໗. ມຆວຕ຺ຖຸ

ອປ຺ປມາເທນ ມຆວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິຍໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເວສາລິຍຎ຺ຫິ ມຫາລິ ນາມ ລິຈ຺ຉວີ ວສຕິ, ໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນໍ (ທີ. ນິ. ໒.໓໔໔ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມຫຕິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ, ‘ທິສ຺ວາ ນຸ ໂຂ ກເຖສິ, ອຸທາຫຸ ອທິສ຺ວາ. ຊານາຕິ ນຸ ໂຂ ສກ຺ກໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖ ໂຂ, ມຫາລິ, ລິຈ຺ຉວີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ມຫາລິ, ລິຈ຺ຉວີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ໂຂ ເມ, ມຫາລິ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ໂສ ຫິ ນຸນ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ກປຕິຣູປໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ທຸທ຺ທໂສ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫາລິ, ປຊານາມິ ສກ຺ກກຣເຓ ຈ ຘມ຺ເມ, ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສກ຺ໂກ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຄາ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ’’.

ສກ຺ໂກ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ມໂຆ ນາມ ມາຓໂວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຆວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ໂກ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ປຸເຣ ທານໍ ອທາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຸຣິນ຺ທໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ໂກ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ອທາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ໂກ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ອາວສຖໍ ອທາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວາສໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ໂກ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ໂທ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຫສ຺ສກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ກສ຺ສ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ສຸຊາ ນາມ ອສຸຣກຎ຺ຎາ, ປຊາປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຊມ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ໂກ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເທວານມິນ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ກສ຺ສ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ສມຕ຺ຕານິ ສມາທິນ຺ນານິ ອເຫສຸໍ, ເຍສໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສກ຺ໂກ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຄາ. ກຕມານິ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ? ຍາວຊີວໍ ມາຕາເປຕ຺ຕິຠໂຣ ອສ຺ສໍ, ຍາວຊີວໍ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍີ ອສ຺ສໍ, ຍາວຊີວໍ ສຓ຺ຫວາໂຈ ອສ຺ສໍ, ຍາວຊີວໍ ອປິສຸຓວາໂຈ ອສ຺ສໍ, ຍາວຊີວໍ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວເສຍ຺ຍໍ, ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ ອສ຺ສໍ. ຍາວຊີວໍ ສຈ຺ຈວາໂຈ ອສ຺ສໍ, ຍາວຊີວໍ ອກ຺ໂກຘໂນ ອສ຺ສໍ, ‘‘ສເຈປິ ເມ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຂິປ຺ປເມວ ນ ປຏິວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສກ຺ກສ຺ສ, ມຫາລິ, ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ສມຕ຺ຕານິ ສມາທິນ຺ນານິ ອເຫສຸໍ, ເຍສໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສກ຺ໂກ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຄາຕິ.

‘‘ມາຕາເປຕ຺ຕິຠຣໍ ຊນ຺ຕຸໍ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິນໍ;

ສຓ຺ຫໍ ສຂິລສມ຺ຠາສໍ, ເປສຸເຓຍ຺ຍປ຺ປຫາຍິນໍ.

‘‘ມຈ຺ເຉຣວິນເຍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ສຈ຺ຈໍ ໂກຘາຠິຠຸໍ ນຣໍ;

ຕໍ ເວ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ອາຫຸ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອິຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໗) –

ອິທໍ, ມຫາລິ, ສກ຺ເກນ ມຆມາຓວກາເລ ກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຆມາຓໂວ ປຏິປຊ຺ຊີ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂສຕຸກາເມນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາລິ, ສຸຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາເມ ມໂຆ ນາມ ມາຓໂວ ຄາມກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ປາທນ຺ເຕນ ປໍສຸໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ຣມຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອປໂຣ ຕໍ ພາຫຸນາ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕໂຕປິ ນໍ ອຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຫຸນາ ປຫຣິຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ ສຍໍ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕສ຺ສປິ ອກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ອິຕິ ຕໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ປຸຣິສາ ພາຫຸນາ ປຫຣິຕ຺ວາ ຐິຕຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປເນສຸໍ. ໂສ ‘‘ສພ຺ເພເປເຕ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ສຸຂິຕາ ຊາຕາ, ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂທາຍເກນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ປຸນທິວເສ ກຸທາລໍ ອາທາຍ ຂລມຓ຺ຑລມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ອກາສິ. ສພ຺ເພ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສີຕສມເຍ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ, ຄິມ຺ຫກາເລ ອຸທກໍ. ຕໂຕ ‘‘ຣມຓີຍໍ ຐານໍ ນາມ ສພ຺ເພສໍ ປິຍໍ, ກສ຺ສຈິ ອປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ວິຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ຫຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາ ຣຸກ຺ຂສາຂາ ຫຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຖ ນໍ ອປໂຣ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຄ຺ຄຄາມິນໍ ມຄ຺ຄໍ ກໂຣມິ, ສມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຫມ຺ປິ ເຕ ສຫາໂຍ ໂຫມີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຫິ, ສມ຺ມ, ສຄ຺ໂຄ ນາມ ພຫູນມ຺ປິ ມນາໂປ ສຸຂພຫຸໂລ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວ ຊນາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ອປໂຣປິ ເຕສໍ ສຫາໂຍ ຊາໂຕ, ເອວໍ ອປໂຣປິ ອປໂຣປີຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ຊາຕາ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ກຸທາລາທິຫຕ຺ຖາ ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອກໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ເຕ ທິສ຺ວາ ຄາມໂຠຊໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ອໂຍເຄ ຍຸຕ຺ຕາ, ສເຈ ອິເມ ອຣຎ຺ຎໂຕ ມຈ຺ຉມໍສາທີນິ ວາ ອາຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ສຸຣໍ ວາ ກຕ຺ວາ ປິເວຍ຺ຍຸໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ອຫມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ເຕຫິ ນາມ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຣຎ຺ຎໂຕ ມຈ຺ຉມໍສາທີນິ ອາຫຣິຕຸໍ, ສຸຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຕຸໍ, ນານປ຺ປກາເຣ ຈ ກມ຺ມນ຺ເຕ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸເຍວ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ນາເສສ຺ສາມິ ເນ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ໂຈເຣ ເຕ, ເທວ, ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ວິຈຣນ຺ເຕ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ອວີມໍສິຕ຺ວາວ ‘‘ຫຕ຺ຖິນາ ມທ຺ທາເປຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ມໂຆ ເສສານໍ ໂອວາທມທາສິ – ‘‘ສມ຺ມາ, ຐເປຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ຫາກໍ ອວສ຺ສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ກຕ຺ຖຈິ ໂກປໍ ອກຕ຺ວາ ຣຎ຺ເຎ ຈ ຄາມໂຠຊເກ ຈ ມທ຺ທນຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ຈ ອຕ຺ຕນິ ຈ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ສມຈິຕ຺ຕາວ ໂຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເມຕ຺ຕານຸຠາເວນ ຫຕ຺ຖີ ອຸປ຺ປສງ຺ກມິຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫິ. ຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ມທ຺ທິຕຸໍ ນ ວິສຫິສ຺ສຕິ? ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ເນ ກິລຎ຺ເຊນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມທ຺ທາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ກິລຎ຺ເຊນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕຸໍ ເປສິຍມາໂນປິ ຫຕ຺ຖີ ທູຣໂຕວ ປຏິກ຺ກມິ.

ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກາຣເຓເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕາ, ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ນ ລຠຖາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ໂຈຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ເອວມາຫ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ຄາມໂຠຊໂກ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍໍ, ເທວ, ໂຈຣາ, ມຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ໂສເຘນ຺ຕາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣມ, ຄາມໂຠຊໂກ ອມ຺ເຫ ອກຸສລກິຣິຍາຍ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ນາເສຕຸກາໂມ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອວມາຫາ’’ຕິ. ອຖ ຣາຊາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ອຍໍ ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ຊານາຕິ, ອຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຊານິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ຂມຖ ເມ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຄາມໂຠຊກໍ ເຕສໍ ທາສໍ, ຫຕ຺ຖິໍ ອາໂຣຫນິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ຄາມໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຕ ‘‘ອິເຘວ ໂນ ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສານິສໍໂສ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ວາເຣນ ວາເຣນ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ອິທານິ ອມ຺ເຫຫິ ອຕິເຣກຕຣໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕພ຺ພໍ, ກິໍ ກໂຣມ? ຈຕຸມຫາປເຖ ຖາວຣໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ວິສ຺ສມນສາລໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ວຑ຺ຒກິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສາລໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ມາຕຸຄາເມສຸ ປນ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ຕສ຺ສາ ສາລາຍ ມາຕຸຄາມານໍ ປຕ຺ຕິໍ ນາທໍສຸ.

ມຆສ຺ສ ປນ ເຄເຫ ນນ຺ທາ, ຈິຕ຺ຕາ, ສຸຘມ຺ມາ, ສຸຊາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາສຸ ສຸຘມ຺ມາ ວຑ຺ຒກິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠາຕິກ, ອິມິສ຺ສາ ສາລາຍ ມໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລຎ຺ຊໍ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຐມເມວ ກຓ຺ຓິກຕ຺ຖາຍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ‘‘ສຸຘມ຺ມາ ນາມ ອຍໍ ສາລາ’’ຕິ ອກ຺ຂຣານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ເຖນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຖ ເນ ວຑ຺ຒກີ ສາລໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາໂຣປນທິວເສ ‘‘ອໂຫ, ອຍ຺ຍາ, ເອກໍ ກຣຓີຍໍ ນ ສຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ນາມ, ໂຠ’’ຕິ? ‘‘ກຓ຺ຓິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ຉິນ຺ນຣຸກ຺ເຂນ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປຸພ຺ເພເຍວ ຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐປິຕກຓ຺ຓິກາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສເຈ ກສ຺ສຈິ ເຄເຫ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິກ຺ກາຍິກກຓ຺ຓິກາ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ສຸຘມ຺ມາຍ ເຄເຫ ທິສ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາປິ ມູເລນ ນ ລຠິໍສຸ. ‘‘ສເຈ ມໍ ສາລາຍ ປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຖ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ມຍໍ ມາຕຸຄາມານໍ ປຕ຺ຕິໍ ນ ທມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ອຖ ເນ ວຑ຺ຒກີ ອາຫ – ‘‘ອຍ຺ຍາ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກເຖຖ, ຐເປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຎ຺ຎໍ ມາຕຸຄາມຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຄຓ຺ຫຖ ກຓ຺ຓິກໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ກຓ຺ຓິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕິຘາ ວິຠຊິໍສຸ. ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ອິສ຺ສຣານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ກຣິໍສຸ, ເອກສ຺ມິໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຄິລານານໍ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຜລການິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທໍສຸ – ‘‘ອາຄນ຺ຕຸໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖຕຜລເກ ນິສີທຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກສາມິກສ຺ເສວ ເຄເຫ ປຕິຏ຺ຐເປຫິ, ຕສ຺ສ ປາທປຣິກມ຺ມປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມປານີຍຂາທນີຍໂຠຊນີຍສຍນານິ ສພ຺ພານິ ຜລກສາມິກສ຺ເສວ ຠາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖີ ອາຄຕາຄຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກສາມິກສ຺ເສວ ຆຣໍ ເນຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕໍ ທິວສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ມໂຆ ສາລາຍ ອວິທູເຣ ໂກວິຬາຣຣຸກ຺ຂໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມູເລ ປາສາຓຜລກໍ ອຕ຺ຖຣິ. ສາລໍ ປວິຏ຺ຐປວິຏ຺ຐາ ຊນາ ກຓ຺ຓິກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອກ຺ຂຣານິ ວາເຈຕ຺ວາ, ‘‘ສຸຘມ຺ມາ ນາເມສາ ສາລາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕຕ຺ຕິໍສຊນານໍ ນາມໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນນ຺ທາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ສາລໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອມ຺ເຫ ອປຕ຺ຕິກາ ກຣິໍສຸ, ສຸຘມ຺ມາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ກຓ຺ຓິກໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິກາ ຊາຕາ, ມຍາປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສາລໍ ອາຄຕາຄຕານໍ ປານີຍຎ຺ເຈວ ນ຺ຫາໂນທກຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ກາເຣສິ. ຈິຕ຺ຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸຘມ຺ມາຍ ກຓ຺ຓິກາ ທິນ຺ນາ, ນນ຺ທາຍ ໂປກ຺ຂຣຓີ ກາຣິຕາ, ມຍາປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສາລໍ ອາຄຕາຄເຕຫິ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຄມນກາເລປິ ມາລໍ ປິລນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ກາຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຣມຓີຍໍ ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ກາເຣສິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣາເມ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນາໂຫສິ.

