໗. ອຣຫນ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຊີວກປຎ຺ຫວຕ຺ຖຸ

ຄຕທ຺ຘິໂນຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ຊີວກມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຊີວເກນ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຊີວກວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

ເອກສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິລໍ ປວິຊ຺ຌິ. ຕໍ ທ຺ເວ ປພ຺ພຕກູຏານິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕາ ປປຏິກາ ຠຄວໂຕ ປາທໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຠຸສາ ເວທນາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ມທ຺ທກຸຈ຺ຉິໍ ນຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໂຕປິ ຊີວກມ຺ພວນໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມໍ ເນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາທາຍ ຊີວກມ຺ພວນໍ ອຄມໍສຸ. ຊີວໂກ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຓປຏິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ຕິຂິຓເຠສຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ວຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ເອກສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຍາວ ມມາຄມນາ ພທ຺ຘນິຍາເມເນວ ຕິຏ຺ຐຕູ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປິທຫນເວລາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອໂຫ ມຍາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຍ຺ວາຫໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທ ຕິຂິຓເຠສຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ວຓໍ ພນ຺ຘິໍ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ໂມຈນເວລາ, ຕສ຺ມິໍ ອມຸຈ຺ຈມາເນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ສຣີເຣ ປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ຊີວໂກ ສາຍໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິ, ‘ອຍໍ ວຓສ຺ສ ໂມຈນເວລາ’ຕິ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ, ໂມເຈສິ ນ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ໂມເຈສິ, ວໂຓ ຣຸກ຺ຂໂຕ ຉລ຺ລິ ວິຍ ອປຄໂຕ. ຊີວໂກ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເວເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຣີເຣ ໂວ ປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ຊີວກ, ໂພຘິມຓ຺ເຑເຍວ ສພ຺ພປຣິຬາໂຫ ວູປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໐. ‘‘ຄຕທ຺ຘິໂນ ວິໂສກສ຺ສ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຘິ;

ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປຫີນສ຺ສ, ປຣິຬາໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຕທ຺ຘິໂນຕິ ຄຕມຄ຺ຄສ຺ສ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘາ ວຏ຺ຏທ຺ຘາຕິ ທ຺ເວ ອທ຺ຘາ ນາມ. ເຕສຸ ກນ຺ຕາຣປຏິປນ຺ໂນ ຍາວ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວ ອທ຺ຘິໂກເຍວ, ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ປຕ຺ເຕ ຄຕທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕາປິ ສຕ຺ຕາ ຍາວ ວຏ຺ເຏ ວສນ຺ຕິ, ຕາວ ອທ຺ຘິກາ ເອວ. ກສ຺ມາ? ວຏ຺ຏສ຺ສ ອເຂປິຕຕ຺ຕາ. ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍປິ ອທ຺ຘິກາ ເອວ, ວຏ຺ຏໍ ປນ ເຂເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຂີຓາສໂວ ຄຕທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຄຕທ຺ຘິໂນ. ວິໂສກສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏມູລກສ຺ສ ໂສກສ຺ສ ວິຄຕຕ຺ຕາ ວິໂສກສ຺ສ. ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ເພສຸ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ເມສຸ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປຫີນສ຺ສາຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຄນ຺ຖານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພາຄນ຺ຖປ຺ປຫີນສ຺ສ. ປຣິຬາໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ທຸວິໂຘ ປຣິຬາໂຫ ກາຍິໂກ ເຈຕສິໂກ ຈາຕິ. ເຕສຸ ຂີຓາສວສ຺ສ ສີຕຸຓ຺ຫາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ກາຍິກປຣິຬາໂຫ ອນິພ຺ພຸໂຕວ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຊີວໂກ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຘມ຺ມຣາຊຕາຍ ເທສນາວິຘິກຸສລຕາຍ ເຈຕສິກປຣິຬາຫວເສນ ເທສນໍ ວິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ, ‘‘ຊີວກ, ປຣມຕ຺ເຖນ ເອວຣູປສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຣິຬາໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຊີວກປຎ຺ຫວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຸຍ຺ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄເຫ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ‘‘ອທ຺ຘມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ວຕ຺ຕໍ ກິເຣຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາມານໍ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕປຈນຈີວຣຣຊນາທີນິ ກຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ‘‘ອິທານິ ອທ຺ຘມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣຈາປນໍ. ຠິກ຺ຂູສຸ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣປິ ຈີວຣານິ ໂຘວິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ເຖໂຣ ກສ຺ມາ ຈີວຣານິ ໂຘວຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອຏ຺ຐາຣສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ວສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຖຣສ຺ສ ນ ຎາຕກາ, ເຕ ອຸປຏ຺ຐາກາ, ເຍ ນ ອຸປຏ຺ຐາກາ, ເຕ ຎາຕກາ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມ຺ມານສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ອຸປກາຣໍ ປຫາຍ ເອສ ກຫໍ ຄມິສ຺ສຕິ? ສເຈປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາປມາທກນ຺ທຣໂຕ ປຣໍ ນ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຍໍ ກນ຺ທຣໍ ປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ນິວຕ຺ຕຖ, ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໍ ‘‘ມາປມາທກນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຖາປິ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອຏ຺ຐາຣສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ວສນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ມງ຺ຄລາມງ຺ຄລຏ຺ຐາເນສຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ວິຫາຣໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກາຕຸໍ, ກໍ ນຸ ໂຂ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ –‘‘ກສ຺ສປສ຺ສ ເຫເຕ ມນຸສ຺ສາ ຎາຕກາ ຈ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຈ, ກສ຺ສປໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ກສ຺ສປ, ນ ສກ຺ກາ ວິຫາຣໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກາຕຸໍ, ມນຸສ຺ສານໍ ມງ຺ຄລາມງ຺ຄລຏ຺ຐາເນສຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິວຕ຺ຕສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ປຣິສໍ ອາທາຍ ນິວຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸປຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ໂວ, ອາວຸໂສ, ນນຸ ອິທາເນວ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ມຫາກສ຺ສໂປ ກສ຺ມາ ຈີວຣານິ ໂຘວຕິ, ນ ເອໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ຍໍ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖຖາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ສປໍ ‘ກຸເລສຸ ຈ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ລຄ຺ໂຄ’ຕິ ວເທຖ, ໂສ ‘ມມ ວຈນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິວຕ຺ໂຕ. ເອໂສ ຫິ ປຸພ຺ເພ ປຕ຺ຖນໍ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ ‘ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຄ຺ໂຄ ຈນ຺ທູປໂມ ຫຸຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ນຕ຺ເຖຕສ຺ສ ກຸເລ ວາ ປຈ຺ຈເຍ ວາ ລຄ຺ໂຄ, ອຫໍ ຈນ຺ໂທປມປ຺ປຏິປທຎ຺ເຈວ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໖) ອຣິຍວໍສປ຺ປຏິປທຎ຺ຈ ກເຖນ຺ໂຕ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສປໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກທາ ປນ ເຖເຣນ ປຕ຺ຖນາ ຐປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ໂສຕຸກາມາຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣປາທມູເລ ເຕນ ຐປິຕປຕ຺ຖນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຖຣສ຺ສ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ກເຖສິ. ຕໍ ເຖຣປາຬິຍໍ (ເຖຣຄາ. ໑໐໕໔ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ປນ ອິມໍ ເຖຣສ຺ສ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ຈນ຺ໂທປມປ຺ປຏິປທຎ຺ເຈວ ອຣິຍວໍສປ຺ປຏິປທຎ຺ຈ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສປໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິໍ, ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວາ ກຸເລສຸ ວາ ວິຫາເຣສຸ ວາ ປຣິເວເຓສຸ ວາ ລຄ຺ໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປລ຺ລເລ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊຫໍໂສ ວິຍ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ໂຄເຍວ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໑. ‘‘ອຸຍ຺ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ສຕີມນ຺ໂຕ, ນ ນິເກເຕ ຣມນ຺ຕິ ເຕ;

ຫໍສາວ ປລ຺ລລໍ ຫິຕ຺ວາ, ໂອກໂມກໍ ຊຫນ຺ຕິ ເຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຍ຺ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ສຕີມນ຺ໂຕຕິ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓສຸ ຌານວິປສ຺ສນາທີສຸ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນວຸຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕິ. ນ ນິເກເຕ ຣມນ຺ຕິ ເຕຕິ ເຕສໍ ອາລເຍ ຣຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຫໍສາວາຕິ ເທສນາສີສເມຕໍ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ເນ ປລ຺ລເລ ສກຸຓາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ‘‘ມມ ອຸທກໍ, ມມ ປທຸມໍ, ມມ ອຸປ຺ປລໍ, ມມ ກຓ຺ຓິກາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຎ຺ຈິ ອາລຍໍ ອກຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂາວ ຕໍ ຐານໍ ປຫາຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອາກາເສ ກີຬມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ຂີຓາສວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິຫຣນ຺ຕາປິ ກຸລາທີສຸ ອລຄ຺ຄາ ເອວ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຄມນສມເຍປິ ຕໍ ຐານໍ ປຫາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ມມ ວິຫາໂຣ, ມມ ປຣິເວຓໍ, ມມູປຏ຺ຐາກາ’’ຕິ ອນາລຍາ ອນຸເປກ຺ຂາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂອກໂມກນ຺ຕິ ອາລຍາລຍໍ, ສພ຺ພາລເຍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ເພລຏ຺ຐສີສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ເຍສໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເພລຏ຺ຐສີສໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣາຍສ຺ມາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ເອກໍ ວີຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອປຣໍ ວີຖິໍ ຈຣິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂໍ ກູຣໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ‘‘ນິພທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນໍ ນາມ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ກຕິປາຫໍ ຌານສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອາຫາເຣນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຎຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ອາຍຕິໍ ສນ຺ນິຘິກາຣປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາປິ ເຖເຣນ ປນ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ໂທສາຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໒. ‘‘ເຍສໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເຍ ປຣິຎ຺ຎາຕໂຠຊນາ;

ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ຈ, ວິໂມກ຺ໂຂ ເຍສໍ ໂຄຈໂຣ;

ອາກາເສວ ສກຸນ຺ຕານໍ, ຄຕິ ເຕສໍ ທຸຣນ຺ນຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິຈໂຍຕິ ທ຺ເວ ສນ຺ນິຈຍາ – ກມ຺ມສນ຺ນິຈໂຍ ຈ, ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິຈໂຍ ຈ. ເຕສຸ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ກມ຺ມສນ຺ນິຈໂຍ ນາມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິຈໂຍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກໍ ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ, ຈຕຸຠາຄມຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິໍ, ເອກຎ຺ຈ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ໂຫຕິ. ເຍສໍ ອຍໍ ທຸວິໂຘປິ ສນ຺ນິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິຎ຺ຎາຕໂຠຊນາຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາຕໂຠຊນາ. ຍາຄຸອາທີນຎ຺ຫິ ຍາຄຸຠາວາທິຊານນໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາວເສນ ປນ ໂຠຊນສ຺ສ ປຣິຊານນໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ, ກພຬີກາຣາຫາເຣ ຉນ຺ທຣາຄອປກຑ຺ຒນຎາຓໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ອິມາຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ເຍ ປຣິຎ຺ຎາຕໂຠຊນາ. ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ໂຂປິ ຄຫິໂຕເຍວ. ຕີຓິປິ ເຈຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນາມານິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ອຠາເວນ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ເຕຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ, ຕຖາ ຣາຄາທິນິມິຕ຺ຕານໍ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ, ຣາຄາທິປຓິຘີນໍ ປນ ອຠາເວນ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ, ເຕຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ອຍໍ ຕິວິໂຘ ວິໂມກ຺ໂຂ ເຍສໍ ໂຄຈໂຣ. ຄຕິ ເຕສໍ ທຸຣນ຺ນຍາຕິ ຍຖາ ນາມ ອາກາເສນ ຄຕານໍ ສກຸຓານໍ ປທນິກ຺ເຂປສ຺ສ ອທສ຺ສເນນ ຄຕິ ທຸຣນ຺ນຍາ ນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ເອວເມວ ເຍສໍ ອຍໍ ທຸວິໂຘ ສນ຺ນິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອິມາຫິ ຈ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາຕໂຠຊນາ, ເຍສຎ຺ຈ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ວິໂມກ຺ໂຂ ໂຄຈໂຣ, ເຕສໍ ຕໂຍ ຠວາ, ຈຕສ຺ໂສ ໂຍນິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ, ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ, ນວ ສຕ຺ຕາວາສາຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອິມິນາ ນາມ ຄຕາຕິ ຄມນສ຺ສ ອປຎ຺ຎາຍນໂຕ ຄຕິ ທຸຣນ຺ນຍາ ນ ສກ຺ກາ ປຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ເພລຏ຺ຐສີສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຍສ຺ສາສວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ເຖໂຣ ຊິຓ຺ຓຈີວໂຣ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ຈີວຣໍ ປຣິເຍສຕິ. ຕສ຺ສ ອິໂຕ ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຊາລິນີ ນາມ ເທວຘີຕາ ອໂຫສິ. ສາ ເຖຣໍ ໂຈຬການິ ປຣິເຍສມານໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ເຕຣສຫຕ຺ຖາຍຕານິ ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕານິ ຕີຓິ ທິພ຺ພທຸສ຺ສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອິມານິ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ທສ຺ສາມິ, ເຖໂຣ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂຈຬການິ ປຣິເຍສມານສ຺ສ ປຸຣໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຍຖາ ເນສໍ ທສນ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາ ຐເປສິ. ເຖໂຣ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ໂຈຬກປຣິເຍສມານໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເນສໍ ທສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒມາໂນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓານິ ທິພ຺ພທຸສ຺ສານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐປໍສຸກູລໍ ວຕ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ອຖສ຺ສ ຈີວຣກຣຓທິວເສ ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ, ອສີຕິມຫາເຖຣາປິ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິໍສຸ, ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຕຸໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ມູເລ ນິສີທິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ມຊ຺ເຌ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ເຄ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສຸຕ຺ຕໍ ວຏ຺ເຏສິ, ສຕ຺ຖາ ສູຈິປາສເກ ອາວຸຓິ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ເຍນ ເຍນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຕໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ວິຈຣິ.

ເທວຘີຕາປິ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠນ຺ຕາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂນ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອສີຕິມຫາສາວກປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣ ນິສີທິ, ຍາຄຸອາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂໍ ສມາທເປສິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣປິ ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ເຕ ມຫາຊມ຺ພຸເປສິໍ ອາຫຣິ, ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຣິກ຺ຂີຓໍ ຂາທິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ຈີວຣກຣຓຏ຺ຐາເນ ຠູມິປຣິຠຓ຺ຑມກາສິ, ຠູມິ ອລຕ຺ຕກຣສຣຎ຺ຊິຕາ ວິຍ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕາວເສສານໍ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຠຕ຺ຕານໍ ມຫາຣາສິ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກິໍ ເອວໍພຫຸເກຫິ ຍາຄຸອາທີຫິ, ນນຸ ນາມ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ຎາຕກາ ຈ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິອຸປຏ຺ຐາການໍ ພຫຸຠາວໍ ຎາເປຕຸກາໂມ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ, ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ອິທໍ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ອາຫຣາປິຕ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເອວຣູປໍ ວເທຕິ. ນ ຫິ ຂີຓາສວາ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເທວຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໓. ‘‘ຍສ຺ສາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ, ອາຫາເຣ ຈ ອນິສ຺ສິໂຕ;

ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ຈ, ວິໂມກ຺ໂຂ ຍສ຺ສ ໂຄຈໂຣ;

ອາກາເສວ ສກຸນ຺ຕານໍ, ປທໍ ຕສ຺ສ ທຸຣນ຺ນຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາສວາຕິ ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ. ອາຫາເຣ ຈ ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ອາຫາຣສ຺ມິຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍຫິ ອນິສ຺ສິໂຕ. ປທໍ ຕສ຺ສ ທຸຣນ຺ນຍນ຺ຕິ ຍຖາ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ສກຸຓານໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຕາ, ອິທໍ ຐານໍ ອຸເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຕາ, ອິທໍ ສີເສນ, ອິທໍ ປກ຺ເຂຫີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ເອວເມວ ເອວຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ນິຣຍປເທນ ວາ ຄໂຕ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິປເທນ ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຍສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຠຄວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປາສາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາສາວກປຣິວຸໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖໂຣ ອວນ຺ຕີສຸ ວິຫຣຕິ. ໂສ ປນາຍສ຺ມາ ທູຣໂຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ມຫາເຖຣາ ນິສີທນ຺ຕາ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາສນໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ທ຺ວີຫິ ເທວໂລເກຫິ ເທວປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຐິໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣໍ ອທິສ຺ວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ມມ, ອຍ຺ໂຍ, ນ ທິສ຺ສຕິ, ສາຘຸ ໂຂ ປນສ຺ສ ສເຈ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ. ເຖໂຣປິ ຕໍ ຂຓຎ຺ເຎວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາສເນ ນິສິນ຺ນເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ ວຕ ເມ, ອຍ຺ໂຍ, ອາຄໂຕ, ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອາຄມນເມວ ປຈ຺ຈາສີສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທ ສມ຺ພາຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ‘‘ສກ຺ໂກ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຕິ, ອວເສສມຫາສາວການໍ ເອວຣູປໍ ສກ຺ກາຣໍ ອກຣິຕ຺ວາ ມຫາກຈ຺ຈາຍນໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ສາຘຸ ວຕ ເມ, ອຍ຺ໂຍ, ອາຄໂຕ, ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອາຄມນເມວ ປຈ຺ຈາສີສາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທ ສມ຺ພາຫິຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ມຫາກຈ຺ຈາຍເນນ ສທິສາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ຠິກ຺ຂູ ເທວານມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປິຍາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໔. ‘‘ຍສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖງ຺ຄຕານິ,

