໔. ປຸປ຺ຜວຄ຺ໂຄ

໑. ປຖວິກຖາປສຸຕປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ໂກ ອິມໍ ປຖວິໍ ວິເຈສ຺ສຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຖວິກຖາປສຸເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ອຕ຺ຕນາ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ອສຸກຄາມໂຕ ອສຸກຄາມຄມນຏ຺ຐາເນ ສມໍ ວິສມໍ ກທ຺ທມພຫຸລໍ ສກ຺ຂຣພຫຸລໍ ກາຬມຕ຺ຕິກໍ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ປຖວິກຖໍ ກເຖສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ວິຈຣິຕຏ຺ຐາເນ ປຖວິກຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອສາ ພາຫິຣປຖວີ ນາມ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຊ຺ຌຸຕ຺ຕິກປຖວິຍໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໔໔. ‘‘ໂກ ອິມໍ ປຖວິໍ ວິເຈສ຺ສຕິ,

ຍມໂລກຎ຺ຈ ອິມໍ ສເທວກໍ;

ໂກ ຘມ຺ມປທໍ ສຸເທສິຕໍ,

ກຸສໂລ ປຸປ຺ຜມິວ ປເຈສ຺ສຕິ.

໔໕. ‘‘ເສໂຂ ປຖວິໍ ວິເຈສ຺ສຕິ,

ຍມໂລກຎ຺ຈ ອິມໍ ສເທວກໍ;

ເສໂຂ ຘມ຺ມປທໍ ສຸເທສິຕໍ,

ກຸສໂລ ປຸປ຺ຜມິວ ປເຈສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ອິມນ຺ຕິ ໂກ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ປຖວິໍ. ວິເຈສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ວິຈິນິສ຺ສຕິ ວິຊານິສ຺ສຕິ, ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍມໂລກຎ຺ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອປາຍໂລກຎ຺ຈ. ອິມໍ ສເທວກນ຺ຕິ ອິມໍ ມນຸສ຺ສໂລກຎ຺ຈ ເທວໂລເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂກ ວິເຈສ຺ສຕິ ວິຈິນິສ຺ສຕິ ວິຊານິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂກຘມ຺ມປທໍ ສຸເທສິຕນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ກຖິຕຕ຺ຕາ ສຸເທສິຕໍ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມປທໍ ກຸສໂລ ມາລາກາໂຣ ປຸປ຺ຜໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ວິຍ ໂກ ປເຈສ຺ສຕິ ວິຈິນິສ຺ສຕິ ວິຊານິສ຺ສຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສໂຂຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ສຕ຺ຕວິໂຘ ເສໂຂ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ປຖວິໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຕໂຕ ຉນ຺ທຣາຄໍ ອປກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິເຈສ຺ສຕິ ວິຈິນິສ຺ສຕິ ວິຊານິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ. ຍມໂລກຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປກາຣໍ ຍມໂລກຎ຺ຈ ອິມໍ ມນຸສ຺ສໂລກຎ຺ຈ ສຫ ເທເວຫິ ສເທວກໍ ສ຺ເວວ ວິເຈສ຺ສຕິ ວິຈິນິສ຺ສຕິ ວິຊານິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ. ເສໂຂຕິ ສ຺ເວວ ສຕ຺ຕວິໂຘ ເສໂຂ, ຍຖາ ນາມ ກຸສໂລ ມາລາກາໂຣ ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຣຸຓມກຸຬານິ ຈ ປາຓກວິທ຺ຘານິ ຈ ມິລາຕານິ ຈ ຄຓ຺ຐິກຊາຕານິ ຈ ປຸປ຺ຜານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂສຠນານິ ສຸຊາຕສຸຊາຕາເນວ ປຸປ຺ຜານິ ວິຈິນາຕິ, ເອວເມວ ອິມໍ ສຸກຖິຕໍ ສຸນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມປທມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍ ປເຈສ຺ສຕິ ວິຈິນິສ຺ສຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ສຕ຺ຖາ ສຍເມວ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ປຖວິກຖາປສຸຕປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ມຣີຈິກມ຺ມຏ຺ຐານິກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ເຜຓູປມນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຣີຈິກມ຺ມຏ຺ຐານິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆເຏຕ຺ວາ ວາຍມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ວິເສເສຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຣີຈິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຍຖາ ອຍໍ ຄິມ຺ຫສມເຍ ອຸຏ຺ຐິຕາ ມຣີຈິ ທູເຣ ຐິຕານໍ ຣູປຄຕາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເນວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວປິ ອຸປ຺ປາທວຍຏ຺ເຐນ ເອວຣູໂປ’’ຕິ ມຣີຈິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກິລນ຺ໂຕ ອຈິຣວຕິຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຈຓ຺ຑໂສຕຕີເຣ ຣຸກ຺ຂຉາຍາຍ ນິສິນ຺ໂນ ອຸທກເວຄາຠິຆາເຕນ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ເຜຓປິຓ຺ເຑ ຠິຊ຺ຊມາເນ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ເອວຣູໂປເຍວາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ຐິໂຕວ ຕໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວຣູໂປວາຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ມຣີຈິ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຠິຊ຺ຊນສຠາໂວເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໖. ‘‘ເຜຓູປມໍ ກາຍມິມໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ມຣີຈິຘມ຺ມໍ ອຠິສມ຺ພຸຘາໂນ;

ເຉຕ຺ວານ ມາຣສ຺ສ ປປຸປ຺ຜການິ,

ອທສ຺ສນໍ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ຄຈ຺ເຉ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຜຓູປມນ຺ຕິ ອິມໍ ເກສາທິສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ກາຍໍ ອພລທຸພ຺ພລຏ຺ເຐນ ອນທ຺ຘນິຍຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ ເຜຓປິຓ຺ຑສຣິກ຺ຂໂກຕິ ວິທິຕ຺ວາ. ມຣີຈິຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາ ມຣີຈິ ທູເຣ ຐິຕານໍ ຣູປຄຕາ ວິຍ ຄຍ຺ຫູປຄາ ວິຍ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕິເກ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຣິຕ຺ຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ອຄຍ຺ຫູປຄາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ຂຓິກອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອຍໍ ກາໂຍປິ ມຣີຈິຘມ຺ໂມຕິ ອຠິສມ຺ພຸຘາໂນ ພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ຊານນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຣສ຺ສ ປປຸປ຺ຜການີຕິ ມາຣສ຺ສ ປປຸປ຺ຜກສງ຺ຂາຕານິ ເຕຠູມການິ ວຏ຺ຏານິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ ອວິສຍໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ເຖໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ວນ຺ທນ຺ໂຕວ ອາຄໂຕຕິ.

ມຣີຈິກມ຺ມຏ຺ຐານິກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ວິຏຏູຠວຕ຺ຖຸ

ປຸປ຺ຜານິເຫວ ປຈິນນ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສປຣິສໍ ມໂຫເຆນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ມາຣິຕໍ ວິຏຏູຠໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ມຫາໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ປເສນທິກຸມາໂຣ ນາມ. ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິກຸມາໂຣ ມຫາລິ ນາມ, ກຸສິນາຣາຍໍ ມລ຺ລຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘຸໂລ ນາມາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ສາລາຍ ສມາຄຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ກຸລຎ຺ຈ ນາມຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນ຺ຕາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ປາ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐານານິ ອຄມໍສຸ. ເຕສຸ ປເສນທິກຸມາໂຣ ປິຕຸ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປສນ຺ເນນ ປິຕຣາ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຕ຺ໂຕ. ມຫາລິກຸມາໂຣ ລິຈ຺ຉວີນໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ທສ຺ເສສິ, ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອກ຺ຂິວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມ, ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ເອກໍ ທ຺ວາຣໍ ອທໍສຸ. ໂສ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຈສເຕ ລິຈ຺ຉວິຣາຊປຸຕ຺ເຕ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວສິ. ພນ຺ຘຸລກຸມາໂຣ ສຏ຺ຐິໍ ສຏ຺ຐິໍ ເວຬູ ຄເຫຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອຍສລາກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິກລາເປ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐປິເຕ ມລ຺ລຣາຊກຸເລຫິ ‘‘ອິເມ ກປ຺ເປຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ອາກາສໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອສິນາ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ໂສ ໂອສານກລາເປ ອຍສລາກາຍ ‘‘ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພກລາເປສຸ ອຍສລາການໍ ຐປິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອສິໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ໂຣທມາໂນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕເກສຸ ຎາຕິສຸຫຊ຺ເຊສຸ ເອໂກປິ ສສິເນໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ນາຈິກ຺ຂິ. ສເຈ ຫິ ອຫໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ອຍສລາກາຍ ສທ຺ທໍ ອນຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕວ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ກເຖສິ. ເຕຫິ ‘‘ປເວຓິຣຊ຺ຊໍ ນາມ, ຕາຕ, ອິທໍ ນ ລພ຺ຠາ ເອວໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ວາຣິໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ມມ ສຫາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ.

ປເສນທິ ໂກສໂລ ຣາຊາ ຕສ຺ສາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຕໍ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸປຣິປາສາເທ ຐິໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ວິສາຂາຍ ສຸປ຺ປວາສາຍາ’’ຕິ ເອເຕສໍ ເຄເຫ ນິຈ຺ຈໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອເນກສຫສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ເຄເຫ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕສລາກຠຕ຺ຕຄິລານຠຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເທວສິກໍ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ເຄເຫ ປຎ຺ຈສຕານິ, ຕຖາ ວິສາຂາຍ ຕຖາ ສຸປ຺ປວາສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕຸກາໂມ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ເມ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຫາຣາຊ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ພຫູ ຊນາ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິພທ຺ຘໍ ເປເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາຄເຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມ ນາມ ປຣິວິສນ຺ຕູ’’ຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາວ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຍເມວ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປມຊ຺ຊມກາສິ. ຣາຊກຸເລ ນາມ ອນາຓຕ຺ຕາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິວິສິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ ‘‘ນ ມຍໍ ອິຘ ຐາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຣາຊາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ປມຊ຺ຊິ, ທຸຕິຍທິວເສປິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕຕິຍທິວເສປິ ປມຊ຺ຊິ, ຕທາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ເອກກເມວ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕາ ນາມ ກາຣຓວສິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຸລານໍ ປສາທໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ອຸປາສເກສຸ ຈິຕ຺ໂຕ, ຄຫປຕິ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄອຸປາສກາ, ອຸປາສິກາສຸ ເວຬຸກຓ຺ຐກີ ນນ຺ທມາຕາ, ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄອຸປາສິກາ, ອິຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຊເນ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕຣປຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ສາວກາ ເອກເທເສນ ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕປາຣມີ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓວສິກຕາຍ ກຸລສ຺ສ ປສາທໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ເອກກເມວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິວິສິໍສຸ.

ຣາຊາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຕກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ ຕເຖວ ຐິຕານິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍາ, ນາຄມິໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເອກໂກວ ອາຄໂຕ ເທວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉທນມກໍສູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຠິກ຺ຂາ ປຏິຍຕ຺ຕາ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ເອກໂກວາຄໂຕ, ປຏິຍຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາ ຕເຖວ ຐິຕາ, ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ມມ ເຄເຫ ສຎ຺ຎໍ ນ ກຣິໍສຸ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂທສໍ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ມມ ສາວການໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ນ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸລານໍ ອນຸປຄມນກາຣຓຎ຺ຈ ອຸປຄມນກາຣຓຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມາຫ –

‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ນ ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ນ ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປນິສີທິຕຸໍ.

‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ນ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ພຫຸກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ປຓີຕໍ ເທນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປນິສີທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑໗).

ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມມ ສາວກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ວິສ຺ສາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ນ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ຫິ ອວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐາເນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຍມານາປິ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ປຕ຺ວາ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐານເມວ ອຄມິໍສູຕິ. ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ໂຐ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເກສໂວ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ຕໍ ປຎ຺ຈ ປຸຣິສສຕານິ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ໂສ ເກສວຕາປໂສ ນາມ ອໂຫສິ. ປສາຘນກປ຺ປໂກ ປນສ຺ສ ອນຸປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປໂກ ນາມ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອໂຫສິ. ເກສວຕາປໂສ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕສມເຍ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ປສີທິຕ຺ວາ ຈຕຸມາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນວ ວສາເປນ຺ໂຕ ສຍໍ ສາຍໍປາຕໍ ອສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອວເສສາ ຕາປສາ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສທ຺ທາທີຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕມ຺ຫາ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ຣາຊາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຄຕທິວເສເຍວ ຈຕຸມາສໍ ອິຘ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ກຖໍ ຄມິສ຺ສຖ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອມ຺ຫາກໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປຏິຎ຺ຎາ ທິນ຺ນາ, ມຍໍ ອິຘ ນ ສກ຺ໂກມ ວສິຕຸໍ, ອິໂຕ ອວິທູເຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສວນຏ຺ຐາເນ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ກປ຺ປນ຺ເຕວາສິເກນ ສທ຺ຘິໍ ອາຈຣິໂຍ ໂອຫີຍິ.

ຣາຊາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕ, ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສພ຺ເພ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕມ຺ຫາຕິ ວຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຕາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ກປ຺ປໂກປິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາຣິຍມາໂນປິ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິຕເຣສໍ ປນ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ວສິ. ອປຣຠາເຄ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ເວຊ຺ເຊຫິ ຕິກິຈ຺ຉາເປສິ, ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕາປໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ອິຈ຺ຉສິ ເມ ໂຣຄວູປສມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຈາຫໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ອິທາເນວ ໂວ ຜາສຸກໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ສເຈ ເມ ຜາສຸກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ມໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ນາຣທອມຈ຺ຈປ຺ປມຸເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຈ຺ເຈ ‘‘ມມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ, ມຍ຺ຫໍ ສາສນໍ ປຫິເຓຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ກປ຺ປນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ອິຕເຣ ‘‘ກຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ກິຣ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ອາຈຣິຍສ຺ສາຄມນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ທຕ຺ວາ ຜລາຜລໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ຂຓຎ຺ເຎວ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ນາຣໂທ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ມນຸສ຺ສິນ຺ທໍ ຊຫິຕ຺ວານ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິນໍ;

ກຖໍ ນຸ ຠຄວາ ເກສີ, ກປ຺ປສ຺ສ ຣມຕິ ອສ຺ສເມ.

‘‘ສາທູນິ ຣມຓີຍານິ, ສນ຺ຕິ ວກ຺ຂາ ມໂນຣມາ;

ສຸຠາສິຕານິ ກປ຺ປສ຺ສ, ນາຣທ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

‘‘ສາລີນໍ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ເຊ, ສຸຈິໍ ມໍສູປເສຈນໍ;

ກຖໍ ສາມາກນີວາຣໍ, ອໂລຓໍ ຉາທຍນ຺ຕິ ຕໍ.

‘‘ສາທຸໍ ວາ ຍທິ ວາສາທຸໍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຍທິ ວາ ພຫຸໍ;

ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ຍຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ວິສ຺ສາສປຣມາ ຣສາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໑໘໑-໑໘໔);

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນນ຺ໂຕ ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອໂຫສິ, ນາຣໂທ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ກປ຺ປນ຺ເຕວາສິໂກ ອານນ຺ໂທ, ເກສວຕາປໂສ ອຫເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ປຕ຺ວາ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐານໍ ຄມິໍສຸ, ມມ ສາວກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວິສ຺ສາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ມຍາ ວິສ຺ສາສໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຎາຕິຘີຕຣໍ ມມ ເຄເຫ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘ທຫຣາ ຈ ສາມເຓຣາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຎາຕິຣາຊາ’ຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ນິພທ຺ຘໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ເອກໍ ເມ ຘີຕຣໍ ເທນ຺ຕູ’’ຕິ ສາກິຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ສາສນໍ ເປເສສິ. ‘‘ກຕຣສ຺ສ ສກ຺ຍສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ຈ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຎຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທູເຕ ອາຓາເປສິ. ທູຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາກິເຍ ທາຣິກໍ ຍາຈິໍສຸ. ເຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ປກ຺ຂນ຺ຕຣິໂກ ຣາຊາ, ສເຈ ນ ທສ຺ສາມ, ວິນາເສສ຺ສຕິ ໂນ, ນ ໂຂ ປນ ອມ຺ເຫຫິ ກຸເລນ ສທິໂສ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ມຫານາໂມ ‘‘ມມ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ນາມ ຘີຕາ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທູເຕ ອາຫ – ‘‘ສາຘຸ, ຣຎ຺ໂຎ ທາຣິກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາ ກສ຺ສ, ຘີຕາ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈູຬປິຕຸປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຘີຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ນາມາ’’ຕິ.

ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ສາຘຸ, ສີຆໍ ອາເນຖ, ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ນາມ ພຫຸມາຍາ, ທາສິຘີຕຣມ຺ປິ ປຫິເຓຍ຺ຍຸໍ, ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຠາຊເນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິໍ ອາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິໍ ຣາຊາ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມຫານາໂມ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນກາເລ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທູຕານໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ອຠິສິຎ຺ຈິ. ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ.

ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຣາຊາ ທາຣກສ຺ສ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ ‘‘ສກ຺ຍຣາຊຘີຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ, ກິມສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ຕໍ ປນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ ອມຈ຺ໂຈ ໂຖກໍ ພຘິຣຘາຕຸໂກ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ອວິຊາຍິຕ຺ວາປິ ສພ຺ພຊນໍ ອຠິຠວິ, ອິທານິ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ອຕິວິຍ ວລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພຘິໂຣ ອມຈ຺ໂຈ ‘‘ວລ຺ລຠາ’’ຕິ ວຈນໍ ທຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວິຏຏູໂຠ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ກຸມາຣສ຺ສ ກິຣ ‘ວິຏຏູໂຠ’ຕິ ນາມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ໂປຣາຓກໍ ໂນ ກຸລສນ຺ຕກໍ ນາມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ນາມໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ທຫຣກາເລເຍວ ຣາຊາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ປິຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ.

ໂສ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ອຎ຺ເຎສໍ ກຸມາຣານໍ ມາຕາມຫກຸລໂຕ ຫຕ຺ຖິຣູປກອສ຺ສຣູປກາທີນິ ອາຫຣິຍມານານິ ທິສ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎສໍ ມາຕາມຫກຸລໂຕ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ອາຫຣີຍຕິ, ມຍ຺ຫໍ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ເປເສສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນິມາຕາ ນິປິຕາ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ສາ, ‘‘ຕາຕ, ຕວ ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ມາຕາມຫາ ທູເຣ ປນ ວສນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ນ ເປເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຎ຺ເຈສິ. ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ມາຕາມຫກຸລໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອລໍ, ຕາຕ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາຣິຍມາໂນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ປິຕຸ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸເຣຕຣໍ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ – ‘‘ອຫໍ ອິຘ ສຸຂໍ ວສາມິ, ມາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສາມິໂນ ອນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສຍິໍສູ’’ຕິ. ສາກິຍາ ວິຏຏູຠສ຺ສ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ທຫຣທຫເຣ ກຸມາເຣ ຊນປທໍ ປຫິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກປິລປຸຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ກຸມາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ຕາຕ, ມາຕາມໂຫ, ອຍໍ ມາຕຸໂລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວນ຺ທາເປສຸໍ. ໂສ ສພ຺ເພ ວນ຺ທມາໂນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ວນ຺ທນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາກິຍາ, ‘‘ຕາຕ, ເຕ ກນິຏ຺ຐກຸມາຣາ ຊນປທໍ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ອເຖກາ ທາສີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ເຕນ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ‘‘ອິທໍ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ທາສິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນຜລກ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ຂີໂຣທເກນ ໂຘວິ. ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອາວຸຘໍ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຏຏູຠກຸມາຣສ຺ສ ອກ຺ໂກສນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ມຫານາມສກ຺ກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ພລກາຍສ຺ສ ກເຖສິ. ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ກິຣ ທາສິຘີຕາ’’ຕິ ມຫາໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຏຏູໂຠ ‘‘ເອເຕ ຕາວ ມມ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ຂີໂຣທເກນ ໂຘວນ຺ຕຸ, ອຫໍ ປນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ເອເຕສໍ ຄລໂລຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄເຕ ອມຈ຺ຈາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທາສິຘີຕຣໍ ອທໍສູ’’ຕິ ສາກິຍານໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ທິນ຺ນປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສທາສີຫິ ລທ຺ຘພ຺ພມຕ຺ຕເມວ ທາເປສິ.

ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ ຣາຊນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຎາຕເກຫິ ທາສິຘີຕາ ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນາ, ເຕນສ຺ສາ ອຫໍ ສປຸຕ຺ຕາຍ ປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສທາສີຫິ ລທ຺ຘພ຺ພມຕ຺ຕເມວ ທາເປສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສາກິເຍຫິ ກຕໍ, ທທນ຺ເຕຫິ ນາມ ສມານຊາຕິກາ ທາຕພ຺ພາ ອສ຺ສ, ຕໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ວທາມິ, ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊຘີຕາ ຂຕ຺ຕິຍຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ອຠິເສກໍ ລຠິ. ວິຏຏູໂຠປິ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊານເມວ ປຏິຈ຺ຈ ຊາໂຕ, ມາຕຸໂຄຕ຺ຕໍ ນາມ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ປິຕຸໂຄຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ທລິທ຺ທິຕ຺ຖິຍາ ກຏ຺ຐຫາຣິກາຍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ອທໍສຸ, ຕສ຺ສາ ຈ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາຕກຸມາໂຣ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາຍ ພາຣາຓສິຍາ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ’’ຕິ ກຏ຺ຐຫາຣິຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑.໗) ກເຖສິ. ຣາຊາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຸໂຄຕ຺ຕເມວ ກິຣ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປກຕິປຣິຫາຣເມວ ທາເປສິ.

ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິສ຺ສປິ ໂຂ ກຸສິນາຣາຍໍ ມລ຺ລຣາຊຘີຕາ ມລ຺ລິກາ ນາມ ຠຣິຍາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ວິຊາຍິ. ອຖ ນໍ ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣເມວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສາມິໂກ ມໍ ຠນ຺ເຕ, ກຸລຆຣໍ ເປເສຕີ’’ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ວຎ຺ຌາ ກິຣສ຺ມິ ອປຸຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ນິວຕ຺ຕສ຺ສູ’’ຕິ. ສາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ນິວຕ຺ຕາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ທສພເລນ ນິວຕ຺ຕິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆທສ຺ສິນາ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນທາຫຬາ ‘‘ໂທຫໂຬ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ໂທຫໂຬ’’ຕິ? ‘‘ເວສາລິນຄເຣ ຄຓຣາຊກຸລານໍ ອຠິເສກມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາຕຸກາມາມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ. ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຖາມຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຖໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ມຫາລິລິຈ຺ຉວິໂນ ທິນ຺ນທ຺ວາເຣນ ເວສາລິໍ ປາວິສິ. ມຫາລິລິຈ຺ຉວິໂນ ຈ ທ຺ວາຣສມີເປ ເອວ ນິເວສນໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຣຖສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ປນິຆາຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ພນ຺ຘຸລສ຺ສ ຣຖສທ຺ໂທ ເອໂສ, ອຊ຺ຊ ລິຈ຺ຉວີນໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອາຣກ຺ຂາ ພລວຕີ, ອຸປຣິ ໂລຫຊາລໍ ປຕ຺ຖຏໍ, ສກຸຓານມ຺ປິ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ. ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິ ປນ ຣຖາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂເກ ມນຸສ຺ເສ ເວຕ຺ເຕນ ປຫຣນ຺ໂຕ ປລາເປຕ຺ວາ ໂລຫຊາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕໂປກ຺ຂຣຓີຍໍ ຠຣິຍໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປາຍາສິ. ເຕ ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ສາ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ພນ຺ຘຸລມລ຺ລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫາລິສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ມຫາລິ, ‘‘ມາ ຄມິຕ຺ຖ, ໂສ ຫິ ໂວ ສພ຺ເພ ໂຆເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ‘‘ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມ ເອວາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕສ຺ສ ຣຖຈກ຺ກສ຺ສ ຍາວ ນາຠິໂຕ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ອສນິສທ຺ທໍ ວິຍ ສຸຓິສ຺ສຖ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ. ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຖຘຸເຣສຸ ຉິທ຺ທໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ປຸຣໂຕ ມາ ຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ ເອວ. ມລ຺ລິກາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຣຖາ, ສາມິ, ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ຣຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນກາເລ ມໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຍທາ ສພ຺ເພ ຣຖາ ເອໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ, ຕທາ ‘‘ເອກເມວ, ສາມິ, ຣຖສີສໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມາ ຣສ຺ມິໂຍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຣສ຺ມິໂຍ ທຕ຺ວາ ຣເຖ ຐິໂຕວ ຘນຸໍ ອາໂຣເປສິ, ຣຖຈກ຺ກໍ ຍາວ ນາຠິໂຕ ປຖວິໍ ປາວິສິ.

ລິຈ຺ຉວິໂນ ຕໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາປິ ນ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ອິຕໂຣ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂປເຖສິ, ອສນິສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ເຕ ຕໂຕປິ ນ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ, ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕວ. ພນ຺ຘຸໂລ ຣເຖ ຐິຕໂກວ ເອກສຣໍ ຂິປິ, ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣຖສຕານໍ ຣຖສີເສ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣາຊສຕານິ ປຣິກຣພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປວິທ຺ຘຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ເຣ, ຕິຏ຺ຐ, ເຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ ເອວ. ພນ຺ຘຸໂລ ຣຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຕກາ, ມຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຕກາ ນາມ ອມ຺ຫາທິສາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຣິກຣໍ ໂມເຈຖາ’’ຕິ. ເຕ ໂມຈຍິໍສຸ. ໂສ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ເອວ ມຣິຕ຺ວາ ປຕິໂຕ. ອຖ ເຕ ສພ຺ເພປິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປາ, ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສນ຺ນາຫໍ ໂມເຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ. ພນ຺ຘຸໂລປິ ມລ຺ລິກໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາເນສິ. ສາ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍມເກ ຍມເກ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ. ສພ຺ເພປິ ສູຣາ ຖາມສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອເກກສ຺ສ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ເຕເຫວ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ປຣິປູຣິ.

ອເຖກທິວສໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ກູຏຏ຺ຏປຣາຊິຕາ ມນຸສ຺ສາ ພນ຺ຘຸລໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວນ຺ຕາ ວິນິຈ຺ຉຍອມຈ຺ຈານໍ ກູຏຏ຺ຏກຣຓໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຏ຺ຏໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ສາມິກເມວ ສາມິກໍ ອກາສິ. ມຫາຊໂນ ມຫາສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອມຈ຺ເຈ ຫາເຣຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸລສ຺ເສວ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມາ ວິນິຈ຺ຉຍິ. ຕໂຕ ເຕ ໂປຣາຓກວິນິຈ຺ຉຍິກາ ອມຈ຺ຈາ ກິຎ຺ຈິ ລຎ຺ຊໍ ອລຠນ຺ຕາ ອປ຺ປລາຠາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ຘຸໂລ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ ຣາຊກຸເລ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ກຖໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອິເຘວ ຆາຕິຍມາເນ ຄຣຫາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຍຸຕ຺ຕປຸຣິເສຫິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຫາຣາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸລໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກິຣ ກຸປິໂຕ, ຕວ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຈເຣ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ, ‘‘ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ສມຕ຺ເຖ ມຫາໂຍເຘ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ‘‘ເສນາປຕິ ກິຣ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຍຸຕ຺ຕໂຈຣາ ປລາຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ປເທສໍ ອາວາສາເປຕ຺ວາ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເຕ ໂຍຘາ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິໍສຸ. ຕໍ ທິວສໍ ມລ຺ລິກາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ເອວ ‘‘ສາມິກສ຺ສ ເຕ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສີສໍ ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆເມວ ປຣິວິສິ. ອຖສ຺ສາ ປຣິຈາຣິກາໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ສປ຺ປິຈາຏິໍ ອາຫຣນ຺ຕິໂຍ ເຖຣານໍ ປຸຣໂຕ ສປ຺ປິຈາຏິໍ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ເຠທນຘມ຺ມໍ ຠິນ຺ນໍ, ນ ຈິນ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄໂຕ ປຓ຺ຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຕຸສີສໍ ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເມ ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິໍສຸ, ອຫໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ຈິນ຺ເຕມິ, ສປ຺ປິຈາຏິຍາ ຠິນ຺ນາຍ ກິໍ ຈິນ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕມນຎ຺ຎາຕໍ, ມຈ຺ຈານໍ ອິຘ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ສຸ. ນິ. ໕໗໙) ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ສາປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສຸຓິສາໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິກາ ນິຣປຣາຘາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມກມ຺ມຜລໍ ລຠິໍສຸ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ໂສຈຍິຕ຺ຖ, ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ, ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຣິ ມໂນປໂທສໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ໂອວທິ.

ຣຎ຺ໂຎ ຈຣປຸຣິສາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມລ຺ລິກຎ຺ຈ ສຸຓິສາໂຍ ຈສ຺ສາ ຂມາເປຕ຺ວາ ມລ຺ລິກາຍ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ‘‘ວໂຣ ຄຫິໂຕ ເມ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ເມ ສຸຓິສານໍ ມມຎ຺ຈ ກຸລຆຣຄມນໍ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສຸຓິສາໂຍ ຍຖາສການິ ກຸລານິ ເປເສສິ, ສຍມ຺ປິ ກຸສິນາຣານຄເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາປິ ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆກາຣາຍນສ຺ສ ນາມ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ປນ ‘‘ມາຕຸໂລ ເມ ອິມິນາ ມາຣິໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ໂອຕາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຣາຊາປິ ນິຣປຣາຘສ຺ສ ພນ຺ຘຸລສ຺ສ ມາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ, ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ນານຸໂຠຕິ. ຕທາ ສຕ຺ຖາ ສກ຺ຍານໍ ເມທາຬຸປໍ ນາມ ນິຄມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຣາມໂຕ ອວິທູເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ‘‘ມນ຺ເທນ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຣາຊາກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ທີຆກາຣາຍນສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເອກໂກວ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມເຈຕິຍສຸຕ຺ຕນິຍາເມນ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໔ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ທີຆກາຣາຍໂນ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຏຏູຠໍ ຣາຊານໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ອສ຺ສໍ ເອກຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐານກາຣິກໍ ມາຕຸຄາມໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປິຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເສນໍ ອທິສ຺ວາ ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວິຏຏູຠໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິກາເລ ທ຺ວາເຣສຸ ປິທຫິເຕສຸ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາຕາຕເປຫິ ກິລນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ‘‘ເທວ, ໂກສລນຣິນ຺ທ ອນາໂຖ ຊາໂຕສີ’’ຕິ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ມາຕຸລສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ.

ວິຏຏູໂຠປິ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ເວຣໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສາກິເຍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ນິກ຺ຂມິ. ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ວິນາສໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຎາຕິສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ກພຣຈ຺ຉາເຍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຕໂຕ ວິຏຏູຠສ຺ສ ຣຊ຺ຊສີມາຍ ມຫນ຺ໂຕ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ອຕ຺ຖິ. ວິຏຏູໂຠ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກາຣຓາ ເອວຣູປາຍ ອຸຓ຺ຫເວລາຍ ອິມສ຺ມິໍ ກພຣຈ຺ຉາເຍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທຖ, ເອຕສ຺ມິໍ ສນ຺ທຈ຺ຉາເຍ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊ, ຎາຕການໍ ຉາຍາ ນາມ ສີຕລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຎາຕການຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍເຍວ ປຈ຺ຈາຄມິ. ສຕ຺ຖາປິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເຊຕວນເມວ ຄໂຕ.

ຣາຊາ ສາກິຍານໍ ໂທສໍ ສຣິຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິ. ຕຕິຍວາເຣປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ປນ ຕສ຺ມິໍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ສາກິຍານໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອກທິວສໍ ນທິຍໍ ວິສປກ຺ຂິປນປາປກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປຏິພາຫິຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ນາຄມາສິ. ວິຏຏູໂຠ ‘‘ສາກິເຍ ຆາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ພລກາເຍນ ນິກ຺ຂມິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຎາຕກາ ອສຕ຺ຕຆາຕກາ ນາມ, ອຕ຺ຕນາ ມຣນ຺ຕາປິ ປເຣສໍ ຊີວິຕໍ ນ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ສຸສິກ຺ຂິຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕູປາສນາ ມຫິສ຺ສາສາ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ປຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປລາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ກຕສນ຺ນາຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເຕຫິ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຏຏູຠສ຺ສ ປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຜລກນ຺ຕຣກຓ຺ຓຉິທ຺ທນ຺ຕຣາທີຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ວິຏຏູໂຠ ທິສ຺ວາ ນນຸ ຠເຓ ‘‘ສາກິຍາ ອສຕ຺ຕຆາຕກາມ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຖ ຈ ປນ ເມ ປຸຣິເສ ນາເສນ຺ຕີຕິ.

ອຖ ນໍ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ສາມິ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສີ’’ຕິ? ‘‘ສາກິຍາ ເມ ປຸຣິເສ ນາເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ມໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິງ຺ຆ ເຕ ຄຓາເປຖາ’’ຕິ. ຄຓາເປນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສປິ ຂຍໍ ນ ປສ຺ສິ. ໂສ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ເຍ ປນ ຠເຓ ‘ສາກິຍມ຺ຫາ’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ມາເຣຖ, ມາຕາມຫສ຺ສ ປນ ມຫານາມສກ຺ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕານໍ ຊີວິຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສາກິຍາ ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ຕິຓໍ ຑໍສິຕ຺ວາ, ເອກຈ຺ເຈ ນຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສາກິຍາ, ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຍສ຺ມາ ເຕ ມຣນ຺ຕາປິ ມຸສາວາທໍ ນ ຠຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຓໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ໂນ ສາໂກ, ຕິຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ໂນ ສາໂກ, ນໂຬ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ມຫານາມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ, ເຕ ຈ ຊີວິຕໍ ລຠິໍສຸ. ເຕສຸ ຕິຓໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຕິຓສາກິຍາ ນາມ, ນຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ນຬສາກິຍາ ນາມ ຊາຕາຕິ, ວິຏຏູໂຠ ອວເສເສ ຂີຣປເກປິ ທາຣເກ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຆາຕາເປນ຺ໂຕ ໂລຫິຕນທິໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄລໂລຫິເຕນ ຜລກໍ ໂຘວາເປສິ. ເອວໍ ສາກິຍວໍໂສ ວິຏຏູເຠນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ.

ໂສ ມຫານາມສກ຺ກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ‘‘ປາຕຣາສເວລາຍ ປາຕຣາສໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຠຊເນ ອຸປນີເຕ ‘‘ເອກໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຍ຺ຍກໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ຂຕ຺ຕິຍາ ປນ ຊີວິຕໍ ຈຊນ຺ຕາປິ ທາສິປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫານາໂມ ເອກໍ ສຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກິລິຏ຺ຐຄຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍກ, ນ຺ຫາຍຖາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມໍ ເອກໂຕ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ຆາເຕສ຺ສຕິ, ສຍເມວ ເມ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເກເສ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ເກເສສຸ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກ ປເວເສຕ຺ວາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ຄຸຓເຕເຊນ ນາຄຠວນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ນາຄຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜເຓ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ປເວເສສິ. ໂສ ທ຺ວາທສ຺ສ ວສ຺ສານິ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ. ວິຏຏູໂຠປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍໂກ ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄມຍມາໂນວ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ອຕິຈິຣາຍນ຺ເຕ ສຣໍ ວິຈິນາເປຕ຺ວາ ທີປາໂລເກນ ປຸຣິສພ຺ຠນ຺ຕຣານິປິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອຈິຣວຕິໍ ປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສສິ. ເອກຈ຺ເຈ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ວາລຸກາປຸລິເນ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ພຫິຖເລ, ອນ຺ໂຕນິປນ຺ເນສຸປິ ປຸພ຺ເພ ອກຕປາປກມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ພຫິນິປນ຺ເນສຸປິ ປຸພ຺ເພ ກຕປາປກມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນສຸ ກິປິລ຺ລິກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກິປິລ຺ລິກາ, ມຍ຺ຫໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກິປິລ຺ລິກາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອກຕປາປກມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຖເລ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ກຕປາປກມ຺ມາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວາລຸກາປຸລິເນ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ນທິຍາ ໂອໂຆ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຏຏູຠໍ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສມຸທ຺ທເມວ ປາເປສິ. ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາ ອເຫສຸໍ.

ມຫາຊໂນ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ ‘‘ສາກິຍານໍ ມຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ‘ເອວໍ ນາມ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສາກິຍາ ມາເຣຕພ຺ພາ’ຕິ ອນນຸຈ຺ຉວິກເມຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກິຎ຺ຈາປິ ສາກິຍານໍ ເອວໍ ມຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ເພ ກຕປາປກມ຺ມວເສນ ປນ ຍຸຕ຺ຕເມເວເຕຫິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອເຕ ປຸພ຺ເພ ອກໍສູ’’ຕິ? ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນທິຍໍ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິໍສູຕິ. ປຸເນກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ວິຏຏູໂຠ ເອຕ຺ຕເກ ສາກິເຍ ມາເຣຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນຣເຖ ມຕ຺ຖກໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ອາທາຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ໂຂ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ມໂນຣເຖ ມຕ຺ຖກໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ມໂຫໂຆ ວິຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາຍສມຸທ຺ເທສຸ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໗. ‘‘ປຸປ຺ຜານິ ເຫວ ປຈິນນ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ມໂຫໂຆວ, ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ລຄ຺ຄມານສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ມາລາກາໂຣ ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ປຸປ຺ຜານິ ປຈິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວາ ຄຈ຺ຉໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສກເລ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ມນໍ ເປເສຕິ, ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຸປ຺ຜານິ ປຈິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມນໍ ເປເສສິ, ຕເມວ ຄຈ຺ຉໍ ປຈິນນ຺ໂຕ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸປ຺ຜາຣາມສທິສໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓມຊ຺ຌໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມໂນຣມໍ ຣູປໍ ລຠິຕ຺ວາ ມໂນຣມານໍ ສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ອຎ຺ໂຎ ເຕສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ຣູປເມວ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຕເມວ ອສ຺ສາເທຕິ, ສທ຺ທາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ເອເສວ ນໂຍ ໂຄມຫິໍສທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຄາມນິຄມຊນປທາທີສຸ, ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ປຣິເວຓວິຫາຣປຕ຺ຕຈີວຣາທີສູຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ເອວ ປຈິນນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວາ ກາມຄຸເຓ ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມນ຺ຕິ ຄາມສ຺ສ ເຄຫຠິຕ຺ຕິອາທີນໍ ປນ ສຸປນວເສນ ສຸປນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຕານໍ ປນ ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ຕຕໍ ອຸປາທາຍ ສຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ອາຍຕຄມ຺ຠີໂຣ ມໂຫໂຆວ ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ໂສ ມໂຫໂຆ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສໂຄມຫິໍສກຸກ຺ກຸຏາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຄາມໍ ສມຸທ຺ທໍ ປາເປຕ຺ວາ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາຍສມຸທ຺ເທສຸ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ. ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ວິຏຏູຠວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ປຕິປູຊິກກຸມາຣິວຕ຺ຖຸ

ປຸປ຺ຜານິ ເຫວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຕິປູຊິກໍ ນາມ ກຸມາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຣ ມາລຠາຣີ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ປາວິສິ. ປຎ຺ຈສຕາ ເທວຘີຕໂຣ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຸປ຺ຜານິ ປາເຕນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈສຕາ ປຕິຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ. ຕາສຸ ເອກາ ເທວຘີຕາ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍເມວ ຈຸຕາ, ສຣີຣໍ ທີປສິຂາ ວິຍ ນິພ຺ພາຍິ. ສາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕກາເລ ຊາຕິສ຺ສຣາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມາລຠາຣີເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍາມ຺ຫີ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ປຣກຸລໍ ຄຕາປິ ສລາກຠຕ຺ຕປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕວສ຺ສາວາສິກາທີນິ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ເມ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ກຸມາຣິກາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ປຕິເມວ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ປຕິປູຊິກາ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ສາປິ ນິພທ຺ຘໍ ອາສນສາລໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕິ. ອຎ຺ເຎປິ ມນຸສ຺ສາ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທາຕຸກາມາ, ‘‘ອມ຺ມ, ອິມານິປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຏິປາເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ສາປິ ເອເຕນ ນິຍາເມນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ເອກປທວາເຣ ຉປຎ຺ຎາສ ກຸສລຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ) ປຏິລຠຕິ. ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ເຕ ປຏິລຠິ.

