໓. ວິຏຏູຠວຕ຺ຖຸ

ປຸປ຺ຜານິເຫວ ປຈິນນ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສປຣິສໍ ມໂຫເຆນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ມາຣິຕໍ ວິຏຏູຠໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ມຫາໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ປເສນທິກຸມາໂຣ ນາມ. ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິກຸມາໂຣ ມຫາລິ ນາມ, ກຸສິນາຣາຍໍ ມລ຺ລຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘຸໂລ ນາມາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ສາລາຍ ສມາຄຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ກຸລຎ຺ຈ ນາມຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນ຺ຕາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ປາ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐານານິ ອຄມໍສຸ. ເຕສຸ ປເສນທິກຸມາໂຣ ປິຕຸ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປສນ຺ເນນ ປິຕຣາ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຕ຺ໂຕ. ມຫາລິກຸມາໂຣ ລິຈ຺ຉວີນໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ທສ຺ເສສິ, ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອກ຺ຂິວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມ, ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ເອກໍ ທ຺ວາຣໍ ອທໍສຸ. ໂສ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຈສເຕ ລິຈ຺ຉວິຣາຊປຸຕ຺ເຕ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວສິ. ພນ຺ຘຸລກຸມາໂຣ ສຏ຺ຐິໍ ສຏ຺ຐິໍ ເວຬູ ຄເຫຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອຍສລາກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິກລາເປ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐປິເຕ ມລ຺ລຣາຊກຸເລຫິ ‘‘ອິເມ ກປ຺ເປຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ອາກາສໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອສິນາ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ໂສ ໂອສານກລາເປ ອຍສລາກາຍ ‘‘ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພກລາເປສຸ ອຍສລາການໍ ຐປິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອສິໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ໂຣທມາໂນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕເກສຸ ຎາຕິສຸຫຊ຺ເຊສຸ ເອໂກປິ ສສິເນໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ນາຈິກ຺ຂິ. ສເຈ ຫິ ອຫໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ອຍສລາກາຍ ສທ຺ທໍ ອນຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕວ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ກເຖສິ. ເຕຫິ ‘‘ປເວຓິຣຊ຺ຊໍ ນາມ, ຕາຕ, ອິທໍ ນ ລພ຺ຠາ ເອວໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ວາຣິໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ມມ ສຫາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ.

ປເສນທິ ໂກສໂລ ຣາຊາ ຕສ຺ສາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຕໍ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸປຣິປາສາເທ ຐິໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ວິສາຂາຍ ສຸປ຺ປວາສາຍາ’’ຕິ ເອເຕສໍ ເຄເຫ ນິຈ຺ຈໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອເນກສຫສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ເຄເຫ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕສລາກຠຕ຺ຕຄິລານຠຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເທວສິກໍ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ເຄເຫ ປຎ຺ຈສຕານິ, ຕຖາ ວິສາຂາຍ ຕຖາ ສຸປ຺ປວາສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕຸກາໂມ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ເມ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຫາຣາຊ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ພຫູ ຊນາ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິພທ຺ຘໍ ເປເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາຄເຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມ ນາມ ປຣິວິສນ຺ຕູ’’ຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາວ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຍເມວ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປມຊ຺ຊມກາສິ. ຣາຊກຸເລ ນາມ ອນາຓຕ຺ຕາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິວິສິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ ‘‘ນ ມຍໍ ອິຘ ຐາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຣາຊາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ປມຊ຺ຊິ, ທຸຕິຍທິວເສປິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕຕິຍທິວເສປິ ປມຊ຺ຊິ, ຕທາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ເອກກເມວ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕາ ນາມ ກາຣຓວສິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຸລານໍ ປສາທໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ອຸປາສເກສຸ ຈິຕ຺ໂຕ, ຄຫປຕິ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄອຸປາສກາ, ອຸປາສິກາສຸ ເວຬຸກຓ຺ຐກີ ນນ຺ທມາຕາ, ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄອຸປາສິກາ, ອິຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຊເນ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕຣປຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ສາວກາ ເອກເທເສນ ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕປາຣມີ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓວສິກຕາຍ ກຸລສ຺ສ ປສາທໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ເອກກເມວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິວິສິໍສຸ.

ຣາຊາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຕກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ ຕເຖວ ຐິຕານິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍາ, ນາຄມິໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເອກໂກວ ອາຄໂຕ ເທວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉທນມກໍສູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຠິກ຺ຂາ ປຏິຍຕ຺ຕາ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ເອກໂກວາຄໂຕ, ປຏິຍຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາ ຕເຖວ ຐິຕາ, ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ມມ ເຄເຫ ສຎ຺ຎໍ ນ ກຣິໍສຸ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂທສໍ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ມມ ສາວການໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ນ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸລານໍ ອນຸປຄມນກາຣຓຎ຺ຈ ອຸປຄມນກາຣຓຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມາຫ –

‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ນ ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ນ ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປນິສີທິຕຸໍ.

‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ນ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ພຫຸກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ປຓີຕໍ ເທນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປນິສີທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑໗).

ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມມ ສາວກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ວິສ຺ສາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ນ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ຫິ ອວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐາເນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຍມານາປິ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ປຕ຺ວາ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐານເມວ ອຄມິໍສູຕິ. ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ໂຐ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເກສໂວ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ຕໍ ປຎ຺ຈ ປຸຣິສສຕານິ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ໂສ ເກສວຕາປໂສ ນາມ ອໂຫສິ. ປສາຘນກປ຺ປໂກ ປນສ຺ສ ອນຸປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປໂກ ນາມ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອໂຫສິ. ເກສວຕາປໂສ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕສມເຍ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ປສີທິຕ຺ວາ ຈຕຸມາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນວ ວສາເປນ຺ໂຕ ສຍໍ ສາຍໍປາຕໍ ອສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອວເສສາ ຕາປສາ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສທ຺ທາທີຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕມ຺ຫາ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ຣາຊາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຄຕທິວເສເຍວ ຈຕຸມາສໍ ອິຘ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ກຖໍ ຄມິສ຺ສຖ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອມ຺ຫາກໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປຏິຎ຺ຎາ ທິນ຺ນາ, ມຍໍ ອິຘ ນ ສກ຺ໂກມ ວສິຕຸໍ, ອິໂຕ ອວິທູເຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສວນຏ຺ຐາເນ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ກປ຺ປນ຺ເຕວາສິເກນ ສທ຺ຘິໍ ອາຈຣິໂຍ ໂອຫີຍິ.

ຣາຊາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕ, ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສພ຺ເພ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕມ຺ຫາຕິ ວຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຕາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ກປ຺ປໂກປິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາຣິຍມາໂນປິ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິຕເຣສໍ ປນ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ວສິ. ອປຣຠາເຄ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ເວຊ຺ເຊຫິ ຕິກິຈ຺ຉາເປສິ, ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕາປໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ອິຈ຺ຉສິ ເມ ໂຣຄວູປສມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຈາຫໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ອິທາເນວ ໂວ ຜາສຸກໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ສເຈ ເມ ຜາສຸກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ມໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ນາຣທອມຈ຺ຈປ຺ປມຸເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຈ຺ເຈ ‘‘ມມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ, ມຍ຺ຫໍ ສາສນໍ ປຫິເຓຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ກປ຺ປນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ອິຕເຣ ‘‘ກຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ກິຣ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ອາຈຣິຍສ຺ສາຄມນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ທຕ຺ວາ ຜລາຜລໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ຂຓຎ຺ເຎວ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ນາຣໂທ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ມນຸສ຺ສິນ຺ທໍ ຊຫິຕ຺ວານ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິນໍ;

ກຖໍ ນຸ ຠຄວາ ເກສີ, ກປ຺ປສ຺ສ ຣມຕິ ອສ຺ສເມ.

‘‘ສາທູນິ ຣມຓີຍານິ, ສນ຺ຕິ ວກ຺ຂາ ມໂນຣມາ;

ສຸຠາສິຕານິ ກປ຺ປສ຺ສ, ນາຣທ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

‘‘ສາລີນໍ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ເຊ, ສຸຈິໍ ມໍສູປເສຈນໍ;

ກຖໍ ສາມາກນີວາຣໍ, ອໂລຓໍ ຉາທຍນ຺ຕິ ຕໍ.

‘‘ສາທຸໍ ວາ ຍທິ ວາສາທຸໍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຍທິ ວາ ພຫຸໍ;

ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ຍຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ວິສ຺ສາສປຣມາ ຣສາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໑໘໑-໑໘໔);

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນນ຺ໂຕ ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອໂຫສິ, ນາຣໂທ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ກປ຺ປນ຺ເຕວາສິໂກ ອານນ຺ໂທ, ເກສວຕາປໂສ ອຫເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ປຕ຺ວາ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐານໍ ຄມິໍສຸ, ມມ ສາວກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວິສ຺ສາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ມຍາ ວິສ຺ສາສໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຎາຕິຘີຕຣໍ ມມ ເຄເຫ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘ທຫຣາ ຈ ສາມເຓຣາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຎາຕິຣາຊາ’ຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ນິພທ຺ຘໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ເອກໍ ເມ ຘີຕຣໍ ເທນ຺ຕູ’’ຕິ ສາກິຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ສາສນໍ ເປເສສິ. ‘‘ກຕຣສ຺ສ ສກ຺ຍສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ຈ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຎຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທູເຕ ອາຓາເປສິ. ທູຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາກິເຍ ທາຣິກໍ ຍາຈິໍສຸ. ເຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ປກ຺ຂນ຺ຕຣິໂກ ຣາຊາ, ສເຈ ນ ທສ຺ສາມ, ວິນາເສສ຺ສຕິ ໂນ, ນ ໂຂ ປນ ອມ຺ເຫຫິ ກຸເລນ ສທິໂສ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ມຫານາໂມ ‘‘ມມ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ນາມ ຘີຕາ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທູເຕ ອາຫ – ‘‘ສາຘຸ, ຣຎ຺ໂຎ ທາຣິກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາ ກສ຺ສ, ຘີຕາ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈູຬປິຕຸປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຘີຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ນາມາ’’ຕິ.

ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ສາຘຸ, ສີຆໍ ອາເນຖ, ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ນາມ ພຫຸມາຍາ, ທາສິຘີຕຣມ຺ປິ ປຫິເຓຍ຺ຍຸໍ, ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຠາຊເນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິໍ ອາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິໍ ຣາຊາ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມຫານາໂມ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນກາເລ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທູຕານໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ອຠິສິຎ຺ຈິ. ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ.

ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຣາຊາ ທາຣກສ຺ສ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ ‘‘ສກ຺ຍຣາຊຘີຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ, ກິມສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ຕໍ ປນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ ອມຈ຺ໂຈ ໂຖກໍ ພຘິຣຘາຕຸໂກ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ອວິຊາຍິຕ຺ວາປິ ສພ຺ພຊນໍ ອຠິຠວິ, ອິທານິ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ອຕິວິຍ ວລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພຘິໂຣ ອມຈ຺ໂຈ ‘‘ວລ຺ລຠາ’’ຕິ ວຈນໍ ທຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວິຏຏູໂຠ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ກຸມາຣສ຺ສ ກິຣ ‘ວິຏຏູໂຠ’ຕິ ນາມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ໂປຣາຓກໍ ໂນ ກຸລສນ຺ຕກໍ ນາມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ນາມໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ທຫຣກາເລເຍວ ຣາຊາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ປິຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ.

