໓. ຈິຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ເມຆິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຜນ຺ທນໍ ຈປລໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ຈາລິກາຍ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເມຆິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ສພ຺ພໍ ເມຆິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ອຸທາ. ໓໑) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ຕຕາຍ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ປຘານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ເມຆິຍຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຕິຠາຣິຍໍ ເຕ, ເມຆິຍ, ກຕໍ ‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ເມຆິຍ, ເອກໂກມ຺ຫິ ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ ມໍ ຍາຈນ຺ຕໍ ເອກກໍ ປຫາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວສິເກນ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ລຫຸກໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໓. ‘‘ຜນ຺ທນໍ ຈປລໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ທູຣກ຺ຂໍ ທຸນ຺ນິວາຣຍໍ;

ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ ເມຘາວີ, ອຸສຸກາໂຣວ ເຕຊນໍ.

໓໔. ‘‘ວາຣິໂຊວ ຖເລ ຂິຕ຺ໂຕ, ໂອກໂມກຕອຸພ຺ຠໂຕ;

ປຣິປ຺ຜນ຺ທຕິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ປຫາຕເວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຜນ຺ທນນ຺ຕິ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ວິປ຺ຜນ຺ທມານໍ. ຈປລນ຺ຕິ ເອກອິຣິຍາປເຖນ ອສຓ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຄາມທາຣໂກ ວິຍ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ ຈປລໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຠູມິວຕ຺ຖຸອາຣມ຺ມຓກິຣິຍາທິວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ປເນຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູຣກ຺ຂນ຺ຕິ ກິຏ຺ຐສມ຺ພາເຘ ຐາເນ ກິຏ຺ຐຂາທກໂຄຓໍ ວິຍ ເອເກກສ຺ມິໍ ສປ຺ປາຍາຣມ຺ມເຓເຍວ ທຸຏ຺ຐປນໂຕ ທູຣກ຺ຂໍ. ທຸນ຺ນິວາຣຍນ຺ຕິ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ທຸນ຺ນິວາຣຍໍ. ອຸສຸກາໂຣວ ເຕຊນນ຺ຕິ ຍຖາ ນາມ ອຸສຸກາໂຣ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເອກໍ ວງ຺ກທຓ຺ຑກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິຕ຺ຕຈໍ ກຕ຺ວາ ກຎ຺ຊິຍເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ເລ ຕາເປຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂາລເກ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ນິວງ຺ກໍ ອຸຊຸໍ ວາລວິຊ຺ຌນໂຍຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ, ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ລຠຕິ, ເອວເມວ ເມຘາວີ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ຜນ຺ທນາທິສຠາວເມຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎາວາສວເສນ, ນິຕ຺ຕຈໍ ອປຄຕໂອຬາຣິກກິເລສໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘາສິເນເຫນ ເຕເມຕ຺ວາ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍນ ຕາເປຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາລເກ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ອກຸຏິລໍ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກໂຣຕິ, ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕ຺ວາ, ‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ’’ຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໍ ລຠຕິ.

ວາຣິໂຊວາຕິ ມຈ຺ໂຉ ວິຍ, ຖເລ ຂິຕ຺ໂຕຕິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ຊາລາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຖເລ ຉຑ຺ຑິໂຕ. ໂອກໂມກຕອຸພ຺ຠໂຕຕິ ‘‘ໂອກປຸຓ຺ເຓຫິ ຈີວເຣຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ມຫາວ. ໓໐໖) ອຸທກໍ ໂອກໍ, ‘‘ໂອກໍ ປຫາຍ ອນິເກຕສາຣີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ສຸ. ນິ. ໘໕໐) ອາລໂຍ, ເອຕ຺ຖ ອຸຠຍມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ໂອກໂມກຕອຸພ຺ຠໂຕ’’ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ໂອກໂມກໂຕຕິ ອຸທກສງ຺ຂາຕາ ອາລຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ຠໂຕຕິ ອຸທ຺ຘໂຏ. ປຣິປ຺ຜນ຺ທຕິທໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ອຸທກາລຍໂຕ ອຸພ຺ຠໂຕ ຖເລ ຂິຕ຺ໂຕ ມຈ຺ໂຉ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ປຣິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ເອວມິທໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາລຍາຠິຣຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ມາຣເຘຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ວຏ຺ຏໍ ປຫາຕຸໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂິຕ຺ຕໍ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍນ ສນ຺ຕາປິຍມານໍ ປຣິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘຸຣໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເມຘາວີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸຊຸໍ ກມ຺ມນິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປໂຣ ນໂຍ – ອິທໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສ ວາຣິໂຊ ວິຍ ປຣິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ປຫາຕເວ, ເຍນ ກິເລສວຏ຺ຏສງ຺ຂາເຕນ ມາຣເຘຍ຺ເຍເນວ ປຣິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ຕໍ ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ເມຆິຍຕ຺ເຖໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຊາຕາຕິ.

ເມຆິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ວິຊິເຕ ປພ຺ພຕປາເທ ມາຕິກຄາໂມ ນາມ ເອໂກ ຆນວາໂສ ຄາໂມ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ອຖ ເນ ໂຍ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ສາມິໂກ ມາຕິໂກ ນາມ, ຕສ຺ສ ມາຕາ ທິສ຺ວາ ເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣເສນ ຍາຄຸຠຕ຺ເຕນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຍຖາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ສາ ‘‘ວສ຺ສາວາສຏ຺ຐານໍ, ອຍ຺ຍາ, ປຣິເຍສນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ, ອຍ຺ຍາ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິຘ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ຕີຓິ ສຣຓານິ, ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມຍໍ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ອກິລມນ຺ຕາ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຘິວາສຍິໍສຸ. ສາ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອວທິໍສຸ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫຫິ ປມາທຈາຣໍ ຈຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ສກເຄຫໍ ວິຍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ ວິວຏທ຺ວາຣາເຍວ, ຘຣມານກພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂຂ ປນ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍໍ ອາຄຕາ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ປທານຸປທິກໍ ວິຈຣນ຺ເຕນາປິ ສເຐນ ອາຣາເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຍຖາຊ຺ຌາສເຍເນວ ອາຣາເຘຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ທ຺ວີຫິ ເອກຏ຺ຐາເນ ນ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ສາຍໍ ໂຂ ປນ ເຖຣູປຏ຺ຐານກາເລ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ເອກໂຕ ຠວິສ຺ສາມ, ເສສກາເລ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ນ ຠວິສ຺ສາມ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອຜາສຸເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຆຓ຺ຑິຍາ ປຫຕາຍ ຆຓ຺ຑິສຎ຺ຎາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕສຸ ເອວໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ເອກທິວສໍ ສາ ອຸປາສິກາ ສປ຺ປິເຕລຜາຓິຕາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທາສທາສິກມ຺ມກຣາທີຫິ ປຣິວຸຕາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂູ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ອຍ຺ຍາ, ຄຕາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ຊານນມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຆຓ຺ຑິຍາ ປຫຕາຍ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ຈ ຆຓ຺ຑິໍ ປຫຣາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ຆຓ຺ຑິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ສຈິ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສກສກຏ຺ຐາເນຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ເອກມຄ຺ເຄນາຄຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຸປາສິກາ ເອເກກຏ຺ຐານໂຕ ເອເກກເມວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລໂຫ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກລຫໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກໂຣມ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ກລໂຫ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕວ ອາຄຈ຺ຉຖ, ເອວໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກກຏ຺ຐານໂຕ ເອເກກາວ ອາຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາອຸປາສິເກ, ເອເກກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມ, ອຕ຺ຕຠາເວ ຈ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປມ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຕຠາເວ ຈ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທາຫຸ ອມ຺ຫາກມ຺ປີຕິ, ກສ຺ສຈິປິ ອວາຣິໂຕ ເອສ ຘມ຺ໂມ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ເທຖ, ອຕ຺ຕຠາເວ ຈ ຂຍວຍປຏ຺ຐປນໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສຸໍ.

ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸເຣຕຣເມວ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ, ຕີຓິ ຈ ຜລານິ ປາປຸຓິ. ມຄ຺ເຄເນວ ຈສ຺ສາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ໂລກິຍອຠິຎ຺ຎາ ຈ ອາຄມິໍສຸ. ສາ ມຄ຺ຄຜລສຸຂໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ມມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ສພ຺ເພປິເມ ສຣາຄາ ສໂທສາ ສໂມຫາ ຌານວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເສນາສນສປ຺ປາຍໍ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍໍ ນຸ ໂຂ ລຠນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊສິ, ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍມ຺ປິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອາຫາຣສປ຺ປາຍໍ ນຸ ໂຂ ລຠນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ‘‘ອາຫາຣສປ຺ປາຍໍ ເນສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນານາວິຘໍ ຍາຄຸໍ, ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຂຊ຺ຊກໍ, ນານຄ຺ຄຣສຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍໍ ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ເຕ ຍຖາຣຸຈິ ຍາຄຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສປ຺ປາຍາຫາຣໍ ລຠນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ.

ເຕ ເອກຄ຺ເຄນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອໂຫ ມຫາອຸປາສິກາ ອມ຺ຫາກໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ, ສເຈ ມຍໍ ສປ຺ປາຍາຫາຣໍ ນ ລຠິມ຺ຫ, ນ ໂນ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວໂຘ ອຠວິສ຺ສ, ອິທານິ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ ມຫາອຸປາສິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ ສາຘຸ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຕ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນປິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫ ໂອໂລເກຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ພຫູນິ ປິຍວຈນານິ ວຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ເຕປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາປນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ປນ ເນວ ກິລມິມ຺ຫ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ມາຕິກມາຕາ ນາເມກາ ອຸປາສິກາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ, ‘ອໂຫ ວຕ ໂນ ເອວຣູປໍ ນາມ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຍ຺ຍາ’ຕິ ຈິນ຺ຕິເຕ ຍຖາຈິນ຺ຕິຕໍ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອທາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຄຸຓກຖໍ ກຖຍິໍສຸ.

ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສາ ຄຸຓກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຊຕວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສນທິວເສເຍວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກິຣ ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ຊານາຕິ, ອຫຎ຺ຈ ມຄ຺ຄກິລນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອໂຫ ວຕ ເມ ວິຫາຣປຏິຊຄ຺ຄກໍ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນາວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕີ ຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສສິ. ອິຕໂຣປິ ປານີຍໍ ປິວິຕຸກາໂມ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ສກ຺ຂຣປານກໍ ກຕ຺ວາ ເປເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສິກາ ຕມ຺ປິ ເປເສສິ. ໂສ ປຸນທິວເສ ‘‘ປາໂຕວ ສິນິທ຺ຘຍາຄຸໍ ເມ ສອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ ເປເສຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສິກາ ຕຖາ ອກາສິ. ໂສ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ເອວຣູປໍ ຂຊ຺ຊກໍ ເປເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສິກາ ຕມ຺ປິ ເປເສສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອຸປາສິກາ ມຍາ ສພ຺ພໍ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ເປເສສິ, ອຫໍ ເອຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ອໂຫ ວຕ ເມ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ອາຄມນໍ ເມ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ໂຠຊນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ‘‘ມາຕິກມາຕາ ນາມ ຕ຺ວໍ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປຣຈິຕ຺ຕໍ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ມໍ ປຸຈ຺ຉສິ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພມກາສິ, ເຕນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕຊານນກຠິກ຺ຂູ ພຫູ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉາມິ, ຕຸວໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຸປາສິກາ ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕາ ນາມ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕິທໍ ກມ຺ມໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນາມ ໂສຠນມ຺ປິ ອໂສຠນມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ສຈາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຫ ຠຓ຺ຑເກນ ໂຈຣໍ ຈູຬາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິຍ ມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປຍ຺ຍ, ມຍາ ອິໂຕ ປລາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສິເກ, ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ, ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ວສຖ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ອິຘາ’’ຕິ. ‘‘ນ ວສິສ຺ສາມິ, ອຸປາສິເກ, ຄມິສ຺ສາເມວາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ວສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາ ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ ນາມ ໂສຠນມ຺ປິ ອໂສຠນມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ສຈາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ເຕສ຺ສາມິ, ສຫ ຠຓ຺ຑເກນ ໂຈຣໍ ຈູຬາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິຍ ມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຕຕ຺ເຖວ ຕຍາ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ, ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຕວ ຈິຕ຺ຕເມວ ຣກ຺ຂ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທຸຣກ຺ຂໍ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕເມວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫ, ມາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິນ຺ຕຍິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕. ‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ, ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທຸກ຺ເຂນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫໍ. ລຫຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ ລຫຸ. ຕສ຺ສ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ. ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິເທວ ນິປຕນສີລສ຺ສ. ເອຕຎ຺ຫິ ລຠິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ວາ ອລຠິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ວາ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ວາ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ວາ ນ ຊານາຕິ, ເນວ ຊາຕິໍ ໂອໂລເກຕິ, ນ ໂຄຕ຺ຕໍ, ນ ວຍໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິປຕຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ທນ຺ຕຠາໂວ ຍຖາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕຠາໂວ ສາຘຸ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອິທຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕໍ ມຄ຺ຄຜລສຸຂໍ ປຣມຕ຺ຖນິພ຺ພານສຸຂຎ຺ຈ ອາວຫຕີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ, ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສາຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ກິຎ຺ຈິ ພຫິທ຺ຘາ ຈິນ຺ຕນໍ ນາມ ນ ຈິນ຺ເຕສິ. ມຫາອຸປາສິກາປິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ໂອວາທທາຍກໍ ອາຈຣິຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນາຄໂຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ເສວິຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ມຫາອຸປາສິກາ ມຍ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ, ອຫໍ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ, ສໍສາເຣ ປນ ເມ ສໍສຣນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ອຍໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຠູຕປຸພ຺ພາ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ສາປິ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສເຕ ຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອຎ຺ເຎສຸ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ມຍໍ ມຫາອຸປາສິກາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ມຫາອຸປາສິກາປິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນາວ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມານາ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປຘາຣິຍມານາ, ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອໂຫ ວຕ ເມ ອຍໍ ອຸປາສິກາ ມຫຕີ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຕີເຕປິ ນຸ ໂຂ ເມ ອຍໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຠູຕປຸພ຺ພາ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສເຕ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິໍ, ອຍໍ ເມ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ ‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ອຸປາສິກາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ຕິຍາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກາໂຣ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມານາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສຕມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ສຕເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຍາ ເອຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນຏ຺ຐາເນ ຊີວິຕທານໍ ທິນ຺ນໍ, ອໂຫ ມຍາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາອຸປກາໂຣ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນາວ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິເສເສຕ຺ວາ ສຕມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕສ຺ສ ທິນ຺ນຠາວໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ມມ ອິມາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ອຸປກາໂຣ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຕຕ຺ເຖວ ຈຕູສຸ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຎ຺ຎຕຣອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ສຸທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖຣິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລູປຄຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ, ເອກໍ ເມ ທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈນກາຣຓໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ, ສເຈສິ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ, ສລາກຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທຫິ, ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ເທຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ປໂຍເຊຫິ, ເອເກນ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສຫິ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກໂຣມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາວຸໂສ, ຕີຓິ ສຣຓານິ ຄຓ຺ຫ, ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ຕານິປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທສ ສີລານິ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ພເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເຕນ ຫິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ເສໂກ ອາຠິຘມ຺ມິກຠິກ຺ຂຸ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ເອໂກ ວິນຍຘໂຣ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ຕສ຺ສ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕກາເລ ອຠິຘມ຺ເມ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘສາສເນ ນາມ ອິທໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕກາເລ ວິນເຍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘສາສເນ ນາມ ອິທໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ, ອຫໍ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອິຘ ຈ ມມ ຫຕ຺ຖປສາຣຓຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຄເຫ ຐຕ຺ວາວ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ມຍາ ຄິຫິນາ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຸທ຺ເທສໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ກິໂສ ລູໂຂ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອາລສ຺ສິຍາຠິຠູໂຕ ກຈ຺ຉຸປຣິກິຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ.

ອຖ ນໍ ທຫຣສາມເຓຣາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕວ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນວ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑຸໂຣຄາຠິຠູໂຕ ກິໂສ ລູໂຂ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອາລສ຺ສິຍາຠິຠູໂຕ ກຈ຺ຉຸປຣິກິຓ຺ໂຓ, ກິໍ ເຕ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມວ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕສ຺ສ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວິນຍກຖໍ ກເຖສິ, ສ຺ວາຫໍ ‘ອິຘ ເມ ຫຕ຺ຖປສາຣຓຏ຺ຐານມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຄິຫິນາ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ, ຄິຫິ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານມກາສິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ອວເສສານໍ ຣກ຺ຂນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຕວ ຈິຕ຺ຕເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕເມວ ຣກ຺ຂາຫິ, ສກ຺ກາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖. ‘‘ສຸທຸທ຺ທສໍ ສຸນິປຸຓໍ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິນໍ;

ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ເຂຖ ເມຘາວີ, ຈິຕ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສຸຂາວຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ທຸທ຺ທສໍ. ສຸນິປຸຓນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິປຸຓໍ ປຣມສຓ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິນນ຺ຕິ ຊາຕິອາທີນິ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ລຠິຕພ຺ພາລຠິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິປຕນສີລໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ເຂຖ ເມຘາວີຕິ ອນ຺ຘພາໂລ ທຸມ຺ເມໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຈິຕ຺ຕວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິ. ເມຘາວີ ປນ ປຓ຺ຑິໂຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕເມວ ໂຄເປຫິ. ອິທຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂານິ ອາວຫຕີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ, ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຠາຄິເນຍ຺ຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ທູຣງ຺ຄມນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕໍ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠຄິນີ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ຠາຄິເນຍ຺ຍສງ຺ຆຣກ຺ຂິໂຕ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມກາຣາເມ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເອກໍ ສຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວສ຺ສາວາສິກສາຏເກ ລຠິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣ ວິຫາຣໍ ອນາຄເຕເຍວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາໂທທກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສາຄມນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕາລວຓ຺ຏໍ ອາທາຍ ພີຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ທຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ຕໍ ສາຏກໍ ອາເນຕ຺ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພີຊຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕ, ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕ຺ວເມວ ປຣິຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ, ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເມ ຈີວຣໍ, ຕ຺ວເມວ ປຣິຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ເອວໍ ກໂຣຖ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສປິ ເຖໂຣ ນ ອິຈ຺ຉິເຍວ.

ເອວໍ ໂສ ພີຊຍມາໂນ ຐິໂຕວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເຖຣສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ, ປພ຺ພຊິຕກາເລ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ, ເອວມ຺ປິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຣິໂຠຄໍ ນ ກຕ຺ຕຸກາໂມ. ອິມສ຺ມິໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ກິໍ ເມ ສມຓຠາເວນ, ຄິຫິ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ທຸສ຺ສຓ຺ຐາປິໂຕ ຆຣາວາໂສ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ຄິຫິຠູໂຕ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖສາຏກໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ເອກໍ ເອຬິກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ເອຬິກາ ນາມ ຂິປ຺ປໍ ວິຊາຍຕິ, ສ຺ວາຫໍ ວິຊາຕໍ ວິຊາຕໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ມູລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ມູເລ ພຫູ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ປຊາປຕິໍ ອາເນສ຺ສາມິ, ສາ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ມມ ມາຕຸລສ຺ສ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ຈູຬຍານເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຣິຍຎ຺ຈ ອາທາຍ ມາຕຸລໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມມ ຠຣິຍໍ ເອວໍ ວກ຺ຂາມິ – ‘ອາເນຫິ ຕາວ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ວຫິສ຺ສາມິນ’ນ຺ຕິ. ສາ ‘ກິໍ ເຕ ປຸຕ຺ເຕນ, ເອຫິ, ອິມໍ ຍານກໍ ປາເຊຫີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘ອຫໍ ເນສ຺ສາມິ ນ’ນ຺ຕິ ເນຕ຺ວາ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຈກ຺ກປເຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ສຣີຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຈກ຺ກໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອຖ ນໍ ‘ຕ຺ວໍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ເນວ ມຍ຺ຫໍ ອທາສິ, ນໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ ນາສິໂຕສ຺ມິ ຕຍາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປໂຕທຍຏ຺ຐິຍາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕວ ຐຕ຺ວາ ພີຊຍມາໂນ ເຖຣສ຺ສ ສີເສ ຕາລວຓ຺ເຏນ ປຫຣິ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ສີເສ ປຫໂຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເຕນ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປຫາຣໍ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ໂທໂສ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ອໂຫ ນຏ຺ໂຐມ຺ຫິ, ຎາຕໍ ກິຣ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ, ກິໍ ເມ ສມຓຠາເວນາ’’ຕິ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ອຖ ນໍ ທຫຣາ ຈ ສາມເຓຣາ ຈ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາວ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຕຕ຺ຖ, ເອໂກ ໂວ ຠິກ຺ຂຸ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ທຫຣໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ນນຸ ຕ຺ວໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ມາທິສສ຺ສ ນາມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທເມຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ວາ ສກທາຄາມີຕິ ວາ ອນາຄາມີຕິ ວາ ອຣຫາຕິ ວາ ວທາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກິມຕ຺ຖໍ ເອວໍ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມມກາສີ’’ຕິ? ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວສ຺ສາວາສິກສາຏການໍ ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຖຣສ຺ສ ຕາລວຓ຺ເຏນ ປຫາຣາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ປລາໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກຊາຕິກໍ, ຣາຄໂທສໂມຫພນ຺ຘນາ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ວາຍມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໗. ‘‘ທູຣງ຺ຄມໍ ເອກຈຣໍ, ອສຣີຣໍ ຄຸຫາສຍໍ;

ເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມສ຺ສນ຺ຕິ, ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທູຣງ຺ຄມນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສາຠາເຄນ ຄມນາຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ທູເຣ ສນ຺ຕມ຺ປິ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີຕິ ທູຣງ຺ຄມໍ ນາມ ຊາຕໍ. ສຕ຺ຕຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານິ ປນ ເອກໂຕ ກຓ຺ຓິກພທ຺ຘານິ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ເອເກກເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ປຸນ ເອເກກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອກຈຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣສຓ຺ຐານໍ ວາ ນີລາທິປ຺ປກາໂຣ ວຓ຺ຓເຠໂທ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອສຣີຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຄຸຫາ ນາມ ຈຕຸມຫາຠູຕຄຸຫາ, ອິທຎ຺ຈ ຫທຍຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຄຸຫາສຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍ ເກຈິ ປຸຣິສາ ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນກກິເລສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອເທນ຺ຕາ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ປຊຫນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມສ຺ສນ຺ຕິ ສໍຍຕໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນາຕິ ສພ຺ເພເຕ ກິເລສພນ຺ຘນາຠາເວນ ມາຣພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕາ ເຕຠູມກວຏ຺ຏາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຊາຕາ, ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຠາຄິເນຍ຺ຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນຏ຺ຐໂຄຓໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ໂຄຓໍ ທິສ຺ວາ ໂຄຍູເຖ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອວສ຺ສໍ ອຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ອາຫາຣມຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຸປ຺ປິປາສາປີຬິໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ຠຸຕ຺ຕາວເສສກໍ ຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕ ຕໍ ຉາຕກປີຬິຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ປນ ອເນກສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໂຕ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ, ອຍ຺ຍາ, ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຸປາສກ, ຠິກ຺ຂູ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ນິພທ຺ຘໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ມຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ນິພທ຺ຘໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ເອວໍ ມຘຸຣພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຕ຺ຕໍ ນ ລຠາມ, ອິເມ ກິຣ ນິພທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ກິໍ ເມ ຄິຫິຠາເວນ, ຠິກ຺ຂຸ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກາ’’ຕິ ປພ຺ພາເຊສຸໍ.

ໂສ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ອກາສິ. ໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ລາຠສກ຺ກາເຣນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຖູລສຣີໂຣ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ເມ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິເຕນ, ຄິຫີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ເຄເຫ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຕິປາເຫເນວ ສຣີຣໍ ມິລາຍິ. ຕໂຕ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ທຸກ຺ເຂນ, ສມໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ກຕິປາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມິ, ປພ຺ພຊິຕກາເລ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກາຣໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ປຸນປິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເມ ຄິຫິຠາເວນ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸປກາຣວເສນ ປຸນ ປພ຺ພາຊຍິໍສຸ. ເອວໍ ໂສ ອິມິນາ ນິຍາເມເນວ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເອສ ຈິຕ຺ຕວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ.

ຕສ຺ເສວໍ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຠຣິຍາ ຄພ຺ຠິນີ ອໂຫສິ. ໂສ ສຕ຺ຕເມ ວາເຣ ອຣຎ຺ຎໂຕ ກສິຠຓ຺ຑມາທາຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາສາວໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄພ຺ຠໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ. ຕສ຺ສາ ນິວຕ຺ຖສາຏໂກ ອປຄໂຕ ໂຫຕິ, ມຸຂໂຕ ຈ ລາລາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ນາສາ ຆຸຣຆຸຣາຍຕິ, ມຸຂໍ ວິວຏ຺ຏໍ, ທນ຺ຕໍ ຆໍສຕິ, ສາ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຣີຣໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ກາສາຍໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖສ຺ສ ອນນ຺ຕຣເຄເຫ ຐິຕາ ສສ຺ສຸ ຕໍ ຕຖາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ປຏິອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທາເນວ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກາສາວໍ ອຸທເຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາວ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາຣາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍມານໍ ຘີຕຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ທິສ຺ວາ ໂສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ກາຬກຓ຺ຓິ, ສາມິໂກ ເຕ ຕໍ ນິທ຺ທາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ໂສ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອເປຫິ ອເປຫິ, ອມ຺ມ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ຄມນໍ ອຕ຺ຖິ, ກຕິປາເຫເນວ ປຸນາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ ມໍຍໍ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ, ກຸໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມຓຠາໂວ, ສຕ຺ຖກນິສານປາສາຓສທິສໍ ຕວ ສີສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ມໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ເອກວາຣໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ອຸປກາຣວເສນ ປພ຺ພາຊຍິໍສຸ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຕປິ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖ, ຕວ ຄມນສມຍໍ ຕ຺ວເມວ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ເຕ ຈິຣາຍິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວກາເລ ຄຕມ຺ຫາ, ໂສ ໂນ ສໍສຄ຺ໂຄ ຉິນ຺ໂນ, ອິທານິ ອຄມນຘມ຺ມາ ຊາຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນາມ ກເຖສິ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ອຠູຕໍ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕກາເລ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຊານນກາເລ ຄມນາຄມນໍ ອກາສິ, ອິທານິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ ປຫີນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອາຫ –

໓໘. ‘‘ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານໂຕ;

ປຣິປ຺ລວປສາທສ຺ສ, ປຎ຺ຎາ ນ ປຣິປູຣຕິ.

໓໙. ‘‘ອນວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອນນ຺ວາຫຕເຈຕໂສ;

ປຸຎ຺ຎປາປປຫີນສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ກສ຺ສຈິ ນິພທ຺ຘໍ ວາ ຖາວຣໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ຐປິຕກຸມ຺ຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ຈ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ໂກຏ຺ຏິຕຂາຓຸໂກ ວິຍ ຈ ຂລ຺ລາຏສີເສ ຐປິຕກທມ຺ພປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຈ ນ ກຕ຺ຖຈິ ສຓ຺ຐາຕິ, ກທາຈິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອາຊີວໂກ, ກທາຈິ ນິຄຓ຺ໂຐ, ກທາຈິ ຕາປໂສ. ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ນາມ. ຕສ຺ສ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານໂຕຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມເຠທໍ ອິມໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕສທ຺ຘຕາຍ ວາ ອຸປ຺ລວສທ຺ຘຕາຍ ວາ ປຣິປ຺ລວປສາທສ຺ສ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣາທິເຠທາ ປຎ຺ຎາ ນ ປຣິປູຣຕິ. ກາມາວຈຣາຍປິ ອປຣິປູຣຍມານາຍ ກຸໂຕວ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາ ປຣິປູຣິສ຺ສຕີຕິ ທີເປຕິ. ອນວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣາເຄນ ອຕິນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອນນ຺ວາຫຕເຈຕໂສຕິ ‘‘ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໙; ວິຠ. ໙໔໑; ມ. ນິ. ໑.໑໘໕) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ໂທເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຫຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ປນ ໂທເສນ ອປ຺ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎປາປປຫີນສ຺ສາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ປຫີນປຸຎ຺ຎສ຺ສ ເຈວ ປຫີນປາປສ຺ສ ຈ ຂີຓາສວສ຺ສ. ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອຠຍຠາໂວ ກຖິໂຕ ວິຍ. ໂສ ປນ ສທ຺ຘາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຊາຄຣຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຊາຄໂຣ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ກິເລສຠຍໍ ນຕ຺ຖິ ກິເລສານໍ ອປຈ຺ຉາວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ຕໍ ກິເລສາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນານໍ ກິເລສານໍ ປຸນ ອນຸປຄມນໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ, ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໗).

ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ສຜລາ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ຠາຣິຍາ ວຕິເມ, ອາວຸໂສ, ກິເລສາ ນາມ, ເອວຣູປສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສາຍສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກິເລເສຫິ ອາໂລຬິໂຕ ສຕ຺ຕວາເຣ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວາເຣ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຕໍ ກຖາປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູເປນ ຄມເນນ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິເລສາ ນາມ ຠາຣິຍາ, ສເຈ ເອເຕ ຣູປິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອຕິນີຈໂກຕິ ໂອກາໂສ ເນສໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ມາທິສມ຺ປິ ນາເມເຕ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຣິສາຊາເນຍ຺ຍໍ ອາໂລເຬນ຺ຕິ, ອວເສເສສຸ ກາ ກຖາ? ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຑ຺ຒນາຬິມຕ຺ຕໍ ວຣກໂຈຣກໍ ກຸຓ຺ຐກຸທາລຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຉ ວາເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ, ກທາ ສຸຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ສຸຓິສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ກຸທາລປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ພາຫິຣກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕສມເຍ ຠູມິຍາ ຕິນ຺ຕາຍ ‘‘ເຄເຫ ເມ ອຑ຺ຒນາຬິມຕ຺ໂຕ ວຣກໂຈຣໂກ ຈ ກຸຓ຺ຐກຸທາລໂກ ຈ ອຕ຺ຖິ, ວຣກໂຈຣກພີຊໍ ມາ ນສ຺ສີ’’ຕິ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ຐານໍ ກຸທາເລນ ກສິຕ຺ວາ ຕໍ ພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກກາເລ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນາຬິມຕ຺ຕພີຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ຂາທິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ທານິ ເຄເຫນ, ປຸນ ອຏ຺ຐ ມາເສ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ວຣກໂຈຣກຎ຺ຈ ກຸຓ຺ຐກຸທາລຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕວາເຣ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວາເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ປນ ວາເຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ຉ ວາເຣ ອິມໍ ກຸຓ຺ຐກຸທາລໍ ນິສ຺ສາຍ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກຕ຺ຖຈິເທວ ນໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ຍຖາສ຺ສ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕຖາ ນໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ປິໂລຕິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປິໂລຕິກໍ ກຸທາລຜລເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຸທາລໍ ອຄ຺ຄທຓ຺ຑເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ຕີເຣ ຐິໂຕ ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕ຺ວາ ອຸປຣິສີເສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຊິຕໍ ເມ, ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສທ຺ທມກາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພາຣາຓສິຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ນທິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຕໍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິ. ຣາຊູນຎ຺ຈ ນາມ ‘‘ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອມນາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ອິທານິ ອມິຕ຺ຕມທ຺ທນໍ ກຕ຺ວາ ‘ຊິຕໍ ເມ’ຕິ ອາຄໂຕ, ຕ຺ວໍ ປນ ‘ຊິຕໍ ເມ, ຊິຕໍ ເມ’ຕິ ວິຣວສິ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຸທາລປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ພາຫິຣກໂຈເຣ ຊິນິ, ຕຍາ ຊິຕໍ ປຸນ ອວຊິຕເມວ ໂຫຕິ, ມຍາ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິໂກ ໂລຠໂຈໂຣ ຊິໂຕ, ໂສ ປຸນ ມໍ ນ ຊິນິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ເສວ ຊໂຍ ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ອວຊີຍຕິ;

ຕໍ ໂຂ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໗໐);

ຕໍ ຂຓໍເຍວ ຈ ຄງ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາໂປກສິຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຘິຄຕວິເສໂສ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ຣາຊາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນ ປພ຺ພຊິ. ໂຍຊນມຕ຺ຕາ ປຣິສາ ອໂຫສິ. ອປໂຣປິ ສາມນ຺ຕຣາຊາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ສມິທ຺ຘໍ ນຄຣໍ ສຸຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປໍ ນຄຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ຣາຊາ ໂອຣເກ ຐາເນ ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ມຍາປິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ປພ຺ພຊິ. ເອເຕເນວ ນີຫາເຣນ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ສຕ຺ຕໂຍຊນິໂກ ອສ຺ສໂມ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ໂຠເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ມຫາປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາ ກຸທາລປຓ຺ຑິໂຕ ອໂຫສິໍ, ກິເລສາ ນາເມເຕ ເອວໍ ຠາຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ກຸມ຺ຠູປມນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂຍຊນສຕມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫາວາສຄາມໍ ອຄມໍສຸ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕຫິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິເຘວ ວສຖ, ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ, ‘‘ອວິທູເຣ ຐາເນ ມຫນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ໂຑ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ວສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ສີລວນ຺ໂຕ, ອຍ຺ຍາ, ອິມໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ອສ຺ມາກໍ ອຍ຺ເຍສຸ ອິຘ ວສນ຺ເຕສຸ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຊ຺ເຊກຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ອທ຺ຘາ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູປິ ປຸນທິວເສ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ວນສຓ຺ຑໍ ອາຄມິໍສຸ. ເທວຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສ຺ວາຕນາຍ ເກນຈິ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸນາຄຈ຺ຉຕິ, ອຊ຺ຊ ຄມນໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ຠູມິຍເມວ ອຈ຺ຉິໍສຸ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຠທນ຺ຕາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິເຘວ ມຎ຺ເຎ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເຘວ ໂຂ ປນ ອິເມສຸ ວສນ຺ເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເຕມາສໍ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິສີທນຏ຺ຐານານິປິ ທຸກ຺ຂານິ, ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປລາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕາ ເຕສຸ ເຕສຸ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ເຈວ ຈງ຺ກມນໂກຏີສຸ ຈ ຉິນ຺ນສີສານິ ກພນ຺ຘານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອມນຸສ຺ສສທ຺ທຎ຺ຈ ຠາເວຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປິຕກາສາທໂຍ ໂຣຄາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ກິໍ ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຂິປິຕໂຣໂຄ, ມຍ຺ຫໍ ກາໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອຫໍ ອຊ຺ຊ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຉິນ຺ນສີສໍ ອທ຺ທສໍ, ອຫໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ກພນ຺ຘໍ ອທ຺ທສໍ, ອຫໍ ທິວາຏ຺ຐາເນ ອມນຸສ຺ສສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິໍ, ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກມິທໍ ຐານໍ, ອມ຺ຫາກໍ ອິຘ ອຜາສຸກໍ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ເອວຣູປານິ ເຠຣວາຣມ຺ມຓານິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ອຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ມຍໍ ‘ວຊ຺ເຊຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກມິທໍ ຐານ’ນ຺ຕິ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕ຺ເຖວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ອາວຸຘໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ, ອິທານິ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣາວຸຘໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຫໍ ອາວຸຘໍ ໂວ ທສ຺ສາມິ, ມຍາ ທິນ຺ນໍ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນ, ຍນ຺ຕ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ;

ສກ຺ໂກ ອຸຊູ ຈ ສຸຫຸຊູ ຈ, ສຸວໂຈ ຈສ຺ສ ມຸທຸ ອນຕິມານີ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໙.໑; ສຸ. ນິ. ໑໔໓) –

ສກລໍ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຕຸມ຺ເຫ ພຫິ ວິຫາຣສ຺ສ ວນສຓ຺ຑໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອນ຺ໂຕວິຫາຣໍ ປວິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ພຫິວິຫາເຣ ຄຓສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍມານາ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິໍສຸ. ສກລວນສຓ຺ເຑ ເທວຕາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ຫຕ຺ຖປາທສມ຺ພາຫນໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫິໍສຸ, ປກ຺ກຘູປນເຕລໍ ວິຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ກຕ຺ຖຈິ ອມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ ນາມ ນາໂຫສິ. ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ. ເຕ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນາ ວິປສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ຠິຊ຺ຊນກຏ຺ເຐນ ອຖາວຣຏ຺ເຐນ ກຸລາລຠາຊນສທິໂສ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ຒຍິໍສຸ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕສໍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ຠິຊ຺ຊນກຏ຺ເຐນ ອຖາວຣຏ຺ເຐນ ກຸລາລຠາຊນສທິໂສ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນສເຕ ຐິໂຕປິ ອຠິມຸເຂ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທິສ຺ສມາເນນ ຣູເປນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໐. ‘‘ກຸມ຺ຠູປມໍ ກາຍມິໍມ ວິທິຕ຺ວາ, ນຄຣູປມໍ ຈິຕ຺ຕມິທໍ ຐເປຕ຺ວາ;

ໂຍເຘຖ ມາຣໍ ປຎ຺ຎາວຸເຘນ, ຊິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ເຂ ອນິເວສໂນ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸມ຺ຠູປມນ຺ຕິ ອພລທຸພ຺ພລຏ຺ເຐນ ອນທ຺ຘນິຍຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ ອິມໍ ເກສາທິສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ກາຍໍ ກຸມ຺ຠູປມໍ ກຸລາລຠາຊນສທິສໍ ວິທິຕ຺ວາ. ນຄຣູປມໍ ຈິຕ຺ຕມິທໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ນຄຣໍ ນາມ ພຫິທ຺ຘາ ຖິຣໍ ໂຫຕິ, ຄມ຺ຠີຣປຣິຂໍ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ, ອນ຺ໂຕສຸວິຠຕ຺ຕວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກສມ຺ປນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາປຓໍ, ຕໍ ‘‘ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ໂຈຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປວິສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປພ຺ພຕໍ ອາສຊ຺ຊ ປຏິຫຕາ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ຖິຣໍ ນຄຣສທິສໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ນຄເຣ ຐິໂຕ ເອກໂຕຘາຣາທິນານປ຺ປກາຣາວຸເຘນ ໂຈຣຄຓໍ ວິຍ ວິປສ຺ສນາມເຍນ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄມເຍນ ຈ ປຎ຺ຎາວຸເຘນ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ ກິເລສມາຣໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ກິເລສມາຣໍ ໂຍເຘຖ, ປຫເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ເຂຕິ ຊິຕຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ອາວາສສປ຺ປາຍອຸຕຸສປ຺ປາຍໂຠຊນສປ຺ປາຍປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍາທີນິ ອາເສວນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ.

ອນິເວສໂນ ສິຍາຕິ ອນາລໂຍ ຠເວຍ຺ຍ. ຍຖາ ນາມ ໂຍໂຘ ສງ຺ຄາມສີເສ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອມິຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຉາໂຕ ວາ ປິປາສິໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ນາເຫ ວາ ສິຖິເລ ອາວຸເຘ ວາ ປຕິເຕ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ສນ຺ນຫິຕ຺ວາ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປຣເສນໍ ມທ຺ທຕິ, ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ, ຊິຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ໂສ ຫິ ສເຈ ພລໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ເອວໍ ວິສ຺ສມນ຺ໂຕ ຕໍ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ອຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣຊ຺ຊໍ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຏິລທ຺ຘໍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິມຄ຺ຄຜລປຏິລາເຠນ ກິເລສມາຣໍ ຊິນາຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ສມາປຕ຺ຕິເມວ ອສ຺ສາເທຕິ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຂາເຣ ນ ສມ຺ມສຕິ, ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນິເວສໂນ ສິຍາ, ສມາປຕ຺ຕິໍ ນິເວສນໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນ ນິເວເສຍ຺ຍ, ອາລຍໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫປິ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕາ ໂຖເມນ຺ຕາ ວນ຺ທນ຺ຕາວ ອາຄຈ຺ຉິໍສູຕິ.

ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຈິຣໍ ວຕຍໍ ກາໂຍຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ໂຣໂຄ ອຸທປາທິ. ສາສປມຕ຺ຕິໂຍ ປິຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຸຄ຺ຄມຕ຺ຕາ ກລາຍມຕ຺ຕາ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ອາມລກມຕ຺ຕາ ເພຬຸວສລາຏຸມຕ຺ຕາ ເພຬຸວມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຠິຊ຺ຊິໍສຸ, ສກລສຣີຣໍ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອໂຫສິ. ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອຸທປາທິ. ອຖສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ອຏ຺ຐີນິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ອປ຺ປຏິຊຄ຺ຄິໂຍ ອໂຫສິ. ນິວາສນປາຣຸປນໍ ປຸພ຺ພໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ຊາລປູວສທິສໍ ອໂຫສິ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ. ໂສ ອນາໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນາມ ທ຺ເວ ວາເຣ ໂລກໂວໂລກນໍ ອວິຊຫິຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ຕາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິອຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ສາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພາຫິຣາຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ຠຄວໂຕ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຎ຺ຎາຍິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີຫິ ຉຑ຺ຑິໂຕ, ອິທານິສ຺ສ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ວິຍ ອຄ຺ຄິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂລິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ຕຕ຺ຕຠາວໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຄ຺ຄິສາລາຍເມວ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຕ຺ຕຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິປນ຺ນມຎ຺ຈໂກຏິຍໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອເປຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຈກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິສາລໍ ອານຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອມ຺ພຓໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ສ ປາຣຸປນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທເກ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ມນ຺ທາຕເປ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ອຖສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ຆໍສິຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປສິ, ຕສ຺ສ ນຫານປຣິໂຍສາເນ ປາຣຸປນໍ ສຸກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ຕໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖກາສາວໍ ອຸທເກ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ອາຕເປ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ອຖສ຺ສ ຄຕ຺ເຕ ອຸທເກ ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ຕມ຺ປິ ສຸກ຺ຂິ. ໂສ ເອກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສລ຺ລຫຸກສຣີໂຣ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສີສເກ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ຕວ ກາໂຍ ອເປຕວິຎ຺ຎາໂຓ ນິຣຸປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ກລິງ຺ຄຣໍ ວິຍ ປຖວິຍໍ ເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໑. ‘‘ອຈິຣໍ ວຕຍໍ ກາໂຍ, ປຖວິໍ ອຘິເສສ຺ສຕິ;

ຉຸທ຺ໂຘ ອເປຕວິຎ຺ຎາໂຓ, ນິຣຕ຺ຖໍວ ກລິງ຺ຄຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈິຣໍ ວຕາຕິ ຠິກ຺ຂຸ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຍໍ ກາໂຍ ປຖວິໍ ອຘິເສສ຺ສຕິ, ອິມິສ຺ສາ ປກຕິສຍເນນ ສຍິຕາຍ ປຖວິຍາ ອຸປຣິ ສຍິສ຺ສຕິ. ຉຸທ຺ໂຘຕິ ອປວິທ຺ໂຘ, ອປຄຕວິຎ຺ຎາຓຕາຍ ຕຸຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ເສສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ນິຣຕ຺ຖໍວ ກລິງ຺ຄຣໍ ນິຣຸປກາຣໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ກຏ຺ຐຂຓ຺ຑໍ ວິຍ. ທພ຺ພສມ຺ຠາຣຕ຺ຖິກາ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ອຸຊຸກສຓ຺ຐາເນນ ວງ຺ກໍ ວງ຺ກສຓ຺ຐາເນນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອວເສສໍ ປນ ສຸສິຣຎ຺ຈ ປູຕິກຎ຺ຈ ອສາຣກຎ຺ຈ ຄຓ຺ຐິຊາຕຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣຕ຺ຖິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ປຖວີຄຕເມວ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ເຕນ ເຕນ ອຸປາເຍນ ມຎ຺ຈປຏິປາທກໍ ວາ ປາທກຖລິກໍ ວາ ຜລກປີຐໍ ວາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາປິ ຠເວຍ຺ຍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກໂກຏ຺ຐາໂສປິ ມຎ຺ຈປຏິປາທກາທິວເສນ ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຸປກາຣມຸເຂນ ຄຍ຺ຫູປໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ນິຣຕ຺ຖໍວ ກລິງ຺ຄຣໍ ອຍໍ ກາໂຍ ອປຄຕວິຎ຺ຎາໂຓ ກຕິປາເຫເນວ ປຖວິຍໍ ເສສ຺ສຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ. ເຖໂຣປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູປສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິໍ ກາຣຓາ ຄຕ຺ຕໍ ປຸຕິກໍ ຊາຕໍ, ກິໍ ກາຣຓາ ອຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ນານິ, ກິມສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພເມຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ເມເນວ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕນ, ຠນ຺ເຕ, ກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖາ’’ຕິ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຍໍ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ສາກຸຓິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ສກຸເຓ ວຘິຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣຊນໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ເຕສໍ ທິນ຺ນາວເສເສ ວິກ຺ກິຓາຕິ, ‘‘ວິກ຺ກິຕາວເສສາ ມາເຣຕ຺ວາ ຐປິຕາ ປູຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຍຖາ ອຸປ຺ປຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຕສໍ ຊງ຺ຆຏ຺ຐີນິ ຈ ປກ຺ຂຏ຺ຐີນິ ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ເຕ ປຸນທິວເສ ວິກ຺ກິຓາຕິ. ອຕິພຫູນໍ ປນ ລທ຺ຘກາເລ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຕ຺ຖາຍ ປຈາເປຕິ. ຕສ຺ເສກທິວສໍ ຣສໂຠຊເນ ປກ຺ເກ ເອໂກ ຂີຓາສໂວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ‘‘ມຍາ ພຫູ ປາຓາ ມາເຣຕ຺ວາ ຂາທິຕາ, ອຍ຺ໂຍ ຈ ເມ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ, ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຈ ຣສໂຠຊນໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຣສປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາ ກຕກມ຺ມວເສເນຕໍ ຕິສ຺ສສ຺ສ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ສກຸຓານໍ ອຏ຺ຐິເຠທນນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ປູຕິກໍ ຊາຕໍ, ອຏ຺ຐີນິ ຈ ຠິນ຺ນານິ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຣສປິຓ຺ຑປາຕທານນິສ຺ສນ຺ເທນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ປູຕິຄຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນນ຺ທໂຄປາລກວຕ຺ຖຸ

