ ສຸຂາຍ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິ.

ໂສ ‘‘ຍາວ ເມ ປສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຕິກຸຏຕິ, ຕໍ ຕາວເທວ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊສິ. ກຖໍ? ປຐມໍ ຕາວ ທ຺ເວວ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຂິປິ, ຕາ ອຸປຣິມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອປຣາ ທ຺ເວ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ຂິປິ, ຕາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖປສ຺ເສນ ມາລາປຏຈ຺ຉນ຺ເນນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອປຣາ ທ຺ເວ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ຂິປິ, ຕາ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອປຣາ ທ຺ເວ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ຂິປິ, ຕາ ວາມຫຕ຺ຖປສ຺ເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອວໍ ອຏ຺ຐ ນາຬິໂຍ ອຏ຺ຐ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ຕຖາຄຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ປຸຣໂຕ ຄມນທ຺ວາຣມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ. ປຸປ຺ຜານໍ ວຓ຺ຏານິ ອນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ, ປຕ຺ຕານິ ພຫິມຸຂານິ. ຠຄວາ ຣຊຕປຕ຺ຕປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ປຸປ຺ຜານິ ອຈິຕ຺ຕການິປິ ສຈິຕ຺ຕກໍ ນິສ຺ສາຍ ສຈິຕ຺ຕການິ ວິຍ ອຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຐິຕຐິຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣໂຕ ສຕສຫສ຺ສວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຣໍສິໂຍ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ ວາມໂຕ ຈ ສີສມຕ຺ຖກໂຕ ຈ ນິຣນ຺ຕຣໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕຣໍສີສຸ ເອກາປິ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ອປລາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຣຸຓຕາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາຓາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ເອວ ຘາວນ຺ຕິ. ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິ. ອນ຺ໂຕນຄເຣ ນວ ໂກຏິໂຍ, ພຫິນຄເຣ ນວ ໂກຏິໂຍຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ໂກຏີສຸ ເອໂກປິ ປຸຣິໂສ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ມຫາຊໂນ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ເຈລຸກ຺ເຂປສຫສ຺ສານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ມາລາກາຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາເຓ ນຄເຣ ເຠຣິຈຣຓມຄ຺ເຄເນວ ອຈຣິ. ມາລາກາຣສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຍ ປີຕິຍາ ປຣິປູຣິ.

ໂສ ໂຖກຎ຺ເຎວ ຕຖາຄເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຣເສ ນິມຸຄ຺ໂຄ ວິຍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉປຈ຺ຉິເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຫໍ ປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາ ມໍ ຆາເຕຕຸ ວາ ຣຏ຺ຐໂຕ ວາ ນີຫຣຕຸ, ອຫໍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊສິໍ, ສພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ອຏ຺ຐ ມຸຏ຺ຐິໂຍວ ອເຫສຸໍ, ເອວຣູປາ ນາມ ປູຊາ ຊາຕາ. ມຫາຊໂນ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສຫສ຺ສານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຈຣຕິ, ໂຍ ເອສ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອໂສ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ອນ຺ຘພາລຕາຍ ເອວຣູເປ ປາຏິຫາຣິເຍ ປສາທໍ ນາມ ອຊເນຕ຺ວາ ຕໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາໂນ ນາມ ຈຓ຺ຑາ, ສກິໍ ກຸທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ເຉທເນນ ພຫຸມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຍາ ກຕກມ຺ເມນ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອນຕ຺ໂຖ ສິຍາ’’ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ອາທາຍ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ອາຫ – ‘‘ມມ ສາມິໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐານປຸປ຺ເຜຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ກຫໍ ປຸປ຺ຜານີ’ຕິ ມຍາ ປຸຏ຺ໂຐ ອິທໍ ນາມ ວເທສິ, ອຫໍ ຕໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘ຣາຊາໂນ ນາມ ຈຓ຺ຑາ, ສກິໍ ກຸທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ເຉທເນນ ພຫຸມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຍາ ກຕກມ຺ເມນ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອນຕ຺ໂຖ ສິຍາ’ຕິ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອິຘາຄຕາ, ເຕນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ສຸກຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ທຸກ຺ກຏໍ ວາ, ຕສ຺ເສເວຕໍ, ມຍາ ຕສ຺ສ ຉຑ຺ຑິຕຠາວໍ ຊານາຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ ອນ຺ຘພາລາ, ເອວຣູເປ ຄຸເຓ ປສາທໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ກິໍ ວເທສິ, ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐານປຸປ຺ເຜຫິ ເຕນ ປູຊາ ກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເຕ ກຕໍ ຕໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິຍາ, ມມ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊາກາຣສ຺ສ ອຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣິ.

ສຕ຺ຖາ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທໍ ຎຕ຺ວາ ເຠຣິຈຣຓວີຖິຍາ ນຄຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຄຫໍ ປເວເສຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຣາຊງ຺ຄເຓເຍວ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສີຆໍ ມຓ຺ຑປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມຓ຺ຑປໍ ກາຣາເປສິ. ນິສີທິ ສຕ຺ຖາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ກສ຺ມາ ປນ ສຕ຺ຖາ ຣາຊເຄຫໍ ນ ປາວິສິ?

ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍໍ, ມຫາຊໂນ ມໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ມາລາກາຣສ຺ສ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຣາຊງ຺ຄເຓ ປນ ມໍ ນິສິນ຺ນໍ ມຫາຊໂນ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ມາລາກາຣສ຺ສ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຄຸຓວນ຺ຕານຎ຺ຫິ ຄຸຓໍ ພຸທ຺ຘາ ເອວ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອວເສສຊໂນ ຄຸຓວນ຺ຕານໍ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຣາຍຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸປ຺ຜປຏາ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ມຫາຊໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາເຣສິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນາຫາເຣນ ປຣິວິສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຈຕູຫິ ປຸປ຺ຜປເຏຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ມຫາຊເນນ ປຣິວຸໂຕ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ມາລາກາຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມມ ອາຫຣິຕປຸປ຺ເຜຫິ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມາລາກາໂຣ ‘‘ຣາຊາ ມໍ ຆາເຕຕຸ ວາ ຣຏ຺ຐໂຕ ວາ ປພ຺ພາເຊຕູຕິ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປູເຊສິໍ ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຫາປຸຣິໂສ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຫຕ຺ຖີ ຈ ອສ຺ເສ ຈ ທາເສ ຈ ທາສິໂຍ ຈ ມຫາປສາຘນານິ ຈ ອຏ຺ຐ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ຈ ຣາຊກຸລໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອຏ຺ຐ ນາຣິໂຍ ຈ ອຏ຺ຐ ຄາມວເຣ ຈາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ນາມ ທານໍ ອທາສິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ປາໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ສີຫນາທສຫສ຺ສານິ ເຈວ ເຈລຸກ຺ເຂປສຫສ຺ສານິ ຈ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ມາລາກາຣສ຺ສ ວິປາໂກ’’ຕິ? ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອິມິນາ ມາລາກາເຣນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມາ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ, ອຍຎ຺ຫິ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເອວໍ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ –

‘‘ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນ ຄມິສ຺ສຕິ;

ຐຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ, ຜລໍ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມຸໂນ;

ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສຸມໂນ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. –

ອາຫ. ສຕ຺ຖຸ ປນ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປວິສນກາເລ ຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ປຕິໍສຸ. ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມາລາກາຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ຘຣມານກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ນາມ ລຠຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຄມນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄມເນນ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉານຸຕປ຺ປໍ ນ ໂຫຕິ, ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກ຺ຂເຓ ໂສມນສ຺ສເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໘. ‘‘ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘຸ, ຍໍ ກຕ຺ວາ ນານຸຕປ຺ປຕິ;

ຍສ຺ສ ປຕີໂຕ ສຸມໂນ, ວິປາກໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍໍ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕີນຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສມຕ຺ຖໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນານຸຕປ຺ປຕິ, ອຖ ໂຂ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມເຍວ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກ຺ຂເຓເຍວ ປີຕິເວເຄນ ປຕີໂຕ ໂສມນສ຺ສເວເຄນ ຈ ສຸມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິປາກໍ ປຏິເສວຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘຸ ຠທ຺ທກນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ສຸມນມາລາກາຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓຕ຺ເຖຣີວຕ຺ຖຸ

ມຘຸວາ ມຎ຺ຎຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓຕ຺ເຖຣິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຸຣຸມານາ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ນີລຸປ຺ປລຄພ຺ຠສມານວຓ຺ຓຕາຍ ຈສ຺ສາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖສ຺ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊາໂນ ຈ ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ – ‘‘ຘີຕຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທຕູ’’ຕິ. ອປຫິຓນ຺ໂຕ ນາມ ນາໂຫສິ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສພ຺ເພສໍ ມນໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຸປາຍໍ ປເນກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉິມຠວິກຕ຺ຕາ ຕໍ ວຈນໍ ສີເສ ອາສິຕ຺ຕໍ ສຕປາກເຕລໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ປິຕຣໍ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສຍໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາຍ ເອວ ອຸໂປສຖາຄາເຣ ກາລວາໂຣ ປາປຸຓິ. ສາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທີປສິຂາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຐິຕາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອໂລກຍມານາ ເຕໂຊກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເມວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ເຈວ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ຈ.

ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຘວນໍ ປາວິສິ. ຕທາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ສາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ມາຕຸລປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສາ ນນ຺ທມາຓໂວ ນາມ ຄິຫິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣິຍາ ອາຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອນ຺ຘວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຸຏິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈເກ ນິລີໂນ ເຖຣິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ມຎ຺ຈເກ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕາຍ ພຫິ ອາຕປໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸປເຖ ອນ຺ຘກາເຣ ອວິຄເຕເຍວ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ‘‘ມາ ນສ຺ສິ ພາລ, ມາ ນສ຺ສິ ພາລາ’’ຕິ ເຖຣິຍາ ວາຣິຍມາໂນເຍວ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຖິຕກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ອຖສ຺ສ ອຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ວິຍ ມຫາປຖວີ ທ຺ເວຘາ ຠິຊ຺ຊິ. ໂສ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາອວີຈິມ຺ຫິ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຖຣີປິ ຕມຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂູນີ ອຸປາສກອຸປາສິກາສຸ ໂຍ ໂກຈິ ພາໂລ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມຘຸສກ຺ຂຣາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ເທວ ມຘຸຣຣສໍ ຂາທມາໂນ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ ວິຍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໙. ‘‘ມຘຸວາ ມຎ຺ຎຕິ ພາໂລ, ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕິ ປາປໍ, ພາໂລ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຘຸວາຕິ ພາລສ຺ສ ຫິ ປາປໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ມຘຸ ວິຍ ມຘຸຣຣສໍ ວິຍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອິຕິ ນໍ ໂສ ມຘຸໍວ ມຎ຺ຎຕິ. ຍາວາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ. ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວາ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ວິປາກໍ ນ ເທຕິ, ຕາວ ນໍ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ. ຍທາ ຈາຕິ ຍທາ ປນສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກຍິຣມານສ຺ສ, ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ນິຣຍາທີສຸ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ປາປໍ ປຈ຺ຈຕິ, ອຖ ໂສ ພາໂລ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ.