໖. ປຓ຺ຑິຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຣາຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນິຘີນໍວ ປວຕ຺ຕາຣນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຘຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຣິຕກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມຸຂໂຘວນາທີນິ ທທນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວສິ. ຠິກ຺ຂູປິ ນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ປນ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມາໂນ ກິໂສ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຣຫາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ລຠສິ ເນສໍ ສນ຺ຕິກາ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຫາຣມຕ຺ຕໍ ລຠາມິ, ນ ປນ ມໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອິມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ສຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຣາມິ, ອຍໍ ເມ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຫຏໍ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ທາເປສິ, ອິມມສ຺ສາຫໍ ອຘິກາຣໍ ສຣາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ກຕູປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ອາສນໍ ປາປຸຓາຕິ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິປິ ກິລມຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ, ອຠິກ຺ຂຓຎ຺ຈ ນໍ ‘‘ອິທໍ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ໂສ ສຸວໂຈ ອໂຫສິ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ. ຕສ຺ມາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສຸວໂຈ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຕ ອນ຺ເຕວາສິໂກ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິວິຍ ສຸວໂຈ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ໂທເສ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ກຸທ຺ຘປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວຣູເປ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ລຠນ຺ໂຕ ກິຕ຺ຕເກ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ພຫຸເກປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍເມວາ’’ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີ, ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣໍ ສຣິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ເຖໂຣປິ ໂອວາທກ຺ຂໂມ ໂອວາທກ຺ຂມເມວ ລຠີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ –

‘‘ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ, ປຫຏ຺ຐາ ມຫຕີ ຈມູ;

ໂກສລໍ ເສນາສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ, ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ອຄາຫຍິ.

‘‘ເອວໍ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ;

ຠາວຍໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ;

ປາປຸເຓ ອນຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໑-໑໒) –

ອິມໍ ທຸກນິປາເຕ ອລີນຈິຕ຺ຕຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ວຑ຺ຒກີຫິ ປາທສ຺ສ ອໂຣຄກຣຓຠາເວນ ກຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ພເສຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂປຕກສ຺ສ ທາຍໂກ ເອກຈາຣິໂກ ຫຕ຺ຖີ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສີຕິ ເອວໍ ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ຊາຕກໍ ກເຖຕ຺ວາ ຣາຘຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຣາເຘນ ວິຍ ສຸວເຈນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອວທິຍມາເນນປິ ນ ກຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ, ໂອວາທທາຍໂກ ປນ ນິຘິອາຈິກ຺ຂຓໂກ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໖. ‘‘ນິຘີນໍວ ປວຕ຺ຕາຣໍ, ຍໍ ປສ຺ເສ ວຊ຺ຊທສ຺ສິນໍ;

ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິໍ ເມຘາວິໍ, ຕາທິສໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊ;

ຕາທິສໍ ຠຊມານສ຺ສ, ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິຘີນນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕານໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິປູຣານໍ ນິຘິກຸມ຺ຠີນໍ. ປວຕ຺ຕາຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຉຊີວິເກ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສ ອນຸກມ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ສຸເຂນ ຊີວນູປາຍໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕາຣໍ ວິຍ. ວຊ຺ຊທສ຺ສິນນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຊ຺ຊທສ຺ສິໂນ ‘‘ອິມິນາ ນໍ ອສາຣຸປ຺ເປນ ວາ ຂລິເຕນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣນ຺ຘຄເວສໂກ ຈ, ອຎ຺ຎາຕໍ ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຎາຕໍ ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ສີລາທີນມສ຺ສ ວຸທ຺ຘິກາມຕາຍ ຕໍ ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ໂອໂລກເນນ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິໂຕ ຈ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາປິ ໂປເຖຕ຺ວາປິ ນິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕ ໂກປໍ ນ ກໂຣຕິ, ປມຸທິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູເປ ປຸຄ຺ຄເລ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕ ໂກໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ຕຸຏ຺ເຐເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫນ຺ຕໍ ໂວ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ເຕຫິ ປຸນປິ ມໍ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປວາເຣຕພ຺ພເມວ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິນ຺ຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມຸໂຂທກທານາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ສເຈ ນໍ ວກ຺ຂາມິ, ນ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ປຣິຫານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ກຈວຣໍ ອາກິຣຕິ. ໂຍ ປນ ຕຖາຣູປໍ ວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ວຊ຺ຊານຸຣູປໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຓາເມນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫາຣາ ຕໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ອຍໍ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຫໍ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ໂຍ ສາໂຣ ໂສ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໙໖). ເມຘາວິນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຕາທິສນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊຍ຺ຍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍໍ ຠຊມານສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ນ ປາປິໂຍ ວຑ຺ຒິເຍວ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຣາຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກວຕ຺ຖຸ

ໂອວເທຍ຺ຍານຸສາເສຍ຺ຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນາ ປນ ກີຏາຄິຣິສ຺ມິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕາ.

ເຕ ກິຣ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈາປິ ອຄ຺ຄສາວການໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ, ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ອເຫສຸໍ ປາປຠິກ຺ຂູ. ເຕ ປາປເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຏາຄິຣິສ຺ມິໍ ວິຫຣນ຺ຕາ ‘‘ມາລາວຈ຺ຉໍ ໂຣເປນ຺ຕິປິ ໂຣປາເປນ຺ຕິປີ’’ຕິອາທິກໍ (ປາຣາ. ໔໓໑; ຈູຬວ. ໒໑) ນານປ຺ປກາຣໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກຸລທູສກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ຕໍ ອາວາສໍ ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາວາສໍ ອກໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ສປຣິວາເຣ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ເຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ເຍ ປນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ໂອວທຖ ອນຸສາສຖ. ໂອວທນ຺ໂຕ ຫິ ອນຸສາສນ຺ໂຕ ອປຓ຺ຑິຕານໍເຍວ ອປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ ອມນາໂປ, ປຓ຺ຑິຕານໍ ປນ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໗. ‘‘ໂອວເທຍ຺ຍານຸສາເສຍ຺ຍ, ອສພ຺ຠາ ຈ ນິວາຣເຍ;

ສຕຎ຺ຫິ ໂສ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອສຕໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປິໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂອວເທຍ຺ຍາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວທນ຺ໂຕ ໂອວທຕິ ນາມ, ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອຍໂສປິ ເຕ ສິຍາ’’ຕິອາທິວເສນ ອນາຄຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ໂຕ ໂອວທຕິ ນາມ, ປຣມ຺ມຸຂາ ທູຕໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ເປເສນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ສກິໍ ວທນ຺ໂຕ ໂອວທຕິ ນາມ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວທນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ໂອວທນ຺ໂຕ ເອວ ວາ ອນຸສາສຕິ ນາມາຕິ ເອວໍ ໂອວເທຍ຺ຍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ. ອສພ຺ຠາ ຈາຕິ ອກຸສລຘມ຺ມາ ຈ ນິວາເຣຍ຺ຍ, ກຸສລຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕຎ຺ຫິ ໂສ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ. ເຍ ປນ ອທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ອວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກາ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ເຕສໍ ອສຕໍ ໂສ ໂອວາທໂກ ອນຸສາສໂກ, ‘‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ນ ອາຈຣິໂຍ, ກສ຺ມາ ອມ຺ເຫ ໂອວທສີ’ຕິ ເອວໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ອປ຺ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂອວທິໍສຸ ອນຸສາສິໍສຸ. ເຕສຸ ເອກຈ຺ເຈ ໂອວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ວິພ຺ຠມິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນ ຠເຊ ປາປເກ ມິຕ຺ເຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ອາຍສ຺ມາ ‘‘ອຫໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕທາ ອຎ຺ຎໍ ເອກມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມິ, ອິທານິ ປນ ‘ອຫໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ, ອຫໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ນາມ, ມຍໍ ອຄ຺ຄສາວກມ຺ຫາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິເມ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອກ຺ໂກສຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ໂອວທຕິ. ໂສ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣ ອກ຺ໂກສຕິເຍວ. ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ໂອວທິຕ຺ວາ ‘‘ຉນ຺ນ, ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ນາມ ຕຸຍ຺ຫໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສາ, ເອວຣູເປ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວສ຺ສຸ ຠຊສ຺ສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໘. ‘‘ນ ຠເຊ ປາປເກ ມິຕ຺ເຕ, ນ ຠເຊ ປຸຣິສາຘເມ;

ຠເຊຖ ມິຕ຺ເຕ ກລ຺ຍາເຓ, ຠເຊຖ ປຸຣິສຸຕ຺ຕເມ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິອກຸສລກມ຺ມາຠິຣຕາ ປາປມິຕ຺ຕາ ນາມ. ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນາທິເກ ວາ ເອກວີສຕິອເນສນາທິເຠເທ ວາ ອຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊກາ ປຸຣິສາຘມາ ນາມ. ອຸໂຠປິ ວາ ເອເຕ ປາປມິຕ຺ຕາ ເຈວ ປຸຣິສາຘມາ ຈ, ເຕ ນ ຠເຊຍ຺ຍ ນ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ, ວິປຣີຕາ ປນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ເຈວ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ, ເຕ ຠເຊຖ ປຍິຣຸປາເສຖາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຉນ຺ນຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຕໍ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ປຸນປິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ຘຣນ຺ເຕ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ມຍິ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ ຉນ຺ນຕ຺ເຖເຣ ອມ຺ເຫຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອານນ຺ທ, ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ອາໂຣຈິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ.

ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຘມ຺ມປີຕິ ສຸຂໍ ເສຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ – ອຕີເຕ ກິຣ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ເປສກາຣຄາເມ ເຊຏ຺ຐກເປສກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ຊນປເທ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ເອກວາຣໍ ພາຣາຓສິຍາ ອວິທູເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນກຣຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປຫິຓິໍສຸ. ຕທາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ວປ຺ປມງ຺ຄລກາໂລ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ກິຣ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຕກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ວປ຺ປມງ຺ຄລໍ, ຕຕິຍທິວເສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາວ ປາວິສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຊຏ຺ຐເປສກາຣສ຺ສ ຠຣິຍາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອເວລາຍ, ອຍ຺ຍາ, ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກເຖສຸໍ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ ຎາຓສມ຺ປນ຺ນາ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ‘‘ພຫຸກາ ມຍໍ ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ສຫສ຺ສເປສກາຣາ ວສິມ຺ຫ. ເອເກໂກ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖ, ອຫເມວ ໂວ ວສນຏ຺ຐານມ຺ປິ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຘິວາສຍິໍສຸ.

ສາ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ – ‘‘ອຫໍ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ນິມນ຺ຕຍິໍ, ອຍ຺ຍານໍ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ສໍວິທຫຖ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ. ຄາມມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາທາຍ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຕມາສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖາ’’ຕິ ເຕສໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ຄາເມ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ເອເກກກຸລໂຕ ເອເກໂກ ປຸຣິໂສ ຜຣສຸວາສິອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຍ຺ຍານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ. ຄາມວາສິໂນ ຕສ຺ສາເຍວ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອເກໂກ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນຫິ ປຓ຺ຓສາລສຫສ຺ສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສ຺ສູປຄເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ‘‘ອຫໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐກາເລ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຈີວຣສາຏເກ ສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ສມາທເປຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ສ ສຫສ຺ສສຫສ຺ສມູລໍ ຈີວຣໍ ທາເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ຄາມວາສິໂນປິ ອິທໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຓເທວປຸຕ຺ຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິກເຄເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກເປສກາໂຣ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ເສວ ຘີຕາ ອໂຫສິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ປຣກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ເຕສໍ ເຕສໍເຍວ ເຄຫານິ ອຄມິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ວິຫາເຣ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ. ‘‘ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຣິຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ອຄມິໍສຸ. ເຕສໍ ວິຫາຣມຊ຺ຌໍ ປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓ ວສ຺ສໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ເຍສໍ ກຸລູປກາ ວາ ຎາຕິສາມເຓຣາທໂຍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເຕສໍ ປຣິເວຓານິ ປວິສິໍສຸ. ເຕ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ກຕ຺ຖຈິ, ປວິສິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖ ອມ຺ຫາກໍ ວິປ຺ປກາຣໍ, ກຸລປຸຕ຺ເຕຫິ ນາມ ເອຕ຺ຕເກນ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍ, ກິໍ ປນ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາເວນ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຊຏ຺ຐໂກ ສຫສ຺ສໍ ອທາສິ, ເສສາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ສຕານິ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ສຕານິ. ເຕ ຕໍ ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສກູຏາຄາຣປຣິວາຣໍ ສຕ຺ຖຸ ວສນຕ຺ຖາຍ ມຫາປຣິເວຓໍ ນາມ ອາຣຠິໍສຸ. ນວກມ຺ມສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຘເນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນຘນໂຕ ປຸນ ອຸປຑ຺ຒູປຑ຺ຒໍ ອທໍສຸ. ນິຏ຺ຐິເຕ ປຣິເວເຓ ວິຫາຣມຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ຈີວຣານິ ສຊ຺ຊິໍສຸ.

ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປນ ຠຣິຍາ ສພ຺ເພຫິ ສມານໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຍ ຐິຕາ ‘‘ອຕິເຣກຕຣໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອໂນຊປຸປ຺ຜວຓ຺ເຓນ ສຫສ຺ສມູເລນ ສາຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ອໂນຊປຸປ຺ຜຈງ຺ໂກຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນກາເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ອໂນຊປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຕໍ ສາຏກໍ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອໂນຊປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍເຍວ ເມ ສຣີຣໍ ໂຫຕຸ, ອໂນຊາ ເອວ ຈ ເມ ນາມໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິໂກ ກຸກ຺ກຸຏວຕີນຄເຣ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາກປ຺ປິນຣາຊາ ນາມ ອໂຫສິ, ເສສາ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຠຣິຍາ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄເຣ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອໂນຊປຸປ຺ຜວຓ຺ຓເມວສ຺ສາ ສຣີຣໍ ອໂຫສິ, ອໂນຊາຕ຺ເວວສ຺ສາ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ມຫາກປ຺ປິນຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂນຊາເທວີ ນາມ ອໂຫສິ. ເສສິຕ຺ຖິໂຍປິ ອມຈ຺ຈກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕສໍເຍວ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕານໍ ເຄຫານິ ອຄມໍສຸ. ເຕ ສພ຺ເພ ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ຍທາ ຣາຊາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ວິຈຣິ, ຕທາ ເຕປິ ຕເຖວ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ເສນ ວາ ຣເຖນ ວາ ວິຈຣນ຺ເຕ ເຕປິ ຕເຖວ ວິຈຣນ຺ຕິ? ເອວໍ ເຕ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຕານໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ອານຸຠາເວນ ເອກໂຕວ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ພໂລ, ພລວາຫໂນ, ປຸປ຺ໂຜ, ປຸປ຺ຜວາຫໂນ, ສຸປຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຊາ ເຕສຸ ສຸປຕ຺ຕໍ ອສ຺ສໍ ສຍໍ ອາໂຣຫຕິ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ສາໂຣຫານໍ ສາສນາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອທາສິ. ຣາຊາ ເຕ ປາໂຕວ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ໂຍຊນານິ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂສາສນໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຈຕູຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ສາສນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ສຸປຕ຺ຕໍ ອສ຺ສໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິລນ຺ຕຣູເປ ປຎ຺ຈສຕວາຓິຊເກ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອທ຺ຘານກິລນ຺ຕາ, ອທ຺ຘາ ອິເມສໍ ສນ຺ຕິກາ ເອກໍ ຠທ຺ທກໍ ສາສນໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ອິໂຕ ວີສຕິໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ສາວຕ຺ຖິ ນາມ ນຄຣໍ, ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ ປເທເສ ກິຎ຺ຈິ ສາສນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເທວ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕາວເທວ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຍ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີໂຣ ກິຎ຺ຈິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ວເທຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ, ເທວ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຕເຖວ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ, ເທວ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕາຕາ, ໂວ ສຕສຫສ຺ສໍ ທທາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ສາສນໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕໂຍ ວາເຣ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘາປິ ໂວ ສຕສຫສ຺ສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ສາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ສງ຺ຆຣຕນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຍ ວາເຣ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ປເທ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘາປິ ໂວ ສຕສຫສ຺ສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຕາຕາ, ‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ນ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຍມ຺ປິ, ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂາເປຕ຺ວາ ວາຓິຊເກ ອາຫ – ‘‘ອໂນຊາ ນາມ ເທວີ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ທສ຺ສຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນ ນໍ ວເທຍ຺ຍາຖ ‘ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ເຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍຖາສຸຂໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາຫີ’ຕິ, ສເຈ ປນ ໂວ ‘ຣາຊາ ກຫ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ’ຕິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍານໍ ຕເຖວ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ວາຓິຊເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ຕໍ ຂຓໍເຍວ ນິກ຺ຂມິ.

ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ມຫາກປ຺ປິນຣາຊານໍ ສປຣິວາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫາກປ຺ປິໂນ ວາຓິຊການໍ ສນ຺ຕິກາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຈນໍ ຕີຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ສ຺ເວ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕິ. ໂສ ສປຣິວາໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວິຍ ຂຸທ຺ທກຄາມໂຠຊກໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ‘‘ຣາຊາປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ນທິໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ກາ ນາເມສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອປຣຈ຺ຉາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິມສ຺ສາ ປຣິມາຓໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຄມ຺ຠີຣໂຕ ຄາວຸຕໍ, ປຸຖຸລໂຕ ທ຺ເວ ຄາວຸຕານິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປເນຕ຺ຖ ນາວາ ວາ ອຸຬຸມ຺ໂປ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນາວາທີນິ ໂອໂລເກນ຺ເຕ ອມ຺ເຫ ຊາຕິ ຊຣໍ ອຸປເນຕິ, ຊຣາ ມຣຓໍ. ອຫໍ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ເມ ອານຸຠາເວນ ອິມໍ ອຸທກໍ ອຸທກໍ ວິຍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສປຣິວາໂຣ ອສ຺ສສຫສ຺ເສນ ອຸທກປິຏ຺ຐິໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ສິນ຺ຘວາ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ວິຍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຂຸຣານໍ ອຄ຺ຄາ ເນວ ເຕມິໍສຸ.

ໂສ ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກາ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນີລວາຫິນີ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິມສ຺ສາ ປຣິມາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຄມ຺ຠີຣໂຕປິ ປຸຖຸລໂຕປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ເທວາ’’ຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຕໍ ປນ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກາ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈນ຺ທຠາຄາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິມສ຺ສາ ປຣິມາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຄມ຺ຠີຣໂຕປິ ປຸຖຸລໂຕປິ ໂຍຊນໍ, ເທວາ’’ຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອິມໍ ປນ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕໍ ປນ ນທິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ອທ຺ທສ. ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາວິຏປປລາສານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປນ ໂອຠາໂສ ເນວ ຈນ຺ທສ຺ສ, ນ ສູຣິຍສ຺ສ, ນ ເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມນາຄສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ, ອທ຺ຘາ ອຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາໂຄຕມພຸທ຺ເຘນ ທິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕາວເທວ ອສ຺ສປິຏ຺ຐິໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂອນຕສຣີໂຣ ຣສ຺ມິອນຸສາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຣເສ ນິມຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ, ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາວສາເນ ຣາຊາ ສປຣິວາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອຖ ສພ຺ເພວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາຄມິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສຫສ຺ສສ຺ສ ຈີວຣສຫສ຺ສໍ ອທໍສຸ, ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານມ຺ປິ ວີສຕິຈີວຣສຫສ຺ສານິປິ ອທໍສຸ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ອິເມສໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣາຄມນ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕາວເທວ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ.

ເຕປິ ວາຓິຊກາ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕຠາວໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ເທວິຍາ ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນ ເທວີ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄຕາຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ຣຎ຺ຎາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຕາ, ຕີຓິ ກິຣ ໂນ ສຕສຫສ຺ສານິ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ອຕິພຫຸໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຣຎ຺ໂຎ ກຕໍ, ກິສ຺ມິໍ ໂວ ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ທາເປສີ’’ຕິ? ‘‘ເທວິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕໍ, ຣຎ຺ໂຎ ປນ ເອກໍ ສາສນໍ ອາໂຣຈຍິມ຺ຫາ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາ ປນ, ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ, ເທວີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕາ, ວເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ເທວິ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ສາປິ ‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີຣາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກິຎ຺ຈິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ‘ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ປທໍ ສຸຕ຺ວາ, ຕາຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ຣຎ຺ຎາ ກິໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຕສຫສ຺ສໍ, ເທວີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ຣຎ຺ຎາ ກຕໍ ເອວຣູປໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທທມາເນນ. ອຫຎ຺ຫິ ໂວ ມມ ທຸຄ຺ຄຕປຓ຺ຓາກາເຣ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ທມ຺ມິ, ອປຣມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຣຎ຺ໂຎ ກິໍ ອາໂຣຈິຕ’’ນ຺ຕິ? ເຕ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈາຕິ ອິຕຣານິປິ ທ຺ເວ ສາສນານິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ເທວີ ປຸຣິມນເຍເນວ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີຣາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກິຎ຺ຈິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ຕເຖວ ສຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ທາເປສິ, ເອວໍ ເຕ ສພ຺ພານິປິ ທ຺ວາທສ ສຕສຫສ຺ສານິ ລຠິໍສຸ.

ອຖ ເນ ເທວີ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຣາຊາ ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ເທວິ, ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຕນ ກິໍ ສາສນໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສພ຺ພໍ ກິຣ ເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ຍຖາຣຸຈິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຖາ’’ຕິ. ‘‘ອມຈ຺ຈາ ປນ ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ເຕປິ ‘‘‘ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ຄຕາ, ເທວີ’’ຕິ. ສາ ເຕສໍ ຠຣິຍາໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ອມ຺ມາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິກາ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຕາ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ເຕຫິ ອມ຺ຫາກໍ ສາສນໍ ປຫິຕໍ, ເທວີ’’ຕິ? ‘‘ເຕຫິ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ, ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ເທວິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມາ, ໂສ ຕາວ ຣາຊາ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ຐິຕໂກວ ຕີຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ຕີຓິ ຣຕນານິ ປູເຊຕ຺ວາ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມຍາ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ນວຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ປູຊິຕານິ, ນ ໂຂ ປເນສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ທຸກ຺ຂາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທຸກ຺ຂາເຍວ. ໂກ ຣຎ຺ຎາ ຉຑ຺ຑິຕເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຊາຓຸເກຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ນ ມຍ຺ຫໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ໂຖ, ອຫມ຺ປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເທວິ, ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫເຫວ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ສກ຺ໂກຖ, ສາຘຸ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ໂກມ, ເທວີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອມ຺ມາ, ເຕນ ຫິ ເອຖາ’’ຕິ ຣຖສຫສ຺ສໍ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຐມໍ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ຐໍ, ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສິນ຺ຘວານໍ ປທວລຎ຺ຊໍ ນ ປສ຺ສາມ, ເທວີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣາຊາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຫມ຺ປິ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ເຕສເມວ ອນຸຠາເວນ ອິທໍ ອຸທກໍ ວິຍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຣຖສຫສ຺ສໍ ເປເສສິ. ອຸທກໍ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສທິສໍ ອໂຫສິ. ຈກ຺ການໍ ອຄ຺ຄຄ຺ຄເນມິວຏ຺ຏິໂຍ ເນວ ເຕມິໍສຸ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ນທິໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວມກາສິ. ສາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາກປ຺ປິໂນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຄເຕຕ຺ຖ ມຎ຺ເຎ, ກຫໍ ໂສ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ນໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ? ‘‘ນິສີທຖ ຕາວ, ອິເຘວ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ‘‘ອິເຘວ ກິຣ ນິສິນ຺ນາ ສາມິເກ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ອໂນຊາເທວີ ເທສນາວສາເນ ສປຣິວາຣາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖໂຣ ຕາສໍ ວຑ຺ຒິຕຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສປຣິວາໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ເຕ ທສ຺ເສສິ. ຕາສໍ ກິຣ ອາຄຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ກາສາວຘເຣ ມຸຓ຺ຑກສີເສ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕນ ມຄ຺ຄຜລານິ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ອຈລສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ຕາສໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ທສ຺ເສສິ.

ຕາປິ ເຕ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕາວ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ເອວໍ ກິຣ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕາ ອຸປາສິກາໂຍ ອາຫ – ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສເຍ ປພ຺ພເຊຖາ’’ຕິ. ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຫາຊເນນ ອຠິຫຏສກ຺ກາຣສມ຺ມານາ ປທສາວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ອາທາຍ ອາກາເສເນວ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີສຸ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາກປ຺ປິໂນ ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກາມສຸຂໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ກປ຺ປິນ, ກາມສຸຂໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ. ‘‘ຠຄວາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານຠາວໍ ວາ ອນຸທານຠາວໍ ວາ ຊານາຕີ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ກາມສຸຂໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕິ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ເມ ຘມ຺ມປີຕິ ນາມ ຘມ຺ມຣຕິ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ເອວ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໙. ‘‘ຘມ຺ມປີຕິ ສຸຂໍ ເສຕິ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ເມ, ສທາ ຣມຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປີຕີຕິ ຘມ຺ມປາຍໂກ, ຘມ຺ມໍ ປິວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມ ຈ ນາເມສ ນ ສກ຺ກາ ຠາຊເນນ ຍາຄຸອາທີນິ ວິຍ ປາຕຸໍ? ນວວິຘໍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນາມກາເຍນ ຜຸສນ຺ໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທີຫິ ທຸກ຺ຂາທີນິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປິວຕິ ນາມ. ສຸຂໍ ເສຕີຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ຈຕູຫິປິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ສຸຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປ຺ປສນ຺ເນນາຕິ ອນາວິເລນ ນິຣຸປກ຺ກິເລເສນ. ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຣິເຍຫິ ປເວທິເຕ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ. ສທາ ຣມຕີຕິ ເອວຣູໂປ ຘມ຺ມປີຕິ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສທາ ຣມຕິ ອຠິຣມຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຓ຺ຑິຕສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ອຸທກຎ຺ຫິ ນຍນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວີສຕິຂີຓາສວສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ພາຣາຓສິໍ ອຄມາສິ. ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປິ ທສປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຄນ຺ຕຸກທານາທີນິ ອທໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເອວໍ ອນຸໂມທນມກາສິ –

‘‘ອຸປາສກາ ອິຘ ເອກຈ຺ໂຈ ‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກເມວ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິໍ ປເຣນ ສມາທປິເຕນາ’ຕິ ອຕ຺ຕນາວ ທານໍ ເທຕິ, ປຣໍ ນ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ໂຠຄສມ຺ປທໍ ລຠຕິ, ໂນ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ປຣໍ ສມາທເປຕິ, ອຕ຺ຕນາ ນ ເທຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ ລຠຕິ, ໂນ ໂຠຄສມ຺ປທໍ ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາປິ ນ ເທຕິ, ປຣມ຺ປິ ນ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເນວ ໂຠຄສມ຺ປທໍ ລຠຕິ, ນ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ, ວິຆາສາໂທວ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາ ຈ ເທຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ໂຠຄສມ຺ປທມ຺ປິ ລຠຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປທມ຺ປີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສມີເປ ຐິໂຕ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ທານິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເມ ທ຺ເວປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ວາຕນາຍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕເກຫິ ເຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ‘‘ກິຕ຺ຕໂກ ປນ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິວາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ວີສຕິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ວາຕນາຍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ສ຺ວາຕນາຍ ມຍາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຍຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຕຕ຺ຕການໍ ທານໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ທສນ຺ນໍ ທສ຺ສາມ, ມຍໍ ວີສຕິຍາ, ມຍໍ ສຕສ຺ສ, ມຍໍ ປຎ຺ຈສຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ວຈນໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣເປສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຕິທຸຄ຺ຄຕຠາເວເນວ ‘‘ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຕມ຺ປິ ສມ຺ມຸຂາຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ສມ຺ມ ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ມຍາ ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ສ຺ເວ ນຄຣວາສິໂນ ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ຕ຺ວໍ ກຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ຠິກ຺ຂູຫິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ນາມ ສຘນານໍ ອຕ຺ໂຖ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສ຺ເວ ຍາຄຸອຕ຺ຖາຍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວາມິ, ກິໍ ເມ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ? ສມາທປເກນ ນາມ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເຕນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຫຸຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຂຸມວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນານາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິຕາ ສິຣິສຍເນ ສຍມານາ ພຫູ ຊນາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ທິວສໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິປູຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠສິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ປຸຎ຺ຎໍ ອກຕຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠາມີ’ຕິ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ຊານາມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ອິທານິ ປຸຎ຺ຎໍ ນ ກໂຣສິ, ຕ຺ວໍ ຍຸວາ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກິໍ ຕຍາ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາປິ ຍຖາພລໍ ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣເປຫິ, ກິຎ຺ຈິເທວ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ກິໍ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣປິເຕນາ’’ຕິ ນ ອາໂຣເປສິ? ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕປິ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ນຄຣວາສິໂນ ສ຺ເວ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ສມາທປເກນ ‘ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ເທຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຍມ຺ປິ ສ຺ເວ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ມຍໍ ທລິທ຺ທາ, ກສ຺ມາ ຕຍາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາວ, ‘‘ສາມິ, ຠທ຺ທກໍ ເຕ ກຕໍ, ມຍໍ ປຸພ຺ເພປິ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸຄ຺ຄຕາ ຊາຕາ, ມຍໍ ອຸໂຠປິ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມ, ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຕິຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ.

ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມ ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ຠຕິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ກາເຣສ຺ສຖ, ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍໍ ສ຺ເວ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ໂຠເຊສ຺ສາມ, ເອຫິ, ທາຣູນິ ຜາເລຫີ’’ຕິ ວາສິຜຣສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທາເປສິ. ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ທຬ຺ຫໍ ກຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຫຸສ຺ສາຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ວາສິໍ ປຫາຍ ຜຣສຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ຜຣສຸໍ ປຫາຍ ວາສິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທາຣູນິ ຜາເລຕິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ອຕິວິຍ ອຸສ຺ສາຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ກໂຣສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ສ຺ເວ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ປສນ຺ນມານໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ‘ອຫໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາປິ ຕສ຺ສ ຠຣິຍໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ກາເຣສ຺ສຖ, ຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທຸກ຺ຂລສາລໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສຸປ຺ປມຸສລາທີນິ ທາເປສິ. ສາ ນຈ຺ຈນ຺ຕີ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ວີຫິໍ ໂກຏ຺ເຏຕິ ເຈວ ໂອຜຸຓາຕິ ຈ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອຕິວິຍ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ກມ຺ມໍ ກໂຣສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອິມໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ມຍມ຺ປິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຠເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາປິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ’’ຕິ ປສີທິ. ເສຏ຺ຐິ ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ທາຣູນໍ ຜາລິຕກາເລ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຠຕີ’’ຕິ ສາລີນໍ ຈຕສ຺ໂສ ນາຬິໂຍ ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຕຸຏ຺ຐິທາໂຍ’’ຕິ ອປຣາປິ ຈຕສ຺ໂສ ນາຬິໂຍ ທາເປສິ.

ໂສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ມຍາ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ສາລິ ລທ຺ໂຘ, ອຍໍ ນິວາໂປ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຍາ ລທ຺ຘາຍ ຠຕິຍາ ທຘິເຕລກຏຸກຠຓ຺ຑານິ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາປິ ປຸນ ຕສ຺ສາ ເອກໍ ສປ຺ປິກໂຣຏິກຎ຺ເຈວ ທຘິຠາຊນຎ຺ຈ ກຏຸກຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸຬິນາຬິຎ຺ຈ ທາເປສິ. ອິຕິ ຈ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນວ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໂຍ ອເຫສຸໍ. ເຕ ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ໂນ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຠຣິຍາ ມຫາທຸຄ຺ຄຕໍ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສາມິ, ປຓ຺ຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາຫຣາ’’ຕິ. ໂສ ອນ຺ຕຣາປເຓ ປຓ຺ຓໍ ອທິສ຺ວາ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຍ຺ຍານໍ ໂຠຊນໍ ທາຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຫຏ຺ຐມານໂສ ຄາຍນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຈິນຕິ. ມຫາຊາລໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເກວຏ຺ໂຏ ‘‘ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ສທ຺ເທນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕິວິຍ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຄາຍສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຈິນາມິ, ສມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອໂຫ ສຸຂິໂຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ຕວ ກິໍ ປຓ຺ຓໍ ຂາທິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ສມ຺ມ, ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘປຓ຺ເຓນ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ສມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ອິເມ ມຈ຺ເຉ ຄເຫຕ຺ວາ ປາທຄ຺ຆນການິ ອຑ຺ຒຄ຺ຆນການິ ກຫາປຓຄ຺ຆນການິ ຈ ອຸທ຺ທານານິ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ພທ຺ຘພທ຺ເຘ ມຈ຺ເຉ ນຄຣວາສິໂນ ນິມນ຺ຕິຕນິມນ຺ຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຫຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຸທ຺ທານານິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ປາປຸຓິ. ໂສ ເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ຄມິສ຺ສາມຫໍ, ສມ຺ມ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄມນເວລາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ກິຎ຺ຈິ ມຈ຺ຉຸທ຺ທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ສມ຺ມ, ສພ຺ພານິ ຂີຓານີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາລຸກາຍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉາ ຐປິຕາ, ສເຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຠເຊຕຸກາໂມສິ, ອິເມ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເຕ ມຈ຺ເຉ ຕສ຺ສ ອທາສິ.

ຕໍ ທິວສໍ ປນ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ມຫາທຸຄ຺ຄຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ‘ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’ຕິ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ຫິຍ຺ໂຍ ຠຕິໍ ອກາສິ, ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສາ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣປິຕສຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ນິສີທາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣສິ. ພຸທ຺ຘາ ກິຣ ທຸຄ຺ຄເຕສຸ ອນຸກມ຺ປໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາທຸຄ຺ຄຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ມຫາທຸຄ຺ຄເຕປິ ມຈ຺ເຉ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ເຕ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ, ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ‘ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠຕິໍ ອກາສິ, ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ເຖຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ, ສຕ຺ຖາ ປນ ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ. ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກປ຺ປນກໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓສູເປຍ຺ຍມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທເທຍ຺ຍ, ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກາຣກກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຕສ຺ສ ເຄຫສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ຠຕິຍາ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ສາມິ, ສພ຺ພສິປ຺ປິໂກ, ມຍ຺ຫໍ ອຊານນສິປ຺ປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິປິ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ມຍໍ ຕວ ກມ຺ເມນ ອຕ຺ຖິກາ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ທາຕພ຺ພໍ ຠຕິໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸກາໂມມ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ຍາຄຸຠຕ຺ຕສໍວິຘານໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສສິ, ນ ເມ ຠຕິຍາ ອຕ຺ໂຖ, ກິໍ ມມ ປຸຎ຺ຎໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສາຘຸ, ສມ຺ມ, ປວິສາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕລຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ທານເວຍ຺ຍາວຏິໂກປິ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣປິຕນິຍາເມເນວ ເຕສໍ ເຕສໍ ເຄຫານິ ຠິກ຺ຂູ ປຫິຓິ.

ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕວ ຠິກ຺ຂຸໍ ປມຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ຕິຂິຓາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຫໂຏ ວິຍ, ‘‘ສາມິ, ກສ຺ມາ ມໍ ນາເສສິ, ອຫໍ ຕຍາ ຫິຍ຺ໂຍ ສມາທປິໂຕ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ທິວສໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ປາໂຕວ ປຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ນທີຕີເຣ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ເທຫິ ເມ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິເທວິ. ມນຸສ຺ສາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ກິເມຕໍ, ມຫາທຸຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ເວຍ຺ຍາວຏິກໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ສມ຺ມ, ຕຍາ ເອສ ‘ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ເທຫີ’ຕິ ສມາທປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຠາຣິຍໍ ເຕ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ສໍວິທຫນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນາທາສີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ວຈເນນ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ມາ ມໍ ນາສຍິ, ອຫໍ ຕວ ກາຣຓາ ມຫາວິເຫສໍ ປຕ຺ໂຕ, ມນຸສ຺ສາ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣປິຕນິຍາເມນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູ ນຍິໍສຸ, ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ປນ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍເມວ ນິສິນ຺ໂນ, ຣາຊຍຸວຣາຊເສນາປຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ທຸຄ຺ຄເຕ ອນຸກມ຺ປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ທຸຄ຺ຄໂຕມ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທ, ສເຈ ເຕ ປຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິ, ອທ຺ຘາ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ໂສ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ວິຫາເຣ ວິຆາສາທຠາເວນ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຣາຊຍຸວຣາຊາທໂຍ, ‘‘ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ນ ຕາວ ຠຕ຺ຕກາໂລ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ຊານາມິ, ສາມິ, ‘ນ ຕາວ ຠຕ຺ຕກາໂລ’ຕິ. ສຕ຺ຖາຣໍ ປນ ວນ຺ທິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອຸມ຺ມາເຣ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ມຍາ ທຸຄ຺ຄຕຕໂຣ ນຕ຺ຖິ, ອວສ຺ສໂຍ ເມ ໂຫຖ, ກໂຣຖ ເມ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ, ຣາຊຍຸວຣາຊາທໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ມຸຂານິ ໂອໂລກຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນປຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂກຈິ ອິສ຺ສຣິຍວເສນ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ປນ ວທິໍສຸ, ‘‘ສມ຺ມ ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທຫິ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ເຕ ຘນໍ ທສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຘນໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ກິໍ ເຕ ປຕ຺ເຕນາ’’ຕິ? ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ‘‘ນ ກສ຺ສຈິ ທສ຺ສາມິ, ນ ເມ ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ສຕ຺ຖາຣໍເຍວ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອວເສສາ ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ຣາຊາ ປນ ‘‘ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ຘເນນ ປໂລຠິຍມາໂນປິ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ນ ເທຕິ, ສຕ຺ຖາຣາ ຈ ສຍໍ ທິນ຺ນປຕ຺ຕໍ ໂກຈິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອິມສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນາມ ກິຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ທິນ຺ນກາເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາທາຍ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສມ຺ປາທິຕໍ ອາຫາຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຄມາສິ. ສກ຺ໂກປິ ເທວຣາຊາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຠຕ຺ຕສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ນິສີທນາຣຫໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ວສນເຄຫຎ຺ຈສ຺ສ ນີຈໍ ໂຫຕິ, ອໂນນເຕນ ປວິສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕາ ນ ໂອນມິຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕິ. ເຄຫຎ຺ຫິ ປວິສນກາເລ ມຫາປຖວີ ວາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຄຈ຺ຉຕິ, ເຄຫໍ ວາ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ເຕສໍ ສຸທິນ຺ນທານສ຺ສ ຜລໍ. ປຸນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຕກາເລ ສພ຺ພໍ ປາກຕິກເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ຐິຕໂກວ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສກ຺ເກນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖຣິ ນິສິນ຺ເນ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ມຫາທຸຄ຺ຄຕ, ຕຍາ ອມ຺ຫາກໍ ຍາຈນ຺ຕານມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ໂຕ ນ ທິນ຺ໂນ, ປສ຺ສາມ ຕາວ, ກີທິໂສ ເຕ ສຕ຺ຖຸ ສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ເຕສໍ ວາສຄນ຺ໂຘ ສກລນຄຣໍ ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຍາຄຸອາທີນິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ອຫໍ ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ກິຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ທິນ຺ເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປາທິຕໍ ອາຫາຣໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ມຍາ ເອວຣູໂປ ອາຫາໂຣ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ມຍິ ອິຘ ຐິເຕ ມຫາທຸຄ຺ຄໂຕ ກິລເມຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉາມຫ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສກ຺ໂກປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຄຸອາທີນິ ທຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິ. ສຕ຺ຖາປິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ສກ຺ໂກ ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຄຈ຺ຉິ. ສກ຺ໂກ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ອາກາສໍ ໂອໂລເກສິ. ຕາວເທວ ອາກາສໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນວສ຺ສໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ສພ຺ພຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ສກລໍ ເຄຫໍ ປູເຣສິ. ຕສ຺ສ ເຄເຫ ໂອກາໂສ ນາໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ທາຣເກ ພຫິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ສກລໍ ໂນ ເຄຫໍ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປຸຓ຺ຓໍ, ປວິສິຕຸໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ເມ ທາເນນ ວິປາໂກ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫ –‘‘ເທວ, ເຄຫໍ ເມ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປຸຓ຺ຓໍ, ຕໍ ຘນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ທິນ຺ນທານໍ, ອຊ຺ເຊວ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ເຕ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ຘນຫຣຓຕ຺ຖາຍ ສກຏສຫສ຺ສໍ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສກຏສຫສ຺ສໍ ເປເສຕ຺ວາ ຘນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ໂອກິຣາເປສິ. ຕາລປ຺ປມາໂຓ ຣາສິ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ນຄເຣ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສຈິ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ມຫາຘນສ຺ສ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ທາເປສິ.

ອຖສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຊາເຕ ຄຈ຺ເຉ ຫຣາເປຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວສາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສມໍ ກຕ຺ວາ ຠູມິຍາ ຂຎ຺ຎມານາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕນ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈິເຕ ‘‘ຕວ ປຸຎ຺ເຎນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕ຺ວເມວ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຄຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຍາວຕາຍຸກໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສູປຏ຺ຐາກກຸເລ ເສຏ຺ຐິຘີຕຸ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທໍສຸ. ຕສ຺ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຘມ຺ມເທສນາປຕິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣເສນ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ, ໂທຫໂຬ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠິ. ອຖສ຺ສາ ຕໂຕ ອປເຣສຸປິ ສຕ຺ຕສຸ ມງ຺ຄເລສຸ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣເສເນວ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ໂຠເຊສຸໍ. ສພ຺ພໍ ຕິສ຺ສກຸມາຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍມສ຺ສ ປນ ມຫາທຸຄ຺ຄຕກາເລ ທິນ຺ນສ຺ສ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣສທານສ຺ເສວ ນິສ຺ສນ຺ໂທ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປນສ຺ສ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທາສສ຺ສ ໂວ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທຖາ’’ຕິ ມາຕຣາ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ໂກນາໂມ ອຍໍ ທາຣໂກ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ຊຬາ ເອຬມູຄາປິ ປຓ຺ຑິຕາ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິໂຕຕ຺ເວວ ນາມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສິກ຺ຂາປທານິ ອທາສິ. ຊາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນສ຺ສ ‘‘ນາຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ມາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ‘ອຫໍ ຕວ ອຊ຺ຌາສຍໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິຈ຺ເຈວ ມນໍ ອຸປ຺ປາເທສິ’’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທາໂສ ໂວ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ອຫໍ ອິມໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຎາຕເກ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ກຕ຺ຕພ຺ພສກ຺ກາຣໍ ອຊ຺ເຊວ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ.

ເຖໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ທຸກ຺ກຣຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ກຣິສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອວາທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫີ’’ຕິ ເກເສ ເຕເມຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ມາຕາປິຕໂຣປິສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ວິຫາເຣເຍວ ວສນ຺ຕາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣເສເນວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສາຍໍ ເຄຫໍ ອຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ນາຄມາສິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ນ ຕາວສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓານິ ວາ ອິຣິຍາປໂຖ ວາ ປາສາທິໂກ ໂຫຕິ, ອປິຈ ວິຫາເຣ ເຖຣສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ. ເຖໂຣ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິຏ຺ເຐ ສກລວິຫາຣໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອສມ຺ມຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉຠາຊເນສຸ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍານິ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຄາມໍ ປວິສຕິ. ອປິຈ ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ຕຸຈ຺ຉວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘ປສ຺ສຖ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານານີ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠິໍສູ’’ຕິ ສກລວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຄາມໍ ປວິສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ສາມເຓເຣນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທິວາຕຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

ສາມເຓໂຣ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມາຕິກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ກິໍ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມາຕິກາ ນາມ, ສາມເຓຣາ’’ຕິ. ‘‘ອິມາຍ ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສສ຺ສກມ຺ມໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວຣູປໍ ອຈິຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຫຣນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ເອວຣູປມ຺ປິ ອຈິຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຫຣິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ສຈິຕ຺ຕກາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອເຖໂສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸສຸກາເຣ ສຣທຓ຺ຑກໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາເປຕ຺ວາ ອກ຺ຂິໂກຏິຍາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ເກ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຸສຸກາຣາ ນາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນເຕ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາເປຕ຺ວາ ສຣທຓ຺ຑກໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຈິຕ຺ຕໂກ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຈິຕ຺ຕໂກ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຈິຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາເປຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ສຈິຕ຺ຕກາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອເຖໂສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທາຣູນິ ອຣເນມິນາຠິອາທີນິ ຕຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ເກ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕຈ຺ຉກາ ນາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນເຕ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ທາຣູນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຍານກາທີນໍ ຈກ຺ກາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອຕານິ ປນ ສຈິຕ຺ຕການິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອຈິຕ຺ຕການິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ອຈິຕ຺ຕການິ ກຏ຺ຐກລິງ຺ຄຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຈກ຺ກາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ສຈິຕ຺ຕກາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ອິມານິ ກາຣຓານິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວເຣ ຕຸມ຺ເຫ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຍໍ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິໂຕ ທຫຣສາມເຓໂຣ ມໍ ອນຸພນ຺ຘມາໂນ ເອວໍ ວເທຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາວ ‘‘ອາຫຣ, ສາມເຓຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ.

ສາມເຓໂຣປິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣເສເນວ ອາຫເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຖໍ ລຠິສ຺ສາມາວຸໂສ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ເຎນ ອລຠນ຺ຕາ ມມ ປຸຎ຺ເຎນ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ທຫຣສາມເຓຣສ຺ສ ພຫິ ນິສິນ຺ນກສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖປິ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ກຸຎ຺ຊິກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວສນຄພ຺ຠສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຊກາເຍ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຄຸຓເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ອາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິຕສາມເຓໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິວຕ຺ໂຕ, ມຍາປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາເຊ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວເນ ວສນ຺ເຕ ສກຸເຓ ປລາເປຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈນ຺ທເທວປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ, ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸຏ຺ຐາເນ ອາຣກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ວິຫາເຣ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສ຺ສ ປຕນ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ໂທ ນາໂຫສິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ. ໂສ ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ເຕເຍວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຕີຓິ ຜລານິ ປາປຸຓິ.

ເຖໂຣປິ ‘‘ສາມເຓໂຣ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອຸປກປ຺ປນກໍ ໂຠຊນໍ ອສຸກກຸເລ ນາມ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ ເປມຄາຣວຍຸຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິວສໍ ໂຣຫິຕມຈ຺ເຉ ລຠິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິໍສຸ. ເຕ ເຖຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທກໍ ໂວ ກຕໍ ອິຘາຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ປເວເສຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ທຕ຺ວາ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣເສນສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ຫຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕ, ຫຣຓກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ປຕ຺ຕໍ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣສໂຠຊນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ສາມເຓໂຣ ເມ ຉາໂຕ’’ຕິ ສີຆໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ທິວສໍ ກາລສ຺ເສວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ອາວຊ຺ເຊສິ – ‘‘ປຓ຺ຑິຕສາມເຓໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິວຕ຺ໂຕ, ນິປ຺ຜຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາມເຓຣສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ສີຆໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕຣາຍມ຺ປິສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາຣກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິສ຺ສາມິ, ອຖ ນໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຍມາເນ ສາມເຓໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ເຖຣໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຏ຺ຐໍ ປຸຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ – ສຕ຺ຖາ ກິຣ ນໍ ອາຫ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກິໍ ເຕ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຫາໂຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຫາໂຣ ນາມ ກິໍ ອາຫຣຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ເວທນໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເວທນໍ ກິໍ ອາຫຣຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ຣູປໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຣູປໍ ປນ ກິໍ ອາຫຣຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ຜສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ຊິຆຈ຺ຉິເຕນ ຫິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ຕສ຺ສ ຂຸທ຺ທໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຫຣຕິ. ອາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ສຸຂິຕສ຺ສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ສຣີເຣ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເວທນາ ຣູປໍ ອາຫຣຕິ. ສຸຂິໂຕ ປນ ອາຫາຣຊຣູປວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນສຸຂໂສມນສ຺ໂສ ‘ອິທານິ ເມ ອສ຺ສາໂທ ຊາໂຕ’ຕິ ນິປ຺ປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວາ ນິສີທນ຺ໂຕ ວາ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເກສຸ ສາມເຓໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຖາປິ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕວ ສາມເຓຣສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏສິ. ສາມເຓໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕາລວຓ຺ເຏນ ເຖຣໍ ພີຊິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ສາມເຓຣ, ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກຕໍ ມຍາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ຕ຺ວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕວສ຺ສິກທາຣໂກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ຕໍ ຂຓໍ ວິກສິຕປທຸມຸປ຺ປລສທິໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຏ຺ຐານໍ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈມກາສິ. ເຕນ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາມິຕກາເລ ຈນ຺ທເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ໂຕ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ອາຣກ຺ຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາວິຎ຺ຉນເກ ອາຣກ຺ຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສູຣິໂຍ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໂຕ ຄລິຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ, ‘‘ຉາຍາ ອຘິກປ຺ປມາຓາ ຊາຕາ, ສູຣິໂຍ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໂຕ ຄລິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ສາມເຓເຣນ ຈ ອິທາເນວ ຠຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິທໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎວໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣຓກາເລ ຈນ຺ທເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ, ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ໂຕ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ວິຫາໂຣປວເນ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາວິຎ຺ຉນເກ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຫມ຺ປິ ‘ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ນິສີທິຕຸໍ ນາລຕ຺ຖໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂໍ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ເນຕ຺ຕິເກ ຈ ມາຕິກາຍ ອຸທກໍ ຫຣນ຺ເຕ, ອຸສຸກາເຣ ຈ ອຸສຸໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ເຕ, ຕຈ຺ຉເກ ຈ ທາຣູນິ ຕຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທເມຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໐. ‘‘ອຸທກຎ຺ຫິ ນຍນ຺ຕິ ເນຕ຺ຕິກາ, ອຸສຸກາຣາ ນມຍນ຺ຕິ ເຕຊນໍ;

ທາຣຸໍ ນມຍນ຺ຕິ ຕຈ຺ຉກາ, ອຕ຺ຕານໍ ທມຍນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທກນ຺ຕິ ປຖວິຍາ ຖລຏ຺ຐານໍ ຂຓິຕ຺ວາ ອາວາຏຏ຺ຐານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມາຕິກໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໂທຓິໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ. ເນນ຺ຕີຕິ ເນຕ຺ຕິກາ. ເຕຊນນ຺ຕິ ກຓ຺ຑໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເນຕ຺ຕິກາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອຸທກໍ ນຍນ຺ຕິ, ອຸສຸກາຣາປິ ຕາເປຕ຺ວາ ເຕຊນໍ ນມຍນ຺ຕິ ອຸສຸໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຈ຺ຉກາປິ ເນມິອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕຈ຺ຉນ຺ຕາ ທາຣຸໍ ນມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອຸຊຸໍ ວາ ວງ຺ກໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີນິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທມຍນ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ເອກນ຺ຕທນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ປຓ຺ຑິຕສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ເສໂລ ຍຖາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ກິຣ ສາມເຓຣາທໂຍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ສີເສປິ ກຓ຺ເຓສຸປິ ນາສາຍປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຈູຬປິຕ, ສາສນສ຺ມິໍ ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐສິ, ອຠິຣມສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ເຕສຸ ເນວ ກຸຊ຺ຌຕິ, ນ ທຸສ຺ສຕິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ສາມເຓຣາທໂຍ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ວິເຫເຐນ຺ຕິ, ໂສ ເຕສຸ ເນວ ກຸຊ຺ຌຕິ, ນ ທຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກເຖຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂີຓາສວາ ນາມ ເນວ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ. ຆນເສລສທິສາ ເຫເຕ ອຈລາ ອກມ຺ປິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໑. ‘‘ເສໂລ ຍຖາ ເອກຆໂນ, ວາເຕນ ນ ສມີຣຕິ;

ເອວໍ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ, ນ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ທາປສໍສາສູຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອິຘ ທ຺ເວ ໂລກຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ເອກຆໂນ ອສຸສິໂຣ ເສໂລ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠເທນ ວາເຕນ ນ ສມີຣຕິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ ນ ຈລຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐສຸປິ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕສຸ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕິ, ປຏິຆວເສນ ວາ ອນຸນຍວເສນ ວາ ນ ຈລນ຺ຕິ ນ ກມ຺ປນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ກາຓມາຕຸວຕ຺ຖຸ

ຍຖາປິ ຣຫໂທຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກາຓມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ວິນເຍ (ປາຈິ. ໒໓໐) ອາຄຕເມວ.

ຕທາ ປນ ກາຓມາຕຣາ ອຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖໍ ຘີຕຣໍ ປຕິກຸລໍ ເປເສຕຸໍ ປກ຺ເກສຸ ປູເວສຸ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິນ຺ນກາເລ ສຕ຺ຖາຣາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ກາຓາຍ ສາມິເກນ ອຎ຺ຎາຍ ປຊາປຕິຍາ ອານີຕາຍ ກາຓາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ເມ ຆຣາວາໂສ ນາສິໂຕ’’ຕິ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວິສຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ກາຓມາຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ກຕປາຕຣາໂສ ‘‘ກຫໍ ກາຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອສາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ໂຣທນ຺ຕີ ຐິຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເອສາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ໂຣທມານາ ຐິຕາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ກາເຓ, ກສ຺ມາ ມໍ ທິສ຺ວາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ນິລີຍິຕ຺ວາ ໂຣທສີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ມາຕາ ຕາຍ ກຕກິຣິຍໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ກາຓມາເຕ ມມ ສາວກາ ຕຍາ ທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ອທິນ຺ນກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທິນ຺ນກໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ມມ ສາວກາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ຕວ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ຕາ ຕຍາ ທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ໂກ ເຕສໍ ໂທໂສ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍານໍ ໂທໂສ’’. ‘‘ເອຕິສ຺ສາເຍວ ໂທໂສ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ກາຓໍ ອາຫ – ‘‘ກາເຓ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ສາວກາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມານາ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອາຄຕາ, ອຖ ເນສໍ ຕວ ມາຕຣາ ປູວາ ທິນ຺ນາ, ໂກ ນາເມຕ຺ຖ ມມ ສາວການໍ ໂທໂສ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍານໍ ໂທໂສ, ມຍ຺ຫເມວ ໂທໂສ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປສິ.

ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ປາຍາສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ວິຍ ຠເຓ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ມມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທນຠາວໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຐິຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຕາຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກາຓມາຕາຍ ເຄຫໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ກາຓາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຕໍກາຣຓາ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສາ ອນກ຺ໂກສນຠາໂວ ກໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອນກ຺ໂກສິກາ ກຕາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸຏຸມ຺ພສາມິນີ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸຏຸມ຺ພສາມິນີ ກຕາ, ອຫໍ ປນ ນໍ ໂລກິຍກຸຏຸມ຺ພສາມິນິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມຫາໂຍຄ຺ຄໍ ປຫິຓິຕ຺ວາ ກາຓໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາຠຣເຓຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຘີຕຣໍ ໂປເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ອເຖໂກ ສພ຺ພຕ຺ຖກມຫາມຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ເທວສ຺ສ ຘີຕຣໍ ໂປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາຣຸຈິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາຓາ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປຸຣິເສ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ປຣິເຍສມານາປິ ນ ລຠຕິ. ກາຓາຍ ເຄຫທ຺ວາເຣ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ມໂຫໂຆ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພ, ອາວຸໂສ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ກາຓາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ກຣິໍສຸ, ສາ ເອວໍ ວິປ຺ປຏິສາຣິນີ ຫຸຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຄມ຺ມ ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ລຠິ. ສຕ຺ຖາຣາ ປຸນ ຕສ຺ສາ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປສງ຺ກມນາຣຫໍ ກຕໍ. ອິທານິ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວາ ປຣິເຍສມານາປິ ນ ລຠຕິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍຄຸຓາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເຕຫິ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູຫິ ກາຓາຍ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ກໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ກຣິໍສຸເຍວ. ນ ຈ ອິທາເນວ ມຍາ ກາຓາ ມມ ວຈນກາຣິກາ ກຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ກຕາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ໂສຕຸກາເມຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ –

‘‘ຍຕ຺ເຖໂກ ລຠເຕ ພພ຺ພຸ, ທຸຕິໂຍ ຕຕ຺ຖ ຊາຍຕິ;

ຕຕິໂຍ ຈ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຈ, ອິທໍ ເຕ ພພ຺ພຸກາ ພິລ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໓໗) –

ອິທໍ ພພ຺ພຸຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຕທາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພິຬາຣາ ອເຫສຸໍ, ມູສິກາ ກາຓາ, ມຓິກາໂຣ ອຫເມວາ’’ຕິ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕປິ ກາຓາ ທຸມ຺ມນາ ອາວິລຈິຕ຺ຕາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ປສນ຺ນອຸທກຣຫໂທ ວິຍ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໒. ‘‘ຍຖາປິ ຣຫໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ, ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ອນາວິໂລ;

ເອວໍ ຘມ຺ມານິ ສຸຕ຺ວານ, ວິປ຺ປສີທນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣຫໂທຕິ ໂຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາປິ ເສນາຍ ໂອຄາຫນ຺ຕິຍາ ນຂຸຠຕິ ເອວຣູໂປ ອຸທກຓ຺ຓໂວ, ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສຄມ຺ຠີໂຣ ນີລມຫາສມຸທ຺ໂທ ຣຫໂທ ນາມ. ຕສ຺ສ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຸທກໍ ມຈ຺ເຉຫິ ຈລຕິ, ອຸປຣິ ຕາວຕ຺ຕເກເຍວ ຐາເນ ອຸທກໍ ວາເຕນ ຈລຕິ, ມຊ຺ເຌ ຈຕຸໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຸທກໍ ນິຈ຺ຈລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ຄມ຺ຠີໂຣ ຣຫໂທ ນາມ. ເອວໍ ຘມ຺ມານີຕິ ເທສນາຘມ຺ມານິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ນາມ ຣຫໂທ ອນາກຸລຕາຍ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ, ອຈລຕາຍ ອນາວິໂລ, ເອວໍ ມມ ເທສນາຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທິວເສນ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕາ ວິປ຺ປສີທນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ, ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ເອກນ຺ຕວິປ຺ປສນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ກາຓມາຕຸວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ສພ຺ພຕ຺ຖ ເວ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈຊນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ສມຸຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຣຎ຺ເຊນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຣາວຏ຺ຏເນນ ອາວຏ຺ໂຏ ເອກທິວສມ຺ປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ. ເວຣຎ຺ຊາປິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ອໂຫສິ, ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ເວຣຎ຺ຊໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອລຠນ຺ຕາ ກິລມິໍສຸ. ເຕສໍ ອສ຺ສວາຓິຊກາ ປຕ຺ຖປຕ຺ຖປຸລກໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ເຕ ກິລມນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປຖໂວຊໍ ໂຠເຊຕຸກາໂມ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ປເວເສຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິຕ຺ຕາໂສ ນາໂຫສິ, ອິຈ຺ຉາຈາຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອວ ວິຫຣິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ເຕມາສໍ ວສິຕ຺ວາ ເວຣຎ຺ຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ເຕນ ກຕສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ຕໍ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ວິຫາສິ, ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ສຕ຺ຖຸ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕານິ ກຣິໍສຸ. ຕທາ ປນ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ວິຆາສາທາ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຸຕ຺ຕາວເສສານິ ປຓີຕໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທນ຺ຕາ ວຄ຺ຄນ຺ຕາ ມລ຺ລມຸຏ຺ຐິຍຸທ຺ຘໍ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣປິ ພຫິວິຫາເຣປິ ອນາຈາຣເມວ ຈຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ອິເມ ວິຆາສາທາ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ກຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ນ ທສ຺ເສສຸໍ, ອິທານິ ປນ ເອວຣູປານິ ປຓີຕໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ວິກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ເວຣຎ຺ຊາຍມ຺ປິ ອຸປສນ຺ຕຣູປາ ວິຫຣິຕ຺ວາ ອິທານິປິ ອຸປສນ຺ຕຸປສນ຺ຕາວ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸພ຺ເພເປເຕ ຄທ຺ຣຠໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ຄທ຺ຣຠາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕານໍ ອາຊານີຍສິນ຺ຘວານໍ ອລ຺ລຣສມຸທ຺ທິກປານກປີຕາວເສສໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກສຏໍ ອຸທເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ມກຈິປິໂລຕິກາຫິ ປຣິສ຺ສາວິຕຕ຺ຕາ ‘ໂວໂລທກ’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ ອປ຺ປຣສໍ ນິຫີນໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຘຸມຕ຺ຕາ ວິຍ ນທນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສູຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ວາໂລທກໍ ອປ຺ປຣສໍ ນິຫີນໍ,

ປິຕ຺ວາ ມໂທ ຊາຍຕິ ຄທ຺ຣຠານໍ;

ອິມຎ຺ຈ ປິຕ຺ວານ ຣສໍ ປຓີຕໍ,

ມໂທ ນ ສຎ຺ຊາຍຕິ ສິນ຺ຘວານໍ.

