໒. ອປ຺ປມາທວຄ຺ໂຄ

໑. ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ

ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສມ຺ພິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ໂຆສິຕາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍປ຺ປມຸຂານຎ຺ຈ ເອຕິສ຺ສາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຎາຕິສຕານໍ ມຣຓພ຺ຍສນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ອລ຺ລກປ຺ປຣຏ຺ເຐ ອລ຺ລກປ຺ປຣາຊາ ນາມ, ເວຐທີປກຣຏ຺ເຐ ເວຐທີປກຣາຊາ ນາມາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກາຈຣິຍກຸເລ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອາຍາເມນ ທສທສໂຍຊນິເກ ຣຏ຺ເຐ ຣາຊາໂນ ອເຫສຸໍ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ນິສີທນ຺ຕາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ມຫາຊນໍ ຊາຍມານຎ຺ຈ ຊີຍມານຎ຺ຈ ມີຍມານຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣມ຺ປິ ນານຸຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ກິໍ ໂນ ຆຣາວາເສນ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊານິ ປຸຕ຺ຕທາຣານໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ວສນ຺ຕາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ນ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ. ເຕ ມຍໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສນ຺ຕາ ອປພ຺ພຊິຕສທິສາເຍວ ໂຫມ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ວສິສ຺ສາມ. ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ວສ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ວສິສ຺ສາມິ. ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ປນ ອຸໂປສຖທິວເສ ເອກໂຕ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ຕວ ປພ຺ພເຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຍ຺ຍາສິ, ອຫໍ ມມ ປພ຺ພເຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລສ຺ສາມິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ.

ອຖ ອປຣຠາເຄ ເວຐທີປກຕາປໂສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ມເຫສກ຺ໂຂ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ອຑ຺ຒມາເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຄ຺ຄິໍ ອທິສ຺ວາວ ອິຕໂຣ ‘‘ສຫາຍໂກ ເມ ກາລກໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ອິຕໂຣປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ເທວສິຣິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຕປຈຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ສຫາຍກໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄິກປຸຣິໂສ ວິຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ມຄ຺ຄິກປຸຣິໂສ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທູຣໂຕວ ອາຄໂຕມ຺ຫິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກໂກວ ວສຕິ, ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ເອໂກ ສຫາຍໂກ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ໂສ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ວສຕິ, ອຸໂປສຖທິວເສ ປນ ອຄ຺ຄິໍ ນ ຊາເລຕິ, ມໂຕ ນູນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ເທວໂລເກ ມເຫສກ຺ໂຂ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕ, ‘ອຍ຺ຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’ຕິ ປຸນ ອາຄໂຕມ຺ຫິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ອຍ຺ຍານໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອາວຸໂສ, ຫຕ຺ຖີ ນິສ຺ສາຍ ກິລມາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖີ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ລຓ຺ຑໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ປາເທຫິ ຠູມິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ສ຺ວາຫໍ ລຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ປໍສຸໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິລມາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕສໍ ອນາຄມນໍ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕສໍ ອນາຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕາປສສ຺ສ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕວີຓຎ຺ເຈວ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕມນ຺ຕຎ຺ຈ ອທາສິ. ທທນ຺ໂຕ ຈ ປນ ວີຓາຍ ຕິສ຺ໂສ ຕນ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຍ ມນ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ມນ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖີ ປລາຍນ຺ຕິ, ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ມນ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ປລາຍນ຺ຕິ, ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ມນ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ຫຕ຺ຖິຍູຖປຕິ ປິຏ຺ຐິໍ ອຸປນາເມນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຍໍ ໂວ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕາປໂສ ປລາຍນມນ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ປລາຍນຕນ຺ຕິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖີ ປລາເປຕ຺ວາ ວສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປູຣນ຺ຕປ຺ໂປ ນາມ ຣາຊາ ໂຫຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຄພ຺ຠິນິຍາ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ພາລສູຣິຍຕປໍ ຕປ຺ປມາໂນ ອພ຺ໂຠກາສຕເລ ນິສີທິ. ເທວີ ຣຎ຺ໂຎ ປາຣຸປນໍ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສມຸລ຺ລປມານາ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄຸລິໂຕ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ຣາຊມຸທ຺ທິກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຸລິຍໍ ປິລນ຺ຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຫຕ຺ຖິລິງ຺ຄສກຸໂຓ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທູຣໂຕ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປາຣຸປນໍ ເທວິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມໍສເປສີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປກ຺ເຂ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂອຕຣິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ໂອຕຣຓສທ຺ເທນ ຠີໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປາວິສິ. ເທວີ ຄຣຸຄພ຺ຠຕາຍ ເຈວ ຠີຣຸກຊາຕິກຕາຍ ຈ ເວເຄນ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ໂສ ສກຸໂຓ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ໂຕ ນຂປຎ຺ຊເຣ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ເຕ ກິຣ ສກຸຓາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອາກາເສນ ເນຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທນ຺ຕິ. ສາປິ ເຕນ ນີຍມານາ ມຣຓຠຍຠີຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ວິຣວິສ຺ສາມິ, ມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ອຸພ຺ເພຊນີໂຍ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຫ ຄພ຺ເຠນ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມິ, ຍສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຣຠິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຣ ນໍ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຕາຍ ອຘິວາເສສິ.

ຕທາ ຈ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ໂຖກໍ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປາກາເຣນ ຐິໂຕ ເອໂກ ມຫານິຄ຺ໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ໂສ ສກຸໂຓ ມິຄຣູປາທີນິ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ເນຕ຺ວາ ວິຏປພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກສິ. ອາຄຕມຄ຺ໂຄໂລກນໍ ກິຣ ເຕສໍ ຘມ຺ມຕາ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເທວີ, ‘‘ອິທານິ ອິມໍ ປລາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາຓິສທ຺ທຎ຺ເຈວ ມຸຂສທ຺ທຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປລາເປສິ. ອຖສ຺ສາ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນກາເລ ຄພ຺ເຠ ກມ຺ມຊວາຕາ ຈລິໍສຸ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສຸເຂຘິຕາຍ ຣາຊມເຫສິຍາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠມານາຍ ທຸກ຺ຂປເຣຕາຍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທາ ນາມ ນາໂຫສິ. ວິຠາຕາຍ ປນ ຣຕ຺ຕິຍາ ວລາຫກວິຄໂມ ຈ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນຎ຺ຈ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ອໂຫສິ. ສາ ເມຆອຸຕຸຎ຺ຈ ປພ຺ພຕອຸຕຸຎ຺ຈ ອຣຸຓອຸຕຸຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸເຕໂນຕິ ນາມໍ ອກາສິ.

ອລ຺ລກປ຺ປຕາປສສ຺ສປິ ໂຂ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ໂສ ປກຕິຍາວ ວສ຺ສທິວເສ ສີຕຠເຍນ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ວນໍ ນ ປວິສຕິ, ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກຸເຓຫິ ຂາທິຕມໍສານໍ ອຏ຺ຐິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຣສໍ ກຕ຺ວາ ປິວຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ທິວສໍ ‘‘ອຏ຺ຐິໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐິໍ ປຣິເຍເສນ຺ໂຕ ອຸປຣິ ທາຣກສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ເທວິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກາສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມານຸສິຕ຺ຖິມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ອາຄຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ຫຕ຺ຖິລິງ຺ຄສກຸເຓນານີຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂອຕຣາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຊາຕິສມ຺ເຠທໂຕ ຠາຍາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກາສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິໂຍເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍມາຍໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ຂຕ຺ຕິຍມາຍໍ ກເຖສິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ໂອຕາເຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຠິຣຸຫນມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ມາ ມໍ ຫຕ຺ເຖນ ຉຸປີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອຉຸປິຕ຺ວາວ ທາຣກໍ ໂອຕາເຣສິ. ເທວີປິ ໂອຕຣິ. ອຖ ນໍ ອສ຺ສມປທໍ ເນຕ຺ວາ ສີລເຠທໍ ອກຕ຺ວາວ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຏິຊຄ຺ຄິ, ນິມ຺ມກ຺ຂິກມຘຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍຊາຕສາລິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອທາສິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ເຕ ສາ ອປຣຠາເຄ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເນວ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ຊານາມິ, ນ ຄມນມຄ຺ຄໍ ຊານາມິ, ອິມິນາປິ ເມ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນາຍໍ ອມ຺ເຫ ປຫາຍ ກຕ຺ຖຈິ ຄມິສ຺ສຕິ, ອຸໂຠປິ ອິເຘວ ມຣຓໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ສີລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາ ມໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ຕຖາ ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖທຸປ຺ປາຣຸຕທສ຺ສເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ສີລວິນາສໍ ປາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວປິ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ຕາປໂສ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ປູຣນ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ນກ຺ຂຕ຺ຕມິລາຍນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປູຣນ຺ຕປ຺ປຣາຊາ ມໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ, ອຍ຺ຍ, ເອວໍ ວເທສິ? ກິໍ ເຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຆາໂຕ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠທ຺ເທ, ນກ຺ຂຕ຺ຕມິລາຍນມສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມີ’’ຕິ, ສາ ປໂຣທິ. ອຖ ນໍ ‘‘ກສ຺ມາ ໂຣທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາຍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກຠາເວ ອກ຺ຂາເຕ ອາຫ – ‘‘ມາ, ຠທ຺ເທ, ໂຣທິ, ຊາຕສ຺ສ ນາມ ນິຍໂຕ ມຈ຺ຈູ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ກຸລສນ຺ຕກສ຺ສ ຣຊ຺ຊສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ‘ສເຈ ຕຕ຺ຣ ອຠວິສ຺ສ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາປຍິສ຺ສ. ອິທານິ ມຫາຊານິໂກ ວຕ ຊາໂຕ’ຕິ ໂສເກນ ໂຣທາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠທ຺ເທ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ສຈສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖສິ, ອຫມສ຺ສ ຣຊ຺ຊລຠນາກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕວີຓຎ຺ເຈວ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕມນ຺ເຕ ຈ ອທາສິ. ຕທາ ອເນການິ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຏຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຫຕ຺ຖີສຸ ອນາຄເຕສຸເຍວ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ເຕສຸ ອາຄເຕສຸ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫຣ, ສພ຺ເພ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ທຸຕິຍທິວເສ ອາຫ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫເຣຍ຺ຍາສິ, ສພ຺ເພ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕທາປິ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຕຕິຍທິວເສ ອາຫ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫເຣຍ຺ຍາສິ, ຍູຖປຕິ ປິຏ຺ຐິໍ ອຸປນາເມນ຺ໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕທາປິ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ.

ອຖສ຺ສ ມາຕຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ສາສນໍ ວເທຫິ, ເອຕ຺ໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປູຣນ຺ຕປ຺ປຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ມໍ ສຄພ຺ຠໍ ຫຕ຺ຖິລິງ຺ຄສກຸໂຓ ອາເນສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເສນາປຕິອາທີນໍ ນາມານິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອສທ຺ທຫນ຺ຕານໍ ອິມໍ ປິຕຸ ປາຣຸປນກມ຺ພລຎ຺ເຈວ ປິລນ຺ຘນມຸທ຺ທິກຎ຺ຈ ທສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ກຸມາໂຣ ຕາປສໍ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມສາຂາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ປຫຣ, ເຊຏ຺ຐກຫຕ຺ຖີ ເຕ ປິຏ຺ຐິໍ ອຸປນາເປຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຄຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ມນ຺ຕຍິ – ‘‘ອຫໍ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປູຣນ຺ຕປ຺ປຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ເປຕ຺ຕິກໍ ເມ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເທຫິ ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອເນການິ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິຣວໍ ຣວິ, ອເນການິ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ປຸນ ‘‘ຊິຓ຺ຓາ ຫຕ຺ຖີ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕູ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິຣວໍ ຣວິ, ຊິຓ຺ຓາ ຫຕ຺ຖີ ປຏິກ຺ກມິໍສຸ. ປຸນ ‘‘ອຕິຕຣຸຓາ ຫຕ຺ຖີ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕູ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິຣວໍ ຣວິ, ເຕປິ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ໂສ ອເນເກຫິ ຍູຖຫຕ຺ຖິສຫສ຺ເສເຫວ ປຣິວຸໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘ຍຸທ຺ຘໍ ວາ ເມ ເທຕຸ, ຣຊ຺ຊໍ ວາ’’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ນາຄຣາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ທ຺ເວປິ ນ ທສ຺ສາມ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ເທວີ ຄຣຸຄພ຺ຠາ ຫຕ຺ຖິລິງ຺ຄສກຸເຓນ ນີຕາ, ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ມຍໍ ນ ຊານາມ. ຍາວ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິໍ ນ ສຸຓາມ. ຕາວ ເນວ ຍຸທ຺ຘໍ ທສ຺ສາມ, ນ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ຕທາ ກິຣ ຕໍ ປເວຓິຣຊ຺ຊໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ກຸມາໂຣ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເສນາປຕິອາທີນໍ ນາມານິ ກເຖຕ຺ວາ ຕຖາປິ ອສທ຺ທຫນ຺ຕານໍ ກມ຺ພລຎ຺ຈ ມຸທ຺ທິກຎ຺ຈ ທສ຺ເສສິ. ເຕ ກມ຺ພລຎ຺ຈ ມຸທ຺ທິກຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິໍສຸ. ອຍໍ ຕາວ ອຸເຕນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ອລ຺ລກປ຺ປຣຏ຺ເຐ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອໂກ ໂກຕຸຫລິໂກ ນາມ ມນຸສ຺ໂສ ກາປິໍ ນາມ ຕຣຸຓປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກາຬິໍ ນາມ ຠຣິຍຎ຺ຈ ອາທາຍ ‘‘ໂກສມ຺ພິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາເຖຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ‘‘ອຫິວາຕໂຣເຄນ ມຫາຊເນ ມຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາເຖຍ຺ເຍ ປຣິກ຺ຂີເຓ ຂຸທາຠິຠູຕາ ທາຣກໍ ວຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອຖ ສາມິໂກ ປຊາປຕິໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍໍ ຊີວນ຺ຕາ ປຸນ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ມາຕຸ ຫທຍໍ ນາມ ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ອາຫ – ‘‘ນາຫໍ ຊີວນ຺ຕເມວ ປຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ວາເຣນ ນໍ ວຫາມາ’’ຕິ. ມາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ປຸປ຺ຜທາມໍ ວິຍ ນໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອງ຺ເກນ ວຫິຕ຺ວາ ປິຕຸໂນ ເທຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຉາຕກໂຕປິ ພລວຕຣາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍໍ ຊີວນ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມ, ຉຑ຺ເຑມ ນ’’ນ຺ຕິ. ສາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ນາທາສິ. ທາຣໂກ ວາເຣນ ປຣິວຕ຺ຕິຍມາໂນ ກິລນ຺ໂຕ ປິຕຸ ຫຕ຺ເຖ ນິທ຺ທາຍິ. ໂສ ຕສ຺ສ ນິທ຺ທາຍນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຄຈ຺ຉສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປຓ຺ຓສນ຺ຖເຣ ຕໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ມາຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ປຸຕ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ກຸຫິໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອກສ຺ສ ເມ ຄຈ຺ຉສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປຊ຺ຊາປິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ມາ ມໍ ນາສຍິ, ປຸຕ຺ຕໍ ວິນາ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອາເນຫິ ເມ ປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິເທວິ. ອຖ ນໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາເນສິ. ປຸຕ຺ໂຕປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕິ ໂສ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ປຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຠວນ຺ຕເຣ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ຉຑ຺ຑິໂຕ. ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ອປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ ນ ອວມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ.

ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໍ ໂຄປາລກຸລໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ໂຄປາລກສ຺ສ ເຘນຸມງ຺ຄລໍ ໂຫຕິ. ໂຄປາລກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພທ຺ຘໍ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ມງ຺ຄລມກາສິ. ພຫຸ ປາຍາໂສ ປຏິຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂຄປາລໂກ ເຕ ອາຄເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ມຸທຸຊາຕິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ພຫຸເກນ ສປ຺ປິນາ ປາຍາສໍ ທາເປສິ. ຠຣິຍາ ‘‘ສາມິ, ຕຍິ ຊີວນ຺ເຕ ອຫມ຺ປິ ຊີວາມິ ນາມ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອູໂນທໂຣສິ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ສປ຺ປິຎ຺ຈ ທຘິຎ຺ຈ ຕທຠິມຸຂຎ຺ເຎວ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ມນ຺ທສປ຺ປິນາ ໂຖກເມວ ຠຸຎ຺ຊິ. ອິຕໂຣ ພຫຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐທິວເສ ຉາຕຕາຍ ອາຫາຣຕຓ຺ຫໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂຄປາລໂກ ເຕສໍ ປາຍາສໍ ທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂກຕຸຫລິໂກ ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາປີເຐ ນິປນ຺ນາຍ ສຸນຂິຍາ ໂຄປາລເກນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ປາຍາສປິຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎາ ວຕາຍໍ ສຸນຂີ, ນິພທ຺ຘໍ ເອວຣູປໍ ໂຠຊນໍ ລຠຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຕໍ ປາຍາສໍ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສຸນຂິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ‘‘ທາສສ຺ສ ໂວ ປາປຸຓາຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ອິເຘວ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນິພທ຺ຘໍ, ອຍ຺ໂຍ, ອິຘາຄຈ຺ຉຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ໂຫຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ເທວສິກໍ ວນ຺ທນ຺ຕີ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທນ຺ຕີ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ເຖວ ຠຕິໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວສິ. ສາປິ ສຸນຂີ ຉຏ຺ເຐ ວາ ສຕ຺ຕເມ ວາ ມາເສ ເອກເມວ ກຸກ຺ກຸຣໍ ວິຊາຍິ. ໂຄປາລໂກ ຕສ຺ສ ເອກເຘນຸຍາ ຂີຣໍ ທາເປສິ. ໂສ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ວຑ຺ຒິ. ອຖສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນິພທ຺ຘໍ ເອກໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ເທຕິ. ໂສ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ສິເນຫມກາສິ. ໂຄປາລໂກປິ ນິພທ຺ຘໍ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສຸປຏ຺ຐານໍ ຍາຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວາຬມິຄຏ຺ຐາເນ ທຓ຺ເຑນ ຄຈ຺ເຉ ຈ ຠູມິຎ຺ຈ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຸສູ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ວາຬມິເຄ ປລາເປຕິ. ສຸນໂຂປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍທາ ເມ ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ອິມໍ ສຸນຂໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອໂນກາສທິວເສ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ອຍ຺ຍໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ສຸນຂໍ ເປເສສິ. ໂສ ເອກວຈເນເນວ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂປຖນຠູມິໂປຖນຏ຺ຐາເນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຸສ຺ສິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ເທນ ວາຬມິຄານໍ ປລາຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຸສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຠຸສ຺ສນ຺ໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຕິຣິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຠຸສ຺ສິຕ຺ວາ ອິຕຣມຄ຺ຄເມວ ນໍ ອາໂຣເປຕິ. ອເຖກທິວສໍ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຣໂຕ ຕິຣິຍໍ ຐຕ຺ວາ ວາຣິຍມາໂນປິ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຸນຂໍ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ສຸນໂຂ ຕສ຺ສ ອນິວຕ຺ຕນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນິວາສນກຓ຺ເຓ ຑໍສິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອິຕຣມຄ຺ຄເມວ ນໍ ອາໂຣເປສິ. ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ພລວສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈີວຣໍ ຊີຣິ. ອຖສ຺ສ ໂຄປາລໂກ ຈີວຣວຕ຺ຖານິ ອທາສິ. ຕເມນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຈີວຣໍ ນາມ ເອກເກນ ກາຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມາ ຈິຣໍ ພຫິ ວສິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ສຸນໂຂ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ໂຄປາລກໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາທນາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ສຸນຂສ຺ສ ຕໍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຸກ຺ກຣິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຈກ຺ຂຸປຖໍ ວິຊຫນ຺ເຕ ຫທຍໍ ຜລິຕ຺ວາ ມໂຕ. ຕິຣຈ຺ຉານາ ກິຣ ນາເມເຕ ອຸຊຸຊາຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ ອກຸຏິລາ. ມນຸສ຺ສາ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຫທເຍນ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ມຸເຂນ ກເຖນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຄຫນຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ມນຸສ຺ສາ, ອຸຕ຺ຕານກຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ປສໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓).

ອິຕິ ໂສ ຕາຍ ອຸຊຸຈິຕ຺ຕຕາຍ ອກຸຏິລຕາຍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠສິ. ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓມູເລ ມນ຺ຕຍນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ໂສຬສໂຍຊນຏ຺ຐານໍ ຜຣຕິ, ປກຕິກຖາສທ຺ໂທ ປນ ສກລໍ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ເທວນຄຣໍ ຉາເທຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ‘‘ໂຆສກເທວປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປເນສ ນິສ຺ສນ຺ໂທ’’ຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ເປເມນ ຠຸກ຺ກຣຓສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ໂທ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນ ຈິຣໍ ຐຕ຺ວາ ຈວິ. ເທວໂລກໂຕ ຫິ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ ອາຫາຣກ຺ຂເຍນ ໂກເປນາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຈວນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ຈວຕິ ນາມ. ເຍນ ປຣິຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຣາຊໂກຏ຺ຐາຄາເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຕິຈຕຸນາຬິມຕ຺ຕໍ ຘຎ຺ຎໍ ວິຍ ອນ຺ຕຣາວ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍຂີຍຕິ, ອນ຺ຕຣາວ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ ຈວຕິ ນາມ. ອປໂຣປິ ກາມຄຸເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ອາຫາຣໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອາຫາຣກ຺ຂເຍນ ຈວຕິ ນາມ. ອປໂຣປິ ປຣສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສຫນ຺ໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ໂກເປນ ຈວຕິ ນາມ.

ອຍໍ ປນ ກາມຄຸເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຣກ຺ຂເຍນ ຈວິ, ຈວິຕ຺ວາ ຈ ປນ ໂກສມ຺ພິຍໍ ນຄຣໂສຠິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາປິ ຊາຕທິວເສ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ທາສິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ຫນ຺ທ, ເຊ, ອິມໍ ທາຣກໍ ກຕ຺ຕຣສຸປ຺ເປ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ເຑຫີ’’ຕິ ຉຑ຺ຑາເປສິ. ນຄຣໂສຠິນິໂຍ ຫິ ຘີຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ, ນ ປຸຕ຺ຕໍ. ຘີຕຣາ ຫິ ຕາສໍ ປເວຓີ ຆຏີຍຕິ. ທາຣກໍ ກາກາປິ ສຸນຂາປິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ສິເນຫປ຺ປຠວສ຺ສ ຠຸກ຺ກຣຓສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອໂກປິ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວິສຫິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕໍ ກາກສຸນຂສນ຺ນິປາຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ເຄຫໍ ເນສິ. ຕທາ ໂກສມ຺ພກເສຏ຺ຐິ ຣາຊກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊນິເວສນໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸໂຣຫິຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ອາຈຣິຍ, ອຊ຺ຊ ເຕ ຕິຖິກຣຓນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄ ໂອໂລກິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອມ຺ຫາກໍ ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ? ຊນປທສ຺ສ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ນຄເຣ ອຊ຺ຊ ຊາຕທາຣໂກ ເຊຏ຺ຐກເສຏ຺ຐິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕທາ ເສຏ຺ຐິໂນ ຠຣິຍາ ຄຣຸຄພ຺ຠາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ສີຆໍ ເຄຫໍ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠເຓ, ຊານາຫິ ນໍ ວິຊາຕາ ວາ, ໂນ ວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ວິຊາຍຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາວ ເວເຄນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຬິໍ ນາມ ທາສິໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ເຊ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ຊາຕທາຣກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ສາ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ຕໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ທາຣໂກ ກທາ ຊາໂຕ’’ຕິ ຄຫປຕານິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອິມໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອກກຫາປຓໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ມູລໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕີ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ທສ຺ເສສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ສເຈ ເມ ຘີຕາ ວິຊາຍິສ຺ສຕິ, ຕາຍ ນໍ ສທ຺ຘິໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານສ຺ສ ສາມິກໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຊາຍິສ຺ສຕິ, ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ເຄເຫ ກາເຣສິ.

ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ມມ ປຸຕ຺ໂຕວ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ອິທາເນວ ຕໍ ມາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຬິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເຊ, ວຊໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ນິກ຺ຂມນເວລາຍ ວຊທ຺ວາຣມຊ຺ເຌ ອິມໍ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຫິ, ຄາວິໂຍ ນໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ມທ຺ທິຕາມທ຺ທິຕຠາວໍ ປນສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄປາລເກນ ວຊທ຺ວາເຣ ວິວຏມຕ຺ເຕເຍວ ຕໍ ຕຖາ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ໂຄຄຓເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕປິ ຕໍ ທິວສໍ ສພ຺ພປຐມໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ອນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອເນກສຕຄາວິໂຍ ອຸສຠສ຺ສ ທ຺ເວ ປສ຺ສານິ ຆໍສນ຺ຕິໂຍ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ໂຄປາລໂກປິ ‘‘ອຍໍ ອຸສໂຠ ປຸພ຺ເພ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ສພ຺ພປຐມໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວຊທ຺ວາຣມຊ຺ເຌ ນິຈ຺ຈໂລວ ຐິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ນໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ເຄຫໍ ເນສິ.

ກາຬີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ກາຬິ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ປຈ຺ຈູສກາເລ ອຸຏ຺ຐາຍ ວາຓິຊ຺ຊາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ເນຕ຺ວາ ຈກ຺ກມຄ຺ເຄ ນິປຊ຺ຊາເປຫິ, ໂຄຓາ ວາ ນໍ ມທ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຈກ຺ກາ ວາ ຉິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕິໍ ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ຈກ຺ກມຄ຺ເຄ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ຕທາ ສາກຏິກເຊຏ຺ຐໂກ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ໂຄຓາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ຘຸຣໍ ຉຑ຺ເຑສຸໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປາຊິຍມານາປິ ປຸຣໂຕ ນ ຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ໂຄຓາ ກຣິໍສູ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ເມ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຕໍ ເຄຫໍ ເນສິ.

ກາຬີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ນໍ ອາມກສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຫິ, ຕຕ຺ຖ ສຸນຂາທີຫິ ວາ ຂາທິໂຕ, ອມນຸສ຺ເສຫິ ວາ ປຫໂຏ ມຣິສ຺ສຕິ, ມາຕາມຕຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ຊານິຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສຸນໂຂ ວາ ກາໂກ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ‘‘ນນຸ ຈສ຺ສ ເນວ ມາຕາ ນ ປິຕາ ນ ຠາຕິກາທີສຸ ໂກຈິ ຣກ຺ຂິຕາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ໂກ ຕໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ? ສຸນຂກາເລ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ສິເນເຫນ ປວຕ຺ຕິຕຠຸກ຺ກຣຓມຕ຺ຕເມວ ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ອເຖໂກ ອຊປາລໂກ ອເນກສຫສ຺ສາ ອຊາ ໂຄຈຣໍ ເນນ຺ໂຕ ສຸສານປສ຺ເສນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກາ ອຊາ ປຓ຺ຓານິ ຂາທມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐາ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຐຕ຺ວາ ທາຣກສ຺ສ ຖນໍ ອທາສິ, ອຊປາລເກນ ‘‘ເຫ ເຫ’’ຕິ ສທ຺ເທ ກເຕປິ ນ ນິກ຺ຂມິ. ໂສ ‘‘ຍຏ຺ຐິຍາ ນໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຐຕ຺ວາ ທາຣກໍ ຂີຣໍ ປາຍນ຺ຕິໍ ອຊິໍ ທິສ຺ວາ ທາຣເກ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ.

ກາຬີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ກາຬິ, ອິມໍ ອາທາຍ ໂຈຣປປາຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປປາເຕ ຂິປ, ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິຫຎ຺ຎມາໂນ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິສ຺ສຕິ, ມຕາມຕຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ຂິປິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາເວຬຸຄຸມ຺ໂພ ປພ຺ພຕານຸສາເຣເນວ ວຑ຺ຒິ, ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ຆນຊາໂຕ ຊິຎ຺ຊຸກຄຸມ຺ໂພ ອວຕ຺ຖຣິ. ທາຣໂກ ປຕນ຺ໂຕ ໂກຊວເກ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ປຕິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ນຬກາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເວຬຸພລິ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເວຬຸຄຸມ຺ພໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ມິໍ ຈລນ຺ເຕ ທາຣໂກ ສທ຺ທມກາສິ. ໂສ ‘‘ທາຣກສທ຺ໂທ ວິຍາ’’ຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອາທາຍ ຄໂຕ.

ກາຬີ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກາສິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ທາຣໂກ ວຑ຺ຒິໂຕ ‘‘ໂຆສໂກ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໂນ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ຂາຍິ, ອຸຊຸກໍ ຕໍ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຣຓູປາຍໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍກສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກທາ ຕ຺ວໍ ອາວາປໍ ອາລິມ຺ເປສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ – ‘‘ສ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ເຕນ ຫິ ອິທໍ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ເອໂກ ເມ ອວຊາຕປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕິຂິຓາຍ ວາສິຍາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາວາເປ ປເຈຍ຺ຍາສິ, ອິທໍ ເຕ ສຫສ຺ສໍ ສຈ຺ຈກາຣສທິສໍ. ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປນ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເສຏ຺ຐິ ປຸນທິວເສ ໂຆສກໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ມຍາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ອາຓຕ຺ໂຕ, ເອຫິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ຫິຍ຺ໂຍ ກິຣ ເມ ປິຕຣາ ອາຓຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜາເທຫີ’’’ຕິ ປຫິຓິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອຄມາສິ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອິຕໂຣ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ທາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຸຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສິ ຠາຕິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຸ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ. ອິເມ ມໍ ທາຣກາ ພຫຸໍ ລກ຺ຂໍ ຊິນິໍສຸ, ຕໍ ເມ ປຏິຊິນິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ປິຕຸ ຠາຍາມີ’’ຕິ. ‘‘ມາ ຠາຍິ, ຠາຕິກ, ອຫໍ ຕໍ ສາສນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ. ພຫູຫິ ຊິໂຕ, ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ເມ ລກ຺ຂໍ ປຏິຊິນາ’’ຕິ.

ໂຆສໂກ ກິຣ ຄຸຬກີຬາຍ ເຉໂກ, ເຕນ ນໍ ເອວໍ ນິພນ຺ຘິ. ໂສປິ ຕໍ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣໍ ວເທຫິ – ‘ປິຕຣາ ກິຣ ເມ ຫິຍ຺ໂຍ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ອາຓຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິປ຺ຜາເທຫີ’’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອວຈ. ອຖ ນໍ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ເສຏ຺ຐິນາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ມາເຣຕ຺ວາ ອາວາເປ ຂິປິ. ໂຆສໂກປິ ທິວສຠາຄໍ ກີຬິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ນ ຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອຫໍ ຘີ’’ຕິ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣ ປກ຺ກຸຖິຕໂລຫິໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກຸມ຺ຠກາຣ, ມາ ມໍ ນາສຍິ, ມາ ມໍ ນາສຍີ’’ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ຕໍ ຕຖາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ມາ ສທ຺ທໍ ກຣິ, ກມ຺ມໍ ເຕ ນິປ຺ຜນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ປພ຺ພເຕນ ວິຍ ມຫນ຺ເຕນ ໂສເກນ ອວຕ຺ຖໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອນປ຺ປກໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ປທຸສ຺ສມາໂນ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ອທຓ຺ເຑສຸ, ອປ຺ປທຸຏ຺ເຐສຸ ທຸສ຺ສຕິ;

ທສນ຺ນມຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ, ຂິປ຺ປເມວ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເວທນໍ ຜຣຸສໍ ຊານິໍ, ສຣີຣສ຺ສ ຈ ເຠທນໍ;

ຄຣຸກໍ ວາປິ ອາພາຘໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປຎ຺ຈ ປາປຸເຓ.

‘‘ຣາຊໂຕ ວາ ອຸປສຄ຺ຄໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານຎ຺ຈ ທາຣຸຓໍ;

ປຣິກ຺ຂຍຎ຺ຈ ຎາຕີນໍ, ໂຠຄານຎ຺ຈ ປຠງ຺ຄຸຣໍ.

‘‘ອຖ ວາສ຺ສ ອຄາຣານິ, ອຄ຺ຄິ ຑຫຕິ ປາວໂກ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິຣຍໍ ໂສປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໓໗-໑໔໐);

ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຸນ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ອຸຊຸກໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ‘‘ກິນ຺ຕິ ນໍ ມາເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ‘‘ມມ ຄາມສເຕ ອາຍຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປາຍໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ເມ ອວຊາຕປຸຕ຺ໂຕ, ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ວຈ຺ຈກູເປ ຂິປຕຸ, ເອວໍ ກເຕ ອຫໍ ມາຕຸລສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ ໂຆສກ, ອມ຺ຫາກໍ ຄາມສເຕ ອາຍຸຕ຺ຕໂກ ອຕ຺ຖິ, ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິ. ໂສ ປນ ອກ຺ຂຣສມຍໍ ນ ຊານາຕິ. ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ນໍ ມາຣາເປນ຺ໂຕວ ເສຏ຺ຐິ ມາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກິໍ ອກ຺ຂຣສມຍໍ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສຕິ? ອິຕິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມາຣາປນປຓ຺ຓເມວ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປາເຖຍ຺ຍໍ ເມ, ຕາຕ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ປາເຖຍ຺ເຍນ ເຕ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ‘ອສຸກຄາເມ ນາມ ມມສຫາຍໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຆເຣ ປາຕຣາສໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາຫີ’’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຊາຍໍ ປສ຺ສິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອນ຺ໂຕນຄຣໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍກເສຏ຺ຐິໂນ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍສິ ໂຆສໂກ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ຕສ຺ມິໍ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ປເນກາ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ, ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ເອກເມວ ເປສນກາຣິກໍ ທາສິໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ສິຣິຄພ຺ເຠ ວສາເປນ຺ຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕໍ ທາສິໍ ອນ຺ຕຣາປຓໍ ເປເສສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິຊາຍາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍຘີຕາຍ ເປສເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິໂຕ ຕາວ ເອຫິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ເປສນໍ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ປີຐກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕລໍ ມກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເທຫິ, ປຈ຺ຉາ ເປສນໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ອຖ ນໍ ຈິເຣນາຄຕໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌິ, ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂຆສໂກ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ‘‘ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂຆສໂກ’’ຕິ ນາມໍ ສຸຕ຺ວາວ ເປມໍ ຉວິຍາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ. ໂກຕຸຫລກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ສາ ຕສ຺ສ ປຊາປຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນາຬິໂກທນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ອທາສິ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອິຕິ ຕໍ ໂສ ປຸພ຺ພສິເນໂຫ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຸຫິໍ ໂສ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສຍເນ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ? ‘‘ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ປຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ກິໍ ປຓ຺ຓໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ເຕ ມາຕາປິຕູນໍ ອຎ຺ຎວິຫິຕຕາຍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອກ຺ຂຣສມເຍ ກຸສລຕາຍ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ພາໂລ, ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓປຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ສເຈ ມຍາ ນ ທິຏ຺ຐໍ ອສ຺ສ, ນຕ຺ຖິສ຺ສ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ຜາເລຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຈເນນ ອປຣໍ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິ – ‘‘ອຍໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຆສໂກ ນາມ, ຄາມສຕໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ຊນປທເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄາມສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ທ຺ວິຠູມກໍ ເຄຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປນ ເຈວ ປຸຣິສຄຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂໍ ກໂຣຕຸ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ມຍາ ກຕ’ນ຺ຕິ ສາສນໍ ເປເສຕຸ, ເອວໍ ກເຕ ອຫໍ ມາຕຸລສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ລິຂິຕ຺ວາ ຈ ປນ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສນ຺ເຕເຍວສ຺ສ ພນ຺ຘິ.

ໂສ ທິວສຠາຄໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຍຸຕ຺ຕກໍ ຄາມກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕໍເຍວ ປສ຺ສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປິຕຣາ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຓ຺ຓໍ ເປສິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປຓ຺ຓໍ, ຕາຕ, ອາຫຣາ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາເຈຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ມມ ສາມິໂນ ມຍິ ສິເນຫໍ ກຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິ. ‘‘ສີຆໍ ທາຣຸອາທີນິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ຄຫປຕິເກ ວຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ວຸຕ຺ຕປກາຣໍ ເຄຫໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຄາມສຕໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຊນປທເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິກາ ຘີຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ‘‘ຍໍ ກາເຣມິ, ຕໍ ນ ໂຫຕິ; ຍໍ ນ ກາເຣມິ, ຕເທວ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂສ ໂສໂກ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິຑາຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕິສາຣໍ ຊເນສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາປິ ‘‘ສເຈ ໂກຈິ ເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິກາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມມ ອກເຖຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຕຣໍ ມາ ກຖຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຊເນ ອາຓາເປສິ. ເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ‘‘ທານິ ຕໍ ທຸຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ມມ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ສາມິກໍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ອາຍຸຕ຺ຕກໍ ອາຫ – ‘‘ມາຕຸລ, ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ທຏ຺ຐຸກາໂມມ຺ຫິ, ເອກໍ ປາທມູລິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາປິ ຕສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ເສຏ຺ຐິ ຄິລາໂນ, ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ພລວາ, ທຸພ຺ພໂລ’’ຕິ? ‘‘ພລວາ ຕາວ, ອາຫາຣໍ ຠຸຎ຺ຊຕິເຍວ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ນິເວສນຎ຺ຈ ປຣິພ຺ພຍຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ເປສິຕກາເລ ຄມິສ຺ສສິ, ອຈ຺ຉສ຺ສຸ ຕາວາ’’ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິ ປຸນ ອາຍຸຕ຺ຕກໍ ອວຈ, ‘‘ກິໍ, ມາຕຸລ, ນ ເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຫິຕໍ, ສາມິ, ຄຕປຸຣິໂສ ນ ຕາວ ເອຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຸນ ອປຣໍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ໂສ ເປເສສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອຖ ເສຏ຺ຐິໂນ ໂຣໂຄ ພລວາ ຊາໂຕ, ເອກໍ ຠາຊນໍ ປວິສຕິ, ເອກໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ປຸນ ເສຏ຺ຐິ ອາຍຸຕ຺ຕກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ມາຕຸລ, ນ ເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຫິຕໍ, ສາມິ, ຄຕປຸຣິໂສ ນ ຕາວ ເອຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຸນ ອປຣໍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ໂສ ເປເສສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕຕິຍວາເຣ ອາຄຕມ຺ປິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ອຍ຺ເຍ, ເສຏ຺ຐິ ອາຫາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຈ຺ຈຸປຣາຍໂຓ ຊາໂຕ, ເອກໍ ຠາຊນໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອກໍ ປວິສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ‘‘ອິທານິ ຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ປິຕາ ເຕ ກິຣ ຄິລາໂນ’’ຕິ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວເທສິ ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຜາສຸກມສ຺ສ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສາມິ? ‘‘ຄາມສຕໂຕ ວຸຏ຺ຐານກປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສກເຏຫິ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ປິຕາ ເຕ ທຸພ຺ພໂລ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປປຎ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕໍ ນິວຕ຺ຕາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລເຄຫໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ປາທປສ຺ເສ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາສິ, ອຫໍ ອຸສ຺ສີສກປສ຺ເສ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຄຫໍ ປວິສມານາເຍວ ຈ ‘‘ເຄຫສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ. ປວິຏ຺ຐກາເລ ປນ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ປາທປສ຺ເສ ອຏ຺ຐາສິ, ອິຕຣາ ອຸສ຺ສີສກປສ຺ເສ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສຏ຺ຐິ ອຸຕ຺ຕານໂກ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອາຍຸຕ຺ຕໂກ ປນ ຕສ຺ສ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ, ສາມິ, ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຸຫິໍ ໂສ’’ຕິ? ‘‘ເອສ ປາທມູເລ ຐິໂຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ອາຍກມ຺ມິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ມມ ເຄເຫ ກິຕ຺ຕກໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ຘນສ຺ເສວ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິໂຍ, ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑານໍ ປນ ວນຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທຍານວາຫນານຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຆສກສ຺ສ ນ ເທມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ‘‘ອຍໍ ປຸນ ກເຖນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສກາຕຸຣາ ວິຍ ເກເສ ວິກິຣິຕ຺ວາ ໂຣທມານາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ຕາຕ, ວເທຖ, ອິທມ຺ປິ ນາມ ໂວ ວຈນໍ ສຸໂຓມ, ອລກ຺ຂິກາ ວຕມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກນ ນໍ ອຸຣມຊ຺ເຌ ປຫຣນ຺ຕີ ປຕິຕ຺ວາ ຍຖາ ປຸນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາສ຺ສ ອຸຣມຊ຺ເຌ ມຕ຺ຖເກນ ຆໍເສນ຺ຕີ ອາໂຣທນໍ ທສ຺ເສສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ກາລມກາສິ. ‘‘ເສຏ຺ຐິ ມໂຕ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸເຕນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ໂຆສໂກ ນາມ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາວ ມໂຕ, ເທວາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ອປຣຠາເຄ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ທິວເສ ເທໂວ ວສ຺ສິ. ຣາຊງ຺ຄເຓ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຍາສິ. ຣາຊາ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຣາຊງ຺ຄເຓ ອຸທກໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຆສໂກ ນາມ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປິຕາ ເມ ມໂຕຕິ ມາ ໂສຈິ, ຕວ ເປຕ຺ຕິກໍ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ຕຸຍ຺ຫເມວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ຣາຊາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ອາຄມນກາເລ ລງ຺ຆິຕໍ ອຸທກໍ ຄມນກາເລ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຓິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ຕໂຕວ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸທກໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຓິກໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວ, ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຸມາຣໂກ, ກີຬນກາໂລ ນາມ, ໂສ ອິທານິ ປນ ເມ ເທເວນ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຏິສ຺ສຸຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປຸເຣ ອຈຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ສນ຺ນິສິນ຺ເນນ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ຘິຕິມາຍໍ ປຸຣິໂສ, ອິທາເນວສ຺ສ ຐານນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຕຣາ ຠຸຕ຺ຕໍ ໂຠຄໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພສເຕນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ.

ໂສ ຣເຖ ຐຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ອກາສິ. ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐານໍ ກມ຺ປຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ກາຬິທາສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ອມ຺ມ ກາຬິ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ເອຕ຺ຕິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓປຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຆຣໍ ອາຄໂຕ, ອຖສ຺ສ ມຍາ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ຜາເລຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມງ຺ຄລກຣຓຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຕ຺ຖ ອາຣກ຺ໂຂ ກໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ປສ຺ສສິ, ອິມໍ ປນ ເສຏ຺ຐິ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາເຣຕຸກາໂມ ມາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ເກວລໍ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫຸໍ ຘນໍ ຂີຍີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ອຕິຠາຣິຍໍ ວຕ ເສຏ຺ຐິນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕໍ ປນ ນໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ຫສິຕໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ຫສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອກໍ ກາຣຓໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກເຖຫິ ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາ ນ ກເຖສິ’’. ໂສ ‘‘ສເຈ ນ ກເຖສ຺ສສິ, ທ຺ວິຘາ ຕໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອສິໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ. ສາ ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕຍາ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫສິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຍທິ ມມ ປິຕຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ມຍ຺ຫໍ ນິຍ຺ຍາທິຕໍ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ໂຫສີ’’ຕິ? ໂສ ກິຣ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານາຕິ, ເຕນສ຺ສາ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທຫິ. ອຖສ຺ສ ສາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕຣາ ມຣຓປຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ເປສິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ມຍາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອຠູຕໍ ກເຖສີ’’ຕິ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຣໍ ກາຬິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ມາເຣຕຸກາໂມ ມາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫຸໍ ຘນໍ ຂີຍິ, ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ຕ຺ວໍ ມຣຓໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ໂຠຄຄາມໂຕ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພສເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ກມ຺ມໍ, ເອວຣູປາ ໂຂ ປນ ມຣຓາ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ມມ ປມາທຊີວິຕໍ ຊີວິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອທ຺ຘິກກປຓາທີນໍ ທານໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ມິຕ຺ໂຕ ນາມສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ທານພ຺ຍາວໂຏ ອໂຫສິ. ອຍໍ ໂຆສກເສຏ຺ຐິໂນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ຠທ຺ທວຕີນຄເຣ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິ ນາມ ໂຆສກເສຏ຺ຐິໂນ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພສຫາຍໂກ ອໂຫສິ. ຠທ຺ທວຕີນຄຣໂຕ ອາຄຕານໍ ວາຓິຊານໍ ສນ຺ຕິເກ ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວຍປ຺ປເທສຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຫາຍກຠາວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສິ. ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິປິ ໂກສມ຺ພິໂຕ ອາຄຕານໍ ວາຓິຊານໍ ສນ຺ຕິເກ ໂຆສກເສຏ຺ຐິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວຍປ຺ປເທສຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຫາຍກຠາວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສິ. ເອວໍ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ວສິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ອຫິວາຕໂຣໂຄ ປຕິໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ປຕິເຕ ປຐມໍ ມກ຺ຂິກາ ມຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອນຸກ຺ກເມເນວ ກີຏາ ມູສິກາ ກຸກ຺ກຸຏາ ສູກຣາ ຄາໂວ ທາສີ ທາສາ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຆຣມານຸສກາປິ ມຣນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຍ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕທາ ປນ ເສຏ຺ຐິ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ຘີຕາ ຈສ຺ສ ຕຖາ ປລາຍິຕ຺ວາ ໂຆສກເສຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ໂກສມ຺ພິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ຂີຓປາເຖຍ຺ຍາ ວາຕາຕເປນ ເຈວ ຂຸປ຺ປິປາສາຫິ ຈ ກິລນ຺ຕສຣີຣາ ກິຈ຺ເຉນ ໂກສມ຺ພິໍ ປຕ຺ວາ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກໍ ສາລໍ ປວິສິໍສຸ.

ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຫາຍໂກ ກິຣ ເມ ອທ຺ຘິກກປຓາທີນໍ ເທວສິກໍ ສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທານໍ ທາເປສິ. ຕຕ຺ຖ ຘີຕຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເອກາຫໍ ທ຺ວີຫໍ ອິເຘວ ສຣີຣໍ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສຫາຍກໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ສາລາຍເມວ ວສິໍສຸ. ປຸນທິວເສ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ກປຓທ຺ຘິກາທີສຸ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ມາຕາປິຕໂຣ, ‘‘ອມ຺ມ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ເປສຍິໍສຸ. ມຫາໂຠຄກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ວິປຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຉິນ຺ນລຊ຺ຊິຕາຍ ອລຊ຺ຊມານາ ປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກປຓຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຕິ ປຏິວີເສ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ຈ ປນ ‘‘ຕໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສາ ຕໂຍ ປຏິວີເສ ອທາສິ. ຕາຍ ຠຕ຺ເຕ ອາຫເຏ ຕໂຍປິ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ມາຕາຘີຕໂຣ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສາມິ, ວິປຕ຺ຕິ ນາມ ມຫາກຸລານມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມາ ອມ຺ເຫ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊ, ມາ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ. ອິຕິ ນໍ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ຍາຈິຕ຺ວາ ໂຠເຊສຸໍ. ໂສ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາລມກາສິ. ມາຕາຘີຕໂຣ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ໂຣທິໍສຸ. ກຸມາຣິກາ ປຸນທິວເສ ໂຣທມານາ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກຕິ ປຏິວີເສ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ໂຠເຊສິ. ສາປິ ຕາຍ ຍາຈິຍມານາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຕໍ ທິວສເມວ ກາລມກາສິ. ກຸມາຣິກາ ເອກິກາວ ໂຣທິຕ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ຕາຍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕິວິຍ ສຎ຺ຊາຕຉາຕກທຸກ຺ຂາ ປຸນທິວເສ ຍາຈເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຣທນ຺ຕີ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກຕິ ປຏິວີເສ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ເອກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມິຕ຺ຕກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕໍ ຕໂຍ ທິວເສ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊານາຕິ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ອເປຫິ ນສ຺ສ, ວສລິ, ອຊ຺ຊ ຕວ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປມາຓໍ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ກຸລຘີຕາ ປຈ຺ໂຈຣສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕິປຫາຣໍ ວິຍ ວເຓ ຂາໂຣທກເສຈນກໍ ວິຍ ຈ ປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຍາ ປຸເຣ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ຄຫິຕາ, ຫິຍ຺ໂຍ ທ຺ເວ, ອຊ຺ຊ ເອກໍ ຄຓ຺ຫາສິ. ອຊ຺ຊ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປມາຓໍ ຎາຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມາ ມໍ, ສາມິ, ‘ອຕ຺ຕໂນວ ອຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫີ’ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ? ‘‘ປຸເຣ ຕໂຍ ຊນາ ອຫຸມ຺ຫ, ສາມິ, ຫິຍ຺ໂຍ ທ຺ເວ, ອຊ຺ຊ ເອກິກາວ ຊາຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາຍ ກຖິຕໍ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊາຕພລວໂທມນສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຕ຺ວໍ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ອຊ຺ຊກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ຘີຕາເຍວ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ສາ ທານຄ຺ເຄ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມຫາສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ກສ຺ມາ ເອຕໍ ຊນໍ ນິສ຺ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ນ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ສກ຺ກາ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ ທານຄ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ເສວ ປເວສນປ຺ປມາເຓນ ທ຺ເວ ທ຺ວາຣານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ‘ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ເອເກນ ນິກ຺ຂມຖາ’ຕິ ວເທຖ, ເອວໍ ນິສ຺ສທ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ທໂກວ, ອມ຺ມ, ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຕຖາ ກາເຣສິ. ສາປິ ປຸພ຺ເພ ສາມາ ນາມ. ວຕິຍາ ປນ ກາຣິຕຕ຺ຕາ ສາມາວຕີ ນາມ ຊາຕາ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານຄ຺ເຄ ໂກລາຫລໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທີ. ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທານຄ຺ເຄ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ຕຸສ຺ສຕິ. ທ຺ວີຫຕີຫໍ ປນ ສທ຺ທໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ທິຍ຺ຍຕິ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ນິສ຺ສທ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເມ ອຸປາໂຍ ກໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ປຸພ຺ເພວ ກສ຺ມາ ນາກາສີ’’ຕິ? ‘‘ອຊານນຕາຍ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກຖໍ ເຕ ຎາໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຘີຕຣາ ເມ ອກ຺ຂາໂຕ, ສາມີ’’ຕິ. ມຍ຺ຫໍ ອວິທິຕາ ‘‘ຕວ ຘີຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ອຫິວາຕໂຣຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐປິຕຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມມ ກສ຺ມາ ນ ກເຖສິ, ມມ ສຫາຍກສ຺ສ ຘີຕາ ມມ ຘີຕາ ນາມາ’’ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຕ຺ວໍ ມມ ຘີຕາສີ’’ຕິ ຕໍ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ປຣິວາຣຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິສຕານິ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ນກ຺ຂຕ຺ເຕ ພຫິ ອນິກ຺ຂມນກາ ກຸລຘີຕໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປທສາວ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ທິວສໍ ສາມາວຕີປິ ປຎ຺ຈຫິ ອິຕ຺ຖິສເຕຫິ ປຣິວາຣິຕາ ຣາຊງ຺ຄເຓເນວ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອຄມາສິ. ອຸເຕໂນ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐິໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສິມາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ກສ຺ສຈິ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ສ ຘີຕໂຣ’’ຕິ? ‘‘ໂຆສກເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ເທວ, ສາມາວຕີ ນາເມສາ’’ຕິ. ໂສ ທິສ຺ວາວ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ເສຏ຺ຐິໂນ ສາສນໍ ປາເຫສິ – ‘‘ຘີຕຣໍ ກິຣ ເມ ເປເສຕູ’’ຕິ. ‘‘ນ ເປເສມິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ມາ ກິຣ ເອວໍ ກໂຣຕຸ, ເປເສຕຸເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ມຍໍ ຄຫປຕິກາ ນາມ ກຸມາຣິການໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນຠເຍນ ນ ເທມ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ລຎ຺ຉາເປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຠຣິຍຎ຺ຈ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ກາຣາເປສິ. ສາມາວຕີ, ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສິຕຸໍ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕີ, ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຣາຊາ ຕວ ກາຣຓາ ປຫິຓິ. ອຖ ‘ນ ມຍໍ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຆຣໍ ລຎ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ພຫິ ກາຣາເປສີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ຠາຣິຍໍ ໂວ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ປຫິເຕ ‘ນ, ເທມາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ສເຈ ເມ ຘີຕຣໍ ສປຣິວາຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ເທມາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອມ຺ມ, ຕວ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຕຖາ ສາສນໍ ປາເຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ສປຣິວາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ເສສາ ຕສ຺ສາເຍວ ປຣິວາຣິຕ຺ຖິໂຍ ອເຫສຸໍ. ອຍໍ ສາມາວຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ອຸເຕນສ຺ສ ປນ ອປຣາປິ ວາສຸລທຕ຺ຕາ ນາມ ເທວີ ອໂຫສິ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ຘີຕາ. ອຸຊ຺ເຊນິຍຎ຺ຫິ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ກສ຺ສຈິ ເອວຣູປາ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ‘‘ກິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາເມສາ, ໂກສມ຺ພິຍໍ ອຸເຕນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຕິມຫຕີ ສມ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ກາ ໂສ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມເຍວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ໂສ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕໍ ນາມ ສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ, ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕວີຓໍ ວາເທນ຺ໂຕ ນາເຄ ປລາເປຕິປິ ຄຓ຺ຫາຕິປິ. ຫຕ຺ຖິວາຫນສມ຺ປນ຺ໂນ ເຕນ ສທິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ໂສ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ເທວ, ເອກນ຺ເຕນ ອຍໍ ນິຈ຺ຉໂຍ, ເຕນ ຫິ ທາຣຸຫຕ຺ຖິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສາສນ຺ນຏ຺ຐານໍ ເປເສຫິ. ໂສ ຫຕ຺ຖິວາຫນໍ ວາ ອສ຺ສວາຫນໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ທູຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ອາຄຕໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຣາຊາ ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ທາຣຸມຍໍ ຍນ຺ຕຫຕ຺ຖິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ພຫິ ປິໂລຕິກາຫິ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຊິເຕ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ເອກສ຺ມິໍ ສຣຕີເຣ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ຫຕ຺ຖິໂນ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຏ຺ຐິ ປຸຣິສາ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິລຓ຺ຑໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສຸໍ. ເອໂກ ວນຈຣໂກ ຫຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເທວ, ມຍາ ສພ຺ພເສໂຕ ເກລາສກູຏປຏິຠາໂຄ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ວຣວາຣໂຓ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ອຸເຕໂນ ຕເມວ ມຄ຺ຄເທສກໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ສປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ຈຣປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ພລກາຍໍ ປໂຍເຊສິ. ອຸເຕໂນ ຕສ຺ສາຄມນໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ອນ຺ໂຕ ຐິຕມນຸສ຺ສາ ເວເຄນ ປລາເປສຸໍ. ກຏ຺ຐຫຕ຺ຖີ ຣຎ຺ໂຎ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວີຓໍ ວາເທນ຺ຕສ຺ສ ຕນ຺ຕິສທ຺ທໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ປລາຍຕິເຍວ. ຣາຊາ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອສ຺ສໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕສ຺ມິໍ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘນ຺ເຕ ພລກາໂຍ ໂອຫີຍິ. ຣາຊາ ເອກໂກວ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ປຍຸຕ຺ຕາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ປຸຣິສາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ. ອຖສ຺ສ ພລກາໂຍ ອມິຕ຺ຕວສໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣວ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິ.

ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕປິ ອຸເຕນໍ ຊີວຄ຺ຄາຫເມວ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ໂຈຣເຄເຫ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ຕໂຍ ທິວເສ ຊຍປານໍ ປິວິ. ອຸເຕໂນ ຕຕິຍທິວເສ ອາຣກ຺ຂເກ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຫໍ ໂວ, ຕາຕ, ຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘‘ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ເມ ຄຫິໂຕ’ຕິ ຊຍປານໍ ປິວຕີ’’ຕິ. ‘‘ກາ ນາເມສາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວິຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ກິຣິຍາ, ນນຸ ປຏິຣາຊູນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ມາເຣຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ອມ຺ເຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຊຍປານໍ ກິຣ ປິວຕີ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມິ, ເອວຣູໂປ ກິຣ ເຕ ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ທສ຺ສາມິ, ຄຫຓສມເຍ ມໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫິ. ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ວນ຺ທິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ຕໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ນ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ອຫມ຺ປິ ເຕ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຣາຊາຓໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກໂຣຫິ, ສຣີຣສ຺ສ ເມ ອິສ຺ສໂຣ, ນ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສູຣຄຊ຺ຊິຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມມ ຘີຕຣໍ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຫໍ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ເອກາ ຂຸຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາຍ ຕ຺ວໍ ພຫິສາຓິຍໍ ຐິໂຕວ ມນ຺ຕໍ ວາເຈຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ຂຸຊ຺ຊາ ວາ ໂຫຕຸ ປີຐສປ຺ປິ ວາ, ວນ຺ທນ຺ຕິຍາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ວາສຸລທຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ເອໂກ ສງ຺ຂກຸຏ຺ຐີ ອນຄ຺ຆມນ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຕ຺ວໍ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫ, ໂສ ພຫິສາຓິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາເຈສ຺ສຕິ. ຕວ ສນ຺ຕິກາ ອຫໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ໂສ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສນ຺ຖວກຣຓຠເຍນ ຘີຕຣໍ ຂຸຊ຺ຊໍ, ອິຕຣໍ ສງ຺ຂກຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາຍ ພຫິ ຐິໂຕ ມນ຺ຕໍ ວາເຈສິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ມນ຺ຕປທໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໍ ‘‘ອເຣ ຂຸຊ຺ເຊ ອຕິພຫໂລຏ຺ຐກໂປລໍ ເຕ ມຸຂໍ, ເອວໍ ນາມ ວເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອເຣ ທຸຏ຺ຐສງ຺ຂກຸຏ຺ຐິ ກິໍ ວເທສິ, ກິໍ ມາທິສາ ຂຸຊ຺ຊາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ສາຓິກຓ຺ຓໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ກາສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາ ວາສຸລທຕ຺ຕາ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ປິຕາ ເຕ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘ຂຸຊ຺ຊາ’ຕິ ກເຖສີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖນ຺ໂຕ ຕໍ ສງ຺ຂກຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສີ’’ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ‘‘ເຕນ ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຖວກຣຓຠເຍນ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນ຺ໂຕສາຓິຍຎ຺ເຎວ ສນ຺ຖວໍ ກຣິໍສຸ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ສິປ຺ປຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຣາຊາປິ ຘີຕຣໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ສິປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອຸເຕໂນ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ສາມິເກນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ເນວ ມາຕາປິຕໂຣ ນ ຠາຕຸຠຄິນິໂຍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ທສ຺ສສິ, ປຎ຺ຈ ເຕ ອິຕ຺ຖິສຕານິ ປຣິວາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ອິມສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ທສ຺ສາມິ ໂວ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ສາມີ’’ຕິ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຕາວ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕາຕ, ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ເອກໍ ວາຫນຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ກິໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ຣຕ຺ຕິໍ ກິຣ ຕາຣກສຎ຺ຎາຍ ມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ໂອສຘໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ເວລາຍ ວາ ອເວລາຍ ວາ ນິກ຺ຂມນກາເລ ເອກໍ ທ຺ວາຣຎ຺ເຈວ ເອກໍ ວາຫນຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິຕໍ ເອກໍ ທ຺ວາຣໍ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກຣິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຎ຺ຈ ວາຫນານິ ອເຫສຸໍ. ຠທ຺ທວຕີ ນາມ ກເຣຓຸກາ ເອກທິວສໍ ປຎ຺ຎາສ ໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ກາໂກ ນາມ ທາໂສ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຈລກຏ຺ຐິ ຈ ມຸຎ຺ຈເກສີ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອສ຺ສາ ໂຍຊນສຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ວີສຕິ ໂຍຊນສຕນ຺ຕິ.

ໂສ ກິຣ ຣາຊາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ເອກສ຺ສ ອິສ຺ສຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ອິສ຺ສເຣ ພຫິນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ສກລນຄຣວາສີນໍ ມາເຣນ ອາວຏ຺ຏິຕຕ຺ຕາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂາມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ຍຖາໂຘເຕນ ປຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂມິ. ອຖ ນໍ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ຕກາເລ ມາໂຣ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ໂວ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ ອລຠນາກາຣໍ ກຣີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ປວິສຖ, ອິທານິ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສເຈ ຫິ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຸນ ໂສ ສກລນຄຣວາສີນໍ ສຣີເຣ ອຘິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫສນເກຬິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄເຕ ມາໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອຖ ໂສ ອິສ຺ສໂຣ ຍຖາໂຘເຕເນວ ປຕ຺ເຕນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕມ຺ຫາວຸໂສ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍ຺ໂຍ, ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕານິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ອຊານນຕາຍ ສູໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ‘‘ໂຖກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິວາເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເວເຄນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອຎ຺ໂຎ ຕຍາ ສມ຺ປນ຺ນເວຄຕໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສີເຆນ ຊເວນ ຠທນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ‘ປຕ຺ຕໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເວເຄນ ເອຫີ’’ຕິ. ໂສ ເອກວຈເນເນວ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິ. ອິສ຺ສໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສມ຺ປາເທຫິ, ອຫໍ ເຕ ອິໂຕ ປຕ຺ຕິໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສປິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊເວນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ເວລາ ອຸປກຏ຺ຐາ’ຕິ ອຫໍ ອຕິສີເຆນ ຊເວນ ອາຄໂຕ ຈ ຄໂຕ ຈ, ເອຕສ຺ສ ເມ ຊວສ຺ສ ຜເລນ ໂຍຊນານໍ ປຓ຺ຓາສສຏ຺ຐິສຕວີສສຕຄມນສມຕ຺ຖານິ ປຎ຺ຈ ວາຫນານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຣີຣໍ ສູຣິຍເຕເຊນ ຕຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ສ ເມ ຜເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອາຓາ ສູຣິຍເຕຊສທິສາ ໂຫຕຸ, ອິມສ຺ມິໍ ເມ ປິຓ຺ຑປາເຕ ສາມິນາ ປຕ຺ຕິ ທິນ຺ນາ, ຕສ຺ສາ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ສພ຺ພເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິກຖາ; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑. ໑໙໒);

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ມຓິໂຊຕິຣໂສ ຍຖາ’’ຕິ. –

ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ອິຘາວ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອນຸໂມທນຄາຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຊຕິຣໂສຕິ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ. ໂສ ເອຕຣຫິ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວາຫນານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານກີຬາຍ ນິກ຺ຂມິ. ອຸເຕໂນ ‘‘ອຊ຺ຊ ປລາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕາມຫນ຺ເຕ ຈມ຺ມປສິພ຺ພເກ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ກເຣຓຸກາປິຏ຺ເຐ ຐເປຕ຺ວາ ວາສຸລທຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ປລາຍິ. ອນ຺ເຕປຸຣປາລກາ ປລາຍນ຺ຕໍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ພລໍ ປຫິຓິ. ອຸເຕໂນ ພລສ຺ສ ປກ຺ຂນ຺ທຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຫາປຓປສິພ຺ພກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປາເຕສິ, ມນຸສ຺ສາ ກຫາປເຓ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ປຸນ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ອິຕໂຣ ສຸວຓ຺ຓປສິພ຺ພກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປາເຕຕ຺ວາ ເນສໍ ສຸວຓ຺ຓໂລເຠນ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ພຫິ ນິວຸຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ພລກາໂຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປເວເສສິ. ໂສ ປຕ຺ວາວ ວາສຸລທຕ຺ຕໍ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ. ອຍໍ ວາສຸລທຕ຺ຕາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ອປຣາ ປນ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ສາ ກິຣ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘີຕາ. ມາຕາປິສ຺ສາ ມາຄຓ຺ຑິຍາເຍວ ນາມໍ. ຈູຬປິຕາປິສ຺ສາ ມາຄຓ຺ຑິໂຍວ, ສາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ ເທວຈ຺ຉຣປຏິຠາຄາ. ປິຕາ ປນສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສາມິກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕຫິ ມຫນ຺ເຕຫິ ກຸເລຫິ ຍາຈິໂຕປິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສປຊາປຕິກສ຺ສ ອນາຄາມິຜລູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕສ຺ສ ພຫິນິຄເມ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣຓຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິມິນາ ປຸຣິເສນ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອິມສ຺ສ ໂປສາປນຕ຺ຖາຍ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓ, ເອກາ ເມ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ສາ ຈ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ. ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ປາທປຣິຈາຣິກາ, ຕສ຺ສາ ຈ ຠຕ຺ຕາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ໂວ ອຫໍ ທສ຺ສາມິ, ຍາວ ມມາຄມນາ ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເວເຄນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠຕິ, ໂຠຕິ ຘີຕຸ ເມ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ປຸຣິໂສ ທິຏ຺ໂຐ, ສີຆໍ ສີຆໍ ນໍ ອລງ຺ກໂຣຫີ’’ຕິ ຕໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ປາຍາສິ. ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິ. ອຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກສ຺ສຈິ ອທຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ກິຣ ວເທຕິ, ‘‘ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ, ປສ຺ສິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ມຫາຊໂນ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ.

ຕສ຺ມິໍ ຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປທເຈຕິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປທເຈຕິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ເຍສຎ຺ຈຕ຺ຖາຍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ເຕເຍວ ນໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ອທສ຺ສນກຣຓຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວາ ອກ຺ກມນ຺ຕຸ, ມຫາເມໂຆ ວາ ປວສ຺ສຕຸ, ເວຣມ຺ຠວາຕາ ວາ ປຫຣນ຺ຕຸ, ນ ຕໍ ໂກຈິ ມກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ – ‘‘ກຸຫິໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ. ‘‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐາຫີ’ຕິ ນໍ ອວຈໍ, ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ຄໂຕ’’ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປທເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍມສ຺ສ ປທວລຎ຺ໂຊ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ສລກ຺ຂຓມນ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປຄຸຓຕາຍ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປທລກ຺ຂຓໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ນຍິທໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຎ຺ຈກາມຄຸຓເສວິໂນ ປທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ປທໍ ຠເວ,

ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ສຫສານຸປີຬິຕໍ;

ມູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຫຕິ ອວກຑ຺ຒິຕໍ ປທໍ,

ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທສ຺ສ ອິທມີທິສໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໐-໒໖໑; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໕);

ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠຕິ ຕ຺ວໍ ອຸທກປາຕິຍໍ ກຸມ຺ຠີລໍ, ເຄຫມຊ຺ເຌ ຈ ປນ ໂຈຣໍ ວິຍ ມນ຺ເຕ ປສ຺ສນສີລາ, ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ວເທຫິ, ນຍິທໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓເສວິໂນ ປທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓ, ຘີຕຣໍ ເມ ຕວ ໂປສາປນຕ຺ຖາຍ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຘີຕຣາ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ວາ ນຕ຺ຖິ ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກໍ ເຕ ກາຣຓໍ ກເຖມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ກເຖຫິ ສມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູລາ ມາເຣນ ອນຸພທ຺ຘຠາວໍ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ຈ ປນ ‘‘ອຕີໂຕ ທານິ ເມ ເອສ ວິສຍ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ໂສກາຕຸຣສ຺ສ ໂສກວູປສມນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຫິ ມາຣຘີຕາຫິ ກຸມາຣິກວຓ຺ຓາທິວເສນ ປໂຍຊິຕໍ ປໂລຠນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຕທາປິ ມຍ຺ຫໍ ຉນ຺ໂທ ນາໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຕິໍ ຣຄຎ຺ຈ,

ນາໂຫສິ ຉນ຺ໂທ ອປິ ເມຖຸນສ຺ມິໍ;

ກິເມວິທໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ,

ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໐-໒໖໑; ສຸ. ນິ. ໘໔໑) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ມາຄຓ຺ຑິຍາປິ ໂຂ ‘‘ສຈສ຺ສ ມຍາ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອນຕ຺ຖິກຠາໂວວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຍໍ ປນ ມໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ ກໂຣຕິ, ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉຕິ, ໂຫຕຸ, ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິກຸລປເທສໂຠຄຍສວຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຣູປໍ ຠຕ຺ຕາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ. ‘‘ກິໍ ປນ ສຕ຺ຖາ ຕາຍ ອຕ຺ຕນິ ອາຆາຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ໂນ’’ຕິ? ‘‘ຊານາຕິເຍວ. ຊານນ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ຄາຖມາຫາ’’ຕິ? ອິຕເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ອາຆາຕໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມາຣຫານໍ ວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິເຍວ. ມາຕາປິຕໂຣ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ຈູຬມາຄຓ຺ຑິຍໍ ກນິຏ຺ຐໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຈູຬມາຄຓ຺ຑິໂຍປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ຘີຕາ ໂອມກສຕ຺ຕສ຺ສ ນ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ. ຕໍ ອາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ເທວສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ອຸເຕນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວສິເນໂຫ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕມາຕຸຄາມປຣິວາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ອຍໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ເອວມສ຺ສ ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສນາຏກິຕ຺ຖິປຣິວາຣາ ຕິສ຺ໂສ ອຄ຺ຄມເຫສິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ປາວາຣິກເສຏ຺ຐີຕິ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ປຎ຺ຈສຕຕາປເສ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄເຣ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປສີທິຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສາເປຕ຺ວາ ປຸນ ວສ຺ສາຣຕ຺ເຕ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ປຏິຊານາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ຕາປສາປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິໍສຸ. ເຕ ອປຣຠາເຄ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ເອກໍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມູເລ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐກຕາປໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ໂອຣມຕ຺ຕິກາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ມເຫສກ຺ເຂເນເວຕ຺ຖ ເທວຣາເຊນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາຘຸ ວຕ ສຈາຍໍ ອິສິຄຓສ຺ສ ປານີຍໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສປິ ປານີຍໍ ອທາສິ. ຕາປໂສ ນ຺ຫາໂນທກໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕມ຺ປິ ອທາສິ. ຕໂຕ ໂຠຊນໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕມ຺ປິ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ເທວຣາຊາ ອມ຺ເຫຫິ ຈິນ຺ຕິຕໍ ຈິນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພໍ ເທຕິ, ອໂຫ ວຕ ນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ໂສ ຣຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ອຖ ນໍ ຕາປສາ, ‘‘ເທວຣາຊ, ມຫຕີ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ເຕ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ມາ ປຸຈ຺ຉຖ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອາຈິກ຺ຂ, ເທວຣາຊາ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊມາໂນ ກເຖຕຸໍ ນ ວິສຫິ. ເຕຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ປນ ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກເຖສິ.

ໂສ ກິເຣໂກ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຠຕິໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຠຕິກມ຺ມໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ວິຫາຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕສ຺ສ ຠຕິກສ຺ສ ອຊ຺ຊຸໂປສຖທິວສຠາໂວ ເກນຈິ ກຖິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ກຖິໂຕ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິສ຺ສ ສາຍມາສໍ ປຈຖາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ປຕ຺ໂຖທນໍ ປຈິໍສຸ. ໂສ ທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ‘‘ຉາໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ສຫສາ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ‘ຠຕ຺ຕໍ ເທຖ, ສູປໍ ເທຖ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເທຖາ’ຕິ ມຫາໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ, ອຊ຺ຊ ເຕ ສພ຺ເພ ນິສ຺ສທ຺ທາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ມຍ຺ຫເມວ ເອກສ຺ສາຫາຣໍ ວຑ຺ຒຍິໍສຸ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອວເສສາ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ນ ຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ? ‘‘ນ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ສາຍມາສໍ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ເພວ ອຸໂປສຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ຕມໂສ ຖນປາຍິໂນປິ ທາຣເກ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາລາເປຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ມຫາເສຏ຺ຐິ ອຸໂປສຖິເກ ກາເຣຕິ. ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີເປ ຊາລນ຺ເຕ ຂຸທ຺ທກມຫລ຺ລກທາຣກາ ສຍນຄຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ອຸໂປສຖທິວສຠາວໍ ກເຖຕຸໍ ສຕິໍ ນ ກຣິມ຺ຫາ. ຕສ຺ມາ ຕເວວ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ກໍ, ນໍ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູຕິ. ສເຈ ອິທານິ ອຸໂປສຖິເກນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຫມ຺ປິ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ເສຏ຺ຐິ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ນໍ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອິທານິ ປນ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ.

ຕສ຺ສ ສກລທິວສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຉາຕສ຺ສ ສຣີເຣ ວາຕາ ກຸປ຺ປິໍສຸ. ໂສ ໂຍຕ຺ເຕນ ອຸຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາຫິ ຘາຣິຍມານາຫິ ຈຕຸມຘຸຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ວາຕາ ເມ ກຸປ຺ປິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຂາທາຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ ຂາທຖ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຜາສຸກໍ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ຂາທາຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກລໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ອຸປຑ຺ຒກມ຺ມມ຺ປິ ເມ ວິກລໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິ. ‘‘ມາ ເອວໍ ກຣິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ອນິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ມິລາຕມາລາ ວິຍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມມຕ຺ຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ເສຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘມາມໂກ, ຘມ຺ມມາມໂກ, ສງ຺ຆມາມໂກ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທເນສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ມຍາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈສຕາ ຕາປສາ ອຸຏ຺ຐາຍ ເທວຕາຍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ວເທສິ, ພຸທ຺ໂຘຕິ ວເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທາມິ, ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຊານາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຆໂສປິ ໂຂ ເອໂສ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ‘‘ເທວເຕ ອເນເກສຸ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສສຸ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ສທ຺ທໍ ຕຍາ ສຸຓາປິຕມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ອນ຺ເຕວາສິໂນ ອາຈຣິຍໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເຕນ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ອມ຺ຫາກໍ ພຫູປກາຣາ, ສ຺ເວ ເຕສໍ ນິເວສເນ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມ, ອຘິວາເສຖ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເຕ ອຘິວາສຍິໍສຸ. ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິໂນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ໂນ ອຍ຺ຍານໍ ອາຄມນທິວໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອທໍສຸ. ເຕ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ມຫາເສຏ຺ຐິໂນ ‘‘ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອມ຺ຫາກໍ ຄຫິຕາວ ປຏິຎ຺ຎາ, ອິທານິ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂລເກ ກິຣ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອວາຣິຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖ, ມຍມ຺ປິ ຄມນປຣິວຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ປຣິວຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ມຍໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາມ, ຕຸມ຺ເຫ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປຸເຣຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພປິ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວຈນສມນນ຺ຕຣໍເຍວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ເອຫິຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ.

ເຕປິ ໂຂ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຎ຺ຈຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຕ຺ຕຈ຺ຉາທນສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ທານູປກຣຓານິ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ກຖາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອທ຺ຘມາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ທານໍ ທທມານາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ປຏິຎ຺ຎໍ ທທນ຺ເຕນ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ ຄຫປຕໂຍ ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ປຫິຕສາສເນນ ອາຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ໂຆສິຕາຣາມໍ, ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ກຸກ຺ກຸຏາຣາມໍ, ປາວາຣິກເສຏ຺ຐິ ປາວາຣິກາຣາມນ຺ຕິ ຕໂຍ ມຫາວິຫາເຣ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ເຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ວາເຣນ ວາເຣນ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເທວສິກໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສຕິ. ຍສ຺ສ ວິຫາເຣ ວຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສວ ຆຣທ຺ວາເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ເຕສໍ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ເສຏ຺ຐີນໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ສຸມໂນ ນາມ ມາລາກາໂຣ ອໂຫສິ. ໂສ ເຕ ເສຏ຺ຐິໂນ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣໂກ, ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຠເຊຕຸກາໂມມ຺ຫິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຠເຓ ສ຺ເວ ໂຠເຊຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມີ’’ຕິ ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣໍ ປຏິຍາເທສິ.

ຕທາ ຣາຊາ ສາມາວຕິຍາ ເທວສິກໍ ປຸປ຺ຜມູເລ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ເທຕິ. ຕສ຺ສາ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ນາມ ທາສີ ສຸມນມາລາກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໍ ປຸປ຺ຜານິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ນໍ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ອາຄຕໍ ມາລາກາໂຣ ອາຫ – ‘‘ມຍາ ສຕ຺ຖາ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ເຜຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊສ຺ສາມິ, ຕິຏ຺ຐ ຕາວ, ຕ຺ວໍ ປຣິເວສນາຍ ສຫາຍິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອວເສສານິ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອຘິວາເສສິ. ສຸມໂນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນກຣຓຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາປິ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຫາປເຓ ອຕ຺ຕໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ອຏ຺ຐຫິປິ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ. ອຖ ນໍ ສາມາວຕີ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອມ຺ມ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ຎາ ທ຺ວິຄຸຓໍ ປຸປ຺ຜມູລໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອຫໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຫາປເຓ ອຕ຺ຕໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ກສ຺ມາ ນ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐທາສິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຍາ ຄຫິຕກຫາປເຓ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕຍາ ປິວິຕໍ ອມຕໍ ອມ຺ເຫປິ ປາເຍຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ນ຺ຫາເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສຬສຫິ ຄນ຺ໂຘທກຆເຏຫິ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມຏ຺ຐສາຏເກ ທາເປສິ. ສາ ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ເອກໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ພີຊນິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຣພີຊນິໍ ອາທາຍ ປຎ຺ຈ ມາຕຸຄາມສຕານິ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາສໍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມເນວ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາ ສພ຺ພາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ຕາ ສພ຺ພາປິ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ອຊ຺ຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕ຺ວໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໍ ມາ ກຣິ, ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຈ ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕີ ອປຣຠາເຄ ຕິປິຏກຘຣາ ຊາຕາ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວິການໍ ອຸປາສິການໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຍທິທໍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ຕາປິ ໂຂ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕໍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ມ, ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມາມ຺ຫາ, ຕໍ ໂນ ທສ຺ເສຫິ, ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ຕໍ ປູເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ເຍ, ຣາຊກຸລໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ໂນ ມາ ນາເສຫິ, ທສ຺ເສເຫວ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຄພ຺ຠານໍ ຠິຕ຺ຕີສຸ ຍຕ຺ຕເກນ ໂອໂລເກຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີນິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເສຏ຺ຐີນໍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກຖ ເຈວ, ຫຕ຺ເຖ ຈ ປສາເຣຕ຺ວາ ວນ຺ທຖ, ປູເຊຖ ຈາ’’ຕິ. ຕາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວນ຺ທິໍສຸ ເຈວ ປູເຊສຸຎ຺ຈ.

ອເຖກທິວສໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາທຕລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມມານາ ຕາສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ເຠສຸ ຉິທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຕາຫິ ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຖຣິ ອາຆາຕພທ຺ຘຠາວໍ ອຊານນ຺ຕີຫິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ນຄຣໍ ອາຄໂຕ, ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທາມ ເຈວ ປູເຊມ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາຄໂຕ ນາມ ອິມໍ ນຄຣໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອິທານິສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ອິມາປິ ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ, ອິມາສມ຺ປິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕິມິສ຺ສິການໍ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຖິ, ກຕິປາເຫເນວ ເຕ ຊີວິຕໍ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ນ ຕາ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ສທ຺ທຫິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສທ຺ທຫິ ເອວ. ອຖ ນໍ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ອສທ຺ທຫນ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ເມ ນ ສທ຺ທຫສິ, ຕາສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຈາເຣຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ເຠສຸ ຉິທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອາໂຣຈິເຕ ຕາສໍ ອກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ, ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ຉິທ຺ທານິ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຄພ຺ເຠສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ຉິທ຺ທກວາຕປານານິ ກາເຣສິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຉິທ຺ທກວາຕປານານິ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຕາສໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ເສວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນາຄຣານໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສຫິ ອກ຺ໂກເສຕ຺ວາ ປຣິຠາເສຕ຺ວາ ປລາເປຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຈໂຣສິ, ພາໂລສິ, ມູຬ຺ໂຫສິ, ໂອຏ຺ໂຐສິ, ໂຄໂຓສິ, ຄທ຺ຣໂຠສິ, ເນຣຍິໂກສິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸຄຕິ, ທຸຄ຺ຄຕິເຍວ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ນາຄຣາ ອມ຺ເຫ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ, ອານນ຺ໂທຕິ’’? ‘‘ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສສຸ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕສຸ ປຸນ ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມ, ອານນ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ຕໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖາປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕສຸ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ຕໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຘິກຣຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ມິໍ ວູປສນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກ ປນ ເຕ, ອານນ຺ທ, ອກ຺ໂກສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທາສກມ຺ມກເຣ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ອກ຺ໂກສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕິຓ຺ຓຫຕ຺ຖິສທິໂສ, ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕິຓ຺ຓຫຕ຺ຖິໂນ ຫິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄເຕ ສເຣ ສຫິຕຸໍ ຠາໂຣ, ຕເຖວ ພຫູຫິ ທຸສ຺ສີເລຫິ ກຖິຕກຖານໍ ສຫນໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ນາຄວຄ຺ເຄ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ອຫໍ ນາໂຄວ ສງ຺ຄາເມ, ຈາປໂຕ ປຕິຕໍ ສຣໍ;

ອຕິວາກ຺ຍໍ ຕິຕິກ຺ຂິສ຺ສໍ, ທຸສ຺ສີໂລ ຫິ ພຫຸຊ຺ຊໂນ.

‘‘ທນ຺ຕໍ ນຍນ຺ຕິ ສມິຕິໍ, ທນ຺ຕໍ ຣາຊາຠິຣູຫຕິ;

ທນ຺ໂຕ ເສຏ຺ໂຐ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂຍຕິວາກ຺ຍໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ.

‘‘ວຣມສ຺ສຕຣາ ທນ຺ຕາ, ອາຊານີຍາ ຈ ສິນ຺ຘວາ;

ກຸຎ຺ຊຣາ ຈ ມຫານາຄາ, ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕ ຕໂຕ ວຣ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໒໐-໓໒໒);

ຘມ຺ມກຖາ ສມ຺ປຕ຺ຕມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສິ. ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອານນ຺ທ, ເອເຕ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕເມວ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຘິກຣຓໍ ສຕ຺ຕາຫໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປລາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາ ເອຕສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຠູຕາ, ເອຕາສມ຺ປິ ພ຺ຍສນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ສຸຣາປານຏ຺ຐາເນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຈູຬປິຕຸ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ ກິຣ ກຸກ຺ກຸເຏຫິ, ອຏ຺ຐ ມຕກຸກ຺ກຸເຏ, ອຏ຺ຐ ສຊີວກຸກ຺ກຸເຏ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ໂສປານມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ອາຄຕຠາວໍ ນິເວເທຕ຺ວາ ‘ປວິສຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອປວິສິຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຏ຺ຐ ສຊີວກຸກ຺ກຸເຏ ປຫິຓຕຸ, ‘ປຈ຺ຉາ ອິຕເຣ’’’ຕິ. ຈູຬາປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຈ ‘‘ມມ ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ລຎ຺ຊໍ ອທາສິ. ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ນິເວທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ປວິສຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ອາປານຠູມິໍ ນ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕຣາ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ປຫິຓິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ມມ ຈູຬປິຕຸ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ເນ ອຏ຺ຐ ສຊີວກຸກ຺ກຸເຏ ອາເນຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ປຸໂຣຫິເຕນ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ປຫິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕ ໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂກ ນຸ ໂຂ ປເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນິກ຺ກມ຺ມິກາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເປເສຫິ, ຕາ ປຈິຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາສໍ ທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກິຣ ຫຕ຺ເຖ ອທຕ຺ວາ ສຍເມວ ມາເຣຕ຺ວາ ປຈນ຺ຕູ’’ຕິ ເປເສສິ. ຈູຬຸປຏ຺ຐາໂກ ‘‘ສາຘຸ ເທວາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ຕາຫິ ‘‘ມຍໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ນ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອິທານິ ຕາສໍ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ກຣຓໍ ວາ ອກຣຓໍ ວາ ຊານິສ຺ສສິ, ‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຈິຕ຺ວາ ເປເສນ຺ຕູ’ຕິ ວເທຫິ ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ອິຕໂຣ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ກຸກ຺ກຸເຏ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ມຕກຸກ຺ກຸເຏ ຕາສໍ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມ ກິຣ ກຸກ຺ກຸເຏ ປຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ, ‘‘ສາມິ, ອາຫຣ, ອິທໍ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ, ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຈິຕ຺ວາ ເປເສຖາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິໍສູ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ‘‘ປສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ນ ຕາ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ຕາສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ສທ຺ທຫສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ອໂຫສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຕທາ ປນ ຣາຊາ ‘‘ສາມາວຕິຍາ ວາສຸລທຕ຺ຕາຍ ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ຈາ’’ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ເອຕາສໍ ປາສາທຕເລ ວາເຣນ ວາເຣນ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ສ຺ເວ ວາ ປຣສຸເວ ວາ ສາມາວຕິຍາ ປາສາທຕລໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຈູຬປິຕຸ ສາສນໍ ປຫິຓິ – ‘‘ອຄເທນ ກິຣ ທາຐາ ໂຘວິຕ຺ວາ ເອກໍ ສປ຺ປໍ ເປເສຕູ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເປເສສິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນຏ຺ຐານໍ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕວີຓໍ ອາທາຍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສາ ໂປກ຺ຂເຣ ເອກໍ ຉິທ຺ທໍ ອຕ຺ຖິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ເຕນ ຉິທ຺ເທນ ສປ຺ປໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຉິທ຺ທໍ ມາລາຄຸເຬນ ຖເກສິ. ສປ຺ໂປ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ອນ຺ໂຕວີຓາຍເມວ ອໂຫສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຣຎ຺ໂຎ ຄມນທິວເສ ‘‘ອຊ຺ຊ ກຕຣິສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ປາສາທໍ ຄມິສ຺ສສິ ເທວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສາມາວຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ, ມຫາຣາຊ, ອມນາໂປ ສຸປິໂນ ທິຏ຺ໂຐ. ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ຄຈ຺ຉາເມວາ’’ຕິ. ສາ ຍາວ ຕຕິຍໍ ວາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ເທວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຍມານາປິ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ‘‘ນ ຊານາມິ, ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ສາມາວຕິມິສ຺ສິກາຫິ ທິນ຺ນານິ ວຕ຺ຖປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາຠຣຓານິ ຘາເຣຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຓໍ ອຸສ຺ສີສເກ ຐເປຕ຺ວາ ສຍເນ ນິປຊ຺ຊິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕີ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ວີຓາຉິທ຺ທໂຕ ປຸປ຺ຜຄຸຬໍ ອປເນສິ. ສປ຺ໂປ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ນິຣາຫາໂຣ ເຕນ ຉິທ຺ເທນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິປຊ຺ຊິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຘີ ຘີ, ເທວ, ສປ຺ໂປ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊານຎ຺ຈ ຕາ ຈ ອກ຺ໂກສນ຺ຕີ, ‘‘ອຍໍ ອນ຺ຘພາລຣາຊາ ອລກ຺ຂິໂກ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ນ ສຸຓາຕິ, ອິມາປິ ນິສ຺ສິຣີກາ ທຸພ຺ພິນີຕາ, ກິໍ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ ອິມສ຺ມິໍ ມເຕເຍວ ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສຖ, ຊີວນ຺ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ຊີວຖ, ‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ປາປສຸປິໂນ ທິຏ຺ໂຐ, ສາມາວຕິຍາ ປາສາທໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວາເຣນ຺ຕິຍາປິ ເມ ວຈນໍ ນ ສຸຓສິ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ອິມາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອໂຫ ປາປາ, ອຫໍ ອິມາສໍ ປາປຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາປິ ອິມິສ຺ສາ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທຫິໍ, ປຐມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ເຠສຸ ຉິທ຺ທານິ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ປຸນ ມຍາ ເປສິເຕ ກຸກ຺ກຸເຏ ປຏິປຫິຓິໍສຸ, ອຊ຺ຊ ສຍເນ ສປ຺ປໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ໂກເຘນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ.

ສາມາວຕີປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ – ‘‘ອມ຺ມາ, ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ນຣິນ຺ເທ ຈ ເທວິຍາ ຈ ອຕ຺ຕນິ ຈ ສມເມວ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຖ, ມາ ກສ຺ສຈິ ໂກປໍ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຫສ຺ສຖາມໍ ສິງ຺ຄຘນຸໍ ອາທາຍ ຊິຍໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ວິສປີຕໍ ສຣໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ສາມາວຕິໍ ຘຸເຣ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ຕາ ປຏິປາຏິຍາ ຐປາເປຕ຺ວາ ສາມາວຕິຍາ ອຸເຣ ສຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ເມຕ຺ຕານຸຠາເວນ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄາຠິມຸໂຂວ ຫຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຫທຍໍ ປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ສິລມ຺ປິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາກາເສ ປຏິຫນນກຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ຈ ປເນສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມມ ຫທຍາຠິມຸໂຂ ຊາໂຕ, ອຍຎ຺ຫິ ນາມ ນິສ຺ສຕ຺ໂຕ ນິຊ຺ຊີໂວ ສໂຣປິ ເອຕິສ຺ສາ ຄຸຓໍ ຊານາຕິ, ອຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕປິ ນ ຊານາມີ’’ຕິ, ໂສ ຘນຸໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສາມາວຕິຍາ ປາທມູເລ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສມ຺ມຸຍ຺ຫາມິ ປມຸຍ຺ຫາມິ, ສພ຺ພາ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ເມ ທິສາ;

ສາມາວຕິ ມໍ ຕາຍສ຺ສຸ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ສຣຓໍ ຠວາ’’ຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ຍມຫໍ, ມຫາຣາຊ, ສຣຓໍ ຄຕາ, ຕເມວ ຕ຺ວມ຺ປິ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ວາ ສາມາວຕີ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວິກາ –

‘‘ມາ ມໍ ຕ຺ວໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉ, ຍມຫໍ ສຣຓໍ ຄຕາ;

ເອສ ພຸທ຺ໂຘ ມຫາຣາຊ, ເອສ ພຸທ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉ ຕໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ສຣຓໍ ຠວາ’’ຕິ. –

ອາຫ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານາຫໍ ອຕິເຣກຕຣໍ ຠາຍາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ເອສ ຠິຍ຺ໂຍ ປມຸຍ຺ຫາມິ, ສພ຺ພາ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ເມ ທິສາ;

ສາມາວຕິ ມໍ ຕາຍສ຺ສຸ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ສຣຓໍ ຠວາ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ສາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ວຣຎ຺ຈ ເຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ວໂຣ ຄຫິໂຕ ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສາມາວຕິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ວຣໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ຫິຣຎ຺ຎາທີຫິ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອິມໍ ປນ ເມ ວຣໍ ເທຫິ, ຕຖາ ກໂຣຫິ, ຍຖາ ສຕ຺ຖາ ນິພທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິຘາຄຈ຺ຉຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘໍ ອິຘາຄຈ຺ຉຖ, ສາມາວຕິມິສ຺ສິກາ ‘ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິພທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາຊໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ນິພທ຺ຘໍ ຣາຊກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕາປິ ເທວິໂຍ ນິພທ຺ຘໍ ເຖຣໍ ສປຣິວາຣໍ ໂຠເຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຕາ ເອກທິວສໍ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປສີທິຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈຫິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສເຕຫິ ຘມ຺ມປູຊໍ ອກໍສຸ. ເອເກໂກ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ປຎ຺ຈ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ສຕານິ ອຄ຺ຆຕິ.

ຕາ ເອກວຕ຺ຖາ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຸຫິໍ ໂວ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂນ ທິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ສພ຺ເພ ຄຫິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຄຫິຕາ’’ຕິ. ຣາຊາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາຫິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄານໍ ທິນ຺ນຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາຫິ ທິນ຺ນຠາວຎ຺ຈ ເຖເຣນ ຄຫິຕຠາວຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິພຫູນິ ວຕ຺ຖານິ, ເອຕ຺ຕເກຫິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປໂຫນການິ ວຕ຺ຖານິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເສສານິ ຊິຓ຺ຓຈີວຣິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊິຓ຺ຓຈີວຣານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຊິຓ຺ຓຕຣຈີວຣິການໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊິຓ຺ຓຕຣຈີວຣານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຣາຓປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠູມຕ຺ຖຣຓານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຣາຓຠູມຕ຺ຖຣຓານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາທປຸຎ຺ຉນານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຣາຓປາທປຸຎ຺ຉນານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິໍ ລິມ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕການິ ກຕ຺ວາປິ ອຍ຺ຍານໍ ທິນ຺ນານິ ນ ນສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ ອປຣານິປິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖສຕານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ຐປາເປສິ. ເຖໂຣ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກາເນວ ວຕ຺ຖານິ ປຎ຺ຈສຕຠາເຄນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນານິ ປຎ຺ຈສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ລຠິ, ສຫສ຺ສຄ຺ຆນການິ ສຫສ຺ສຠາເຄນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນານິ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ລຠິ, ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນການິ ສຕສຫສ຺ສຠາເຄນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນານິ ສຕສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ລຠິ. ເອກໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ທສາຕິອາທິນາ ນເຍນ ລທ຺ຘານໍ ປນ ຄຓນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາຄເຕ ກິຣ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເຖໂຣ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພວິຫາເຣສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກາເນວ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ອທາສິ.

ຕທາ ມາຄຓ຺ຑິຍາປິ ‘‘ຍມຫໍ ກໂຣມິ. ຕໍ ຕຖາ ອຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາວ ໂຫຕິ, ອິທານິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຣຎ຺ເຎ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈູຬປິຕຸ ສາສນໍ ປຫິຓິ – ‘‘ສາມາວຕິຍາ ປາສາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ຈ ເຕລໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ຈ ວິວຣາເປຕ຺ວາ, ທຸສ຺ສານິ ເຕລຈາຏີສຸ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ຖມ຺ເຠ ເວເຐຕ຺ວາ ຕາ ສພ຺ພາປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ພຫິ ຍນ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ທຓ຺ຑທີປິກາຫິ ເຄເຫ ອຄ຺ຄິໍ ທທມາໂນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ໂສ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ເຕລຈາຏີສຸ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ຖມ຺ເຠ ເວເຐຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖ ນໍ ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ຈູຬປິຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ‘‘ອມ຺ມາ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອິເມ ຖມ຺ເຠ ເຕລປິໂລຕິກາຫິ ເວຐາເປຕິ, ຣາຊເຄເຫ ນາມ ສຸຍຸຕ຺ຕໍ ທຸຍຸຕ຺ຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ, ມາ ເມ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຖ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຕາ ອາຄຕາ ຄພ຺ເຠ ປເວເສຕ຺ວາ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ພຫິ ຍນ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ໂຕ ໂອຕຣິ. ສາມາວຕີ ຕາສໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ວິຈຣນ຺ຕີນໍ ເອວເມວ ອຄ຺ຄິນາ ຌາຍມານານໍ ອຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ພຸທ຺ຘຎາເຓນປິ ນ ສຸກໂຣ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ຕາ ເຄເຫ ຌາຍນ຺ເຕ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕິໂຍ ກາຈິ ທຸຕິຍຜລໍ, ກາຈິ ຕຕິຍຜລໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານຄຕສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ທຑ຺ຒໍ, ປຎ຺ຈ ຈ ອິຕ຺ຖິສຕານິ ກາລກຕານິ ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂານິ. ຕາສໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິການໍ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’ຕິ? ສນ຺ເຕຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສິກາໂຍ ໂສຕາປນ຺ນາ, ສນ຺ຕິ ສກທາຄາມິໂຍ, ສນ຺ຕິ ອນາຄາມິໂຍ, ສພ຺ພາ ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສິກາໂຍ ອນິປ຺ຜລາ ກາລກຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ໂລໂກ, ຠພ຺ພຣູໂປວ ທິສ຺ສຕິ;

ອຸປຘີພນ຺ຘໂນ ພາໂລ, ຕມສາ ປຣິວາຣິໂຕ;

ສສ຺ສໂຕຣິວ ຂາຍຕິ, ປສ຺ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໗໐);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ນາມ ວຏ຺ເຏ ວິຈຣນ຺ຕາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປມາທິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຏ຺ເຏ ວິຈຣນ຺ຕາ ສຸຂມ຺ປິ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຣາຊາ ‘‘ສາມາວຕິຍາ ເຄຫໍ ກິຣ ຌາຍຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອທຑ຺ເຒ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ເຄຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂທມນສ຺ໂສ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສາມາວຕິຍາ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ, ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ກາຣິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຕາເສຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ ນ ກເຖສ຺ສຕິ, ສຓິກໍ ອຸປາເຍນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອຫໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ອາສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິໂຕວ ໂຫມິ, ສາມາວຕີ ເມ ນິຈ຺ຈໍ ໂອຕາຣເມວ ຄເວສຕິ, ອິທານິ ປນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຸຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຂນ ຈ ວສິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເຕ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ, ເທວ, ອິທໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມຍິ ສິເນເຫນ ເກນຈິ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາປິ ສມີເປ ຐິຕາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ນາຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ມຍາ ກຕໍ, ເທວ, ອຫໍ ຈູຬປິຕຣໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ກາເຣສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ມຍິ ສິເນໂຫ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ວຣໍ ເຕ ທມ຺ມິ, ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິຄຓໍ ປກ຺ໂກສາເປຫີ’’ຕິ. ສາ ຎາຕການໍ ສາສນໍ ປຫິຓິ – ‘‘ຣາຊາ ເມ ປສນ຺ໂນ ວຣໍ ເທຕິ, ສີຆໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ອາຄຕາຄຕານໍ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກາເຣສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຎ຺ຎາຕກາປິ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ຎາຕກາ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕ ສພ຺ເພ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນາຠິປ຺ປມາເຓ ອາວາເຏ ຂຓາເປຕ຺ວາ ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປໍສູຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປລາເລ ວິກິຣາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທາເປສິ. ຈມ຺ມສ຺ສ ທຑ຺ຒກາເລ ອຍນງ຺ຄເລນ ກສາເປຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຫີຣາຫີຣໍ ກາເຣສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ສຣີຣໂຕປິ ຕິຂິເຓນ ສຕ຺ເຖນ ຆນຆນຏ຺ຐາເນສຸ ມໍສໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ເຕລກປາລໍ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປູເວ ວິຍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຕເມວ ຂາທາເປສິ.

ຘມ຺ມສຠາຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ວຕ, ອາວຸໂສ, ເອວຣູປາຍ ສທ຺ຘາຍ ປສນ຺ນາຍ ອຸປາສິກາຍ ເອວຣູປໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ເອຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ປນ ຍຸຕ຺ຕເມວ ເອຕາຫິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕາຫິ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ, ຕໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຣາຊເຄເຫ ນິພທ຺ຘໍ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອໂກ ນທີຕີເຣ ເອກໍ ຕິຓຄຫນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ຄເຕສຸ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາທາຍ ນທິຍໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕຸໍ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທິວສຠາຄໍ ອຸທເກ ກີຬິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສີຕປີຬິຕາ ອຄ຺ຄິໍ ວິສິພ຺ເພຕຸກາມາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄິກຣຓຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ຕິຓຄຫນໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕິຓຣາສີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ຕິເຓສຸ ຌາຍິຕ຺ວາ ປຕນ຺ເຕສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ນຏ຺ຐາມ຺ຫາ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຌາຍຕິ, ຣາຊາ ຎຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ນາເສສ຺ສຕິ, ສຸທຑ຺ຒໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ທາຣຸຣາສິໍ ກຣິໍສຸ. ມຫາທາຣຸຣາສິ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ອາລິມ຺ເປຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ຌາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕາ ປຐມໍ ອສຎ຺ເຈຕນິກາ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຸນາ ນ ພຊ຺ຌິໍສຸ, ອິທານິ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ເຈຕນາຍ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌິໍສຸ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປນ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ສກຏສຫສ຺ເສຫິ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕາປິ ອຸສ຺ມາກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍຖາສຸຂໍ ອຄມາສິ. ຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເຄເຫ ຌາຍມາເນ ຌາຍິໍສຸ. ອິທໍ ເອຕາສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເກນ ກມ຺ເມນ ຂຸຊ຺ຊາ ຊາຕາ, ເກນ ກມ຺ເມນ ມຫາປຎ຺ຎາ, ເກນ ກມ຺ເມນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ອຘິຄຕາ, ເກນ ກມ຺ເມນ ປເຣສໍ ເປສນກາຣິຕາ ຊາຕາ’’ຕິ? ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ຣຎ຺ໂຎ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ກຣຓກາເລ ສ຺ເວວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ໂຖກໍ ຂຸຊ຺ຊຘາຕຸໂກ ອໂຫສິ. ອເຖກາ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ອິຕ຺ຖີ ກມ຺ພລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ຂຸຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຈຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຂຸຊ຺ຊາ ຊາຕາ. ເຕ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປຐມທິວເສ ຣາຊເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປາຍາສສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ທາເປສິ. ອຸຓ຺ຫປາຍາສສ຺ສ ປູເຣ ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕ ຕຖາ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການິ ອຏ຺ຐ ທນ຺ຕວລຍານິ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອິຘ ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສຸ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເອເຕຫິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ເອຕານິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕານິ, ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໍ ອຄມໍສຸ. ອຊ຺ຊຕນາປິ ຕານິ ວລຍານິ ອໂຣຄາເນວ. ສາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິທານິ ຕິປິຏກຘຣາ ມຫາປຎ຺ຎາ ຊາຕາ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ກຕອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕາ. ອິທມສ຺ສາ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ.

ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ປນ ເອກາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍ ອາທາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕີ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສາ ວິສ຺ສາສິກາ ເອກາ ຂີຓາສວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອຄມາສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຫິ ຂີຓາສວາປິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລານິ ທຏ຺ຐຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຂເຓ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ກາຈິ ເປສນກາຣິກາ ນຕ຺ຖິ, ສາ ‘‘ວນ຺ທາມິ, ອຍ຺ເຍ, ເອຕໍ ຕາວ ເມ ປສາຘນເປຬກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣີ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈສ຺ສາ ອິມໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນ ທສ຺ສາມິ, ມຍິ ອາຆາຕໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ທສ຺ສາມິ, ປຣສ຺ສ ເປສນກາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ນິຣຍສນ຺ຕາປໂຕ ໂຂ ປນ ປຣສ຺ສ ເປສນຠາໂວວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ‘‘ສາ ອນຸທຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອທາສິ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ປເຣສໍ ເປສນກາຣິກາ ຊາຕາ’’ຕິ.

ອຖ ປຸເນກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຄເຫ ອຄ຺ຄິນາ ຌາຍິໍສຸ, ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ຎາຕກາ ອຸປຣິ ປລາລຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ອຍນງ຺ຄເລຫິ ຠິນ຺ນາ, ມາຄຓ຺ຑິຍາ ປກ຺ກຸຖິຕເຕເລ ປກ຺ກາ, ເກ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ຊີວນ຺ຕິ ນາມ, ເກ ມຕາ ນາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ປມຕ຺ຕາ, ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນ຺ຕາປິ ມຕາເຍວ ນາມ. ເຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ, ເຕ ມຕາປິ ຊີວນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຊີວນ຺ຕີປິ ມຕາເຍວ ນາມ, ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມຕາປິ ຊີວນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໑. ‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ, ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທໍ;

ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ນ ມີຍນ຺ຕິ, ເຍ ປມຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຕາ.

໒໒. ‘‘ເອວໍ ວິເສສໂຕ ຎຕ຺ວາ, ອປ຺ປມາທມ຺ຫິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອປ຺ປມາເທ ປໂມທນ຺ຕິ, ອຣິຍານໍ ໂຄຈເຣ ຣຕາ.

໒໓. ‘‘ເຕ ຌາຍິໂນ ສາຕຕິກາ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມາ;

ຜຸສນ຺ຕິ ຘີຣາ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມາໂທຕິ ປທໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສກລມ຺ປິ ຫິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກຖິຍມານໍ ອປ຺ປມາທປທເມວ ໂອຕຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ຍທິທໍ ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພເຕ ອປ຺ປມາທມູລກາ ອປ຺ປມາທສໂມສຣຓາ, ອປ຺ປມາໂທ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໔໐).