ໂສ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ອຎ຺ເຎສໍ ກຸມາຣານໍ ມາຕາມຫກຸລໂຕ ຫຕ຺ຖິຣູປກອສ຺ສຣູປກາທີນິ ອາຫຣິຍມານານິ ທິສ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎສໍ ມາຕາມຫກຸລໂຕ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ອາຫຣີຍຕິ, ມຍ຺ຫໍ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ເປເສສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນິມາຕາ ນິປິຕາ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ສາ, ‘‘ຕາຕ, ຕວ ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ມາຕາມຫາ ທູເຣ ປນ ວສນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ນ ເປເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຎ຺ເຈສິ. ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ມາຕາມຫກຸລໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອລໍ, ຕາຕ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາຣິຍມາໂນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ປິຕຸ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸເຣຕຣໍ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ – ‘‘ອຫໍ ອິຘ ສຸຂໍ ວສາມິ, ມາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສາມິໂນ ອນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສຍິໍສູ’’ຕິ. ສາກິຍາ ວິຏຏູຠສ຺ສ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ທຫຣທຫເຣ ກຸມາເຣ ຊນປທໍ ປຫິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກປິລປຸຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ກຸມາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ຕາຕ, ມາຕາມໂຫ, ອຍໍ ມາຕຸໂລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວນ຺ທາເປສຸໍ. ໂສ ສພ຺ເພ ວນ຺ທມາໂນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ວນ຺ທນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາກິຍາ, ‘‘ຕາຕ, ເຕ ກນິຏ຺ຐກຸມາຣາ ຊນປທໍ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ອເຖກາ ທາສີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ເຕນ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ‘‘ອິທໍ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ທາສິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນຜລກ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ຂີໂຣທເກນ ໂຘວິ. ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອາວຸຘໍ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຏຏູຠກຸມາຣສ຺ສ ອກ຺ໂກສນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ມຫານາມສກ຺ກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ພລກາຍສ຺ສ ກເຖສິ. ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ກິຣ ທາສິຘີຕາ’’ຕິ ມຫາໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຏຏູໂຠ ‘‘ເອເຕ ຕາວ ມມ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ຂີໂຣທເກນ ໂຘວນ຺ຕຸ, ອຫໍ ປນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ເອເຕສໍ ຄລໂລຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄເຕ ອມຈ຺ຈາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທາສິຘີຕຣໍ ອທໍສູ’’ຕິ ສາກິຍານໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ທິນ຺ນປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສທາສີຫິ ລທ຺ຘພ຺ພມຕ຺ຕເມວ ທາເປສິ.

ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ ຣາຊນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຎາຕເກຫິ ທາສິຘີຕາ ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນາ, ເຕນສ຺ສາ ອຫໍ ສປຸຕ຺ຕາຍ ປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສທາສີຫິ ລທ຺ຘພ຺ພມຕ຺ຕເມວ ທາເປສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສາກິເຍຫິ ກຕໍ, ທທນ຺ເຕຫິ ນາມ ສມານຊາຕິກາ ທາຕພ຺ພາ ອສ຺ສ, ຕໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ວທາມິ, ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊຘີຕາ ຂຕ຺ຕິຍຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ອຠິເສກໍ ລຠິ. ວິຏຏູໂຠປິ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊານເມວ ປຏິຈ຺ຈ ຊາໂຕ, ມາຕຸໂຄຕ຺ຕໍ ນາມ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ປິຕຸໂຄຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ທລິທ຺ທິຕ຺ຖິຍາ ກຏ຺ຐຫາຣິກາຍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ອທໍສຸ, ຕສ຺ສາ ຈ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາຕກຸມາໂຣ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາຍ ພາຣາຓສິຍາ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ’’ຕິ ກຏ຺ຐຫາຣິຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑.໗) ກເຖສິ. ຣາຊາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຸໂຄຕ຺ຕເມວ ກິຣ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປກຕິປຣິຫາຣເມວ ທາເປສິ.

ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິສ຺ສປິ ໂຂ ກຸສິນາຣາຍໍ ມລ຺ລຣາຊຘີຕາ ມລ຺ລິກາ ນາມ ຠຣິຍາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ວິຊາຍິ. ອຖ ນໍ ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣເມວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສາມິໂກ ມໍ ຠນ຺ເຕ, ກຸລຆຣໍ ເປເສຕີ’’ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ວຎ຺ຌາ ກິຣສ຺ມິ ອປຸຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ນິວຕ຺ຕສ຺ສູ’’ຕິ. ສາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ນິວຕ຺ຕາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ທສພເລນ ນິວຕ຺ຕິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆທສ຺ສິນາ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນທາຫຬາ ‘‘ໂທຫໂຬ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ໂທຫໂຬ’’ຕິ? ‘‘ເວສາລິນຄເຣ ຄຓຣາຊກຸລານໍ ອຠິເສກມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາຕຸກາມາມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ. ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຖາມຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຖໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ມຫາລິລິຈ຺ຉວິໂນ ທິນ຺ນທ຺ວາເຣນ ເວສາລິໍ ປາວິສິ. ມຫາລິລິຈ຺ຉວິໂນ ຈ ທ຺ວາຣສມີເປ ເອວ ນິເວສນໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຣຖສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ປນິຆາຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ພນ຺ຘຸລສ຺ສ ຣຖສທ຺ໂທ ເອໂສ, ອຊ຺ຊ ລິຈ຺ຉວີນໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອາຣກ຺ຂາ ພລວຕີ, ອຸປຣິ ໂລຫຊາລໍ ປຕ຺ຖຏໍ, ສກຸຓານມ຺ປິ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ. ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິ ປນ ຣຖາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂເກ ມນຸສ຺ເສ ເວຕ຺ເຕນ ປຫຣນ຺ໂຕ ປລາເປຕ຺ວາ ໂລຫຊາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕໂປກ຺ຂຣຓີຍໍ ຠຣິຍໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປາຍາສິ. ເຕ ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ສາ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ພນ຺ຘຸລມລ຺ລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫາລິສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ມຫາລິ, ‘‘ມາ ຄມິຕ຺ຖ, ໂສ ຫິ ໂວ ສພ຺ເພ ໂຆເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ‘‘ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມ ເອວາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕສ຺ສ ຣຖຈກ຺ກສ຺ສ ຍາວ ນາຠິໂຕ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ອສນິສທ຺ທໍ ວິຍ ສຸຓິສ຺ສຖ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ. ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຖຘຸເຣສຸ ຉິທ຺ທໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ປຸຣໂຕ ມາ ຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ ເອວ. ມລ຺ລິກາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຣຖາ, ສາມິ, ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ຣຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນກາເລ ມໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຍທາ ສພ຺ເພ ຣຖາ ເອໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ, ຕທາ ‘‘ເອກເມວ, ສາມິ, ຣຖສີສໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມາ ຣສ຺ມິໂຍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຣສ຺ມິໂຍ ທຕ຺ວາ ຣເຖ ຐິໂຕວ ຘນຸໍ ອາໂຣເປສິ, ຣຖຈກ຺ກໍ ຍາວ ນາຠິໂຕ ປຖວິໍ ປາວິສິ.

ລິຈ຺ຉວິໂນ ຕໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາປິ ນ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ອິຕໂຣ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂປເຖສິ, ອສນິສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ເຕ ຕໂຕປິ ນ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ, ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕວ. ພນ຺ຘຸໂລ ຣເຖ ຐິຕໂກວ ເອກສຣໍ ຂິປິ, ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣຖສຕານໍ ຣຖສີເສ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣາຊສຕານິ ປຣິກຣພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປວິທ຺ຘຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ເຣ, ຕິຏ຺ຐ, ເຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ ເອວ. ພນ຺ຘຸໂລ ຣຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຕກາ, ມຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຕກາ ນາມ ອມ຺ຫາທິສາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຣິກຣໍ ໂມເຈຖາ’’ຕິ. ເຕ ໂມຈຍິໍສຸ. ໂສ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ເອວ ມຣິຕ຺ວາ ປຕິໂຕ. ອຖ ເຕ ສພ຺ເພປິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປາ, ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສນ຺ນາຫໍ ໂມເຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ. ພນ຺ຘຸໂລປິ ມລ຺ລິກໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາເນສິ. ສາ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍມເກ ຍມເກ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ. ສພ຺ເພປິ ສູຣາ ຖາມສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອເກກສ຺ສ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ເຕເຫວ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ປຣິປູຣິ.

ອເຖກທິວສໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ກູຏຏ຺ຏປຣາຊິຕາ ມນຸສ຺ສາ ພນ຺ຘຸລໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວນ຺ຕາ ວິນິຈ຺ຉຍອມຈ຺ຈານໍ ກູຏຏ຺ຏກຣຓໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຏ຺ຏໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ສາມິກເມວ ສາມິກໍ ອກາສິ. ມຫາຊໂນ ມຫາສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອມຈ຺ເຈ ຫາເຣຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸລສ຺ເສວ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມາ ວິນິຈ຺ຉຍິ. ຕໂຕ ເຕ ໂປຣາຓກວິນິຈ຺ຉຍິກາ ອມຈ຺ຈາ ກິຎ຺ຈິ ລຎ຺ຊໍ ອລຠນ຺ຕາ ອປ຺ປລາຠາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ຘຸໂລ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ ຣາຊກຸເລ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ກຖໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອິເຘວ ຆາຕິຍມາເນ ຄຣຫາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຍຸຕ຺ຕປຸຣິເສຫິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຫາຣາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸລໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກິຣ ກຸປິໂຕ, ຕວ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຈເຣ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ, ‘‘ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ສມຕ຺ເຖ ມຫາໂຍເຘ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ‘‘ເສນາປຕິ ກິຣ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຍຸຕ຺ຕໂຈຣາ ປລາຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ປເທສໍ ອາວາສາເປຕ຺ວາ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເຕ ໂຍຘາ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິໍສຸ. ຕໍ ທິວສໍ ມລ຺ລິກາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ເອວ ‘‘ສາມິກສ຺ສ ເຕ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສີສໍ ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆເມວ ປຣິວິສິ. ອຖສ຺ສາ ປຣິຈາຣິກາໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ສປ຺ປິຈາຏິໍ ອາຫຣນ຺ຕິໂຍ ເຖຣານໍ ປຸຣໂຕ ສປ຺ປິຈາຏິໍ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ເຠທນຘມ຺ມໍ ຠິນ຺ນໍ, ນ ຈິນ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄໂຕ ປຓ຺ຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຕຸສີສໍ ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເມ ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິໍສຸ, ອຫໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ຈິນ຺ເຕມິ, ສປ຺ປິຈາຏິຍາ ຠິນ຺ນາຍ ກິໍ ຈິນ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕມນຎ຺ຎາຕໍ, ມຈ຺ຈານໍ ອິຘ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ສຸ. ນິ. ໕໗໙) ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ສາປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສຸຓິສາໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິກາ ນິຣປຣາຘາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມກມ຺ມຜລໍ ລຠິໍສຸ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ໂສຈຍິຕ຺ຖ, ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ, ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຣິ ມໂນປໂທສໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ໂອວທິ.

ຣຎ຺ໂຎ ຈຣປຸຣິສາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມລ຺ລິກຎ຺ຈ ສຸຓິສາໂຍ ຈສ຺ສາ ຂມາເປຕ຺ວາ ມລ຺ລິກາຍ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ‘‘ວໂຣ ຄຫິໂຕ ເມ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ເມ ສຸຓິສານໍ ມມຎ຺ຈ ກຸລຆຣຄມນໍ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສຸຓິສາໂຍ ຍຖາສການິ ກຸລານິ ເປເສສິ, ສຍມ຺ປິ ກຸສິນາຣານຄເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາປິ ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆກາຣາຍນສ຺ສ ນາມ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ປນ ‘‘ມາຕຸໂລ ເມ ອິມິນາ ມາຣິໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ໂອຕາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຣາຊາປິ ນິຣປຣາຘສ຺ສ ພນ຺ຘຸລສ຺ສ ມາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ, ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ນານຸໂຠຕິ. ຕທາ ສຕ຺ຖາ ສກ຺ຍານໍ ເມທາຬຸປໍ ນາມ ນິຄມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຣາມໂຕ ອວິທູເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ‘‘ມນ຺ເທນ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຣາຊາກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ທີຆກາຣາຍນສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເອກໂກວ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມເຈຕິຍສຸຕ຺ຕນິຍາເມນ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໔ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ທີຆກາຣາຍໂນ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຏຏູຠໍ ຣາຊານໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ອສ຺ສໍ ເອກຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐານກາຣິກໍ ມາຕຸຄາມໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປິຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເສນໍ ອທິສ຺ວາ ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວິຏຏູຠໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິກາເລ ທ຺ວາເຣສຸ ປິທຫິເຕສຸ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາຕາຕເປຫິ ກິລນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ‘‘ເທວ, ໂກສລນຣິນ຺ທ ອນາໂຖ ຊາໂຕສີ’’ຕິ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ມາຕຸລສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ.