ສຸຊາ ປນ ‘‘ອຫໍ ມຆສ຺ສ ມາຕຸລຘີຕາ ເຈວ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຈ, ເອເຕນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ມຍ຺ຫເມວ, ມຍາ ກຕໍ ເອຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວເມວ ມຓ຺ຑຍມານາ ກາລໍ ວີຕິນາເມສິ. ມໂຆປິ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐານໍ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນກມ຺ມໍ ສຈ຺ຈວາຈໍ ອຜຣຸສວາຈໍ ອປິ, ສຸຓວາຈໍ ມຈ຺ເຉຣວິນຍໍ ອກ຺ໂກຘນນ຺ຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ປູເຣຕ຺ວາ –

‘‘ມາຕາເປຕ຺ຕິຠຣໍ ຊນ຺ຕຸໍ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິນໍ;

ສຓ຺ຫໍ ສຂິລສມ຺ຠາສໍ, ເປສຸເຓຍ຺ຍປ຺ປຫາຍິນໍ.

‘‘ມຈ຺ເຉຣວິນເຍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ສຈ຺ຈໍ ໂກຘາຠິຠຸໍ ນຣໍ;

ຕໍ ເວ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ອາຫຸ ‘ສປ຺ປຸຣິໂສ’ອິຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໗) –

ເອວໍ ປສໍສິຍຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຕປິສ຺ສ ສຫາຍກາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ວຑ຺ຒກີ ວິສ຺ສກມ຺ມເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອສຸຣາ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ອຠິນວາ ເທວປຸຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິພ຺ພປານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ກສ຺ສຈິ ອປິວນຕ຺ຖາຍ ສຎ຺ຎມທາສິ. ອສຸຣາ ທິພ຺ພປານໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຊ຺ຊິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ‘‘ກິໍ ເມ ອິເມຫິ ສາຘາຣເຓນ ຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ເຕ ປາເທສຸ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ຂິປາເປສິ. ເຕ ອວໍສິຣາ ສມຸທ຺ເທ ປຕິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ສິເນຣຸໂນ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ອສຸຣວິມານໍ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕປາຏລິ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ເທວາສຸຣສງ຺ຄາເມ ປນ ອສຸເຣສຸ ປຣາຊິເຕສຸ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສເທວນຄຣໍ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ນຄຣສ຺ສ ປາຈີນປຈ຺ຉິມທ຺ວາຣານໍ ອນ຺ຕຣາ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣທ຺ວາຣານໍ. ຕໍ ໂຂ ປນ ນຄຣໍ ທ຺ວາຣສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓິປຏິມຓ຺ຑິຕໍ. ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສາລາຍ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພເຘຫິ ຘເຊຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນມໂຍ ສຕ຺ຕໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ເວຊຍນ຺ໂຕ ນາມ ປາສາໂທ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ສຸວຓ຺ຓຍຏ຺ຐີສຸ ມຓິຘຊາ ອເຫສຸໍ, ມຓິຍຏ຺ຐີສຸ ສຸວຓ຺ຓຘຊາ; ປວາຬຍຏ຺ຐີສຸ ມຸຕ຺ຕຘຊາ, ມຸຕ຺ຕຍຏ຺ຐີສຸ ປວາຬຘຊາ; ສຕ຺ຕຣຕນມຍາສຸ ຍຏ຺ຐີສຸ ສຕ຺ຕຣຕນຘຊາ, ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ຘໂຊ ຕິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ອໂຫສິ. ອິຕິ ສາລາຍ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ປາສາໂທ ສຕ຺ຕຣຕນມໂຍວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂກວິຬາຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນສຕປຣິມຓ຺ຑໂລ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປາສາຓຜລກສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ທີຆໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາ ປຸຖຸລໂຕ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນາ ພຫລໂຕ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນາ ຊຍສຸມນຣຕ຺ຕກມ຺ພລວຓ຺ຓາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນກາເລ ອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ປວິສຕິ, ອຸຏ຺ຐິຕກາເລ ອູນໍ ປຣິປູຣຕິ.

