໕. ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນຏ຺ຐໂຄຓໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ໂຄຓໍ ທິສ຺ວາ ໂຄຍູເຖ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອວສ຺ສໍ ອຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ອາຫາຣມຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຸປ຺ປິປາສາປີຬິໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ຠຸຕ຺ຕາວເສສກໍ ຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕ ຕໍ ຉາຕກປີຬິຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ປນ ອເນກສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໂຕ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ, ອຍ຺ຍາ, ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຸປາສກ, ຠິກ຺ຂູ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ນິພທ຺ຘໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ມຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ນິພທ຺ຘໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ເອວໍ ມຘຸຣພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຕ຺ຕໍ ນ ລຠາມ, ອິເມ ກິຣ ນິພທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ກິໍ ເມ ຄິຫິຠາເວນ, ຠິກ຺ຂຸ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກາ’’ຕິ ປພ຺ພາເຊສຸໍ.

ໂສ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ອກາສິ. ໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ລາຠສກ຺ກາເຣນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຖູລສຣີໂຣ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ເມ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິເຕນ, ຄິຫີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ເຄເຫ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຕິປາເຫເນວ ສຣີຣໍ ມິລາຍິ. ຕໂຕ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ທຸກ຺ເຂນ, ສມໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ກຕິປາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມິ, ປພ຺ພຊິຕກາເລ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກາຣໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ປຸນປິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເມ ຄິຫິຠາເວນ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸປກາຣວເສນ ປຸນ ປພ຺ພາຊຍິໍສຸ. ເອວໍ ໂສ ອິມິນາ ນິຍາເມເນວ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເອສ ຈິຕ຺ຕວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ.

ຕສ຺ເສວໍ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຠຣິຍາ ຄພ຺ຠິນີ ອໂຫສິ. ໂສ ສຕ຺ຕເມ ວາເຣ ອຣຎ຺ຎໂຕ ກສິຠຓ຺ຑມາທາຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາສາວໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄພ຺ຠໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ. ຕສ຺ສາ ນິວຕ຺ຖສາຏໂກ ອປຄໂຕ ໂຫຕິ, ມຸຂໂຕ ຈ ລາລາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ນາສາ ຆຸຣຆຸຣາຍຕິ, ມຸຂໍ ວິວຏ຺ຏໍ, ທນ຺ຕໍ ຆໍສຕິ, ສາ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຣີຣໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ກາສາຍໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖສ຺ສ ອນນ຺ຕຣເຄເຫ ຐິຕາ ສສ຺ສຸ ຕໍ ຕຖາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ປຏິອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທາເນວ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກາສາວໍ ອຸທເຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາວ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາຣາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍມານໍ ຘີຕຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ທິສ຺ວາ ໂສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ກາຬກຓ຺ຓິ, ສາມິໂກ ເຕ ຕໍ ນິທ຺ທາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ໂສ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອເປຫິ ອເປຫິ, ອມ຺ມ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ຄມນໍ ອຕ຺ຖິ, ກຕິປາເຫເນວ ປຸນາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ ມໍຍໍ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ, ກຸໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມຓຠາໂວ, ສຕ຺ຖກນິສານປາສາຓສທິສໍ ຕວ ສີສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ມໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ເອກວາຣໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ອຸປກາຣວເສນ ປພ຺ພາຊຍິໍສຸ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຕປິ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖ, ຕວ ຄມນສມຍໍ ຕ຺ວເມວ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ເຕ ຈິຣາຍິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວກາເລ ຄຕມ຺ຫາ, ໂສ ໂນ ສໍສຄ຺ໂຄ ຉິນ຺ໂນ, ອິທານິ ອຄມນຘມ຺ມາ ຊາຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນາມ ກເຖສິ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ອຠູຕໍ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕກາເລ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຊານນກາເລ ຄມນາຄມນໍ ອກາສິ, ອິທານິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ ປຫີນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອາຫ –

໓໘. ‘‘ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານໂຕ;

ປຣິປ຺ລວປສາທສ຺ສ, ປຎ຺ຎາ ນ ປຣິປູຣຕິ.

໓໙. ‘‘ອນວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອນນ຺ວາຫຕເຈຕໂສ;

ປຸຎ຺ຎປາປປຫີນສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ກສ຺ສຈິ ນິພທ຺ຘໍ ວາ ຖາວຣໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ຐປິຕກຸມ຺ຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ຈ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ໂກຏ຺ຏິຕຂາຓຸໂກ ວິຍ ຈ ຂລ຺ລາຏສີເສ ຐປິຕກທມ຺ພປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຈ ນ ກຕ຺ຖຈິ ສຓ຺ຐາຕິ, ກທາຈິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອາຊີວໂກ, ກທາຈິ ນິຄຓ຺ໂຐ, ກທາຈິ ຕາປໂສ. ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ນາມ. ຕສ຺ສ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານໂຕຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມເຠທໍ ອິມໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕສທ຺ຘຕາຍ ວາ ອຸປ຺ລວສທ຺ຘຕາຍ ວາ ປຣິປ຺ລວປສາທສ຺ສ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣາທິເຠທາ ປຎ຺ຎາ ນ ປຣິປູຣຕິ. ກາມາວຈຣາຍປິ ອປຣິປູຣຍມານາຍ ກຸໂຕວ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາ ປຣິປູຣິສ຺ສຕີຕິ ທີເປຕິ. ອນວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣາເຄນ ອຕິນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອນນ຺ວາຫຕເຈຕໂສຕິ ‘‘ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໙; ວິຠ. ໙໔໑; ມ. ນິ. ໑.໑໘໕) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ໂທເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຫຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ປນ ໂທເສນ ອປ຺ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎປາປປຫີນສ຺ສາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ປຫີນປຸຎ຺ຎສ຺ສ ເຈວ ປຫີນປາປສ຺ສ ຈ ຂີຓາສວສ຺ສ. ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອຠຍຠາໂວ ກຖິໂຕ ວິຍ. ໂສ ປນ ສທ຺ຘາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຊາຄຣຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຊາຄໂຣ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ກິເລສຠຍໍ ນຕ຺ຖິ ກິເລສານໍ ອປຈ຺ຉາວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ຕໍ ກິເລສາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນານໍ ກິເລສານໍ ປຸນ ອນຸປຄມນໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ, ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໗).

ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ສຜລາ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ຠາຣິຍາ ວຕິເມ, ອາວຸໂສ, ກິເລສາ ນາມ, ເອວຣູປສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສາຍສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກິເລເສຫິ ອາໂລຬິໂຕ ສຕ຺ຕວາເຣ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວາເຣ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຕໍ ກຖາປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູເປນ ຄມເນນ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິເລສາ ນາມ ຠາຣິຍາ, ສເຈ ເອເຕ ຣູປິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອຕິນີຈໂກຕິ ໂອກາໂສ ເນສໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ມາທິສມ຺ປິ ນາເມເຕ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຣິສາຊາເນຍ຺ຍໍ ອາໂລເຬນ຺ຕິ, ອວເສເສສຸ ກາ ກຖາ? ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຑ຺ຒນາຬິມຕ຺ຕໍ ວຣກໂຈຣກໍ ກຸຓ຺ຐກຸທາລຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຉ ວາເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ, ກທາ ສຸຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ສຸຓິສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ກຸທາລປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ພາຫິຣກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕສມເຍ ຠູມິຍາ ຕິນ຺ຕາຍ ‘‘ເຄເຫ ເມ ອຑ຺ຒນາຬິມຕ຺ໂຕ ວຣກໂຈຣໂກ ຈ ກຸຓ຺ຐກຸທາລໂກ ຈ ອຕ຺ຖິ, ວຣກໂຈຣກພີຊໍ ມາ ນສ຺ສີ’’ຕິ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ຐານໍ ກຸທາເລນ ກສິຕ຺ວາ ຕໍ ພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກກາເລ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນາຬິມຕ຺ຕພີຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ຂາທິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ທານິ ເຄເຫນ, ປຸນ ອຏ຺ຐ ມາເສ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ວຣກໂຈຣກຎ຺ຈ ກຸຓ຺ຐກຸທາລຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕວາເຣ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວາເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ປນ ວາເຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ຉ ວາເຣ ອິມໍ ກຸຓ຺ຐກຸທາລໍ ນິສ຺ສາຍ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກຕ຺ຖຈິເທວ ນໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ຍຖາສ຺ສ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕຖາ ນໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ປິໂລຕິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປິໂລຕິກໍ ກຸທາລຜລເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຸທາລໍ ອຄ຺ຄທຓ຺ຑເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ຕີເຣ ຐິໂຕ ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕ຺ວາ ອຸປຣິສີເສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຊິຕໍ ເມ, ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສທ຺ທມກາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພາຣາຓສິຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ນທິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຕໍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິ. ຣາຊູນຎ຺ຈ ນາມ ‘‘ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອມນາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ອິທານິ ອມິຕ຺ຕມທ຺ທນໍ ກຕ຺ວາ ‘ຊິຕໍ ເມ’ຕິ ອາຄໂຕ, ຕ຺ວໍ ປນ ‘ຊິຕໍ ເມ, ຊິຕໍ ເມ’ຕິ ວິຣວສິ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຸທາລປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ພາຫິຣກໂຈເຣ ຊິນິ, ຕຍາ ຊິຕໍ ປຸນ ອວຊິຕເມວ ໂຫຕິ, ມຍາ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິໂກ ໂລຠໂຈໂຣ ຊິໂຕ, ໂສ ປຸນ ມໍ ນ ຊິນິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ເສວ ຊໂຍ ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ອວຊີຍຕິ;

ຕໍ ໂຂ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໗໐);

ຕໍ ຂຓໍເຍວ ຈ ຄງ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາໂປກສິຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຘິຄຕວິເສໂສ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ຣາຊາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນ ປພ຺ພຊິ. ໂຍຊນມຕ຺ຕາ ປຣິສາ ອໂຫສິ. ອປໂຣປິ ສາມນ຺ຕຣາຊາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ສມິທ຺ຘໍ ນຄຣໍ ສຸຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປໍ ນຄຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ຣາຊາ ໂອຣເກ ຐາເນ ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ມຍາປິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ປພ຺ພຊິ. ເອເຕເນວ ນີຫາເຣນ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ສຕ຺ຕໂຍຊນິໂກ ອສ຺ສໂມ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ໂຠເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ມຫາປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາ ກຸທາລປຓ຺ຑິໂຕ ອໂຫສິໍ, ກິເລສາ ນາເມເຕ ເອວໍ ຠາຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.