ວິຏຏູໂຠປິ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ເວຣໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສາກິເຍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ນິກ຺ຂມິ. ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ວິນາສໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຎາຕິສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ກພຣຈ຺ຉາເຍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຕໂຕ ວິຏຏູຠສ຺ສ ຣຊ຺ຊສີມາຍ ມຫນ຺ໂຕ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ອຕ຺ຖິ. ວິຏຏູໂຠ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກາຣຓາ ເອວຣູປາຍ ອຸຓ຺ຫເວລາຍ ອິມສ຺ມິໍ ກພຣຈ຺ຉາເຍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທຖ, ເອຕສ຺ມິໍ ສນ຺ທຈ຺ຉາເຍ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊ, ຎາຕການໍ ຉາຍາ ນາມ ສີຕລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຎາຕການຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍເຍວ ປຈ຺ຈາຄມິ. ສຕ຺ຖາປິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເຊຕວນເມວ ຄໂຕ.

ຣາຊາ ສາກິຍານໍ ໂທສໍ ສຣິຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິ. ຕຕິຍວາເຣປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ປນ ຕສ຺ມິໍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ສາກິຍານໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອກທິວສໍ ນທິຍໍ ວິສປກ຺ຂິປນປາປກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປຏິພາຫິຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ນາຄມາສິ. ວິຏຏູໂຠ ‘‘ສາກິເຍ ຆາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ພລກາເຍນ ນິກ຺ຂມິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຎາຕກາ ອສຕ຺ຕຆາຕກາ ນາມ, ອຕ຺ຕນາ ມຣນ຺ຕາປິ ປເຣສໍ ຊີວິຕໍ ນ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ສຸສິກ຺ຂິຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕູປາສນາ ມຫິສ຺ສາສາ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ປຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປລາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ກຕສນ຺ນາຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເຕຫິ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຏຏູຠສ຺ສ ປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຜລກນ຺ຕຣກຓ຺ຓຉິທ຺ທນ຺ຕຣາທີຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ວິຏຏູໂຠ ທິສ຺ວາ ນນຸ ຠເຓ ‘‘ສາກິຍາ ອສຕ຺ຕຆາຕກາມ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຖ ຈ ປນ ເມ ປຸຣິເສ ນາເສນ຺ຕີຕິ.

ອຖ ນໍ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ສາມິ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສີ’’ຕິ? ‘‘ສາກິຍາ ເມ ປຸຣິເສ ນາເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ມໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິງ຺ຆ ເຕ ຄຓາເປຖາ’’ຕິ. ຄຓາເປນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສປິ ຂຍໍ ນ ປສ຺ສິ. ໂສ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ເຍ ປນ ຠເຓ ‘ສາກິຍມ຺ຫາ’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ມາເຣຖ, ມາຕາມຫສ຺ສ ປນ ມຫານາມສກ຺ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕານໍ ຊີວິຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສາກິຍາ ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ຕິຓໍ ຑໍສິຕ຺ວາ, ເອກຈ຺ເຈ ນຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສາກິຍາ, ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຍສ຺ມາ ເຕ ມຣນ຺ຕາປິ ມຸສາວາທໍ ນ ຠຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຓໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ໂນ ສາໂກ, ຕິຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ໂນ ສາໂກ, ນໂຬ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ມຫານາມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ, ເຕ ຈ ຊີວິຕໍ ລຠິໍສຸ. ເຕສຸ ຕິຓໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຕິຓສາກິຍາ ນາມ, ນຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ນຬສາກິຍາ ນາມ ຊາຕາຕິ, ວິຏຏູໂຠ ອວເສເສ ຂີຣປເກປິ ທາຣເກ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຆາຕາເປນ຺ໂຕ ໂລຫິຕນທິໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄລໂລຫິເຕນ ຜລກໍ ໂຘວາເປສິ. ເອວໍ ສາກິຍວໍໂສ ວິຏຏູເຠນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ.