ຫຕ຺ຖີ ປນ ເອຣາວໂຓ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເທວໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອຸຍ຺ຍານກີຬາຍ ນິກ຺ຂມນກາເລ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ເອຣາວໂຓ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ອໂຫສິ. ໂສ ເຕຕ຺ຕິໍສຊນານໍ ອຕ຺ຖາຍ ເຕຕ຺ຕິໍສ ກຸມ຺ເຠ ມາເປສິ ອາວຏ຺ເຏນ ຕິຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນປ຺ປມາເຓ, ສພ຺ເພສໍ ມຊ຺ເຌ ສກ຺ກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສຸທສ຺ສນໍ ນາມ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ກຸມ຺ຠໍ ມາເປສິ. ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິໂກ ຣຕນມຓ຺ຑໂປ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສຕ຺ຕຣຕນມຍາ ໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ຘຊາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຣິຍນ຺ເຕ ກິງ຺ກິຓິກຊາລໍ ໂອລມ຺ພຕິ. ຍສ຺ສ ມນ຺ທວາເຕຣິຕສ຺ສ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍສທ຺ທສໍມິສ຺ໂສ ທິພ຺ພຄີຕສທ຺ໂທ ວິຍ ຣໂວ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ມຓ຺ຑປມຊ຺ເຌ ສກ຺ກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ໂຍຊນິໂກ ມຓິປລ຺ລງ຺ໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ສກ຺ໂກ ນິສີທິ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມ຺ເຠ ຣຕນປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິໍສຸ. ເຕຕ຺ຕິໍສາຍ ກຸມ຺ຠານໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ກຸມ຺ເຠ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ທນ຺ເຕ ມາເປສິ. ເຕສຸ ເອເກໂກ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນາຍາໂມ, ເອເກກສ຺ມິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທນ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກກາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ປທຸມິນີຄຈ຺ຉານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ຄຈ຺ເຉ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ປຸປ຺ຜານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ປຸປ຺ເຜ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ຕານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ເທວຘີຕໂຣ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນຐາເນສຸ ຫຕ຺ຖິທນ຺ເຕສຸເຍວ ນຏສມຊ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ວິຈຣຕິ.