ສາ ເອກທິວສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ທິວສປຣິໂຍສາເນ ຕໍ ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ເກນຈິ ໂຣເຄນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຕຣາປິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ ເອວ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປາໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ນ ທິສ຺ສສິ, ກຸຫິໍ ຄຕາສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຈຸຕາມ຺ຫິ ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວເມຕໍ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລເຄເຫ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ປຣກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ກິຕ຺ຕກໍ ອາຍູ’’ຕິ? ‘‘ວສ຺ສສຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອາຍຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕມນຸສ຺ສາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ຕາ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ສາມິ’’? ‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອາຍຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ວິຍ ອຊຣາມຣາ ວິຍ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ປມຕ຺ຕາ, ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ມາລຠາຣີເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ ‘‘ວສ຺ສສຕມຕ຺ຕມາຍຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕມນຸສ຺ສາ ກິຣ ປມຕ຺ຕາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕິ, ກທາ ນຸ ໂຂ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ວສ຺ສສຕໍ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ, ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ, ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂກ ສໍວຈ຺ຉໂຣ, ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕໍ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ຕິສ຺ໂສ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ, ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອກທິວໂສປິ ນາຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕສທິໂສວ ກາໂລ ອໂຫສິ. ເອວໍ ອປ຺ປາຍຸກມນຸສ຺ສານໍ ປມາໂທ ນາມ ອຕິວິຍ ອຍຸຕ຺ໂຕຕິ.

ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຄາມໍ ປວິຏ຺ຐາ ອາສນສາລໍ ອປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ, ອາສນານິ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ປານີຍໍ ອນຸຏ຺ຐປິຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ ປຕິປູຊິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ຕໍ ທກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຫິຍ຺ໂຍ ອຍ຺ເຍສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຕາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອຸປກາຣໍ ສຣນ຺ຕາ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຂີຓາສວານໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ເຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຕິປູຊິກາ ນາມ ອຸປາສິກາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ນານປ຺ປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສາມິກເມວ ປຕ຺ເຖສິ, ສາ ອິທານິ ມຕາ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ‘‘ນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ສາມິກໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ຕາວຕິໍສຠວເນ ຕສ຺ສາ ມາລຠາຣີເທວປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ສາມິໂກ, ສາ ຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜປິລນ຺ຘນຏ຺ຐານໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອໂຫ ປຣິຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ, ປາໂຕວ ອມ຺ເຫ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນພ຺ຍາຘິນາ ມຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ນາມ, ເຕເນວ ອິເມ ສຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ເຈວ ກິເລສກາເມຫິ ຈ ອຕິຕ຺ເຕ ເອວ ອນ຺ຕໂກ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ເຕ ປຣິເທວນ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໘. ‘‘ປຸປ຺ຜານິ ເຫວ ປຈິນນ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ອຕິຕ຺ຕໍເຍວ ກາເມສຸ, ອນ຺ຕໂກ ກຸຣຸເຕ ວສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜານິ ເຫວ ປຈິນນ຺ຕນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ມາລາກາໂຣ ນານາປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວປຏິພທ຺ຘານິ ເຈວ ອຸປກຣຓປຏິພທ຺ຘານິ ຈ ກາມຄຸຓປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນນ຺ຕເມວ. ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣນ຺ຕິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ປຕ຺ຖນາວເສນ, ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ເຄຘວເສນ ວິວິເຘນາກາເຣນ ອາສຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ. ອຕິຕ຺ຕໍເຍວ ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ປຣິເຍສເນນປິ ປຏິລາເຠນປິ ປຣິໂຠເຄນປິ ນິຘາເນນປິ ອຕິຕ຺ຕໍ ເອວ ສມານໍ. ອນ຺ຕໂກ ກຸຣຸເຕ ວສນ຺ຕິ ມຣຓສງ຺ຂາໂຕ ອນ຺ຕໂກ ກນ຺ທນ຺ຕໍ ປຣິເທວນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ, ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ປຕິປູຊິກກຸມາຣິວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ກິຣ ອວິທູເຣ ສກ຺ກາຣໍ ນາມ ນິຄໂມ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິໂຍ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ປຏິວສຕິ. ໂສ ຕິຓຄ຺ເຄນ ເຕລພິນ຺ທຸມ຺ປິ ປເຣສໍ ນ ເທຕິ, ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອິຕິສ຺ສ ຕໍ ວິຠວຊາຕໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕທາຣາທີນໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕິ, ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ອປຣິໂຠຄໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສຕ຺ຖາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສກລໂລກຘາຕຸຍໍ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ສປຊາປຕິກສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຸຣິມທິວເສ ປນ ໂສ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຣາຊເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຊນປທມນຸສ຺ສໍ ກຸມ຺ມາສປູຣໍ ກປລ຺ລກປູວໍ ຂາທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິປາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ກປລ຺ລກປູວໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີຕິ ວກ຺ຂາມິ, ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຂາທິຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເມ ພຫູນິ ຕິລຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ກສ຺ສຈິ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ອຸປຄູຫິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເອວໍ ຄໂຕປິ ຘນຫານິຠເຍນ ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ.

ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເຕ, ສາມິ, ອຜາສຸກໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ຣາຊາ ກຸປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາປິ ເມ ນ ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ເຕ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວາ ທາສກມ຺ມກຣາທີຫິ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອມນາປໍ ກຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປນ ເຕ ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຘນຫານິຠເຍນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ນິສ຺ສທ຺ໂທວ ນິປຊ຺ຊິ, ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ‘‘ກເຖຫິ, ສາມິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເຕ ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຈນໍ ປຣິຄິລນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ຕຓ຺ຫາ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ກປລ຺ລກປູວໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ເມ ນ ກເຖສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ທລິທ຺ໂທສິ, ອິທານິ ສກລນິຄມວາສີນໍ ປໂຫນເກ ກປລ຺ລກປູເວ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ເອເຕຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກຣຈ຺ຉວາສີນໍ ປໂຫນເກ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມຫໍ ຕວ ມຫທ຺ຘນຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄຫສາມນ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມຫໍ ຕວ ມຫຊ຺ຌາສຍຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ເອເຕຫີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກກສ຺ເສວ ເຕ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຈມາເນ ພຫູ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ. ສກລຕຓ຺ຑຸເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິນ຺ນຕຓ຺ຑຸເລ ຈ ອຸທ຺ຘນກປລ຺ລານິ ຈ ອາທາຍ ໂຖກໍ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕລໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຈ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ເອກໂກວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ທາສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ, ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ສູຈິຆຏິກໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມຕລໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖປິ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ອຸທ຺ຘເນ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ກປລ຺ລໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປູເວ ປຈິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອໂສ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ສກ຺ກາຣນິຄເມ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ‘ກປລ຺ລກປູເວ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນຠເຍນ ສຕ຺ຕຠູມິເກ ປາສາເທ ກປລ຺ລກປູເວ ປຈາເປຕິ, ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຊາຍມ຺ປຕິເກ ປູເວ ຈ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕານິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ເຊຕວນໍ ອາເນຫິ, ອຊ຺ຊາຫໍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣ ເອວ ນິສີທິສ຺ສາມິ, ປູເວເຫວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອິທ຺ຘິພເລນ ຕໍ ນິຄມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສີຫປຎ຺ຊຣທ຺ວາເຣ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ອາກາເສ ເອວ ມຓິຣູປກໍ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ຫທຍມໍສໍ ກມ຺ປິ. ໂສ ອຫໍ ເອວຣູປານໍເຍວ ທສ຺ສນຠເຍນ ອິມໍ ຐານມາຄໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕປານທ຺ວາເຣ ຐິໂຕຕິ. ໂສ ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓສກ຺ຂຣາ ວິຍ ໂທເສນ ຕຏຕຏາຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ສມຓ, ອາກາເສ ຐຕ຺ວາປິ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາກາເສ ອປເທ ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ເນວ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ຐາເນ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕປານສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕ. ‘‘ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕປິ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ຘູມາຍນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສິ ເອວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ຘູມາຍິ. ສກລປາສາໂທ ເອກຘູໂມ ອໂຫສິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ອກ຺ຂີນໍ ສູຈິຍາ ວິຊ຺ຌນກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ, ເຄຫຊ຺ຌາຍນຠເຍນ ປນ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຊ຺ຊລນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ສຸຏ຺ຐຸ ລຄ຺ໂຄ, ອລທ຺ຘາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອກມສ຺ສ ປູວໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ ເອກໍ ຂຸທ຺ທກປູວໍ ປຈິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ສາ ໂຖກໍ ເອວ ປິຏ຺ຐໍ ກປລ຺ລປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິ, ມຫາປູໂວ ຫຸຕ຺ວາ ສກລປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ພຫຸໍ ຕຍາ ປິຏ຺ຐໍ ຄຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ທພ຺ພິກຓ຺ເຓນ ໂຖກໍ ປິຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປິ, ປູໂວ ປຸຣິມປູວໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ຊາໂຕ. ເອວໍ ຍໍ ຍໍ ປຈຕິ, ໂສ ໂສ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ໂສ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມສ຺ສ ເອກໍ ປູວໍ ເທຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉິໂຕ ເອກໍ ປູວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພ ເອກາພທ຺ຘາ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ສາ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ສພ຺ເພ ປູວາ ເອກໂຕ ລຄ຺ຄາ, ວິສຸໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສປິ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຸໂຠປິ ຊນາ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕາປິ ວິໂຍເຊຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ເອວ. ອຖສ຺ສ ປູເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ປິປາສາ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ນ ເມ ປູເວຫິ ອຕ຺ໂຖ, ປຈ຺ຉິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອິມສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ. ສາ ປຈ຺ຉິໍ ອາທາຍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖໂຣ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ກເຖສິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ທິນ຺ນທານາທີນໍ ຜລໍ ຄຄນຕເລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ວິຍ ທສ຺ເສສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ, ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘ປູເວ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ອຫໍ ໂວ ເນສ຺ສາມິ, ເສຏ຺ຐິຠຣິຍໍ ປູເວ ຈ ຂີຣາທີນິ ຈ ຄຓ຺ຫາເປຖ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ເຊຕວນວິຫາເຣ, ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ກຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ອຫໍ ໂວ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພເລນ ເນສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາສາເທ ໂສປານສີສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ເອວ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສປານປຣິໂຍສານໍ ປນ ໂວ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸປຣິປາສາທາ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອຕຣຓກາລມຕ຺ເຕເນວ ເຊຕວນໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ເຖໂຣ ໂສປານສີສໍ ຕຕ຺ເຖວ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສປານປາທມູລໍ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຕເຖວ ອໂຫສິ. ອິຕິ ເຖໂຣ ເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍຎ຺ຈ ອຸປຣິປາສາທາ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອຕຣຓກາລໂຕ ຂິປ຺ປຕຣໍ ເຊຕວນໍ ສມ຺ປາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອທາສິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປູວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸສກ຺ຂຣາທີນິ ທທມາໂນ ນ ຂຍໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິປິ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຂາທິ. ປູວານໍ ປຣິໂຍສານເມວ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ວິຆາສາທານຎ຺ຈ ທິນ຺ເນສຸປິ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍເຕວ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປູວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຉຑ຺ເຑຖາ’’ຕິ. ອຖ ເນ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ອວິທູເຣ ປພ຺ຠາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ. ຍາວຊ຺ຊຕນາປິ ຕໍ ຐານໍ ກປລ຺ລກປູວປພ຺ຠາຣນ຺ເຕວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ສຫ ຠຣິຍາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ອນຸໂມທນມກາສິ. ອນຸໂມທນາວສາເນ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂສປານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາເທເຍວ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນເຍວ ວິກ຺ກິຣິ. ປຸນທິວເສ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອານຸຠາວໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ນາມ ສທ຺ຘໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ໂຠເຄ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິໍ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ປູເວ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ອໂຫ ມຫານຸຠາໂວ ເຖໂຣ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລທມເກນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸປຫຈ຺ຈ ສທ຺ຘໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ໂຠເຄ, ກຸລໍ ອກິລເມຕ຺ວາ ອວິເຫເຐຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜໂຕ ເຣຓຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠມເຣນ ວິຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓໍ ຊານາເປຕພ຺ພໍ, ຕາທິໂສ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ເຖຣໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໙. ‘‘ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘມເຫຐຍໍ;