ໂສ ມຫານາມສກ຺ກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ‘‘ປາຕຣາສເວລາຍ ປາຕຣາສໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຠຊເນ ອຸປນີເຕ ‘‘ເອກໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຍ຺ຍກໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ຂຕ຺ຕິຍາ ປນ ຊີວິຕໍ ຈຊນ຺ຕາປິ ທາສິປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫານາໂມ ເອກໍ ສຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກິລິຏ຺ຐຄຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍກ, ນ຺ຫາຍຖາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມໍ ເອກໂຕ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ຆາເຕສ຺ສຕິ, ສຍເມວ ເມ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເກເສ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ເກເສສຸ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກ ປເວເສຕ຺ວາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ຄຸຓເຕເຊນ ນາຄຠວນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ນາຄຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜເຓ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ປເວເສສິ. ໂສ ທ຺ວາທສ຺ສ ວສ຺ສານິ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ. ວິຏຏູໂຠປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍໂກ ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄມຍມາໂນວ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ອຕິຈິຣາຍນ຺ເຕ ສຣໍ ວິຈິນາເປຕ຺ວາ ທີປາໂລເກນ ປຸຣິສພ຺ຠນ຺ຕຣານິປິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອຈິຣວຕິໍ ປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສສິ. ເອກຈ຺ເຈ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ວາລຸກາປຸລິເນ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ພຫິຖເລ, ອນ຺ໂຕນິປນ຺ເນສຸປິ ປຸພ຺ເພ ອກຕປາປກມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ພຫິນິປນ຺ເນສຸປິ ປຸພ຺ເພ ກຕປາປກມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນສຸ ກິປິລ຺ລິກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກິປິລ຺ລິກາ, ມຍ຺ຫໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກິປິລ຺ລິກາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອກຕປາປກມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຖເລ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ກຕປາປກມ຺ມາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວາລຸກາປຸລິເນ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ນທິຍາ ໂອໂຆ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຏຏູຠໍ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສມຸທ຺ທເມວ ປາເປສິ. ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາ ອເຫສຸໍ.

ມຫາຊໂນ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ ‘‘ສາກິຍານໍ ມຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ‘ເອວໍ ນາມ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສາກິຍາ ມາເຣຕພ຺ພາ’ຕິ ອນນຸຈ຺ຉວິກເມຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກິຎ຺ຈາປິ ສາກິຍານໍ ເອວໍ ມຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ເພ ກຕປາປກມ຺ມວເສນ ປນ ຍຸຕ຺ຕເມເວເຕຫິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອເຕ ປຸພ຺ເພ ອກໍສູ’’ຕິ? ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນທິຍໍ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິໍສູຕິ. ປຸເນກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ວິຏຏູໂຠ ເອຕ຺ຕເກ ສາກິເຍ ມາເຣຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນຣເຖ ມຕ຺ຖກໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ອາທາຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ໂຂ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ມໂນຣເຖ ມຕ຺ຖກໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ມໂຫໂຆ ວິຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາຍສມຸທ຺ເທສຸ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໗. ‘‘ປຸປ຺ຜານິ ເຫວ ປຈິນນ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ມໂຫໂຆວ, ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ລຄ຺ຄມານສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ມາລາກາໂຣ ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ປຸປ຺ຜານິ ປຈິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວາ ຄຈ຺ຉໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສກເລ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ມນໍ ເປເສຕິ, ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຸປ຺ຜານິ ປຈິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມນໍ ເປເສສິ, ຕເມວ ຄຈ຺ຉໍ ປຈິນນ຺ໂຕ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸປ຺ຜາຣາມສທິສໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓມຊ຺ຌໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມໂນຣມໍ ຣູປໍ ລຠິຕ຺ວາ ມໂນຣມານໍ ສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ອຎ຺ໂຎ ເຕສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ຣູປເມວ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຕເມວ ອສ຺ສາເທຕິ, ສທ຺ທາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ເອເສວ ນໂຍ ໂຄມຫິໍສທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຄາມນິຄມຊນປທາທີສຸ, ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ປຣິເວຓວິຫາຣປຕ຺ຕຈີວຣາທີສູຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ເອວ ປຈິນນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ກາມຄຸເຓ ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມນ຺ຕິ ຄາມສ຺ສ ເຄຫຠິຕ຺ຕິອາທີນໍ ປນ ສຸປນວເສນ ສຸປນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຕານໍ ປນ ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ຕຕໍ ອຸປາທາຍ ສຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ອາຍຕຄມ຺ຠີໂຣ ມໂຫໂຆວ ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ໂສ ມໂຫໂຆ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສໂຄມຫິໍສກຸກ຺ກຸຏາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຄາມໍ ສມຸທ຺ທໍ ປາເປຕ຺ວາ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາຍສມຸທ຺ເທສຸ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ. ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ວິຏຏູຠວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.