ສຸຘມ຺ມາປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ສຸຘມ຺ມາ ນາມ ນວ ໂຍຊນສຕິກາ ເທວສຠາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ກິຣ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ທິວເສ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຕຕ຺ເຖວ ໂຫຕິ. ຍາວຊ຺ຊຕນາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣມຓີຍໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສຸຘມ຺ມາ ເທວສຠາ ວິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນນ຺ທາປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາ ນນ຺ທາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕາປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກໍ ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພນິມິຕ຺ເຕ ເທວປຸຕ຺ເຕ ເນຕ຺ວາ ໂມຫຍມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສຸຊາ ປນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາ ຄິຣິກນ຺ທຣາຍ ເອກາ ພກສກຸຓິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈາຣິກາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຘມ຺ມາ ອິເຘວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕຖາ ນນ຺ທາ ຈ ຈິຕ຺ຕາ ຈ, ສຸຊາ ນຸ ໂຂ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ພາລາ ກິຎ຺ຈິ ປຸຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອິທານິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອິທານິ ປນ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອິຘາເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອິຘ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ໂກ ປນ ຕ຺ວໍ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເຕ ສາມິໂກ ມໂຆ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສິ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’. ‘‘ຕວ ສຫາຍິການໍ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາປິ ມເມວ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ປສ຺ສິສ຺ສສິ ຕາ ສຫາຍິກາ’’ຕິ. ‘‘ກຖາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ສກ຺ໂກ ‘‘ອຫໍ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐເປຕ຺ວາ ເທວໂລກໍ ເນຕ຺ວາ ນນ຺ທາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິຕຣາສໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍິກໍ ສຸຊໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ສາ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ນນ຺ທາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ຐິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ຍາຍ ເອວຣູປໍ ອຕ຺ຕຠາວມຓ຺ຑນສ຺ສ ຜລໍ, ອິທານິສ຺ສາ ຕຸຓ຺ຑໍ ປສ຺ສຖ, ປາເທ ປສ຺ສຖ, ຊງ຺ຆາ ປສ຺ສຖ, ໂສຠຕິ ວຕສ຺ສາ ອຕ຺ຕຠາໂວ’’ຕິ ເກຬິໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ປຸນ ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ທິຏ຺ຐາ ເຕ ສຫາຍິກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐາ ມໍ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາ, ຕຕ຺ເຖວ ມໍ ເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ເນຕ຺ວາ ອຸທເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ທິຏ຺ຐາ ເຕ ຕາສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ທິຏ຺ຐາ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ຕຍາປິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນູປາຍໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຍໍມຕມຈ຺ຉເກເຍວ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ສກ຺ໂກ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ສາ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວາລຸກາປິຏ຺ເຐ ມຕມຈ຺ຉໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຕມຈ຺ຉໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ມຈ຺ໂຉ ຄິລນກາເລ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຈາເລສິ. ສາ ‘‘ສຊີວມຈ຺ຉໂກ’’ຕິ ອຸທເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ໂຖກໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສາ ປຸຣໂຕ ອຸຕ຺ຕາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ປຸນ ສາ ‘‘ມຕມຈ຺ຉໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄິລນກາເລ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຈາເລສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຊີວມຈ຺ໂຉ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸກໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕວ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ສາຘຸກໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂສິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂມານາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສສິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສຍໍມຕມຈ຺ຉໍ ລຠຕິ ວາ, ນ ວາ. ອລຠມານາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ຜເລນ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກກາເລ ສກ຺ໂກ ‘‘ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ມຍາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອຬາລຸກວຓ຺ເຓນ ປຎ຺ຎາຍມາເນຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ເອຬາລຸການິ ຄຓ຺ຫຖ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ໂຕ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ມຸຄ຺ຄມາສາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄເຕ ປນ ‘‘ມູເລນ ນ ເທມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ກຖໍ ເທສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສີລຣກ຺ຂິກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສີລໍ ນາມ, ສາມິ, ກີທິສໍ, ກິໍ ກາຬໍ, ອຸທາຫຸ ນີລາທິວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ‘ສີລໍ ກີທິສ’ນ຺ຕິປິ ນ ຊານາຖ, ກິເມວ ນໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສຖ, ສີລຣກ຺ຂິກາຍ ປນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ເອສາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ຘີຕາ ‘ສີລໍ ຣກ຺ຂາມີ’ຕິ ວິຈຣຕິ, ເອຕິສ຺ສາ ເທຫີ’’ຕິ. ສາປິ ນໍ ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ເທຫິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກາສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ອວິຊຫິຕປຎ຺ຈສີລາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫເມເວຕານິ ມຍາ ອານີຕານີ’’ຕິ ຍານກໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ອນາຫຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ເອຬາລຸກວຓ຺ເຓນ ເທວທຕ຺ຕິຍໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ເຕ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ຘນໍ, ປຎ຺ຈສີລານິ ອຂຓ຺ຑາທີນິ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສາປິ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອສຸຣຠວເນ ອສຸຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເວຣິຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສີລສ຺ສ ສຸຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອສາຘາຣຓາຍ ຣູປສິຣິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເວປຈິຕ຺ຕິອສຸຣິນ຺ໂທ ອາຄຕາຄຕານໍ ອສຸຣານໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມມ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ນ ໂຫຖາ’’ຕິ ຕໍ ກສ຺ສຈິ ອທຕ຺ວາ, ‘‘ມມ ຘີຕາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສາມິກໍ ຄເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ອສຸຣພລໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສາມິກໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ, ຫຕ຺ເຖ ປຸປ຺ຜທາມໍ ອທາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ມຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອາເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫລ຺ລກອສຸຣວຓ຺ຓໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສາປິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາວ ປຸພ຺ພສນ຺ນິວາສວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ເປເມນ ມໂຫເຆເນວ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຫທຍາ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ເອໂສ ເມ ສາມິໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ປຸປ຺ຜທາມໍ ຂິປິ. ອສຸຣາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ລຠິ, ອຍເມວສ຺ສ ຘີຕຸ ປິຕາມຫໂຕ ມຫລ຺ລໂກ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ລຊ຺ຊມານາ ອປກ຺ກມິໍສຸ. ສກ຺ໂກປິ ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ນທິຕ຺ວາ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ອສຸຣາ ‘‘ວຎ຺ຈິຕມ຺ຫາ ຊຣສກ຺ເກນາ’’ຕິ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ມາຕລິ, ສງ຺ຄາຫໂກ ເວຊຍນ຺ຕຣຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐາສິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເທວນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ອຖສ຺ສ ສິປ຺ປລິວນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຣຖສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕາ ຄຣຸຬໂປຕກາ ວິຣວິໍສຸ. ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ມາຕລິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ເກ ເອເຕ ວິຣວນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຄຣຸຬໂປຕກາ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ຣຖສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣຓຠເຍນາ’’ຕິ. ‘‘ມໍ ເອກໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕ຺ຕໂກ ທິໂຊ ຣຖເວເຄນ ວິຈຸຓ຺ຓິໂຕ ມາ ນສ຺ສິ, ນິວຕ຺ເຕຫິ ຣຖ’’ນ຺ຕິ. ໂສປິ ສິນ຺ຘວສຫສ຺ສສ຺ສ ທຓ຺ຑກສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ‘‘ຊຣສກ຺ໂກ ອສຸຣປຸຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປລາຍນ຺ໂຕ ອິທານິ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕສິ, ອທ຺ຘາ ເຕນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ລທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄມນມຄ຺ເຄເນວ ອສຸຣປຸຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸນ ສີສໍ ນ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ.