ທິໂສ ທິສນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສລຊນປເທ ນນ຺ທໂຄປາລກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ນນ຺ໂທ ນາມ ໂຄປາລໂກ ໂຄຍູຖໍ ຣກ຺ຂຕິ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ. ໂສ ກິຣ ຍຖາ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວເສນ, ເອວໍ ໂຄປາລກຕ຺ເຕນ ຣາຊພລິໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຏຸມ຺ພໍ ຣກ຺ຂຕິ. ໂສ ກາເລນ ກາລໍ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສ ອາທາຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຈຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານາສນ຺ເນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ນນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຓີຕໍ ປຎ຺ຈໂຄຣສທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ທານກຖາທິເຠທໍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ກຖາປຣິໂຍສາເນ ນນ຺ທໂຄປາລໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຍມາໂນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ລຸທ຺ທໂກ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣສິ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ນນ຺ໂທ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄປາລໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຘາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ມາຣິໂຕ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ນາຄຈ຺ຉິສ຺ສຖ, ນາສ຺ສ ມຣຓໍ ອຠວິສ຺ສາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ອາຄເຕປິ ອນາຄເຕປິ ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ມຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈນູປາໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຎ຺ຫິ ເນວ ໂຈຣາ, ນ ເວຣິໂນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕປທຸຏ຺ຐໍ ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໒. ‘‘ທິໂສ ທິສໍ ຍໍ ຕໍ ກຍິຣາ, ເວຣີ ວາ ປນ ເວຣິນໍ;

ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ປາປິໂຍ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທິໂສ ທິສນ຺ຕິ ໂຈໂຣ ໂຈຣໍ. ‘‘ທິສ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ຍໍ ຕໍ ກຍິຣາຕິ ຍໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຍພ຺ຍສນໍ ກເຣຍ຺ຍ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອໂກ ເອກສ຺ສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ໂຈໂຣ ປຸຕ຺ຕທາຣເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ໂຄມຫິໍສາທີສຸ ອປຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ອຕ຺ຕນິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕໍ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ, ເວຣິ ວາ ປນ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ພທ຺ຘເວຣໍ ເວຣິໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກກ຺ຂຬຕາຍ ທາຣຸຓຕາຍ ຍໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຍພ຺ຍສນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ວາ ປີເຬຍ຺ຍ, ເຂຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນາເສຍ຺ຍ, ຊີວິຕາ ວາ ປນ ນໍ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ທສສຸ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ມິຈ຺ຉາຐປິຕຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາປຫິຓິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປາປິໂຍ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຕໂຕ ປາປຕຣໍ ກເຣຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ, ທິໂສ ທິສສ຺ສ ວາ ເວຣີ ເວຣິໂນ ວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ. ອິທໍ ປນ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ມິຈ຺ຉາຐປິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຕິ, ອຕ຺ຕຠາວສຕສຫສ຺ເສສຸປິ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ຂິປິຕ຺ວາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ. ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ເທສນາ ຊາຕາ. ອຸປາສເກນ ປນ ຠວນ຺ຕເຣ ກຕກມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣາ ນ ກຖິຕນ຺ຕິ.

ນນ຺ທໂຄປາລກວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ໂສເຣຍ຺ຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນ ຕໍ ມາຕາ ປິຕາ ກຍິຣາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂສເຣຍ຺ຍຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ວຕ຺ຖຸ ໂສເຣຍ຺ຍນຄເຣ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ໂສເຣຍ຺ຍນຄເຣ ໂສເຣຍ຺ຍເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ເອເກນ ສຫາຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຸຂຍານເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖໂຣ ໂສເຣຍ຺ຍນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ສງ຺ຆາຏິໍ ປາຣຸປຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ. ໂສເຣຍ຺ຍເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ອຍໍ ວາ ເຖໂຣ ມມ ຠຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍ, ມມ ວາ ຠຣິຍາຍ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ເອຕສ຺ສ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຈິນ຺ຕິຕມຕ຺ເຕເຍວ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ລຊ຺ຊມາໂນ ຍານກາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປລາຍິ. ປຣິຊໂນ ຕໍ ອສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາປິ ຕກ຺ກສິລມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ສຫາຍໂກປິສ຺ສາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣິຕ຺ວາປິ ນາທ຺ທສ. ສພ຺ເພ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຄມິໍສຸ. ‘‘ກຫໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎິມ຺ຫາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ໂຣທິຕ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ, ‘‘ມໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ສາ ເອກໍ ຕກ຺ກສິລຄາມິໍ ສຕ຺ຖວາຫໍ ທິສ຺ວາ ຍານກສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ.

ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຍານກສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ມຍໍ ‘ກສ຺ເສສາ ທາຣິກາ’ຕິ ຕໍ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສາປິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ຍານກໍ ປາເຊຖ, ອຫໍ ປທສາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ທຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຍານເກ ໂອກາສໍ ກາເຣສິ. ມນຸສ຺ສາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຕກ຺ກສິລນຄເຣ ອມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມ, ມຫາປຓ຺ຓາກາໂຣ ໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ອມ຺ເຫຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ອານີຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຍານຸຣູປໍ ອຠິຣູປໍ ປາສາທິກໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ເຄເຫ ອກາສິ. ປຸຣິສາ ຫິ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ວາ ປຸຣິສາ ອຠູຕປຸພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຸຣິສາ ຫິ ປຣສ຺ສ ທາເຣສຸ ອຕິຈຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສຊາຕິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕປາຣມີ ອຣິຍສາວໂກ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກມ຺ມາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ປຣທາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກາວເສເສນ ຈຸທ຺ທສສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ປຸຣິສສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອິຕ຺ຖີ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຕສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ພີຊຸທ຺ຘຣຓໍ ປາປຸຓິ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ປນ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ຉນ຺ທໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ປຸຣິສຕ຺ຕຠາວປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິສຕ຺ຕຠາວໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ປຕິເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສາມິເກ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິວເສນາປິ ປຸຣິສຕ຺ຕຠາວໍ ປຏິລຠນ຺ເຕວ.