ອສ຺ສາ ຍຖາ ສາຣຖິນາ ສຸທນ຺ຕາ;

ປຫີນມານສ຺ສ ອນາສວສ຺ສ,

ເທວາປິ ຕສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ສຸທນ຺ຕາ ອສ຺ສາ ວິຍ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖໍ ທນ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພິເສວນຠາວໍ ຄຕານິ, ຕສ຺ສ ນວວິຘໍ ມານໍ ປຫາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຫີນມານສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສວານໍ ອຠາເວນ ອນາສວສ຺ສ. ຕາທິໂນຕິ ຕາທິຠາວສຓ຺ຐິຕສ຺ສ ຕຖາຣູປສ຺ສ ເທວາປິ ປິຫຍນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາປິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ອາຄມນຎ຺ຈ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິເຍວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ປຖວິສໂມຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ. ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣໍ ອນຸຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເຖໂຣ ຈ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຎ຺ຎາຍມາເນ ຠິກ຺ຂູ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ກເຖຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕາເປສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ອປາກໂຏ ຠິກ຺ຂຸ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ມມ຺ປິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກເຖຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຖໂຣ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ຕໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ໂສ ‘‘ອຎ຺ເຎ ວິຍ ຠິກ຺ຂູ ນ ມໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ເຖເຣ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ. ເຖຣສ຺ສປິ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ໂຓ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣີຣໍ ຜຸສິ, ເຕນາປິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິເຍວ. ໂສ ‘‘ທານິ ເຖໂຣ ວິຫາຣູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄສາວໂກມ຺ຫີຕິ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຂມາເປຕ຺ວາວ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ຈ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄເຊຏ຺ຐຠາຕຣາ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຫຏຠາວໍ ສຕ຺ຖາ ໂນ ນ ຊານາຕິ, ສີຫນາທໍ ປນ ນທາເປຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຣິສໍ ສນ຺ນິປາຕາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ກຸຎ຺ຈິກຫຕ຺ຖາ ປຣິເວຓທ຺ວາຣານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິທານາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສຸໍ. ເຖໂຣປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ປຫໂຏ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວິຍໍ ສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ອາໂປເຕໂຊວາໂຍ ຣໂຊຫຣຓຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກອຸສຠຉິນ຺ນວິສາຓສມຈິຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ອຫິກຸຓປາທີຫິ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏິຍນຎ຺ຈ ເມທກຖາລິກາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍປຣິຫຣຓຎ຺ຈ ປກາເສສິ. ອິມາຫິ ຈ ປນ ນວຫິ ອຸປມາຫິ ເຖເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ກເຖນ຺ເຕ ນວສຸປິ ຐາເນສຸ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ. ຣໂຊຫຣຓຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກເມທກຖາລິໂກ ປມານໍ ປນ ອາຫຣຓກາເລ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ຂີຓາສວານໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ.

ເຖເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສກລສຣີເຣ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ຕາວເທວ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນໂທສໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສສິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມ ອິມສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ, ຍາວສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ນ ຜລຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ຂມາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ, ຂມຕຸ ຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ, ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ກຖຍິໍສຸ ‘‘ປສ຺ສຖ ທານາວຸໂສ, ເຖຣສ຺ສ ອໂນປມຄຸຓໍ, ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ມຸສາວາເທນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຣິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂກປໍ ວາ ໂທສໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຂມາເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕສທິສານໍ ໂກປໍ ວາ ໂທສໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ມຫາປຖວີສທິສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທຂີລສທິສໍ ປສນ຺ນອຸທກຣຫທສທິສຎ຺ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໕. ‘‘ປຖວິສໂມ ໂນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ,

ອິນ຺ທຂິລຸປໂມ ຕາທິ ສຸພ຺ພໂຕ;

