໖. ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ກຸມ຺ຠູປມນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂຍຊນສຕມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫາວາສຄາມໍ ອຄມໍສຸ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕຫິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິເຘວ ວສຖ, ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ, ‘‘ອວິທູເຣ ຐາເນ ມຫນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ໂຑ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ວສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ສີລວນ຺ໂຕ, ອຍ຺ຍາ, ອິມໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ອສ຺ມາກໍ ອຍ຺ເຍສຸ ອິຘ ວສນ຺ເຕສຸ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຊ຺ເຊກຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ອທ຺ຘາ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູປິ ປຸນທິວເສ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ວນສຓ຺ຑໍ ອາຄມິໍສຸ. ເທວຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສ຺ວາຕນາຍ ເກນຈິ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸນາຄຈ຺ຉຕິ, ອຊ຺ຊ ຄມນໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ຠູມິຍເມວ ອຈ຺ຉິໍສຸ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຠທນ຺ຕາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິເຘວ ມຎ຺ເຎ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເຘວ ໂຂ ປນ ອິເມສຸ ວສນ຺ເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເຕມາສໍ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິສີທນຏ຺ຐານານິປິ ທຸກ຺ຂານິ, ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປລາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕາ ເຕສຸ ເຕສຸ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ເຈວ ຈງ຺ກມນໂກຏີສຸ ຈ ຉິນ຺ນສີສານິ ກພນ຺ຘານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອມນຸສ຺ສສທ຺ທຎ຺ຈ ຠາເວຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປິຕກາສາທໂຍ ໂຣຄາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ກິໍ ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຂິປິຕໂຣໂຄ, ມຍ຺ຫໍ ກາໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອຫໍ ອຊ຺ຊ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຉິນ຺ນສີສໍ ອທ຺ທສໍ, ອຫໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ກພນ຺ຘໍ ອທ຺ທສໍ, ອຫໍ ທິວາຏ຺ຐາເນ ອມນຸສ຺ສສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິໍ, ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກມິທໍ ຐານໍ, ອມ຺ຫາກໍ ອິຘ ອຜາສຸກໍ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ເອວຣູປານິ ເຠຣວາຣມ຺ມຓານິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ອຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ມຍໍ ‘ວຊ຺ເຊຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກມິທໍ ຐານ’ນ຺ຕິ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕ຺ເຖວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ອາວຸຘໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ, ອິທານິ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣາວຸຘໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຫໍ ອາວຸຘໍ ໂວ ທສ຺ສາມິ, ມຍາ ທິນ຺ນໍ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນ, ຍນ຺ຕ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ;

ສກ຺ໂກ ອຸຊູ ຈ ສຸຫຸຊູ ຈ, ສຸວໂຈ ຈສ຺ສ ມຸທຸ ອນຕິມານີ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໙.໑; ສຸ. ນິ. ໑໔໓) –

ສກລໍ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຕຸມ຺ເຫ ພຫິ ວິຫາຣສ຺ສ ວນສຓ຺ຑໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອນ຺ໂຕວິຫາຣໍ ປວິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ພຫິວິຫາເຣ ຄຓສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍມານາ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິໍສຸ. ສກລວນສຓ຺ເຑ ເທວຕາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ຫຕ຺ຖປາທສມ຺ພາຫນໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫິໍສຸ, ປກ຺ກຘູປນເຕລໍ ວິຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ກຕ຺ຖຈິ ອມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ ນາມ ນາໂຫສິ. ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ. ເຕ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນາ ວິປສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ຠິຊ຺ຊນກຏ຺ເຐນ ອຖາວຣຏ຺ເຐນ ກຸລາລຠາຊນສທິໂສ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ຒຍິໍສຸ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕສໍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ຠິຊ຺ຊນກຏ຺ເຐນ ອຖາວຣຏ຺ເຐນ ກຸລາລຠາຊນສທິໂສ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນສເຕ ຐິໂຕປິ ອຠິມຸເຂ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທິສ຺ສມາເນນ ຣູເປນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໐. ‘‘ກຸມ຺ຠູປມໍ ກາຍມິໍມ ວິທິຕ຺ວາ, ນຄຣູປມໍ ຈິຕ຺ຕມິທໍ ຐເປຕ຺ວາ;

ໂຍເຘຖ ມາຣໍ ປຎ຺ຎາວຸເຘນ, ຊິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ເຂ ອນິເວສໂນ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸມ຺ຠູປມນ຺ຕິ ອພລທຸພ຺ພລຏ຺ເຐນ ອນທ຺ຘນິຍຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ ອິມໍ ເກສາທິສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ກາຍໍ ກຸມ຺ຠູປມໍ ກຸລາລຠາຊນສທິສໍ ວິທິຕ຺ວາ. ນຄຣູປມໍ ຈິຕ຺ຕມິທໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ນຄຣໍ ນາມ ພຫິທ຺ຘາ ຖິຣໍ ໂຫຕິ, ຄມ຺ຠີຣປຣິຂໍ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ, ອນ຺ໂຕສຸວິຠຕ຺ຕວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກສມ຺ປນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາປຓໍ, ຕໍ ‘‘ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ໂຈຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປວິສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປພ຺ພຕໍ ອາສຊ຺ຊ ປຏິຫຕາ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ຖິຣໍ ນຄຣສທິສໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ນຄເຣ ຐິໂຕ ເອກໂຕຘາຣາທິນານປ຺ປກາຣາວຸເຘນ ໂຈຣຄຓໍ ວິຍ ວິປສ຺ສນາມເຍນ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄມເຍນ ຈ ປຎ຺ຎາວຸເຘນ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ ກິເລສມາຣໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ກິເລສມາຣໍ ໂຍເຘຖ, ປຫເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ເຂຕິ ຊິຕຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ອາວາສສປ຺ປາຍອຸຕຸສປ຺ປາຍໂຠຊນສປ຺ປາຍປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍາທີນິ ອາເສວນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ.

ອນິເວສໂນ ສິຍາຕິ ອນາລໂຍ ຠເວຍ຺ຍ. ຍຖາ ນາມ ໂຍໂຘ ສງ຺ຄາມສີເສ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອມິຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຉາໂຕ ວາ ປິປາສິໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ນາເຫ ວາ ສິຖິເລ ອາວຸເຘ ວາ ປຕິເຕ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ສນ຺ນຫິຕ຺ວາ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປຣເສນໍ ມທ຺ທຕິ, ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ, ຊິຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ໂສ ຫິ ສເຈ ພລໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ເອວໍ ວິສ຺ສມນ຺ໂຕ ຕໍ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ອຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣຊ຺ຊໍ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຏິລທ຺ຘໍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິມຄ຺ຄຜລປຏິລາເຠນ ກິເລສມາຣໍ ຊິນາຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ສມາປຕ຺ຕິເມວ ອສ຺ສາເທຕິ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຂາເຣ ນ ສມ຺ມສຕິ, ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນິເວສໂນ ສິຍາ, ສມາປຕ຺ຕິໍ ນິເວສນໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນ ນິເວເສຍ຺ຍ, ອາລຍໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫປິ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕາ ໂຖເມນ຺ຕາ ວນ຺ທນ຺ຕາວ ອາຄຈ຺ຉິໍສູຕິ.

ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.