ປເລຕິ ຣສມາທາຍ, ເອວໍ ຄາເມ ມຸນີ ຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠມໂຣຕິ ຍາ ກາຈິ ມຘຸກຣຊາຕິ. ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ຈຣນ຺ໂຕ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ອວິນາເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເລຕີຕິ ເອວໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ມຘຸກຣຓຕ຺ຖາຍ ອາທາຍ ປເລຕິ, ໂສ ເອວໍ ວນຄຫນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣ ຕໍ ຣຊມິສ຺ສກໍ ຣສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຘຸຣຣສໍ ມຘຸໍ ກໂຣຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ວິຈຣິຕປຈ຺ຈຍາ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘໍ ວາສ຺ສ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພໍ ປາກຕິກເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຄາເມ ມຸນີ ຈເຣຕິ ເອວໍ ເສຂາເສຂເຠໂທ ອນາຄາຣິຍມຸນິ ກຸລປຏິປາຏິຍາ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຄາເມ ຈຣຓປຈ຺ຈຍາ ກຸລານໍ ສທ຺ຘາຫານິ ວາ ໂຠຄຫານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ສທ຺ຘາປິ ໂຠຄາປິ ປາກຕິກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຈ ປນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເສຂມຸນິ ຕາວ ພຫິຄາເມ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ອກ຺ຂຠຎ຺ຊນວຓປຏິຈ຺ຉາທນປຸຕ຺ຕມໍສູປມາທິວເສນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຫຕ຺ຖຄຕາເນວ ກໂຣຕິ. ອເສຂມຸນິ ປນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ອຍມສ຺ສ ຠມເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸກຣຓສຣິກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ປນ ຂີຓາສໂວວ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ທມິໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ນໍ ທເມຕ຺ວາ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘໍ ຊານາເປສິ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ອຸໂຠ ຂຎ຺ຊາ ອຸໂຠ ກຸຓີ, ອຸໂຠ ວິສມຈກ຺ຂຸກາ;

ອຸຠິນ຺ນໍ ປິຬກາ ຊາຕາ, ນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ອິລ຺ລິສ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໗໘) –

ອິມໍ ອິລ຺ລິສຊາຕກໍ ກເຖສີຕິ.

ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປາເວຍ຺ຍກາຊີວກວຕ຺ຖຸ

ນ ປເຣສໍ ວິໂລມານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປາເວຍ຺ຍໍ ນາມ ອາຊີວກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣກາ ຄຫປຕານີ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປາເວຍ຺ຍໍ ນາມ ອາຊີວກໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ສານນ຺ຕຣຆເຣສຸ ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ສາ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸຓກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ ອາຊີວກສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ອຫໍ ພຸທ຺ຘສນ຺ຕິກໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ມາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈມານມ຺ປິ ນິວາເຣສິ ເອວ. ສາ ‘‘ອຍໍ ມມ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ນ ເທຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິເຘວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ສ຺ວາຕນາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມຕຣໍ ອາຊີວກສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາຕຸ ວຈເນນ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອຍ຺ຍ, ມມ ມາຕຸ ຠາຍາມິ, ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕສ຺ສ ກຕສກ຺ກາຣໍ ອຸໂຠປິ ຂາທິສ຺ສາມ, ມາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອຍ຺ຍ, ມາຕາ ເມ ຕຊ຺ເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ວາ ອສຸກວີຖິຍໍ ວາ ອສຸກມຄ຺ເຄນ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມາ ອາຈິກ຺ຂິ. ‘‘ສນ຺ຕິເກ ຐິໂຕ ວິຍ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ປລາຍິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ໂສ ອາຊີວກສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຊີວເກນ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເຕ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ, ‘‘ສພ຺ພໍ ກຕໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເຕ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ອຸໂຠປິ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອາຊີວໂກ ປາໂຕວ ຕໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຄພ຺ເຠ ນິສີທາເປສຸໍ.

ປຏິວິສ຺ສກມນຸສ຺ສາ ຕໍ ເຄຫໍ ອລ຺ລໂຄມເຍນ ອຸປລິມ຺ປິຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈມານິ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ມຫາຣຫໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ອປຣິຈິຕມນຸສ຺ສາ ຫິ ອາສນປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄເທສເກນ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂພຘິມູເລ ທສສຫສ຺ສິໂສກຘາຕຸໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຕທິວເສເຍວ ຫິ ເນສໍ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ນິຣຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ, ອຍໍ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ, ອຍໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ, ອຍໍ ເທວໂລກໍ, ອຍໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ມຄ຺ຄາ ອາວິຠູຕາ. ຄາມນິຄມາທີນໍ ປນ ມຄ຺ເຄ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄໂຕ. ສາ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິ. ອຸປາສິກາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ອນຸໂມທນໍ ກາເຣຕຸກາມາ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ອນຸໂມທນຘມ຺ມກຖໍ ອາຣຠິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ສາຘຸ, ສາຘູ’’ຕິ ສາຘຸກາຣໍ ທທມານາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິ. ອາຊີວໂກປິ ປຈ຺ຉາຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ໂນວ ຕສ຺ສາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ‘‘ນ ອິທາເນສາ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ຐາສິ ກາຬກຓ຺ຓິ, ເອຕສ຺ສ ເອວໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ອຸປາສິກຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປລາຍິ. ອຸປາສິກາ ຕສ຺ສ ກຖາຍ ລຊ຺ຊິຕາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສິເກ ຈິຕ຺ຕໍ ເທສນານຸຄຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອຕສ຺ສ ເມ ກຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຸປຄຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ວິສຠາຄຊນສ຺ສ ກຖິຕໍ ກຖໍ ນາມ ອາວຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວຣູປໍ ອສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຕາກຕເມວ ໂອໂລເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໐. ‘‘ນ ປເຣສໍ ວິໂລມານິ, ນ ປເຣສໍ ກຕາກຕໍ;

ອຕ຺ຕໂນວ ອເວກ຺ເຂຍ຺ຍ, ກຕານິ ອກຕານິ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ປເຣສໍ ວິໂລມານີຕິ ປເຣສໍ ວິໂລມານິ ຜຣຸສານິ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກວຈນານິ ນ ມນສິກາຕພ຺ພານິ. ນ ປເຣສໍ ກຕາກຕນ຺ຕິ ‘‘ອສຸໂກ ອຸປາສໂກ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ, ນາປິສ຺ສ ເຄເຫ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາທີນິ ທິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ນ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ, ນ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍທານໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ອສຸກາ ອຸປາສິກາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ, ນາປິສ຺ສາ ເຄເຫ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາທີນິ ທິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ນ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ, ນ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍທານໍ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ, ນາປິ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ນ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ, ນ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ, ນ ຄມິກວຕ຺ຕໍ, ນ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ, ນ ອຸໂປສຖາຄາຣວຕ຺ຕໍ, ນ ໂຠຊນສາລາວຕ຺ຕໍ, ນ ຊນ຺ຕາຆຣວຕ຺ຕາທີນິ, ນາປິສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຠາວນາຣາມຕາຍ ອຸສ຺ສາຫມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ກຕາກຕໍ ນາມ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນວ ອເວກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ‘‘ກຖໍ ຠູຕສ຺ສ ເມ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປພ຺ພຊິເຕນ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໔໘) ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂຍເຄ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິໍ, ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຕາກຕານິ ໂອໂລເກຍ຺ຍາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສາ ອຸປາສິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ປາເວຍ຺ຍກາຊີວກວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຉຕ຺ຕປາຓິອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ຍຖາປິ ຣຸຈິຣໍ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕປາຓິອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ຉຕ຺ຕປາຓິ ນາມ ອຸປາສໂກ ຕິປິຏກຘໂຣ ອນາຄາມີ. ໂສ ປາໂຕວ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ອນາຄາມິອຣິຍສາວການຎ຺ຫິ ສມາທານວເສນ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ເຄເນວ ເຕສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ເອກຠຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ອາຄຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຆຏິກາໂຣ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກຸມ຺ຠກາໂຣ ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໘). ເອວໍ ອນາຄາມິໂນ ປກຕິຍາວ ເອກຠຕ຺ຕິກາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສປິ ຕເຖວ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຉຕ຺ຕປາຓິ ອຸປາສໂກ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອຫໍ ອຄ຺ຄຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ເມ ປເທສຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຣາຊາ ໂຂ ປນ ເມ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ກຸຊ຺ຌນ຺ເຕປິ ເນວ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ. ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຫິ ຣາຊາ ຄຣຸກໂຕ ໂຫຕິ, ໂນ ສຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ເນວ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ອຸຏ຺ຐຫິ. ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ນາມ ຄຣຸຕຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ນ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຣາຊາ ປນ ຕໍ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຸປິຕມານໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ກຸປິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ຉຕ຺ຕປາຓິ ອຸປາສໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ຕິປິຏກຘໂຣ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖກຸສໂລ’’ຕິ ອຸປາສກສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸກໍ ຊາຕໍ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸປຣິປາສາເທ ຐິໂຕ ຉຕ຺ຕປາຓິໍ ອຸປາສກໍ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຉຕ຺ຕມາທາຍ ອຸປາຫນມາຣຸຍ຺ຫ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ໂສ ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ອປເນຕ຺ວາ ຣາຊານມຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ອຸປາສກ, ກິນ຺ເຕ ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ອປນີຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘‘ຣາຊາ ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊຠາໂວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຎາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສທາປິ ມຍໍ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊຠາວໍ ຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປຸຣິມທິວເສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ມໍ ທິສ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ອຄ຺ຄຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ, ປເທສຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວໍ ປເວເທຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ມາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ໂຠ, ຕິຏ຺ຐເຕຕໍ’’. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິການໍ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖານໍ ກຸສລາ ຕິປິຏກຘຣາ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊເຄຫໍ ນາມ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ທຸຍຸຕ຺ຕສຸຍຸຕ຺ຕການິ ຄຣຸກາເນຕ຺ຖ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ມາ ເອວໍ ວເທຖ, ‘ປຸຣິມທິວເສ ມໍ ທິສ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐິໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ມາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ເທວ, ຄິຫີນໍ ວິຈຣຓຏ຺ຐານໍ ນາມ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ເອກໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ວາຈາເປຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ໂຠ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຈິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມລ຺ລິກາ ຈ ເທວີ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິສ຺ສາມາຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘໍ ມມ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ອຸທ຺ທິສຖາ’’ຕິ. ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ນິພທ຺ຘໍ ເອກຏ຺ຐານຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣມກາສິ. ເຖໂຣ ນິພທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາສໍ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສຕິ. ຕາສຸ ມລ຺ລິກາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປນ ເນວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ນ ອຸທ຺ເທສໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິມານນ຺ທ, ອຸປາສິກາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ? ‘‘ມລ຺ລິກາ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ເທສໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ຎາຕິຘີຕາ ເນວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ນ ອຸທ຺ເທສໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ມຍາ ກຖິຕຘມ຺ໂມ ນາມ ສກ຺ກຈ຺ຈມສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ອເທເສນ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ອຄນ຺ຘກປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ອຜໂລ ໂຫຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປນ ສວນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໕໑. ‘‘ຍຖາປິ ຣຸຈິຣໍ ປຸປ຺ຜໍ, ວຓ຺ຓວນ຺ຕໍ ອຄນ຺ຘກໍ;

ເອວໍ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາ, ອຜລາ ໂຫຕິ ອກຸພ຺ພໂຕ.