‘‘ອປ຺ປໍ ປິວິຕ຺ວານ ນິຫີນຊຈ຺ໂຈ,

ໂສ ມຊ຺ຊຕີ ເຕນ ຊນິນ຺ທ ປຸຏ຺ໂຐ;

ໂຘຣຍ຺ຫສີລີ ຈ ກຸລມ຺ຫິ ຊາໂຕ,

ນ ມຊ຺ຊຕີ ອຄ຺ຄຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໖໕);

ອິທໍ ວາໂລທກຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປຸຣິສາ ໂລກຘມ຺ມໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຸຂິຕກາເລປິ ທຸກ຺ຂິຕກາເລປິ ນິພ຺ພິກາຣາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໓. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ເວ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈຊນ຺ຕິ,

ນ ກາມກາມາ ລປຍນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕ;

ສຸເຂນ ຜຸຏ຺ຐາ ອຖ ວາ ທຸເຂນ,

ນ ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ປຓ຺ຑິຕາ ທສ຺ສຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິເຠເທສຸ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ. ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ສຸປຸຣິສາ. ຈຊນ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ອປກຑ຺ຒນ຺ຕາ ຉນ຺ທຣາຄໍ ວິຊຫນ຺ຕິ. ກາມກາມາຕິ ກາເມ ກາມຍນ຺ຕາ ກາມເຫຕຸ ກາມກາຣຓາ. ນ ລປຍນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ສນ຺ໂຕ ກາມເຫຕຸ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ລປຍນ຺ຕິ, ນ ປຣໍ ລປາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຫິ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິຏ຺ຐາ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິຕາ ‘‘ກິໍ, ອຸປາສກ, ສຸຂໍ ເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ, ຣາຊໂຈຣາທີນໍ ວເສນ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປເທສຸ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ, ຕາວ ເຕ ລປຍນ຺ຕິ ນາມ. ຕຖາ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ເພສໍ ໂນ ສຸຂໍ, ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ, ອິທານິ ໂນ ເຄຫໍ ປຫູຕອນ຺ນປານໍ, ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິມນ຺ຕາເປນ຺ຕາ ລປາເປນ຺ຕິ ນາມ. ສນ຺ໂຕ ປນ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ສຸເຂນ ຜຸຏ຺ຐາ ອຖ ວາ ທຸເຂນາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ອຏ຺ຐຫິ ປນ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ຜຸຏ຺ຐາ ຕຸຏ຺ຐິຠາວມງ຺ກຸຠາວວເສນ ວາ ວຓ຺ຓຠຓນອວຓ຺ຓຠຓນວເສນ ວາ ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ອາກາຣໍ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ທສ຺ສຍນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຘມ຺ມິກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນ ອຕ຺ຕເຫຕູຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມິກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ອຸປາສໂກ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຂກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິຈ຺ຉາມຫໍ ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສາມິ, ອາຄເມຫິ ຕາວ, ຍາວາຫໍ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ທາຣກໍ ວິຊາຍາມີ’’ຕິ. ໂສ ອາຄເມຕ຺ວາ ທາຣກສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ປຸນ ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ສາມິ, ຍາວາຍໍ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມາຍ ອປໂລກິຕາຍ ວາ ອນປໂລກິຕາຍ ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ປຸນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ໂສປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປິສ຺ສ ‘‘ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຫໍ ຆຣາວາເສ ວເສຍ຺ຍໍ, ເຕ ອຸໂຠປິ ປພ຺ພຊິຕາ, ອິທານິ ເມ ກິໍ ຆຣາວາເສນ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມິກອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສາປິ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ອິມາຍ ນາມາ’’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິເຕນ ນາມ ເນວ ອຕ຺ຕເຫຕຸ, ນ ປຣເຫຕຸ ສມິທ຺ຘິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ຘມ຺ມິເກເນວ ປນ ຘມ຺ມປຏິສຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໔. ‘‘ນ ອຕ຺ຕເຫຕຸ ນ ປຣສ຺ສ ເຫຕຸ,

ນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ເຉ ນ ຘນໍ ນ ຣຏ຺ຐໍ;

ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຘມ຺ເມນ ສມິທ຺ຘິມຕ຺ຕໂນ,

ສ ສີລວາ ປຎ຺ຎວາ ຘມ຺ມິໂກ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ອຕ຺ຕເຫຕູຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ອຕ຺ຕເຫຕຸ ວາ ປຣເຫຕຸ ວາ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ເຉຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘນໍ ວາ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ປາປກມ຺ເມນ ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອຕານິປິ ອິຈ຺ຉໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມິທ຺ຘິມຕ຺ຕໂນຕິ ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ສມິທ຺ຘິ, ຕມ຺ປິ ອຘມ຺ເມນ ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ,ສມິທ຺ຘິກາຣຓາປິ ປາປໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ ສີລວາຕິ ໂຍ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ເອວ ສີລວາ ຈ ປຎ຺ຎວາ ຈ ຘມ຺ມິໂກຈ ສິຍາ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຘມ຺ມິກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ຘມ຺ມສ຺ສວນວຕ຺ຖຸ

ອປ຺ປກາ ເຕ ມນຸສ຺ເສສູຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເອກວີຖິວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓພນ຺ເຘນ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣສຸໍ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປນ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເອກຈ຺ເຈ ກາມຣຕິນິສ຺ສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ປຸນ ເຄຫເມວ ຄຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ໂທສນິສ຺ສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ເອກຈ຺ເຈ ມານນິສ຺ສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ເອກຈ຺ເຈ ຖິນມິທ຺ຘສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຈລາຍນ຺ຕາ ໂສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມາ ສຕ຺ຕາ ນາມ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠວນິສ຺ສິຕາ, ຠເວສຸ ເອວ ລຄ຺ຄາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ປາຣຄາມິໂນ ນາມ ອປ຺ປກາ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໘໕. ‘‘ອປ຺ປກາ ເຕ ມນຸສ຺ເສສຸ, ເຍ ຊນາ ປາຣຄາມິໂນ;

ອຖາຍໍ ອິຕຣາ ປຊາ, ຕີຣເມວານຸຘາວຕິ.

໘໖. ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ສມ຺ມທກ຺ຂາເຕ, ຘມ຺ເມ ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕິໂນ;

ເຕ ຊນາ ປາຣເມສ຺ສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປກາຕິ ໂຖກາ ນ ພຫູ. ປາຣຄາມິໂນຕິ ນິພ຺ພານປາຣຄາມິໂນ. ອຖາຍໍ ອິຕຣາ ປຊາຕິ ຍາ ປນາຍໍ ອວເສສາ ປຊາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຕີຣເມວ ອນຸຘາວຕິ, ອຍເມວ ພຫຸຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມທກ຺ຂາເຕຕິ ສມ຺ມາ ອກ຺ຂາເຕ ສຸກຖິເຕ. ຘມ຺ເມຕິ ເທສນາຘມ຺ເມ. ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕິໂນຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລສຈ຺ຉິກຣເຓນ ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕິໂນ. ປາຣເມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ຊນາ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ກິເລສມາຣສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຈ຺ຈຸສ຺ສ ນິວາສຏ຺ຐານຠູຕໍ ເຕຠູມິກວຏ຺ຏໍ. ສຸທຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເຍ ຊນາ ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕິໂນ, ເຕ ເອຕໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ ທຸຣຕິກ຺ກມໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ຕຣິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຘມ຺ມສ຺ສວນວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

໑໑. ປຎ຺ຈສຕອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ວິປ຺ປຫາຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂກສລຣຏ຺ເຐ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຈຣິຍປຏິປກ຺ຂໍ ນິສາເມຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໗. ‘‘ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ວິປ຺ປຫາຍ, ສຸກ຺ກໍ ຠາເວຖ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂອກາ ອໂນກມາຄມ຺ມ, ວິເວເກ ຍຕ຺ຖ ທູຣມໍ.

໘໘. ‘‘ຕຕ຺ຣາຠິຣຕິມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຫິຕ຺ວາ ກາເມ ອກິຎ຺ຈໂນ;

ປຣິໂຍທເປຍ຺ຍ ອຕ຺ຕານໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ເລເສຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ.

໘໙. ‘‘ເຍສໍ ສມ຺ໂພຘິຍງ຺ເຄສຸ, ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຠາວິຕໍ;

ອາທານປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ, ອນຸປາທາຍ ເຍ ຣຕາ;

ຂີຓາສວາ ຊຸຕິມນ຺ໂຕ, ເຕ ໂລເກ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ກາຍທຸຈຣິຕາທິເຠທໍ ອກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ວິປ຺ປຫາຍ ຊຫິຕ຺ວາ. ສຸກ຺ກໍ ຠາເວຖາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ກາຍສຸຈຣິຕາທິເຠທໍ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວຍ຺ຍ. ກຖໍ? ໂອກາ ອໂນກມາຄມ຺ມາຕິ ໂອກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາລໂຍ, ອໂນກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາລໂຍ, ອາລຍໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນາລຍສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ຕໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຠາເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຠິຣຕິມິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອນາລຍສງ຺ຂາເຕ ວິເວເກ ນິພ຺ພາເນ ອິເມຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ທຸຣຠິຣມໍ, ຕຕ຺ຣ ອຠິຣຕິໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຫິຕ຺ວາ ກາເມຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ ຫິຕ຺ວາ ອກິຎ຺ຈໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິເວເກ ອຠິຣຕິໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕກ຺ເລເສຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ, ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຍທເປຍ຺ຍ ໂວທາເປຍ຺ຍ, ປຣິໂສເຘຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ໂພຘິຍງ຺ເຄສູຕິ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ. ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຠາວິຕນ຺ຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວິຕໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອາທານປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄຕິ ອາທານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄຫຓໍ, ຕສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ອຄ຺ຄຫເຓ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ກິຎ຺ຈິ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ເຍ ຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຸຕິມນ຺ໂຕຕິ ອານຸຠາວວນ຺ໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓຊຸຕິຍາ ຂນ຺ຘາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ໂຊເຕຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ໂລເກຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘາທິໂລເກ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສ ເຂປິຕຕ຺ຕາ ສອຸປາທິເສເສນ, ຈຣິມຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ຂນ຺ຘວຏ຺ຏສ຺ສ ເຂປິຕຕ຺ຕາ ອນຸປາທິເສເສນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ປຣິນິພ຺ພາເນຫິ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ, ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ປທີໂປ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.