໑໔. ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ

ອສນ຺ຕໍ ຠາວນມິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທສນາ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ເຑ ສມຸຏ຺ຐາຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑນຄຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ໂຕ ນາມ ຄຫປຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ມຫານາມຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມານໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຈລສທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອມ຺ພາຏກວນໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍານໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອຸທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ‘‘ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ພຸທ຺ຘສາສນ’’ນ຺ຕິ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ອຸຍ຺ຍາເນ ມຫາວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພທິສາຫິ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິວຏທ຺ວາໂຣ ອໂຫສິ. ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ເຑ ສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ເນວາສິໂກ ອໂຫສິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ອຄມໍສຸ. ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຖກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ, ‘‘ອຸປາສກ, ອທ຺ຘາເນນ ອາຄຕາມ຺ຫາ ກິລນ຺ຕຣູປາ. ອປິຈ ໂຖກໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕວ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ມມ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເນວາສິກໍ ສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖຣໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມໍ ປຈ຺ຉາ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຍມາໂນປິ ປຏິກ຺ຂິປິ ເອວ. ອຸປາສໂກ ‘‘ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສເນ ມຫາທານໍ ສຊ຺ເຊສິ. ສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖໂຣປິ ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ‘‘ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ຄຫປຕິນາ ອຄ຺ຄສາວການໍ ສກ຺ກາໂຣ ສຊ຺ຊິໂຕ, ສ຺ເວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ.

ໂສ ຄຫປຕິນາ ‘‘ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ນາຫໍ ນິສີທາມິ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວການໍ ປຏິຍາທິຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຫປຕິໍ ຊາຕິຍາ ຆຏ຺ເຏຕຸກາໂມ ‘‘ອຸຬາໂຣ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສກ຺ກາໂຣ, ອປິເຈຕ຺ຖ ເອກຎ຺ເຎວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຕິລສໍຄຸຬິກາ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫປຕິນາ ກາໂກປມາຍ ອປສາທິໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອາວາໂສ, ປກ຺ກມິສ຺ສາມຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາວຕຕິຍໍ ວາຣິຍມາໂນປິ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ອຕ຺ຕນາ ຈ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕຍາ ອຸປາສໂກ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ຫີເນນ ຂຸໍສິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິໍ ຂມາເປຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຄຫປຕິ, ມຍ຺ຫເມວ ໂສ ໂທໂສ, ຂມາຫິ ເມ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ນາຫໍ ຂມາມີ’’ຕິ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ຕໍ ຂມາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຸນເທວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາສ຺ສ ອຸປາສໂກ ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ມານຖທ຺ໂຘ ເອສ, ຕິໍສໂຍຊນໍ ຕາວ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຂມນູປາຍໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອຖສ຺ສ ປຸນາຄຕກາເລ ນິຫຕມານສ຺ສ ອນຸທູຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປາສກໍ ຂມາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສມເຓນ ນາມ ‘ມຍ຺ຫໍ ວິຫາໂຣ, ມຍ຺ຫໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ, ມຍ຺ຫໍ ອຸປາສໂກ, ມຍ຺ຫໍ ອຸປາສິກາ’ຕິ ມານໍ ວາ ອິສ຺ສໍ ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອິຈ຺ຉາມານາທໂຍ ກິເລສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໗໓. ‘‘ອສນ຺ຕໍ ຠາວນມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປຸເຣກ຺ຂາຣຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຸ;

ອາວາເສສຸ ອິສ຺ສຣິຍໍ, ປູຊາ ປຣກຸເລສຸ ຈ.

໗໔. ‘‘ມເມວ ກຕ ມຎ຺ຎນ຺ຕຸ, ຄິຫີ ປພ຺ພຊິຕາ ອຸໂຠ.

ມເມວາຕິວສາ ອສ຺ສຸ, ກິຈ຺ຈາກິຈ຺ເຈສຸ ກິສ຺ມິຈິ;

ອິຕິ ພາລສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ອິຈ຺ຉາ ມາໂນ ຈ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍ ພາໂລ ຠິກ຺ຂຸ ອວິຊ຺ຊມານໍ ສມ຺ຠາວນໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປາປິຈ຺ຉຕານິທ຺ເທເສ (ວິຠ. ໘໕໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ພາໂລ ‘‘ອສທ຺ໂຘ ທຸສ຺ສີໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ອປ຺ປວິວິຕ຺ໂຕ ກຸສີໂຕ ອນຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ອສມາຫິໂຕ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຂີຓາສໂວວ ສມາໂນ ‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ຊໂນ ອຍໍ ສທ຺ໂຘ, ສີລວາ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ປວິວິຕ຺ໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ, ສມາຫິໂຕ, ປຎ຺ຎວາ, ຂີຓາສໂວ’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທໍ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ປຸເຣກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ປຣິວາຣໍ. ‘‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ປຸເຣກ຺ຂາຣຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ອິຈ຺ຉຕິ. ອາວາເສສູຕິ ສງ຺ຆິເກສຸ ຈ ອາວາເສສຸ ຍານິ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ປຓີຕເສນາສນານິ, ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາທີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິຘ ວສຖາ’’ຕິ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ສຍມ຺ປິ ວຣຕຣໍ ເສນາສນໍ ປລິໂພເຘນ຺ໂຕ, ເສສານໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມານິ ລາມກເສນາສນານິ ເຈວ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ຈ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິຘ ວສຖາ’’ຕິ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ອາວາເສສຸ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ປູຊາ ປຣກຸເລສຸ ຈາຕິ ເນວ ມາຕາປິຕູນໍ ນ ຎາຕການໍ ປເຣສຸເຍວ ກຸເລສຸ ‘‘ອໂຫ ວຕິເມ ມຍ຺ຫເມວ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕຸປ຺ປຈ຺ຈເຍຫິ ປູຊໍ ອິຈ຺ຉຕິ.