໕໒. ‘‘ຍຖາປິ ຣຸຈິຣໍ ປຸປ຺ຜໍ, ວຓ຺ຓວນ຺ຕໍ ສຄນ຺ຘກໍ;

ເອວໍ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາ, ສຜລາ ໂຫຕິ ກຸພ຺ພໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຣນ຺ຕິ ໂສຠນໍ. ວຓ຺ຓວນ຺ຕນ຺ຕິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນໍ, ອຄນ຺ຘກນ຺ຕິ ຄນ຺ຘວິຣຫິຕໍ ປາລິຠທ຺ທກຄິຣິກຓ຺ຓິກຊຍສຸມນາທິເຠທໍ. ເອວໍ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາຕິ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາ ນາມ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ຕໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນໍ ອຄນ຺ຘກປຸປ຺ຜສທິສໍ. ຍຖາ ປນ ອຄນ຺ຘກປຸປ຺ຜໍ ໂຍ ນໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ຄນ຺ຘໍ ນ ຜຣຕິ, ເອວໍ ເອຕມ຺ປິ ໂຍ ນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສວນາທີຫິ ນ ສມາຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອສມາຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອກຸພ຺ພໂຕ ສຸຕຄນ຺ຘຎ຺ຈ ວາຈາຄນ຺ຘຎ຺ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຄນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ອາວຫຕິ ອຜລາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາ, ອຜລາ ໂຫຕິ ອກຸພ຺ພໂຕ’’ຕິ. ສຄນ຺ຘກນ຺ຕິ ຈມ຺ປກນີລຸປ຺ປລາທິເຠທໍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ຄນ຺ໂຘ ຜຣຕິ, ເອວໍ ເຕປິຏກພຸທ຺ຘວຈນສງ຺ຂາຕາ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາປິ. ກຸພ຺ພໂຕຕິ ໂຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສວນາທີຫິ ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ, ສາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຜລາ ໂຫຕິ, ສຸຕຄນ຺ຘວາຈາຄນ຺ຘປຏິປຕ຺ຕິຄນ຺ຘານໍ ອາວຫນໂຕ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ, ມຫານິສໍສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ. ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ຉຕ຺ຕປາຓິອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ

ຍຖາປິ ປຸປ຺ຜຣາສິມ຺ຫາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສາຂໍ ອຸປາສິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາ ກິຣ ອງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສຸມນເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ສຕ຺ຖາ ເສລພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘວານໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕໍ ນຄຣໍ ປາປຸຓິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເມຓ຺ຑໂກ, ຄຫປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ. ປຎ຺ຈ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ນາມ ເມຓ຺ຑໂກ ເສຏ຺ຐິ, ຈນ຺ທປທຸມາ ນາມ ຕສ຺ເສວ ເຊຏ຺ຐກຠຣິຍາ, ຕສ຺ເສວ ເຊຏ຺ຐກປຸຕ຺ໂຕ ຘນຎ຺ຈໂຍ ນາມ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຸມນເທວີ ນາມ, ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິໂນ ທາໂສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມາຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິເຍວ, ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ປນ ວິຊິເຕ ປຎ຺ຈ ອມິຕໂຠຄາ ນາມ ອເຫສຸໍ – ໂຊຕິໂກ, ຊຏິໂລ, ເມຓ຺ຑໂກ, ປຸຓ຺ຓໂກ, ກາກວລິໂຍຕິ. ເຕສຸ ອຍໍ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ ທສພລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ວິສາຂໍ ທາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ມງ຺ຄລໍ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ມງ຺ຄລໍ, ຕວ ປຣິວາເຣຫິ ປຎ຺ຈຫິ ທາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຎ຺ຈຫິ ທາສິສເຕຫິ ປຣິວຸຕາ ທສພລສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ກາຣຓາກາຣເຓສຸ ປນ ກຸສລຕ຺ຕາ ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ, ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິກາວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ຈຣິຍາວເສນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈຫິ ທາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ສຕ຺ຖາຣມຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສເນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອຑ຺ຒມາສໍ ມຫາທານມທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຈ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຄິນິປຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂກສລຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ວິຊິເຕ ປຎ຺ຈ ອມິຕໂຠຄາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ວສນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ວິຊິເຕ ເອໂກປິ ຕາທິໂສ ນຕ຺ຖິ, ຍໍນູນາຫໍ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫາປຸຎ຺ຎໍ ຍາເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຊິເຕ ປຎ຺ຈ ອມິຕໂຠຄາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ວສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ເຕສຸ ເມ ເອກໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຫາກຸລານິ ອມ຺ເຫຫິ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ອລທ຺ຘາ ນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຊຕິກາທີນໍ ມຫາກຸລານໍ ຈາລນໍ ນາມ ມຫາປຖວິຍາ ຈາລນສທິສໍ, ເມຓ຺ຑກມຫາເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ຕາຕ, ໂກສລຣາຊາ ‘‘‘ເອກໍ ຘນເສຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ, ຕ຺ວໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ປຫິຓນ຺ເຕສຸ ຄມິສ຺ສາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຣິວຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກມກາສິ. ຣາຊາປິສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປເສນທິຣາຊານໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຖ ນໍ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອິທໍ ກສ຺ສ ວິຊິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ກີວ ທູໂຣ ອິໂຕ ສາວຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຕໂຍຊນມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. ‘‘ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ສມ຺ພາຘໍ, ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຊໂນ ມຫນ຺ໂຕ, ສເຈ ໂຣເຈຖ, ອິເຘວ ວເສຍ຺ຍາມ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ສຍໍ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນຄຣສ຺ສ ສາເກຕນ຺ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ໂຂ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນກຸມາໂຣ ນາມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ວທິໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ຕວ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ທາຣິກໍ ອຸປຘາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູປາຍ ຠຣິຍາຍ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ, ປຸຕ຺ຕ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ກຸລໍ ນາມ ອປຸຕ຺ຕກໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕໍ ທາຣິກໍ ລຠມາໂນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ການິ ປເນຕານິ ປຎ຺ຈ ກລ຺ຍາຓານິ ນາມ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເກສກລ຺ຍາຓໍ, ມໍສກລ຺ຍາຓໍ, ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ, ຉວິກລ຺ຍາຓໍ, ວຍກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ. ມຫາປຸຎ຺ຎາຍ ຫິ ອິຕ຺ຖິຍາ ເກສາ ໂມຣກລາປສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ນິວາສນນ຺ຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອິທໍ ເກສກລ຺ຍາຓໍ ນາມ, ທນ຺ຕາວຣຓໍ ພິມ຺ພຜລສທິສໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ສມໍ ສຸຜຸສິຕໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ມໍສກລ຺ຍາຓໍ ນາມ, ທນ຺ຕາ ສຸກ຺ກາ ສມາ ອວິຣຬາ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐປິຕວຊິຣປນ຺ຕິ ວິຍ ສມຈ຺ຉິນ຺ນສງ຺ຂປນ຺ຕິ ວິຍ ຈ ໂສຠນ຺ຕິ, ອິທໍ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ ນາມ, ກາຬິຍາ ຈຸຓ຺ຓກາທີຫິ ອວິລິຕ຺ໂຕ ເອວ ຉວິວຓ຺ໂຓ ສິນິທ຺ໂຘ ນີລຸປ຺ປລທາມສທິໂສ ໂຫຕິ, ໂອທາຕາຍ ຈ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜທາມສທິໂສ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຉວິກລ຺ຍາຓໍ ນາມ, ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຊາຕາປິ ໂຂ ປນ ສກິໍ ວິຊາຕາ ວິຍ ອວິຄຕໂຍພ຺ພນາເຍວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ວຍກລ຺ຍາຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣສຕພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອາມ, ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອວຣູປໍ ທາຣິກໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ອຏ຺ຐ ຊນາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ພຫຸໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອາຄຕກາເລ ໂວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມ, ຄຈ຺ຉຖ, ເອວຣູປໍ ທາຣິກໍ ປຣິເຍສຖ, ທິຏ຺ຐກາເລ ຈ ອິມໍ ປິລນ຺ຘນໍ ທເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ.

ເຕ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕານິ ນຄຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິເຍສມານາ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕໍ ທາຣິກໍ ອທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິວຏນກ຺ຂຕ຺ຕທິວເສ ສາເກຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ນຄເຣ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ວິວຏນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕທາ ພຫິ ອນິກ຺ຂມນກຸລານິປິ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ສຣີເຣນ ປທສາວ ນທີຕີຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີນໍ ປຸຕ຺ຕາປິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສມານຊາຕິກໍ ມນາປໍ ກຸລທາຣິກໍ ທິສ຺ວາ ມາລາຄຸເຬນ ປຣິກ຺ຂິປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນທີຕີເຣ ເອກໍ ສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ວິສາຂາ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ກຸມາຣິກາສເຕຫິ ປຣິວຸຕາ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ປເທສໍ ປຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປາວສ຺ສິ. ປຎ຺ຈສຕາ ກຸມາຣິກາໂຍ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາລໍ ປວິສິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຕາສຸ ເອກມ຺ປິ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕໍ ນ ປສ຺ສິໍສຸ. ອຖ ວິສາຂາ ປກຕິຄມເນເນວ ສາລໍ ປາວິສິ, ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ເຕມິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາຣິ ກລ຺ຍາຓານິ ທິສ຺ວາ ທນ຺ເຕ ປສ຺ສິຕຸກາມາ ‘‘ອລສຊາຕິກາ ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ, ເອຕິສ຺ສາ ສາມິໂກ ກຎ຺ຊິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຖຍິໍສຸ. ອຖ ເນ ວິສາຂາ ອາຫ – ‘‘ກໍ ວເທຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ? ‘‘ຕໍ ກເຖມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ມຘຸໂຣ ຫິ ຕສ຺ສາ ສທ຺ໂທ ກໍສຕາຬສໂຣ ວິຍ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ອຖ ເນ ປຸນ ມຘຸຣສທ຺ເທນ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ຠຓຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕວ ປຣິວາຣິຕ຺ຖິໂຍ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາເຣ ອເຕເມຕ຺ວາ ເວເຄນ ສາລໍ ປວິຏ຺ຐາ, ຕຸຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ເວເຄນ ອາຄມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ເຕເມຕ຺ວາ ອາຄຕາສິ. ຕສ຺ມາ ກເຖມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ.

‘‘ຕາຕາ, ເອວໍ ມາ ວເທຖ, ອຫໍ ເອຕາຫິ ພລວຕຣາ, ກາຣຓໍ ປນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຊເວນ ນາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ຊວມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕິ, ອປຣມ຺ປິ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ຊວມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ຕາຕາ, ອຠິສິຕ຺ຕຣາຊາ ຕາວ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ກຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຊວມາໂນ ນ ໂສຠຕິ, ‘‘ກິໍ ອຍໍ ຣາຊາ ຄຫປຕິໂກ ວິຍ ຘາວຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຄຣຫໍ ລຠຕິ, ສຓິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ໂສຠຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີປິ ອລງ຺ກໂຕ ຊວມາໂນ ນ ໂສຠຕິ, ວາຣຓລີຬາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ໂສຠຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ຊວມາໂນ ນ ໂສຠຕິ, ‘‘ກິໍ ອຍໍ ສມໂຓ ຄິຫີ ວິຍ ຘາວຕີ’’ຕິ ເກວລໍ ຄຣຫເມວ ລຠຕິ, ສມິຕຄມເນນ ປນ ໂສຠຕິ. ອິຕ຺ຖີ ຊວມານາ ນ ໂສຠຕິ, ‘‘ກິໍ ເອສາ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຘາວຕີ’’ຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພາວ ໂຫຕິ, ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ຊວມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ກຕມໍ ປນ ອປຣໍ ກາຣຓໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕາ, ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ຘີຕຣໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂປເສນ຺ຕິ. ມຍຎ຺ຫິ ວິກ຺ກິເຓຍ຺ຍຠຓ຺ຑໍ ນາມ, ອມ຺ເຫ ປຣກຸລເປສນຕ຺ຖາຍ ໂປເສນ຺ຕິ. ສເຈ ຊວມານານໍ ນິວຕ຺ຖທຸສ຺ສກຓ຺ເຓ ວາ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ວາ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕກາເລ ຫຕ຺ໂຖ ວາ ປາໂທ ວາ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກຸລສ຺ເສວ ຠາໂຣ ຠເວຍ຺ຍ, ປສາຘນຠຓ຺ຑໍ ປນ ເມ ເຕເມຕ຺ວາ ສຸສ຺ສິສ຺ສຕິ. ອິມໍ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນ ຘາວິຕາມ຺ຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕສ຺ສາ ກຖນກາເລ ທນ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາ ໂນ ທນ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫເມເວສາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ປິລນ຺ຘຍິໍສຸ. ອຖ ເນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຕຣນຄຣໂຕ ອາຄຕາຕ຺ຖ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິໂຕ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ກຕຣໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ນາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ໂກ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນກຸມາໂຣ ນາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສມານຊາຕິກໍ ໂນ ກຸລ’’ນ຺ຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປິຕຸ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຖໍ ເປເສຕູ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສາ ອາຄມນກາເລ ປທສາ ອາຄຕາ, ສຸວຓ຺ຓມາລາຍ ປນ ປິລນ຺ຘນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຖາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອິສ຺ສຣທາຣິກາ ຣຖາທີຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິຕຣາ ປກຕິຍານກໍ ວາ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ຉຕ຺ຕໍ ວາ ຕາລປຓ຺ຓໍ ວາ ອຸປຣິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ນິວຕ຺ຖສາຏກສ຺ສ ທສນ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍເສ ຂິປນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອວ. ຕສ຺ສາ ປນ ປິຕາ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ເປເສສິ. ສາ ສປຣິວາຣາ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ເອກໂຕວ ອຄມໍສຸ. ອຖ ເນ ເສຏ຺ຐິ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕາຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິໂຕ ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ເສຏ຺ຐິ ກຕໂຣ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ໂກ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນກຸມາໂຣ ນາມ ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ຘນໍ ກິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິໂຍ ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ຘນໍ ຕາວ ອມ຺ຫາກໍ ຘນໍ ອຸປາທາຍ ກາກຓິກມຕ຺ຕໍ, ທາຣິກາຍ ປນ ອາຣກ຺ຂມຕ຺ຕາຍ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິໍ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ວສາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ເຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິສ຺ສ ‘‘ລທ຺ຘາ ໂນ ທາຣິກາ’’ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ‘‘ກສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ? ‘‘ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ມຫາກຸລສ຺ສ ເມ ທາຣິກາ ລທ຺ຘາ, ຂິປ຺ປເມວ ນໍ ອາເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄມນຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘‘ມຫາກຸລໍ ເອຕໍ ມຍາ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ອາເນຕ຺ວາ ສາເກເຕ ນິເວສິຕໍ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມານໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ອຫມ຺ປິ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ, ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ມຍິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຣາຊາປິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ຣາຊພລໍ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຊນສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ? ອິຕໂຣປິ ‘‘ສເຈປິ ທສ ຣາຊາໂນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ປຏິສາສນໍ ເປເສສິ. ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ຕາວ ມຫນ຺ເຕ ນຄເຣ ເຄຫໂຄປກມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສຊນໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາຄຕາມ຺ຫາ’’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ພຫຸປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ຘີຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ, ‘‘ອມ຺ມ, ສສຸໂຣ ກິຣ ເຕ ໂກສລຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ກຕຣໍ ເຄຫໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ, ຣຎ຺ໂຎ ກຕຣໍ, ອຸປຣາຊາທີນໍ ກຕຣານີ’’ຕິ? ປຓ຺ຑິຕາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ວຊິຣຄ຺ຄຕິຂິຓຎາຓາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ ‘‘ສສຸຣສ຺ສ ເມ ອສຸກເຄຫໍ ປຏິຊຄ຺ຄຖ, ຣຎ຺ໂຎ ອສຸກເຄຫໍ, ອຸປຣາຊາທີນໍ ອສຸການີ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ທາສກມ຺ມກເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຣຎ຺ໂຎ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຖ, ເອຕ຺ຕກາ ອຸປຣາຊາທີນໍ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍປິ ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຏິຊຄ຺ຄຖ, ອສ຺ສພນ຺ຘາທໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຉຓໍ ອນຸຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສໍວິທຫິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’? ‘‘‘ມຍໍ ວິສາຂາຍ ມງ຺ຄລຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ກິຎ຺ຈິ ລຠິມ຺ຫ, ອສ຺ສຣກ຺ຂຓາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ສຸຂໍ ນ ວິຈຣິມ຺ຫາ’ຕິ ເກຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠິໍສູ’’ຕິ.