ສກ຺ໂກປິ ສຸຊໍ ອສຸຣກຎ຺ຎໍ ເທວນຄຣໍ ເນຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານໍ ອຈ຺ຉຣາໂກຏີນໍ ເຊຏ຺ຐິກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ສກ຺ກໍ ວຣໍ ຍາຈິ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ມມ ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ມາຕາປິຕໂຣ ວາ ຠາຕິກຠຄິນິໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉສິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ຕປາຏລິຍາ ປຸປ຺ຜິຕາຍ ອສຸຣາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທິພ຺ພປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸປ຺ຜນກາໂລ’’ຕິ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ສຄ຺ຄໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເຫຏ຺ຐາສມຸທ຺ເທ ນາຄານໍ ອາຣກ຺ຂໍ ອທາສິ, ຕໂຕ ສຸປຓ຺ຓານໍ, ຕໂຕ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑານໍ, ຕໂຕ ຍກ຺ຂານໍ. ຕໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ. ສພ຺ພູປຣິ ປນ ອຸປທ຺ທວນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເທວນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ວຊິຣຫຕ຺ຖາ ອິນ຺ທປຏິມາ ຐເປສິ. ອສຸຣາ ນາຄາທໂຍ ຊິນິຕ຺ວາ ອາຄຕາປິ ອິນ຺ທປຏິມາ ທູຣໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ໂກ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ, ມຫາລິ, ມໂຆ ມາຓໂວ ອປ຺ປມາທປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ປເນສ ເອວຣູປໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ປຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອປ຺ປມາໂທ ນາເມສ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປສຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມາທຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ວິເສສານໍ ອຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐. ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ມຆວາ, ເທວານໍ ເສຏ຺ຐຕໍ ຄໂຕ;

ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ປມາໂທ ຄຣຫິໂຕ ສທາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມາເທນາຕິ ມຈລຄາເມ ຠູມິປ຺ປເທສໂສຘນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ກເຕນ ອປ຺ປມາເທນ. ມຆວາຕິ ອິທານິ ‘‘ມຆວາ’’ຕິປຎ຺ຎາໂຕ ມໂຆ ມາຓໂວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ຣາຊຠາເວນ ເທວານໍ ເສຏ຺ຐຕໍ ຄໂຕ. ປສໍສນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມາທເມວ ໂຖເມນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສພ຺ເພສໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ວິເສສານໍ ປຏິລາຠກາຣຓຕ຺ຕາ. ປມາໂທ ຄຣຫິໂຕ ສທາຕິ ປມາໂທ ປນ ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ນິຈ຺ຈໍ ຄຣຫິໂຕ ນິນ຺ທິໂຕ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສພ຺ພວິປຕ຺ຕີນໍ ມູລຠາວໂຕ. ມນຸສ຺ສໂທຠຄ຺ຄໍ ວາ ຫິ ອປາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ສພ຺ພາ ປມາທມູລິກາເຍວາຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ມຫາລິ ລິຈ຺ຉວີ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຊາຕາຕິ.

ມຆວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.