ຣຫໂທວ ອເປຕກທ຺ທໂມ,

ສໍສາຣາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ນາມ ປຖວິຍໍ ສຸຈີນິ ຄນ຺ຘມາລາທີນິປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອສຸຈີນິ ມຸຕ຺ຕກຣີສາທີນິປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຍຖາ ນາມ ນຄຣທ຺ວາເຣ ນິຂາຕໍ ອິນ຺ທຂີລໍ ທາຣກາທໂຍ ໂອມຸຕ຺ເຕນ຺ຕິປິ ອູຫທນ຺ຕິປິ, ອປເຣ ປນ ຕໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວິຍາ ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ຈ ເນວ ອນຸໂຣໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິໂຣໂຘ; ເອວເມວ ຍ຺ວາຍໍ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປິຍຠາເວນ ຕາທິ, ວຕານໍ ສຸນ຺ທຣຕາຍ ສຸພ຺ພໂຕ. ໂສ ‘‘ອິເມ ມໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ອສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເນວ ອນຸຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຖ ໂຂ ປຖວິສໂມ ຈ ອິນ຺ທຂິລຸປໂມ ເອວ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ອປຄຕກທ຺ທໂມ ຣຫໂທ ປສນ຺ໂນທໂກ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອປຄຕກິເລສຕາຍ ຣາຄກທ຺ທມາທີຫິ ອກທ຺ທໂມ ວິປ຺ປສນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຕາທິໂນຕິ ຕສ຺ສ ປນ ເອວຣູປສ຺ສ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີສຸ ສໍສຣຓວເສນ ສໍສາຣາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ນວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ໂກສມ຺ພິວາສີຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ສນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ມນໍ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ໂກສມ຺ພິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຸປສມ຺ປໂທ ‘‘ໂກສມ຺ພິວາສີຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ຕສ຺ສ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຕິຈີວຣຎ຺ເຈວ ສປ຺ປິຜາຓິຕຎ຺ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ຐເປສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ອິທໍ ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ວສ຺ສໍ ວາສິຕາ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ອິມໍ ລາຠໍ ລຠນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອຸປາສກ, ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ມມ ສນ຺ຕິເກ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ສາມເຓໂຣປິ ນຕ຺ຖິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖິ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສາມເຓໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອຘິວາເສສິ. ອຸປາສໂກ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ເກເສ ເຕເມຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຖໂຣ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາມເຓຣໍ ຠຓ຺ຑກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ສາມເຓໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ເສວ ວິກາໂລ ຊາໂຕ, ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ອຸປຏ຺ຐານເວລາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສາມເຓຣ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ໂອກາສໍ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມມ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ວສ, ທຸກ຺ຂໍ ເຕ ອາຄນ຺ຕຸກຏ຺ຐາເນ ພຫິ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ເສນາສນໍ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນິປນ຺ນມຕ຺ໂຕວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ສາມເຓໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຕຕິໂຍ ທິວໂສ ເອກເສນາສເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ, ‘ສເຈ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິສ຺ສາມິ, ເຖໂຣ ສຫເສຍ຺ຍໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕິ ນິສິນ຺ນໂກວ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມຎ຺ຈກສມີເປ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໂກວ ຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມສິ. ເຖໂຣ ປຈ຺ຈູສກາເລ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ສາມເຓຣໍ ນິກ຺ຂມາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຈກປສ຺ເສ ຐປິຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊນິປຕ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ເຄນ ສາມເຓຣສ຺ສ ກຏສາຣກໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ພີຊນິໍ ອຸທ຺ຘໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ສາມເຓຣ, ພຫິ ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ ອາຫ, ພີຊນິປຕ຺ຕທຓ຺ຑໂກ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ປຏິຫຎ຺ຎິ, ຕາວເທວ ອກ຺ຂິ ຠິຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ພຫິ ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອກ຺ຂິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ວຕ຺ຕກຣຓກາເລ ຈ ປນ ‘‘ອກ຺ຂິ ເມ ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອນິສີທິຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ອກ຺ຂິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໍ ອາທາຍ ວຈ຺ຈກຸຏິຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວໂນທກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິ. ໂສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທທມາໂນ ເອເກເນວ ຫຕ຺ເຖນ ອທາສິ.

ອຖ ນໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຫ – ‘‘ອສິກ຺ຂິໂຕ ວຕາຍໍ ສາມເຓໂຣ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຊານາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘‘ນ ເອວໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ, ເອໂກ ປນ ເມ ຫຕ຺ໂຖ ນ ຕຸຈ຺ໂຉຕິ. ‘‘ກິໍ ສາມເຓຣາ’’ຕິ? ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣ ສຸຕ຺ວາວ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂມາຫິ ເມ, ສປ຺ປຸຣິສ, ນາຫເມຕໍ ຊານາມິ, ອວສ຺ສໂຍ ເມ ໂຫຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກທາຣກສ຺ສ ປາທມູເລ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສາມເຓໂຣ ອາຫ – ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທຕ຺ຖາຍ ກເຖສິໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ມຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເນເວຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ນ ມຍ຺ຫໍ. ວຏ຺ຏສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕເນວ ນາໂຣຈິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ສາມເຓເຣນ ອສ຺ສາສິຍມາໂນປິ ອນສ຺ສາສິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ສາມເຓຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ປາຍາສິ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ນິສີທິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂມນີຍໍ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ, ກິຎ຺ຈິ ອຕິເຣກໍ ອຜາສຸກໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອາຫ – ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຕິເຣກໍ ອຜາສຸກໍ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ເມ ອຍໍ ທຫຣສາມເຓໂຣ ວິຍ ອຎ຺ໂຎ ອຕິເຣກຄຸໂຓ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ອິມິນາ ກຕໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ຂມາປິຍມາໂນ ມໍ ເອວໍ ວເທສິ ‘ເນເວຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ນ ມຍ຺ຫໍ. ວຏ຺ຏສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’ຕິ, ອິຕິ ມໍ ອສ຺ສາເສສິເຍວ, ມຍິ ເນວ ໂກປໍ, ນ ໂທສມກາສິ, ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຂີຓາສວາ ນາມ ນ ກສ຺ສຈິ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ, ນ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ, ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສນ຺ຕມານສາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໖. ‘‘ສນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ມນໍ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕາ ວາຈາ ຈ ກມ຺ມ ຈ;

ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕໍ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສາມເຓຣສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ອຠາເວນ ມນໍ ສນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ ອຸປສນ຺ຕໍ ນິພ຺ພຸຕໍ. ຕຖາ ມຸສາວາທາທີນໍ ອຠາເວນ ວາຈາ ຈ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອຠາເວນ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ ສນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນເຍນ ເຫຕຸນາ ຊານິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຫິ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອຸປສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຣາຄາທີນໍ ອຸປສເມນ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ. ຕາທິໂນຕິ ຕຖາຣູປສ຺ສ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂກສມ຺ພິວາສີຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເສສມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ໂກສມ຺ພິວາສີຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອສ຺ສທ຺ໂຘຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ອາຣຎ຺ຎກາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ທຫສິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ອມໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ ອມຕປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໔) ເອວໍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ອມຕປຣິໂຍສານໍ. ເຍສຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອສ຺ສ ອທິຏ຺ຐໍ ອວິທິຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອຜສ຺ສິຕໍ ປຎ຺ຎາຍ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ອມຕປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໔) ເອວໍ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ມິຈ຺ຉາຄຫຓໍ ເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ອຊ຺ຊາປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນ ສທ຺ທຫຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວເທຖ. ອຫຎ຺ຫິ ‘ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຠາເວຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ອວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານິ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ທຫສິ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍ. ໂສ ‘ເອວໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ນາມາຕິ ນ ສທ຺ທຫາມິ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ກເຖສິ. ນ ທິນ຺ນສ຺ສ ວາ ກຕສ຺ສ ວາ ຜລໍ ວິປາກໍ ນ ສທ຺ທຫຕິ, ນາປິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸຓໍ ນ ສທ຺ທຫຕິ. ເອໂສ ປນ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ເຘສຸ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມສຸ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ອນຸປວຊ຺ໂຊ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໗. ‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອກຕຎ຺ຎູ ຈ, ສນ຺ຘິຈ຺ເຉໂທ ຈ ໂຍ ນໂຣ,

ຫຕາວກາໂສ ວນ຺ຕາໂສ, ສ ເວ ອຸຕ຺ຕມໂປຣິໂສ’’ຕິ.