ຕໍ ທິວສເມວ ວິສາຂາຍ ປິຕາ ປຎ຺ຈສເຕ ສຸວຓ຺ຓກາເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຘີຕຸ ເມ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ນາມ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂສຫສ຺ສໍ, ຕທນຸຣູປານິ ຈ ຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາປວາຬວຊິຣາທີນິ ທາເປສິ. ຣາຊາ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາວ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເສຏ຺ຐິນາ ອມ຺ຫາກໍ ຈິຣໍ ໂປສນໍ ນາມ ກາຕຸໍ, ທານິ ທາຣິກາຍ ຄມນກາລໍ ຊານາຕູ’’ຕິ. ໂສປິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ອິທານິ ວສ຺ສກາໂລ ອາຄໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ຈຕຸມາສໍ ວິຈຣິຕຸໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ພລກາຍສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມມ ຠາໂຣ, ມຍາ ເປສິຕກາເລ ເທໂວ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາເກຕນຄຣໍ ນິຈ຺ຈນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຣາຊານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ມາລາຄນ຺ຘວຕ຺ຖາທີນິ ປຏິຍຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕ ຊນາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເສຏ຺ຐິ ອມ຺ຫາກເມວ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ, ເອວໍ ຕໂຍ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ປສາຘນໍ ປນ ຕາວ ນ ນິຏ຺ຐາຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕາຘິຏ຺ຐາຍກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອສນ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ພລກາຍສ຺ສ ປນ ຠຕ຺ຕປຈນທາຣູນິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປຣິຊິຓ຺ຓາ ຫຕ຺ຖິສາລາທໂຍ ເຈວ ປຣິຊິຓ຺ຓການິ ຈ ເຄຫານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຈນ຺ຕານມ຺ປິ ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຸນປິ ‘‘ທາຣູນິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ນ ສກ຺ກາ ທາຣູນິ ລທ຺ຘຸໍ, ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ຖູລສາຏເກຫິ ວຏ຺ຏິໂຍ ກຕ຺ວາ ເຕລຈາຏີສຸ ເຕເມຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈຖາ’’ຕິ. ເຕ ອຑ຺ຒມາສໍ ຕຖາ ອກໍສຸ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ປສາຘນມ຺ປິ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຕສ຺ມິໍ ປສາຘເນ ຈຕສ຺ໂສ ວຊິຣນາຬິໂຍ ອຸປໂຍຄໍ ອຄມໍສຸ, ມຸຕ຺ຕານໍ ເອກາທສ ນາຬິໂຍ, ປວາຬສ຺ສ ພາວີສຕິ ນາຬິໂຍ, ມຓີນໍ ເຕຕ຺ຕິໍສ ນາຬິໂຍ. ອິຕິ ເອເຕຫິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຣຕເນຫິ ນິຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ອສຸຕ຺ຕມຍໍ ປສາຘນໍ ຣຊເຕນ ສຸຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ສີເສ ປຏິມຸກ຺ກໍ ປາທປິຏ຺ຐິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຸທ຺ທິກາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກຕາ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ຄຓ຺ຐິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຣຊຕມຍາ ປາສກາ, ມຕ຺ຖກມຊ຺ເຌ ເອກາ ມຸທ຺ທິກາ, ທ຺ວີສຸ ກຓ຺ຓປິຏ຺ຐີສຸ ທ຺ເວ, ຄລວາຏເກ ເອກາ, ທ຺ວີສຸ ຊຕ຺ຕູສຸ ທ຺ເວ, ທ຺ວີສຸ ກປ຺ປເຣສຸ ທ຺ເວ, ທ຺ວີສຸ ກຏິປສ຺ເສສຸ ທ຺ເວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ປສາຘເນ ເອກໍ ໂມຣໍ ກຣິໍສຸ, ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປກ຺ເຂ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓມຍານິ ປຎ຺ຈ ປຕ຺ຕສຕານິ ອເຫສຸໍ, ວາມປກ຺ເຂ ປຎ຺ຈ ປຕ຺ຕສຕານິ, ຕຸຓ຺ຑໍ ປວາຬມຍໍ, ອກ຺ຂີນິ ມຓິມຍານິ, ຕຖາ ຄີວາ ຈ ປິຎ຺ຉານິ ຈ, ປຕ຺ຕນາຬິໂຍ ຣຊຕມຍາ, ຕຖາ ຊງ຺ຆາໂຍ. ໂສ ວິສາຂາຍ ມຕ຺ຖກມຊ຺ເຌ ປພ຺ພຕກູເຏ ຐຕ຺ວາ ນຈ຺ຈນມຍູໂຣ ວິຍ ຂາຍຕິ. ປຕ຺ຕນາຬິສຫສ຺ສສ຺ສ ສທ຺ໂທ ທິພ຺ພສງ຺ຄີຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍໂຆໂສ ວິຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕາເຍວ ຕສ຺ສາ ອໂມຣຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ. ປສາຘນໍ ນວໂກຏິອຄ຺ຆນກໍ ອໂຫສິ, ສຕສຫສ຺ສໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມມູລໍ ທີຍິຕ຺ຖ.

‘‘ກິສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕາເຍຕໍ ປສາຘນໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ? ສາ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ຈີວຣສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສູຈິໂຍປິ ຣຊນມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກເມວ ອທາສິ. ຕສ຺ສ ຈີວຣທານສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິມໍ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ລຠິ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ຈີວຣທານໍ ມຫາລຕາປສາຘນຠຓ຺ເຑນ ມຕ຺ຖກໍ ປປ຺ໂປຕິ, ປຸຣິສານໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວເຣນາຕິ. ເອວໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ຘີຕຸ ປຣິວຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທທມາໂນ ກຫາປຓປູຣານິ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ອທາສິ, ສຸວຓ຺ຓຠາຊນປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ຣຊຕຠາຊນປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ຕມ຺ພຠາຊນປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓວຕ຺ຖໂກເສຍ຺ຍວຕ຺ຖປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ສປ຺ປິປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ເຕລປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ສາລິຕຓ຺ຑຸລປູຣານິ ປຎ຺ຈ, ນງ຺ຄລຜາລາທິອຸປກຣຓປູຣານິ ປຎ຺ຈສກຏສຕານິ ອທາສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມມ ຘີຕຸ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘ອສຸເກນ ນາມ ເມ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ ມາ ປຣສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ປຫິຓີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ທາເປສິ. ເອເກກສ຺ມິໍ ຣເຖ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ຕິສ຺ໂສ ຕິສ຺ໂສ ວຓ຺ຓທາສິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ອທາສິ. ‘‘ເອຕໍ ນ຺ຫາເປນ຺ຕິໂຍ ໂຠເຊນ຺ຕິໂຍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ວິຈຣຖາ’’ຕິ ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສປຣິຈາຣິກາໂຍ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມມ ຘີຕຸ ຄາໂວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຠເຓ ຈູຬວຊສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕີສຸ ຄາວຸເຕສຸ ຕິສ຺ໂສ ເຠຣິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຖ, ປຸຖຸລໂຕ ອຸສຠມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຕິຏ຺ຐຖ. ຄາວີນໍ ຕໂຕ ປຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ມາ ອທຕ຺ຖ. ເອວໍ ຐິຕກາເລ ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ເຕ ຄາວີນໍ ວຊໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາວຸຕໍ ຄຕກາເລ ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ, ປຸນ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ຄຕກາເລ ອກໍສຸ. ປຸນປິ ຕິຄາວຸຕໍ ຄຕກາເລ ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ, ປຸຖຸລໂຕ ຄມນຎ຺ຈ ນິວາເຣສຸໍ. ເອວໍ ທີຆໂຕ ຕິຄາວຸເຕ, ປຸຖຸລໂຕ ອຸສຠມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຄາວິໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ມຫາເສຏ຺ຐິ ‘‘ມມ ຘີຕຸ ເອຕ຺ຕກາ ຄາໂວ ອລໍ, ທ຺ວາຣໍ ປິທຫຖາ’’ຕິ ວຊທ຺ວາຣໍ ປິທຫາເປສິ. ທ຺ວາຣສ຺ມິໍ ປິທຫິເຕ ວິສາຂາຍ ປຸຎ຺ຎພເລນ ພລວຄາໂວ ຈ ເຘນຸໂຍ ຈ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ມນຸສ຺ສານໍ ວາເຣນ຺ຕານໍ ວາເຣນ຺ຕານເມວ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາ ພລວຄາໂວ ຈ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາ ເຘນຸໂຍ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຕຕ຺ຕກາ ພລວວຈ຺ຉາ ຕາສໍ ເຘນູນໍ ອຸສຠາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘາ ອເຫສຸໍ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອວໍ ຄາໂວ ຄຕາ’’ຕິ? ນິວາເຣນ຺ຕານໍ ນິວາເຣນ຺ຕານໍ ທິນ຺ນທານສ຺ສ. ສາ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘີຕານໍ ກນິຏ຺ຐາ ສງ຺ຆທາສີ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈໂຄຣສທານໍ ທທມານາ ເຖຣານຎ຺ຈ ທຫຣານຎ຺ຈ ສາມເຓຣານຎ຺ຈ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕ຺ວາ, ‘‘ອລໍ, ອລ’’ນ຺ຕິ ນິວາເຣນ຺ຕານມ຺ປິ ‘‘ອິທໍ ມຘຸຣໍ, ອິທໍ ມນາປ’’ນ຺ຕິ ອທາສິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ວາຣິຍມານາປິ ຄາໂວ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິນາ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຘນສ຺ສ ທິນ຺ນກາເລ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸ ສພ຺ພໍ ສໍວິທຫິຕໍ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ປນ ທາສທາສິໂຍ ນ ສໍວິທຫິຕາ, ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ມມ ຘີຕຣິ ສສິເນຫນິສ຺ສິເນຫານໍ ຊານນຕ຺ຖໍ. ອຫຎ຺ຫິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉມານເກ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປຫິຓາມິ, ຍານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄມນກາເລເຍວ ເອຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ມາ ອຄນ຺ຕຸກາມາຕິ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ‘‘ສ຺ເວ ມມ ຘີຕາ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ໂນ ຘີຕຣໍ ສມີເປ ນິສີທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ປຕິກຸເລ ວສນ຺ຕິຍາ ນາມ ອິມຎ຺ຈ ອິມຎ຺ຈ ອາຈາຣໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອວາທມທາສິ. ອຍມ຺ປິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ອນນ຺ຕຣຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ໂນ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ໂອວາທໍ ອສ຺ໂສສິ. ໂສປິ ເສຏ຺ຐິ ຘີຕຣໍ ເອວໍ ໂອວທິ –