ມເມວ ກຕ ມຎ຺ຎນ຺ຕູຕິ ຍສ຺ສ ຈ ພາລສ຺ສ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຫາເຣ ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຣຓວເສນ ກຕໍ ນວກມ຺ມໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອມ຺ຫາກໍ ເຖເຣນ ກຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຄິຫີ ຈ ປພ຺ພຊິຕາ ຈ ອຸໂຠປິ ມເມວ ນິສ຺ສາຍ ກຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕູ’’ຕິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມເມວາຕິວສາ ອສ຺ສູຕິ ‘‘ຄິຫີ ຈ ປພ຺ພຊິຕາ ຈ ສພ຺ເພປິ ມເມວ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ສກຏໂຄຓວາສິຜຣສຸອາທີນິ ວາ ລທ຺ຘພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕຸ, ອນ຺ຕມໂສ ຍາຄຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕາເປຕ຺ວາ ປິວນາທີນິ ວາ, ເອວຣູເປສຸ ກິຈ຺ຈາກິຈ຺ເຈສຸ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ເຕສຸ ກຣຓີເຍສຸ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເອກກິຈ຺ເຈປິ ມເມວ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ມເມວ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ພາລສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ພາລສ຺ສ ສາ ຈ ອິຈ຺ຉາ ອຍຎ຺ຈ ເອວຣູໂປ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເນວ ວິປສ຺ສນາ, ນ ມຄ຺ຄຜລານິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເກວລໍ ປນສ຺ສ ຈນ຺ໂທທເຍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸທກໍ ວິຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຕຓ຺ຫາ ເຈວ ນວວິຘມາໂນ ຈ ວຑ຺ຒຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖໂຣປິ ອິມໍ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປາສກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປເຖ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອຸປາສກໍ ຂມາເປສິ. ໂສ ອຸປາສເກນ ‘‘ຂມາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ຂມຖ ເມ’’ຕິ ປຏິຂມາປິໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ເນ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຸປາສໂກປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທິສ຺ວາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕໍ, ອທິສ຺ວາ ເອວ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ເມ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕິລຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິຜາຓິຕວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນາທີຫິ ປຣິປູຣານິ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ປິຓ຺ຑປາຕາທີຫິ ນ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆສ຺ສາປິ ອຸປາສການມ຺ປິ ອຸປາສິການມ຺ປິ ອາໂຣຈາເປສິ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈສຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອຸປາສກາ ຈ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ໂສ ເຕສຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ຈາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນສຫສ຺ສານໍ ຍຖາ ຕິໍສໂຍຊເນ ມຄ຺ເຄ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ກິຎ຺ຈິ ເວກລ຺ລໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສໍວິທຫິ. ຕສ຺ສ ປນ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ເທວຕາ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທິພ຺ເພຫິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຠຕ຺ຕປານກາທີຫິ ຕໍ ມຫາຊນໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ກສ຺ສຈິ ເກນຈິ ເວກລ຺ລໍ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເທວຕາຫິ ອຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ເທວສິກໍ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມາເສນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປາປຸຓິ, ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຍຖາປູຣິຕາເນວ ອເຫສຸໍ. ເທວຕາຫິ ເຈວ ມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ອຠິຫຏໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອຊ຺ຊ ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ວນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວນ຺ທນກາເລ ກິຎ຺ຈິ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ວນ຺ທນກາເລ ຣາຊມາເນນ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ເຕ ປເທເສ ຊຓ຺ຓຸກມຕ຺ເຕນ ໂອຘິນາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານໍ ຆນວສ຺ສໍ ວສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ນຄຣວາສິໂນ ‘‘ເອວໍ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ກິຣ ຈິຕ຺ໂຕ ນາມ ຄຫປຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສຕິ, ເອວຣູປໍ ກິຣ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ຕໍ ມຫາປຸຎ຺ຎໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ. ວິຫາຣສມີເປ ອາຄຕກາເລ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ປຐມໍ ອາຄມິໍສຸ. ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ‘‘ອມ຺ມາ, ຕຸມ຺ເຫ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ມຫາອຸປາສິກາໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ປນ ຐິຕາ ວາ ນິສິນ຺ນາ ວາ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘວີຖິຍາ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ນິຈ຺ຈລາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ມຫນ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວີຖິໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ເຕນ ອຣິຍສາວເກນ ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐານໍ ກມ຺ປິ. ‘‘ເອໂສ ກິຣ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕີ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ສຕ຺ຖຸ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ຕໍ ຂຓຎ຺ເຎວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຸປ຺ຜວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ, ສາຘຸກາຣສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ໂສ ເອກມາສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວສິ, ວສມາໂນ ຈ ສກລໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວິຫາເຣເຍວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ອທາສິ, ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄເຕປິ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ກຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ເອກທິວສມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສກເຏສຸ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນາໂຫສິ, ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ອາຠຕປຓ຺ຓາກາເຣເນວ ທານໍ ອທາສິ, ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ອກາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມາສໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອໂຫສິໍ. ອິເຘວ ເມ ມາໂສ ວີຕິວຕ຺ໂຕ, ມຍາ ອາຠຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ອາຠຕປຓ຺ຓາກາເຣເນວ ທານໍ ອທາສິໍ, ໂສຫໍ ສເຈປິ ອິຘ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວສິສ຺ສາມິ, ເນວ ມມ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທາຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ. ອຫໍ ສກຏານິ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມິ, ປຏິສາມນຏ຺ຐານໍ ເມ ອາໂຣຈາເປຖາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອຸປາສກສ຺ສ ເອກໍ ປເທສໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ກປ຺ປິຍຠູມິ (ມຫາວ. ໒໙໕) ກິຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ອຸປາສໂກປິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄເຕຫິ ຕີຫິ ຊນສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຸຈ຺ຉສກເຏຫິ ປຸນ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເທວມນຸສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ອຍ຺ຍ, ຕຍາ ຕຸຈ຺ຉສກເຏຫິ ຄມນກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສກຏານິ ປູຣຍິໍສຸ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຕປຓ຺ຓາກາເຣເນວ ມຫາຊນໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ມາເສນ ອາຄໂຕ, ອິຘາປິ ມາສເມວ ວຸຏ຺ໂຐ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ອຠິຫຏປຓ຺ຓາກາເຣເນວ ມຫາວທານໍ ອທາສິ, ອິທານິ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຕຸຈ຺ຉານິ ກຕ຺ວາ ມາເສເນວ ກິຣ ຄມິສ຺ສຕິ, ເທວມນຸສ຺ສາ ປນສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍ, ‘ອຍ຺ຍ, ຕຍາ ຕຸຈ຺ຉສກເຏຫິ ຄມນກມ຺ມໍ ກຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ສຕ຺ຕຣຕເນຫິ ປູຣຍິໍສຸ. ໂສ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຕປຓ຺ຓາກາເຣເນວ ກິຣ ມຫາຊນໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວາຍໍ ສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອານນ຺ທ, ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ອຍຎ຺ຫິ ອຸປາສໂກ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ນສີໂລ, ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ປກິຓ຺ຓກວຄ຺ເຄ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໂສ ໂຠຄສມປ຺ປິໂຕ;

ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໓);

ອຕ຺ໂຖ ປນສ຺ສາ ຕຕ຺ເຖວ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ –

ອານນ຺ທ, ອຍໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ມິຄລຸທ຺ທກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ເອກທິວສໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ມິຄານໍ ມາຣຓຕ຺ຕາຍ ສຕ຺ຕິໍ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິເຄ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອກຏປພ຺ຠາເຣ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອໂກ, ອຍ຺ໂຍ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠຕ຺ຕມສ຺ສ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເຄນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທ຺ຘເນ ຫິຍ຺ໂຍ, ອາຠຕມໍສໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ປິຓ຺ຑປາຕຈາຣິເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ປຕ຺ເຕ ອາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ປຣິວິສຖາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຸຏເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນານາປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຸເຏ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ປູເຣຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ເມ ອຍໍ ຣສປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຸປ຺ຜປູຊາຍ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຕເສສິ, ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຓ຺ຓາກາຣສຫສ຺ສານິ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຕເສນ຺ຕຸ, ປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມວສ຺ສຎ຺ຈ ວສ຺ສຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຊຓ຺ຓຸກມຕ຺ເຕນ ໂອຘິນາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ອິທານິປິສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ເຈວ ອິຘ ຈ ອາຄຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜວສ຺ສວສ຺ສນຎ຺ຈ ປຓ຺ຓາກາຣາຠິຫາໂຣ ຈ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສກຏປູຣຓຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ໂທຕິ.

ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ ຈຸທ຺ທສມໍ.