ຕສ຺ສໂຖ – ອຕ຺ຕໂນ ປຏິວິທ຺ຘຄຸຓໍ ປເຣສໍ ກຖາຍ ນ ສທ຺ທຫຕີຕິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ອກຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຊານາຕີຕິ ອກຕຎ຺ຎູ, ສຈ຺ຉິກຕນິພ຺ພາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ຏສນ຺ຘິໍ, ສໍສາຣສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉໂທ. ກຸສລາກຸສລກມ຺ມພີຊສ຺ສ ຂີຓຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາວກາໂສ ຫໂຕ ອສ຺ສາຕິ ຫຕາວກາໂສ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ,ສພ຺ພາ ອາສາ ອິມິນາ ວນ຺ຕາຕິ ວນ຺ຕາໂສ. ໂສ ເອວຣູໂປ ນໂຣ. ປຏິວິທ຺ຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຕາຍ ປຸຣິເສສຸ ອຸຕ຺ຕມຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມຕິ.

ຄາຖາວສາເນ ເຕ ອາຣຎ຺ຎກາ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເສສຊນສ຺ສາປິ ສຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຄາເມ ວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອາຍສ຺ມາ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາສີຕິໂກຏິຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສູປຈາລາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຠຄິນິໂຍ, ຈຸນ຺ໂທ ອຸປເສໂນຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຈ ຠາຕໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ. ເຣວຕກຸມາໂຣ ເອໂກວ ເຄເຫ ອວສິຏ຺ໂຐ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປຕິສ຺ໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ຈ ຠຄິນິໂຍ ທ຺ເວ ຈ ຠາຕໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ, ເຣວໂຕ ເອໂກວ ອວເສໂສ. ສເຈ ອິມມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂນ ຘນໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ກຸລວໍໂສ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ທຫຣກາເລເຍວ ນໍ ຆຣາວາເສນ ພນ຺ຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ ‘‘ສເຈ, ອາວຸໂສ, ເຣວໂຕ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາຄຕມຕ຺ຕເມວ ນໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖ, ມມ ມາຕາປິຕໂຣ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ, ກິໍ ເຕຫິ ອາປຸຈ຺ຉິເຕຫິ, ອຫເມວ ຕສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈາ’’ຕິ. ມາຕາປິສ຺ສ ເຣວຕກຸມາຣໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກເມວ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ ສມານຊາຕິເກ ກຸເລ ທາຣິກໍ ວາເຣຕ຺ວາ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປສາເຘຕ຺ວາ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາທາຍ ກຸມາຣິກາຍ ຎາຕິຆຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ເນສໍ ກຕມງ຺ຄລານໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຎາຕເກສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ອຸທກປາຕິຍໍ ຫຕ຺ເຖ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມງ຺ຄລານິ ວຕ຺ວາ ກຸມາຣິກາຍ ວຸຑ຺ຒິໍ ອາກງ຺ຂມານາ ຎາຕກາ ‘‘ຕວ ອຍ຺ຍິກາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມໍ ປສ຺ສ, ອຍ຺ຍິກາ ວິຍ ຈິຣໍ ຊີວ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຣວຕກຸມາໂຣ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມິສ຺ສາ ອຍ຺ຍິກາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກຕຣາ ອິມິສ຺ສາ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ອາຫໍສຸ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ ອິມໍ ວີສວສ຺ສສຕິກໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ ປລິຕເກສໍ ວລິຕ຺ຕຈໍ ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕໍ ໂຄປານສິວງ຺ກໍ, ເອສາ ເອຕິສ຺ສາ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ອຍມ຺ປິ ເອວຣູປາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ຊີວິສ຺ສຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ສຣີຣໍ ຊຣາຍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ເມ ຠາຕຣາ ອຸປຕິສ຺ເສນ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຎາຕກາ ກຸມາຣິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ໂສ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ‘‘ຐເປຖ ຕາວ ຍານໍ, ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍານາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ເພ ໂຖກໍ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ປຸນປິ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕເນວ ອປເທເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິ, ປຸນປິ ຕເຖວ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ຎາຕກາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານານິ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນາຕິທຬ຺ຫໍ ອາຣກ຺ຂໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕເນວ ອປເທເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປາເຊນ຺ໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ສຓິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພາຠິມຸໂຂ ອໂຫສິ. ຎາຕກາປິສ຺ສ ‘‘ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຍານໍ ປາເຊນ຺ຕາ ຄມິໍສຸ. ໂສປິ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ, ມຍໍ ເຕ ຣາຊປຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ນ ຊານາມ, ກຖໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຸປຕິສ຺ສສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອສ ອຸປຕິສ຺ໂສ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທນ຺ຕາ ມມ ຠາຕຣໍ ‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຍາ ‘ອຸປຕິສ຺ໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫິ, ຠາຕຣາ ເຕ ອນຸຎ຺ຎາຕເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອາຠຣຓານິ ໂອມຸຎ຺ຈາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ອາຣຎ຺ຎິກຠິກ຺ຂູຫິ ກິຣ ເຣວໂຕ ປພ຺ພາຊິໂຕ’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຘິວາເສຫິ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອທາສິ. ເຖໂຣ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຘິວາເສຫິ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍມ຺ປິ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເນວ ຄນ຺ຕຸໍ ອທາສິ.