‘‘ອມ຺ມ, ສສຸຣກຸເລ ວສນ຺ຕິຍາ ນາມ ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິ ພຫິ ນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ, ພຫິອຄ຺ຄິ ອນ຺ໂຕ ນ ປເວເສຕພ຺ໂພ, ທທນ຺ຕສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໍ, ອທທນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ທທນ຺ຕສ຺ສາປິ ອທທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທາຕພ຺ພໍ, ສຸຂໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ສຸຂໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ສຸຂໍ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄິ ປຣິຈຣິຕພ຺ໂພ, ອນ຺ໂຕເທວຕາ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອິມໍ ທສວິຘໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສພ຺ພາ ເສນິໂຍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຣາຊເສນາຍ ມຊ຺ເຌ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປາຏິໂຠເຄ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ເມ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຘີຕຸ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສເຘຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນວໂກຏິອຄ຺ຆນເກນ ມຫາລຕາປສາຘເນນ ຘີຕຣໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓມູລກໍ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິຘນໍ ທຕ຺ວາ ຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາເກຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກສຸ ອນຸຣາຘປຸຣມຕ຺ເຕສຸ ຈຸທ຺ທສສຸ ຠຕ຺ຕຄາເມສຸ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ມມ ຘີຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຕ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາຍ ຄມນກາເລ ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ອິຘາ’’ຕິ ຈຸທ຺ທສ ຄາມກາ ກິຎ຺ຈິ ອເສເສຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ? ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິປິ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຘີຕຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ມິຄາຣເສຏ຺ຐິປິ ສພ຺ພປຈ຺ຉໂຕ ຍານເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພລກາຍໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເກ ນາເມເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຸຓິສາຍ ໂວ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ທາສິທາສາ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ໂກ ໂປເສສ຺ສ’’ຕິ? ‘‘ໂປເຖຕ຺ວາ ເຕ ປລາເປຖ, ອປລາຍນ຺ເຕ ອິໂຕ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ວິສາຂາ ປນ ‘‘ອເປຖ, ມາ ວາເຣຖ, ພລເມວ ພລສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ, ‘‘ອມ຺ມ, ນຕ຺ຖິ ອມ຺ຫາກໍ ເອເຕຫິ ອຕ຺ໂຖ, ໂກ ເອເຕ ໂປເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ປລາເປຕ຺ວາ ເສສເກ ‘‘ອລໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຕເກຫີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ອຖ ວິສາຂາ ສາວຕ຺ຖິນຄຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍານສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວິສິສ຺ສາມິ, ອຸທາຫຸ ຣເຖ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍາເນນ ເມ ປວິສນ຺ຕິຍາ ມຫາລຕາປສາຘນສ຺ສ ວິເສໂສ ນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ຣເຖ ຐຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ວິສາຂາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອສາ ກິຣ ວິສາຂາ ນາມ, ເອວຣູປາ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອິຕິ ສາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ຄຕທິວເສ ຈສ຺ສາ ສກລນຄຣວາສິໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ອກາສີ’’ຕິ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຫິຓິໍສຸ. ວິສາຂາ ປຫິຕປຫິຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎສຸ ກຸເລສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ທາເປສິ. ອິຕິ ສາ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸ ເທຖ, ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ເທຖ, ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາຕຸ ເທຖ, ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ຠຄິນິຍາ ເທຖາ’’ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ວຍານຸຣູປໍ ປິຍວຈນໍ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສນ຺ຕີ ສກລນຄຣວາສິໂນ ຎາຕເກ ວິຍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ອາຊຎ຺ຎວຬວາຍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ສາ ທາສີຫິ ທຓ຺ຑທີປິກາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຬວໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ.

ມິຄາຣເສຏ຺ຐິປິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາວາຫມງ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສນ຺ຕມ຺ປິ ຕຖາຄຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນຄ຺ຄສມຓເກສຸ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເປເມນ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍານມ຺ປິ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ອເນກສເຕສຸ ນວຠາຊເນສຸ ນິຣຸທກປາຍາສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ອເຈລເກ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ, ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ ເມ ສຸຓິສາ, ອຣຫນ຺ເຕ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ວິສາຂາຍ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ສາ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ໂຠຊນຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວິຣຫິຕາ ອຣຫນ຺ຕາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ມໍ ສສຸໂຣ ປກ຺ໂກສາເປສີ’’ຕິ, ‘‘ຘີ, ຘີ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ. ອເຈລກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຣຫິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນາລຕ຺ຖ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວິກໍ ມຫາກາຬກຓ຺ຓິໍ ອິຘ ປເວເສສິ, ເວເຄນ ນໍ ອິມສ຺ມາ ເຄຫາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອິເມສໍ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປຕຸໍ, ມຫາກຸລສ຺ສ ສາ ຘີຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ທຫຣາ ນາມ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຖາ’’ຕິ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ນິຣຸທກໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອໂກ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ນິເວສນໍ ປາວິສິ. ວິສາຂາ ສສຸຣໍ ພີຊຍມານາ ຐິຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສສຸຣສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ເຖຣໍ ປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ພາໂລ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອໂຘມຸໂຂ ຠຸຎ຺ຊເຕວ. ວິສາຂາ ‘‘ເຖຣໍ ທິສ຺ວາປິ ເມ ສສຸໂຣ ສຎ຺ຎໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸໂຣ ປຸຣາຓໍ ຂາທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ນິຄຓ຺ເຐຫິ ກຖິຕກາເລ ອຘິວາເສຕ຺ວາປິ ‘‘ປຸຣາຓໍ ຂາທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ຫຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ປາຍາສໍ ອິໂຕ ນີຫຣຖ, ເອຕໍ ອິມສ຺ມາ ເຄຫາ ນິກ຺ກຑ຺ຒຖ, ອຍໍ ມໍ ເອວຣູເປ ມງ຺ຄລກາເລ ອສຸຈິຂາທກໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ນິເວສເນ ສພ຺ເພປິ ທາສກມ຺ມກຣາ ວິສາຂາຍ ສນ຺ຕກາວ, ໂກ ນໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ມຸເຂນ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ນຕ຺ຖິ. ວິສາຂາ ສສຸຣສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ນ ເອຕ຺ຕເກເນວ ມຍໍ ນິກ຺ຂມາມ, ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຸທກຕິຕ຺ຖໂຕ ກຸມ຺ຠທາສີ ວິຍ ອານີຕາ, ຘຣມານກມາຕາປິຕູນໍ ຘີຕໂຣ ນາມ ນ ເອຕ຺ຕເກເນວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ເອເຕເນວ ເມ ກາຣເຓນ ປິຕາ ອິຘາຄມນກາເລ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘ສເຈ ເມ ຘີຕຸ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສເຘຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍ ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ໂທສາໂທສໍ ໂສຘາເປຖາ’’ຕິ.

ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ເອສາ ກເຖຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ທາຣິກາ ມງ຺ຄລກາເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ນິຣຸທກປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ມໍ ‘ອສຸຈິຂາທໂກ’ຕິ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ອິມິສ຺ສາ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອິມໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ນາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ, ເອກສ຺ມິໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ເຖເຣ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐິເຕ ສສຸໂຣ ເມ ອປ຺ໂປທກໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕໍ ນ ມນສິກໂຣຕິ, ອຫໍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສສຸໂຣ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຸຎ຺ຎໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓປຸຎ຺ຎເມວ ຂາທຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸໂຣ ປຸຣາຓໍ ຂາທຕີ’’ຕິ ອວຈໍ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ເມ ໂກ ໂທໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍ, ອິຘ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ ຍຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ກຸຊ຺ຌສີ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍາ, ເອສ ຕາວ ໂທໂສ ມາ ໂຫຕຸ, ອຍໍ ປນ ເອກທິວສໍ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທາສີປຣິວຸຕາ ປຈ຺ຉາເຄຫໍ ອຄມາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ນາຫໍ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ຄຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ເຄເຫ ອາຊາເນຍ຺ຍວຬວາຍ ວິຊາຕາຍ ສຎ຺ຎມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ນາມ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທຓ຺ຑທີປິກາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກາທີນິປິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຬວາຍ ວິຊາຕປຣິຫາຣໍ ກາຣາເປສິໍ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ເມ ໂກ ໂທໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍ, ອິຘ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ ຕວ ເຄເຫ ທາສີຫິປິ ອກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ເອຕ຺ຖ ໂທສໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ?

ອຍ຺ຍາ, ອິຘາປິ ຕາວ ໂທໂສ ມາ ໂຫຕຸ, ອິມິສ຺ສາ ປນ ປິຕາ ອິຘາຄມນກາເລ ອິມໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ຄຸຍ຺ເຫ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ທສ ໂອວາເທ ອທາສິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາມິ, ເຕສໍ ເມ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕຸ. ອິມິສ຺ສາ ປນ ປິຕາ ‘‘ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິ ພຫິ ນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອມ຺ເຫຫິ ອຸຠໂຕ ປຏິວິສ຺ສກເຄຫານໍ ອຄ຺ຄິໍ ອທຕ຺ວາ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ນ ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ. ອິທໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ – ‘ອມ຺ມ, ຕວ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິການໍ ອຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ ພຫິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ຐຕ຺ວາ ມາ ກເຖສິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ອຄ຺ຄິສທິໂສ ອຄ຺ຄິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’’ຕິ.

ອຍ຺ຍາ, ເອຕໍ ຕາວ ເອວໍ ໂຫຕຸ, ອິມິສ຺ສາ ປນ ປິຕາ ‘‘ພາຫິຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ນ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ກິໍ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸເຕ ພາຫິຣໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອນາຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ນ ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ, ອິທໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ – ສເຈ ປຏິວິສ຺ສກເຄເຫສຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ວາ ປຸຣິສາ ວາ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິການໍ ອຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕິ, ເຕຫິ ກຖິຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ອຄຸຓໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ປຸນ ມາ ກເຖຍ຺ຍາສິ. ‘‘ເອເຕນ ຫິ ອຄ຺ຄິນາ ສທິໂສ ອຄ຺ຄິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ກາຣເຓ ສາ ນິທ຺ໂທສາວ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຈ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

ເຕສຸ ປນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສາ ປິຕຣາ ‘‘ເຍ ທທນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ‘‘ຍາຈິຕກໍ ອຸປກຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍ ປຏິເທນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ເຎວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເຍ ນ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ເຍ ຍາຈິຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປຏິເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ທທນ຺ຕສ຺ສາປິ ອທທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ທລິທ຺ເທສຸ ຎາຕິມິຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ເຕ ປຏິທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເຕສໍ ທາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຸຂໍ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິເກ ທິສ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຸຂໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິເກຫິ ປຸເຣຕຣໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ ລທ຺ຘາລທ຺ຘໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຸຂໍ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິເກຫິ ປຸເຣຕຣໍ ສຍນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຍໍ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຄ຺ຄິ ປຣິຈຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ສສ຺ສຸມ຺ປິ ສສຸຣມ຺ປິ ສາມິກມ຺ປິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ອຸຣຄຣາຊານໍ ວິຍ ຈ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອນ຺ໂຕເທວຕາ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ສສ຺ສຸຎ຺ຈ ສສຸຣຎ຺ຈ ສາມິກຎ຺ຈ ເທວຕາ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເສຏ຺ຐິ ອິເມສໍ ທສໂອວາທານໍ ອຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທິ.

ອຖ ນໍ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ‘‘ກິໍ ເສຏ຺ຐິ ອຎ຺ໂຎປິ ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕຸ ໂທໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ນໍ ນິທ຺ໂທສໍ ອກາຣເຓນ ເຄຫາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປສີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ວິສາຂາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ກິຎ຺ຈາປິ ມຍ຺ຫໍ ສສຸຣສ຺ສ ວຈເນນ ປຐມເມວ ຄມນໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປິຕາ ປນ ເມ ອາຄມນກາເລ ມມ ໂທສໂສຘນຕ຺ຖາຍ ມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ ເມ ນິທ຺ໂທສຠາໂວ ຎາໂຕ, ອິທານິ ຈ ມຍ຺ຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທາສິທາເສ ‘‘ຍານາທີຫິ ສຊ຺ຊາເປຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ມຍາ ອຊານິຕ຺ວາວ ກຖິຕໍ, ຂມາຫິ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມິຕພ຺ພໍ ຕາວ ຂມາມິ, ອຫໍ ປນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ຘີຕາ, ນ ມຍໍ ວິນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຕ຺ຕາມ, ສເຈ ມມ ຣຸຈິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ລຠາມິ, ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຕວ ສມເຓ ປຏິຊຄ຺ຄາ’’ຕິ ອາຫ.

ວິສາຂາ ທສພລໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນິເວສນໍ ປເວເສສິ. ນຄ຺ຄສມຓາປິ ສຕ຺ຖຸ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄມນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ວິສາຂາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ໂພ ສກ຺ກາໂຣ ປຏິຍາທິໂຕ, ສສຸໂຣ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຣິວິສຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ອຖ ນໍ ຄນ຺ຕຸກາມໍ ອາຊີວກາ ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ນິວາເຣສຸໍ. ໂສ ‘‘ສຸຓ຺ຫາ ເມ ສຍເມວ ປຣິວິສຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິເຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ປຸນ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ສສຸໂຣ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາຕູ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິທານິ ອຄມນໍ ນາມ ອຕິວິຍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມຕາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸນ ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເຕນ ຫິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ພຫິສາຓິຍາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓາຫີ’’ຕິ. ປຸເຣຕຣເມວສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິສາຓິຍໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວໍ ພຫິສາຓິຍໍ ວາ ນິສີທ, ປຣກຸຏ຺ເຏ ວາ ປຣເສເລ ວາ ປຣຈກ຺ກວາເຬ ວາ ປນ ນິສີທ, ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ມມ ສທ຺ທໍ ສາເວຕຸ’’ນ຺ຕິ ມຫາຊມ຺ພຸໍ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ອມຕວສ຺ສໍ ວສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ອາຣຠິ.