໑໓. ສຏ຺ຐິກູຏເປຕວຕ຺ຖຸ

ຍາວເທວ ອນຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິກູຏເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ປຸຣິມນເຍເນວ ຫິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄິຊ຺ຌກູຏາ ໂອໂຣຫນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປເທເສ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ເຖເຣນ ສິຕກາຣຓໍ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ປຸນ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອກໍ ເປຕໍ ອທ຺ທສໍ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາເຓນ ອຕ຺ຕຠາເວນ, ຕສ຺ສ ສຏ຺ຐິ ອຍກູຏສຫສ຺ສານິ ອາທິຕ຺ຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕານິ ອຸປຣິມຕ຺ຖເກ ປຕິຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ສີສໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຠິນ຺ນໍ ຠິນ຺ນໍ ປຸນ ສມຸຏ຺ຐຫຕິ, ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຍາ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ອຫໍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ’’ນ຺ຕິ. ເປຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິຎ຺ຫິ –

‘‘ສຏ຺ຐິ ກູຏສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ສພ຺ພໂສ;

ສີເສ ຕຸຍ຺ຫໍ ນິປຕນ຺ຕິ, ໂວຠິນ຺ທນ຺ເຕວ ມຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໘, ໘໑໐, ໘໑໓) ອາທິ –

ອິມເມວ ເປຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາວ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາເປສ ສຕ຺ໂຕ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ເນເນວ ທິຏ຺ໂຐ ‘ເຍ ຈ ປນ ເມ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ອຫິຕາຍ ຠເວຍ຺ຍາ’ຕິ ປເຣສໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ນ ກເຖສິໍ, ອິທານິ ປນ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ສກ຺ຂີ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ເນສໍ ກເຖສິ –

ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ສາຬິຕ຺ຕກສິປ຺ເປ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ເອໂກ ປີຐສປ຺ປິ ອໂຫສິ. ໂສ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກສ຺ສ ວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ໂນ ສກ຺ຂຣານິ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓານິ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ‘‘ຫຕ຺ຖິຣູປກໍ ໂນ ທສ຺ເສຫິ, ອສ຺ສຣູປກໍ ໂນ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ຄາມທາຣເກຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕານິ ຣູປານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ຂາທນີຍາທີນິ ລຠຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ປເທສໍ ປາປຸຓິ. ທາຣກາ ປີຐສປ຺ປິໍ ປາໂຣຫນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທຈ຺ຉາຍາ ສຣີຣໍ ຜຣິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂປຓ຺ເຓສຸ ຫຕ຺ຖິຣູປກາທີນິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ເສຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປີຐສປ຺ປິໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸໂຣຫິໂຕ ອຕິມຸຂໂຣ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ວຸຕ຺ເຕ ພຫຸໍ ຠຓນ຺ໂຕ ມໍ ອຸປທ຺ທເວຕິ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຕສ຺ສ ມຸເຂ ນາຬິມຕ຺ຕາ ອຊລຓ຺ຑິກາ ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເທວ. ອຊລຓ຺ຑິກາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕຸມ຺ເຫ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ນິສີທຖ, ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອິຕໂຣ ກຕ຺ຕຣິຍຄ຺ເຄນ ສາຓິຍາ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ມຸເຂ ວິວຏມຕ຺ເຕ ເອເກກໍ ອຊລຓ຺ຑິກໍ ຂິປິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ມຸຂໍ ປວິຏ຺ຐໍ ປວິຏ຺ຐໍ ຄິລິ. ປີຐສປ຺ປີ ຂີຓາສຸ ອຊລຓ຺ຑິກາສຸ ສາຓິໍ ຈາເລສິ. ຣາຊາ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຊລຓ຺ຑິການໍ ຂີຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກຖໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕິມຸຂຣຕາຍ ນາຬິມຕ຺ຕາ ອຊລຓ຺ຑິກາ ຄິລນ຺ຕາປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ນາປຊ຺ຊຖາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມງ຺ຄຸອຸຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ນສກ຺ຂິ. ຣາຊາ ປີຐສປ຺ປິຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເມ ສຸຂໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ນາມ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຣຄາເມ ອທາສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສາຘຸ ໂຂ ສິປ຺ປກໍ ນາມ, ອປິ ຍາທິສ ກີທິສໍ;

ປສ຺ສ ຂຎ຺ຊປ຺ປຫາເຣນ, ລທ຺ຘາ ຄາມາ ຈຕຸທ຺ທິສາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໗);

ໂສ ປນ ອມຈ຺ໂຈ ເຕນ ສມເຍນ ອຍເມວ ຠຄວາ ອໂຫສິ. ອເຖໂກ ປຸຣິໂສ ປີຐສປ຺ປິນາ ລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ນາມ ປີຐສປ຺ປີ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ສິປ຺ປໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ, ມຍາເປຕໍ ສິກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເມ, ອາຈຣິຍ, ສິປ຺ປໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຕາຕ, ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ‘‘ໂຫຕຸ, ອາຣາເຘສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທປຣິກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈິຣສ຺ສໍ ຕໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິ, ປີຐສປ຺ປີ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຕິວິຍ ອຸປກາໂຣ’’ຕິ ຕໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ເຕ, ຕາຕ, ສິປ຺ປໍ, ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ພຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ຄາວິໍ ວາ ມນຸສ຺ສໍ ວາ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ຄາວິໍ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ສຕໍ ທຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ ມນຸສ຺ສໍ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ, ຕ຺ວໍ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣປິ ຕໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ມາ ວິນສ຺ສ, ຍມ຺ຫິ ປຫເຏ ທຓ຺ໂຑ ນຕ຺ຖິ, ຕາທິສໍ ນິມາຕາປິຕິກໍ ກຎ຺ຈິ ອຸປຘາເຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສກ຺ຂຣາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ກຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ອຸປຘາຣຍມາໂນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຄາວິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສສາມິກາ’’ຕິ ປຫຣິຕຸໍ ນ ວິສຫິ, ມນຸສ຺ສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມາຕາປິຕິໂກ’’ຕິ ປຫຣິຕຸໍ ນ ວິສຕິ.

ເຕນ ສມເຍນ ສຸເນຕ຺ໂຕ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ນຄຣທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນິມາຕາປິຕິໂກ, ອິມສ຺ມິໍ ປຫເຏ ທຓ຺ໂຑ ນຕ຺ຖິ, ອິມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສກ຺ຂຣໍ ຂິປິ. ສາ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ວາເມນ ນິກ຺ຂມິ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອາກາເສນ ປຓ຺ຓສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ມນຸສ຺ສາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຣທິໍສຸ ປຣິເທວິໍສຸ. ໂສປິ ມຫາຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ປໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ອິມໍ ປຫຣິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິມິນາ ກິຣ ປາປເກນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ປຫໂຏ, ຄຓ຺ຫຖ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ໂປເຖຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສຸໍ. ໂສ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍາວາຍໍ ມຫາປຖວີ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສນ຺ນາ, ຕາວ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ຄິຊ຺ຌກູຏມຕ຺ຖເກ ສຏ຺ຐິກູຏເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອິມໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ນາມ ສິປ຺ປໍ ວາ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອນຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພາໂລ ຫິ ສິປ຺ປໍ ວາ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖເມວ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

໗໒. ‘‘ຍາວເທວ ອນຕ຺ຖາຍ, ຎຕ຺ຕໍ ພາລສ຺ສ ຊາຍຕິ;

ຫນ຺ຕິ ພາລສ຺ສ ສຸກ຺ກໍສໍ, ມຸທ຺ຘມສ຺ສ ວິປາຕຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວເທວາຕິ ອວຘິປຣິຈ຺ເຉທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຊານນສຠາໂວ. ຍໍ ສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ, ຍມ຺ຫິ ວາ ອິສ຺ສຣິເຍ ຍເສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຐິໂຕ ຊເນນ ຎາຍຕິ, ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສິປ຺ປໍ ວາ ຫິ ອິສ຺ສຣິຍາທິຠາໂວ ວາ ພາລສ຺ສ ອນຕ຺ຖາເຍວ ຊາຍຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖເມວ ກໂຣຕິ. ຫນ຺ຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ສຸກ຺ກໍສນ຺ຕິ ກຸສລໂກຏ຺ຐາສໍ, ພາລສ຺ສ ຫິ ສິປ຺ປໍ ວາ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກຸສລໂກຏ຺ຐາສໍ ຆາເຕນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເຍຕໍ ນາມໍ. ວິປາຕຍນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍສຍມານໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕໍ ສຸກ຺ກໍສໍ ຫນນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ມຸທ຺ຘໍ ວິປາເຕນ຺ຕໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕເມວ ຫນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ.

ສຏ຺ຐິກູຏເປຕວຕ຺ຖຸ ເຕຣສມໍ.