ສາມເຓໂຣປິ ‘‘ສຈາຫໍ ອິຘ ວສິສ຺ສາມິ, ຎາຕກາ ມໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕໂຕ ຕິໍສໂຍຊນິເກ ຐາເນ ຂທິຣວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ເຕມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣປິ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ຄມນຕ຺ຖາຍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ. ໂຖກໍ ຄຕກາເລ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ເວຘາປເຖ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມນມຄ຺ເຄສຸ ອຍໍ ປຣິຫາຣປໂຖ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິໂກ ມນຸສ຺ສາວາໂສ, ອຍໍ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ຕິໍສໂຍຊນິໂກ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ, ກຕເຣນ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ສີວລິ, ປນ, ອານນ຺ທ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ສີວລິ, ອາຄໂຕ, ອຸຊຸມຄ຺ຄເມວ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ຊນານໍ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກທານຏ຺ຐານໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ, ສີວລິ, ອາຄໂຕ, ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖຣິ ປນ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ເນ ເທວຕາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອເກກໂຍຊເນ ວິຫາເຣ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໂຍຊນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປາໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ພຍາຄຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ໂຍ, ໂນ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ກຫໍ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຫຏໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທາເປສິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ສປຣິວາໂຣ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸຠວມາໂນວ ອາຄມາສິ. ເຣວຕຕ຺ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ, ປຎ຺ຈ ຈງ຺ກມນສຕານິ, ປຎ຺ຈຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານສຕານິ ຈ ມາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມາສມຕ຺ຕເມວ ວສິ. ຕສ຺ມິໍ ວສມາໂນປິ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸຠວິ.

ຕຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ຂທິຣວນໍ ປວິສນກາເລ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ຕກໍ ນວກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ສຕ຺ຖາ ‘ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ’ຕິ ມຸໂຂໂລກນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວຣູປສ຺ສ ນວກມ຺ມິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ມາສມຕ຺ຕໍ ວສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນທິວເສ ຍຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ເຕລນາຬິຎ຺ຈ ອຸທກຕຸມ຺ພຎ຺ຈ ອຸປາຫນານິ ຈ ປມຸສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ວິຫາຣູປຈາຣໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ອິທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມຍາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ປມຸຏ຺ຐໍ, ມຍາປິ ປມຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຂທິຣຣຸກ຺ຂກຓ຺ຏເກຫິ ວິຊ຺ຌມານາ ວິຈຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂທິຣຣຸກ຺ເຂ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑກໍ ທິສ຺ວາ ອາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ປຸນ ມາສມຕ຺ເຕເນວ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸຠວມາໂນ ປຏິຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາມໍ ປາວິສິ.

ອຖ ເຕ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູ ປາໂຕວ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕທາຍິກາຍ ວິສາຂາຍ ຆຣໍ ຍາຄຸໍ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນ ວິສາຂາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສິເກຕິ, ຣມຓີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ຣມຓີຍຕາ ເສຕກຓ຺ຏກຂທິຣຣຸກ຺ຂຄຫນໍ ເປຕານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານສທິສໍ ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ອຖຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ອາຄມິໍສຸ. ອຸປາສິກາ ເຕສມ຺ປິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອຸປາສິເກ ວຓ຺ເຓຕຸໍ, ສຸຘມ຺ມເທວສຠາສທິສໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ວິຍ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຐມໍ ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎຖາ ວທິໍສຸ, ອິເມ ອຎ຺ຎຖາ ວທນ຺ຕິ, ປຐມໍ ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິເທວ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວິສ຺ສຏ຺ຐກາເລ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕກາເລ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຠາເວນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຄຕກາເລ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍເຍວ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ວິສາຂາຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຕຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຈ຺ເຈ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ‘ຂທິຣຄຫນໍ ອຣຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ‘ຣມຓີຍ’ນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປາສິເກ ຄາໂມ ວາ ໂຫຕຸ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຣມຓີຍເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໘. ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣຫນ຺ໂຕ ຄາມນ຺ເຕ ກາຍວິເວກໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປນ ລຠນ຺ເຕວ. ເຕສຎ຺ຫິ ທິພ຺ພປຏິຠາຄານິປິ ອາຣມ຺ມຓານິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຄາໂມ ວາ ໂຫຕຸ ອຣຎ຺ຎາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ໂສ ຠູມິປເທໂສ ຣມຓີໂຍ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອາຍສ຺ມາ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕທິວສສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ, ເກນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິ, ເກນ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຫ –

ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຕຸ ນຄຣໍ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນາຄຣານໍ ສາສນໍ ເປເສສິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ທາເນ ສຫາຍກາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນທານໂຕ ອຕິເຣກຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ທານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ທານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ອຘິກຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວສຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕສິ, ເນວ ຣາຊາ ນາຄເຣ ປຣາເຊຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ນ ນາຄຣາ ຣາຊານໍ. ນາຄຣາ ຉຏ຺ເຐ ວາເຣ ‘‘ສ຺ເວ ທານິ ຍຖາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ອິທໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອວໍ ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ທານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ອລ຺ລມຘຸເມວ ນ ອທ຺ທສໍສຸ. ປກ຺ກມຘຸ ປນ ພຫຸໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕ ອລ຺ລມຘຸສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ອເຖໂກ ຊນປທມນຸສ຺ໂສ ຄາມໂຠຊກໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຘຸປຏລໍ ທິສ຺ວາ ມກ຺ຂິກາ ປລາເປຕ຺ວາ ສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາຂາທຓ຺ຑເກເນວ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸປຏລໍ ອາທາຍ ‘‘ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ມຘຸອຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ວິກ຺ກິຓິຍໍ ມຘຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ວິກ຺ກິຓິຍໍ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທ, ອິມໍ ກຫາປຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ມຘຸປຏລໍ ປາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕິ, ອຍໍ ປນ ກຫາປຓໍ ເທຕິ. ພຫຸກຫາປຓໂກ ມຎ຺ເຎ, ມຍາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ນ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ເຕນ ຫິ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິປິ ນ ເທມີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ວຑ຺ເຒສິ, ຍາວ ໂສ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິທໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຠຓ຺ຑິກໍ ອຸປເນສິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ, ອຸທາຫຸ ກຫາປຓານໍ ຐປໂນກາສໍ ນ ລຠສິ, ປາທມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆນກໍ ມຘຸໍ ‘ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’ຕິ ວທສິ, ‘ກິໍ ນາເມຕ’’’ນ຺ຕິ? ‘ຊານາມຫໍ, ໂຠ, ອິມິນາ ປນ ເມ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕເນວໍ ວທາມີ’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສມຓສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ມຫາທານໍ ສຊ຺ຊິຕໍ, ຕຕ຺ເຣກໍ ອລ຺ລມຘຸເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ເອວໍ, ສນ຺ເຕ, ນາຫໍ ມູເລນ ທສ຺ສາມິ, ສເຈ ‘‘ອຫມ຺ປິ ທາເນ ປຕ຺ຕິໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາຄຣານໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ນາຄຣາ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ພລວຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ, ປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຏິຊານິໍສຸ, ເຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ມຘຸປຏລໍ ປີຬາເປສຸໍ. ເຕເນວ ມນຸສ຺ເສນ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ທຘິວາຣໂກປິ ອາຫໂຏ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕມ຺ປິ ທຘິໍ ປາຕິຍໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເຕນ ມຘຸນາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອທາສິ. ຕໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓິ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິເຍວ. ‘‘ເອວໍ ໂຖກໍ ມຘຸ ກຖໍ ຕາວ ພຫູນໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ປາປຸຓິ. ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໗) ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທສ຺ເສວ ຠາຄີ ໂຫຕີຕິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສໍສຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ‘‘ເອກໍ ນຄຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາເຣສິ, ນາຄຣານຎ຺ຈ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເມ ເທນ຺ຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ເນວ ຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ສາມ, ນ ຍຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຈູຬທ຺ວາເຣຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣູທກາທີນິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອິຕໂຣປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາທ຺ວາຣານິ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ກິໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ກໂຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເທວີ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພາໂລ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ, ຄຈ຺ຉຖ, ຕສ຺ສ ‘ຈູຬທ຺ວາຣານິປິ ປິຘາຍ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘຕູ’ຕິ ວເທຖາ’’ຕິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ນາຄຣາປິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລຠນ຺ຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ອທໍສຸ. ໂສ ອິມໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍາວາຍໍ ປຖວີ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສນ຺ນາ, ຕາວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈູຬທ຺ວາຣານໍ ປິທຫິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕສ຺ສາ ເອວ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ໂຍນິມຸເຂ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊິ. ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີວລິ, ຕທາ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕກມ຺ເມນ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈູຬທ຺ວາຣານໍ ປິທຫິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕສ຺ສາ ເອວ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ. ນວມຘຸໂນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ.

ປຸເນກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ສາມເຓຣສ຺ສ ລາໂຠ, ອໂຫ ປຸຎ຺ຎໍ, ເຍນ ເອກເກນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ປຎ຺ຈກູຏາຄາຣສຕາທີນິ ກຕານີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນວ ປຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ປາປໍ, ອຸຠຍມສ຺ສ ປຫີນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ເຄ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ໂຍຘ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ, ອຸໂຠ ສງ຺ຄມຸປຈ຺ຈຄາ;

ອໂສກໍ ວິຣຊໍ ສຸທ຺ຘໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໑໒);

ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ອຎ຺ຎຕຣອິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸ

ຣມຓີຍານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ຊິຓ຺ຓອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ເອກາ ນຄຣໂສຠິນີ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ອຫໍ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ນາຄຈ຺ຉິ. ສາ ຕສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣມານາ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລກຍມານາ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ປຸຣິໂສ ເອວ, ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປໂມເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິວຕ຺ຖສາຏກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ນິວາເສຕິ, ເກເສ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ພນ຺ຘຕິ, ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫສຕິ. ເຖຣສ຺ສ ສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ມມ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາ ນຸ ໂຂ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອນາຈາຣກິຣິຍໍ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ສໍເວຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ກາມຄເວສການໍ ອຣມຓຏ຺ຐານເມວ ວີຕຣາຄານໍ ຣມຓຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໙. ‘‘ຣມຓີຍານິ ອຣຎ຺ຎານິ, ຍຕ຺ຖ ນ ຣມຕີ ຊໂນ;

ວີຕຣາຄາ ຣມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເຕ ກາມຄເວສິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎານີຕິ ສຸປຸປ຺ຜິຕຕຣຸວນສຓ຺ຑປຏິມຓ຺ຑິຕານິ ວິມລສລິລສມ຺ປນ຺ນານິ ອຣຎ຺ຎານິ ນາມ ຣມຓີຍານິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ອຣຎ຺ເຎສຸ ວິກສິເຕສຸ ປທຸມວເນສຸ ຄາມມກ຺ຂິກາ ວິຍ ກາມຄເວສໂກ ຊໂນ ນ ຣມຕິ. ວີຕຣາຄາຕິ ວິຄຕຣາຄາ ປນ ຂີຓາສວາ ນາມ ຠມຣມຘຸກຣາ ວິຍ ປທຸມວເນສຸ ຕຖາຣູເປສຸ ອຣຎ຺ເຎສຸ ຣມິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ນ ເຕ ກາມປເວສິໂນ, ຍສ຺ມາ ເຕ ກາມຄເວສິໂນ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ເຖໂຣ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄມາສີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣອິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

ອຣຫນ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕໂມ ວຄ຺ໂຄ.