ອຍໍ ປນ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ເຖເຣ ອໂຍນິໂສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ປຏິລຠິ. ຕກ຺ກສິລາຍໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປນ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ອປຣມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິ. ເອວມສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວຸຕ຺ຖາ ທ຺ເວ, ໂສເຣຍ຺ຍນຄເຣ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ທ຺ເວຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂສເຣຍ຺ຍນຄຣໂຕ ຕສ຺ສາ ສຫາຍໂກ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຂຍານເກ ນິສິນ຺ໂນ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ສາ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ທາສິໍ ເປເສຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫາຕເລ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອມ຺ເຫຫິ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ, ອຖ ຈ ປນ ໂນ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣສິ, ຊານາສິ ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ສາມິ, ຊານາມິ, ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ໂສເຣຍ຺ຍນຄຣວາສິໂນ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ສາ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ຠຣິຍາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອໂຣຄຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣ ‘‘ອາມ, ຠທ຺ເທ, ອໂຣຄາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຊານາສິ ຕ຺ວໍ ເອເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ ສາມິ, ຊານາມິ. ເຕສໍ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກຫໍ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຠທ຺ເທ, ມາ ເອຕໍ ກເຖຫິ, ມຍໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກທິວສໍ ສຸຂຍານເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ເນວສ຺ສ ຄຕິໍ ຊານາມ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຈຍິມ຺ຫາ, ເຕປິສ຺ສ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ເປຕກິຈ຺ຈໍ ກິຣິໍສູ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂສ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອເປຫິ, ຠທ຺ເທ, ກິໍ ກເຖສິ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ເທວກຸມາໂຣ ວິຍ ເອໂກ ປຸຣິໂສ’’ຕິ? ‘‘ໂຫຕຸ, ສາມິ, ອຫໍ ໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ອິທໍ ກິໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ຕໍ ທິວສໍ ເຕ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖໂຣ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ອຫໍ ອຍ຺ຍໍ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ອຍໍ ວາ ເຖໂຣ ມມ ຠຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍ, ເອຕສ຺ສ ວາ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ວິຍ ມມ ຠຣິຍາຍ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ. ຈິນ຺ຕິຕກ຺ຂເຓເຍວ ເມ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠວິ. ອຖາຫໍ ລຊ຺ຊມານາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອິຘາຄຕາ, ສາມີຕິ.

‘‘ອໂຫ ວຕ ເຕ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ກສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ນາຈິກ຺ຂິ, ອປິຈ ປນ ເຕ ເຖໂຣ ຂມາປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂມາປິໂຕ, ສາມິ. ຊານາສິ ປນ ຕ຺ວໍ ກຫໍ ເຖໂຣ’’ຕິ? ‘‘ອິມເມວ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອິຘາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຫໍ ມມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສີຆໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍໍ ຂມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂສ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕ, ອາຄນ຺ຕຸໂກສີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວໍ ປຸຈ຺ຉຖ, ສ຺ເວ ເມ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອຘິວາເສສິ, ເຄເຫປິ ເຖຣສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາໂຣ ປຏິຍຕ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ປຸນທິວເສ ຕໍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນາຫາເຣນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍິກາຍ ຂມຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາຍໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເອວໍ ນາມ ຈິນ຺ເຕສິ, ອຖສ຺ສ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠວິ, ຂມຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸຏ຺ຐຫຖ, ຂມາມິ ໂວ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເຖເຣນ ‘‘ຂມາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠວິ.

ປຸຣິສລິງ຺ເຄ ປາຕຸຠູຕມຕ຺ເຕເຍວ ຕໍ ຕກ຺ກສິລາຍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ສຫາຍກ, ອິເມ ທ຺ເວ ທາຣກາ ຕວ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິໂນ ປຸຕ຺ຕາ ເອວ, ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມ, ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ອຫໍ ເອເກນຕ຺ຕຠາເວນ ປຐມໍ ປຸຣິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຣິໂສ ຊາໂຕຕິ ວິປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຐມໍ ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອິທານິ ເມ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ສ຺ວາຫໍ ເອເກນຕ຺ຕຠາເວນ ວິປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຸນ ‘ເຄເຫ ວສິສ຺ສຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ມາ ກຣິ, ອຫໍ ມມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ. ອິເມ ທ຺ເວ ທາຣກາ ຕວ ຠາຣາຕິ, ອິເມສຸ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ສີເສ ປຣິຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປິຕຸ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຖໂຣປິ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ໂສເຣຍ຺ຍຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຊນປທວາສິໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ຂຸຠິຕ຺ວາ ໂກຕູຫລຊາຕາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູປມ຺ປິ ກາຣຓໍ ນາມ ໂຫຕິ’’? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ກິຣ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ເວ ຊາຕາ, ເຕສໍ ໂວ ກຕເຣສຸ ພລວສິເນໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວຸຕ຺ຖເກສຸ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ອາຄຕາຄຕາ ນິພທ຺ຘໍ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ.

ເຖໂຣ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວຸຕ຺ຕເກສຸ ເອວ ສິເນໂຫ ພລວາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຫຣາຍມາໂນ ເອໂກວ ນິສີທຕິ, ເອໂກວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂສ ເອວໍ ເອກຕ຺ຕູປຄໂຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ຂຍວຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ອາຄຕາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ກິຣ ນາມ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກຕເຣສຸ ສິເນໂຫ ພລວາ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກຕ຺ຖຈິ ສິເນໂຫ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ອຠູຕໍ ກເຖສິ, ປຸຣິມທິວເສສຸ ‘ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວຸຕ຺ຖປຸຕ຺ເຕສຸ ສິເນໂຫ ພລວາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘ມຍ຺ຫໍ ກຕ຺ຖຈິ ສິເນໂຫ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາປຓິຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ກຕ຺ຖຈິ ສິເນໂຫ ຊາໂຕ, ຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເນວ ມາຕາ, ນ ປິຕາ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ເທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໓. ‘‘ນ ຕໍ ມາຕາ ປິຕາ ກຍິຣາ, ອຎ຺ເຎ ວາປິ ຈ ຎາຕກາ;

ສມ຺ມາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເສຍ຺ຍໂສ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖນ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ ເນວ ມາຕາ ກເຣຍ຺ຍ, ນ ປິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎ ຎາຕກາ. ສມ຺ມາປຓິຫິຕນ຺ຕິ ທສສຸ ກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ສມ຺ມາ ຐປິຕໍ. ເສຍ຺ຍໂສ ນໍ ຕໂຕ ກເຣຕິ ຕໂຕ ກາຣຓໂຕ ເສຍ຺ຍໂສ ນໍ ວຣຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ກເຣຍ຺ຍ, ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ປຸຕ຺ຕານໍ ຘນໍ ທທມານາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວິກກປ຺ປນໍ ຘນໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ວິສາຂາຍ ມາຕາປິຕໂຣປິ ຕາວ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ, ຕສ຺ສາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ສຸເຂນ ຊີວິກກປ຺ປນໍ ຘນໍ ອທໍສຸ. ຈຕູສຸ ປນ ທີເປສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ມາຕາປິຕໂຣປິ ນາມ ປຸຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິທາເນ ກຖາວ ນຕ຺ຖິ, ສມ຺ມາປຓິຫິຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສຍ຺ຍໂສ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປຕ຺ຕາ. ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ໂສເຣຍ຺ຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

ຈິຕ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.