ໂສ ປເນສ ອຕ຺ຖໂຕ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ ນາມ. ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ເຈຕໍ ນາມໍ. ອມຕປທນ຺ຕິ ອມຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຊາຕຕ຺ຕາ ນຸ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອມຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອິມິນາຕິ ປທໍ, ອມຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຕສ຺ສ ປທໍ ອມຕປທໍ, ອມຕສ຺ສ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປມາໂທຕິ ປມຊ຺ຊນຠາໂວ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຕິຍາ ໂວສຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ມຈ຺ຈຸໂນຕິ ມຣຓສ຺ສ. ປທນ຺ຕິ ອຸປາໂຍ ມຄ຺ໂຄ. ປມຕ຺ໂຕ ຫິ ຊາຕິໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ຊາໂຕ ຊີຍຕິ ເຈວ ມີຍຕິ ຈາຕິ ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທໍ ນາມ ໂຫຕິ, ມຣຓໍ ອຸເປຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ນ ມີຍນ຺ຕີຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ນ ມຣນ຺ຕິ. ອຊຣາ ອມຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ອຊໂຣ ອມໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ປມຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ວຏ຺ຏໍ ນາມ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕສ຺ມາ ປມຕ຺ຕາ ຊາຕິອາທີຫິ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຊີວນ຺ຕາປິ ມຕາເຍວ ນາມ. ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ປນ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ມຄ຺ຄຜລານິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕຕິຍອຕ຺ຕຠາເວສຸ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຊີວນ຺ຕາປິ ມຕາປິ ນ ມີຍນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ເຍ ປມຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຕາຕິ ເຍ ປນ ສຕ຺ຕາ ປມຕ຺ຕາ, ເຕ ປມາທມຣເຓນ ມຕຕ຺ຕາ, ຍຖາ ຫິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉເທນ ມຕາ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘສທິສາ ອປຄຕວິຎ຺ຎາຓາ, ຕເຖວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ມຕານໍ ວິຍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ຕາວ ‘‘ທານໍ ທສ຺ສາມ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ‘‘ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທີນິ ປູເຣສ຺ສາມ, ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍິສ຺ສາມ, ຠາວນໍ ວຑ຺ເຒສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ມເຕນ ເຕ ກິໍ ນານາກຣຓາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຍ ປມຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຕາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວິເສສໂຕ ຎຕ຺ວາຕິ ປມຕ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ວິເສສໂຕວ ຊານິຕ຺ວາ. ເກ ປເນຕໍ ວິເສສໍ ຊານນ຺ຕີຕິ? ອປ຺ປມາທມ຺ຫິ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ເຍ ປຓ຺ຑິຕາ ເມຘາວິໂນ ສປ຺ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມາເທ ຐຕ຺ວາ ອປ຺ປມາທໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ວິເສສກາຣຓໍ ຊານນ຺ຕິ. ອປ຺ປມາເທ ປໂມທນ຺ຕີຕິ ເຕ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມາເທ ປໂມທນ຺ຕິ, ປຫໍສິຕມຸຂາ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຣິຍານໍ ໂຄຈເຣ ຣຕາຕິ ເຕ ເອວໍ ອປ຺ປມາເທ ປໂມທນ຺ຕາ ຕໍ ອປ຺ປມາທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍານໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ໂຄຈຣສງ຺ຂາເຕ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ຈ ຣຕາ ນິຣຕາ, ອຠິຣຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕ ຌາຍິໂນຕິ ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາເຕນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຈາຕິ ທຸວິເຘນປິ ຌາເນນ ຌາຍິໂນ. ສາຕຕິກາຕິ ອຠິນິກ຺ຂມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ສຕຕໍ ປວຕ຺ຕກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍາ. ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມາຕິ ຍໍ ຕໍ ປຸຣິສຖາເມນ ປຸຣິສວີຣິເຍນ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ວີຣິຍສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວຣູເປນ ວີຣິເຍນ ອນ຺ຕຣາ ອໂນສກ຺ກິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ເຕນ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກເມນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຜຸສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຜຸສນາ ຎາຓຜຸສນາ ຈ, ວິປາກຜຸສນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຎາຓຜຸສນາ ນາມ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ວິປາກຜຸສນາ ນາມ. ເຕສຸ ອິຘ ວິປາກຜຸສນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຣິຍຜເລນ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ຘີຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ຕາຍ ວິປາກຜຸສນາຍ ຜຸສນ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕິ. ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຄາ ມຫາຊນໍ ວຏ຺ເຏ ໂອສີທາເປນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເຂມໍ ນິພ຺ຠຍໍ ສພ຺ເພຫິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫິ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ. ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ກຸມ຺ຠໂຆສກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ອຸຏ຺ຐານວໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠໂຆສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ອຫິວາຕໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມກ຺ຂິກາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຄາວາ ປຐມໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ມຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ທາສກມ຺ມກໂຣ, ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ເຄຫສາມິກາ, ຕສ຺ມາ ໂສ ໂຣໂຄ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຊາຍຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິ. ເຕ ໂຣເຄນ ຜຸຏ຺ຐາ ປຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ເຓຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕາວ ຊີວິຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ຈຕ຺ຕາລີສ ຘນໂກຏິໂຍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ, ຕາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຸທມາໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຄຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕຸວສນຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ.

ອຖ ນໍ ທຫຣກາເລ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣູຬ຺ຫເກສມສ຺ສຸກາເລ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານິ. ໂສ ມາຕາປິຕູຫິ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາວເສນ ຘນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘນສ຺ສ ອໂຣຄຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມໍ ນ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ສຈາຫໍ ຘນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວລຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ‘ເອເກນ ທຸຄ຺ຄເຕນ ນິຘິ ອຸທ຺ຘໂຏ’ຕິ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິເຫເຐຍ຺ຍຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອເຖກໍ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠຕເກນ ອຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຕກວີຖິໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ຠຕກາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ເຕ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ປໂພຘນໂຈທນກມ຺ມໍ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫສິ, ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘ຕາຕາ, ອຸຏ຺ຐຫຖ, ສກຏານິ ສນ຺ນຍ຺ຫຖ, ໂຄເຓ ໂຍເຊຖ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສານໍ ຕິຓຕ຺ຖາຍ ຄມນເວລາ; ອມ຺ມາ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອຸຏ຺ຐຫຖ, ຍາຄຸໍ ປຈຖ, ຠຕ຺ຕໍ ປຈຖາ’ຕິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ວສນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ຆຣໍ ອທໍສຸ. ໂສ ເທວສິກໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກາສິ.

ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສທ຺ທມສ຺ໂສສິ. ໂສ ປນ ສພ຺ພຣວຎ຺ຎູ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມຫາຘນສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ ເອກາ ປຣິຈາຣິກາ ‘‘ຣາຊາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ນ ກເຖສ຺ສຕິ, ອິທໍ ມຍາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ເອຕໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ປຫິຓິ. ໂສ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເອໂກ ຠຕການໍ ຠຕິກາຣໂກ ກປຓມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕຕິຍທິວເສປິ ຕໍ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ອາຫ. ສາປິ ປຣິຈາຣິກາ ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເປເສຕ຺ວາ, ‘‘ກປຓມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊາ ‘ກປຓມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ສທ຺ທຫຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ‘ມຫາຘນສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສສ ສທ຺ໂທ’ຕິ ວທຕິ, ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ກາຣເຓນ, ຍຖາສຠາວໂຕ ເອຕໍ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ຣາຊານໍ ອາຫ, ‘‘ເທວ, ອຫໍ ສຫສ຺ສໍ ລຠມານາ ຘີຕຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕໍ ຘນໍ ຣາຊກຸລໍ ປເວເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ສຫສ຺ສໍ ທາເປສິ.

ສາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ເອກໍ ມລິນຘາຕຸກໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ ວິຍ ຠຕກວີຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ມຍໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ, ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ອິຘ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອມ຺ມ, ພຫູນິ ຆຣມານຸສການິ, ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສິຕຸໍ, ເອຕໍ ກຸມ຺ຠໂຆສກສ຺ສ ເຄຫໍ ຕຸຈ຺ຉໍ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ມຍໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນກາ, ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ອິຘ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ, ‘‘ສາມິ, ອຊ຺ເຊກທິວສມຕ຺ຕໍ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ສາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎຄມນເວລາຍ, ‘‘ສາມິ, ຕວ ນິວາປໍ ທຕ຺ວາ ຍາຫິ, ອາຫາຣໍ ເຕ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອລໍ, ອມ຺ມ, ອຫເມວ ປຈິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ເນ ຄຫິຕມຕ຺ຕເກເຍວ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ຠາຊນານິ ເຈວ ປຣິສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊກຸເລ ປຈນນິຍາເມນ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂອທນໍ, ສາຘຸຣສານິ ຈ ທ຺ເວ ຕີຓິ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ປຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປນ຺ນໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ກິລນ຺ຕມ຺ຫ, ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ອິເຘວ ໂຫມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ ສາຍມ຺ປິ ປຸນທິວເສປິ ມຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ຕສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ກຕິປາຫໍ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວສມານາ ຕິຂິເຓນ ສຕ຺ເຖນ ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈວາຓໍ ເຫຏ຺ຐາອຏນິຍໍ ຕຫໍ ຕຫໍ ຉິນ຺ທິ. ມຎ຺ໂຈ ຕສ຺ມິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ເຫຏ຺ຐາ ໂອລມ຺ພິ. ໂສ ‘‘ກສ຺ມາ ອຍໍ ມຎ຺ໂຈ ເອວໍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ທຫຣທາຣເກ ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ເອຕ຺ເຖວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ອິທໍ ເມ ທຸກ຺ຂໍ ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕໍ. ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ຕາຕ, ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ສາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕນ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຂີຍິຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເອກໍ ທ຺ເວ ຣຊ຺ຊຸເກ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສ ຉິນ຺ທິ. ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ສພ຺ພໍ ວາຓໍ ຠູມິຍໍ ປຕິ, ສີສໍ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ອິທານິ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ນິປຊ຺ຊນມຎ຺ຈສ຺ສປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອສາມິໂກ ວິຍ ກໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣມິ, ປຏິວິສ຺ສກທາຣເກ ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ໂຫຕຸ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ຠາຕິກສ຺ສ ນິປຊ຺ຊໂນກາສໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ເອກປສ຺ເສ ສຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘາຄຈ຺ຉ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣປິ ນໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຠຄິນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນິປຊ຺ຊາ’’ຕິ ວເທສິ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສຎ຺ເຎວ ສນ຺ຖວໍ ອກາສິ, ກຸມາຣິກາ ປໂຣທິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ອິທໍ ນາມ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອມ຺ມ, ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕຍາປິ ເອກໍ ຠຕ຺ຕາຣໍ ອິມິນາເປກໍ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໍ ຊາມາຕຣໍ ອກາສິ. ເຕ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ.

ສາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ຠຕກວີຖິຍໍ ຉຓໍ ກໂຣນ຺ຕຸ. ຍສ຺ສ ປນ ຆເຣ ຉໂຓ ນ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ທຓ຺ໂຑຕິ ໂຆສນໍ ກາເຣຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອຖ ນໍ ສສ຺ສຸ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຠຕກວີຖິຍໍ ຣາຊາຓາຍ ຉໂຓ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຊາໂຕ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ອຫໍ ຠຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ຕາ ນາມ ອິຓມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ. ອິຓໂຕ ນາມ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຄຈ຺ຉ, ກຸໂຕຈິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ກຫາປເຓ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຂີຍນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ກຫາປຓໍ ອາຫຣິ. ສາ ຕໍ ກຫາປຓໍ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຫາປເຓນ ຉຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຕເຖວ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ປຸນ ຣາຊາ ຕເຖວ ‘‘ຉຓໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ອກໂຣນ຺ຕານໍ ເອຕ຺ຕໂກ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ປຸນປິ ໂສ ຕາຍ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຍ ກຫາປເຓ ອາຫຣິ. ສາ ເຕປິ ກຫາປເຓ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສຕ຺ວາ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຕເຖວ ສາສນໍ ປຫິຓິ – ‘‘ອິທານິ ປຸຣິເສ ເປເສຕ຺ວາ ອິມໍ ປກ຺ໂກສາເປຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ເປເສສິ. ປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກຸມ຺ຠໂຆສໂກ ນາມ ກຕໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ໂຠ ຣາຊາ, ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຠີໂຕ ‘‘ນ ມໍ ຣາຊາ ຊານາຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິໍສຸ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອເຣ, ທຸພ຺ພິນີຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ມມ ຊາມາຕຣໍ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຄເຫຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ມາ ຠາຍິ, ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ຕວ ຫຕ຺ຖາທິຄາຫການໍ ຫຕ຺ເຖເຍວ ຉິນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໍ ປຕ຺ວາ ເວສໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອິຕຣມ຺ປິ ປຣິກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອານຍິໍສຸເຍວ.

ອຖ ນໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸມ຺ຠໂຆສໂກ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ມຫາຘນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທສີ’’ຕິ? ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ເທວ, ຘນໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ມາ ເອວໍ ກຣິ, ກິໍ ອມ຺ເຫ ວຎ຺ເຈສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ວຎ຺ເຈມິ, ເທວ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຘນ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ເຕ ກຫາປເຓ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມ ກສ຺ສ ກຫາປຓາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ພາໂລມ຺ຫິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕາ ທ຺ເວປິ ປຏິມຓ຺ຑິຕປສາຘນາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣມູເລ ຐິຕາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕິທໍ ກມ຺ມໍ, ອິມາຫິ ຣຎ຺ຎາ ປໂຍຊິຕາຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ວເທຫິ, ໂຠ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນິສ຺ສໂຍ ເມ ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ມາທິໂສ ນິສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ, ເທວ, ສເຈ ເມ ເທໂວ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫມິ, ໂຠ, ກິຕ຺ຕກໍ ເຕ ຘນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິໂຍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກຏານິ ເທວາ’’ຕິ? ຣາຊາ ອເນກສຕານິ ສກຏານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ປຫິຓິຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຣາສິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫວາສິໂນ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສຈິ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາຣໍ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຕໍ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປສ຺ສຖິມໍ ປຸຣິສໍ, ເອວຣູໂປ ຘິຕິມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິວິຠໂວ ໂຫນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປິລາວິຕາກາຣໍ ວາ ອສ຺ມິມານມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ກໂຣຕິ, ກປໂຓ ວິຍ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຠຕກວີຖິຍໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ມຍາ ອິມິນາ ນາມ ອຸປາເຍນ ຎາໂຕ. ຊານິຕ຺ວາ ຈ ປນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຘນຠາວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ຘີຕາ ຈສ຺ສ ມຍາ ທິນ຺ນາ. ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ຈ ເອວຣູໂປ ຘິຕິມາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ຊີວນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິກໍ ຘມ຺ມິກຊີວິກໍ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ໂຈຣິກາທິກມ຺ມໍ ປນ ອິຘໂລເກ ເຈວ ປີເຬຕິ ຫິໍເສຕິ, ປຣໂລເກ ຈ, ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຘນປາຣິຊຸຎ຺ຎກາເລ ກສິໍ ວາ ຠຕິໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຊີວິກເມວ ຘມ຺ມິກຊີວິກໍ ນາມ. ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາຍວາຈາຫິ ປຣິສຸທ຺ຘກມ຺ມສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ກາຍາທີຫິ ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຘມ຺ມຊີວິກໍ ຊີວນ຺ຕສ຺ສ ສຕິອວິປ຺ປວາເສ ຐິຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຑ຺ຒຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔. ‘‘ອຸຏ຺ຐານວໂຕ ສຕີມໂຕ,

ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສ ນິສມ຺ມກາຣິໂນ;

ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຘມ຺ມຊີວິໂນ,

ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຍໂສຠິວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐານວໂຕຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍວນ຺ຕສ຺ສ. ສຕິມໂຕຕິ ສຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິທ຺ໂທເສຫິ ນິຣປຣາເຘຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ນິສມ຺ມກາຣິໂນຕິ ເອວຎ຺ເຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ, ອິມສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ເອວໍ ກເຕ ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວາ ເອວໍ ນິທານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຣຄຕິກິຈ຺ຉນໍ ວິຍ ສພ຺ພກມ຺ມານິ ນິສາເມຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ສຎ຺ຎຕສ຺ສາຕິ ກາຍາທີຫິ ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ນິຈ຺ຉິທ຺ທສ຺ສ. ຘມ຺ມຊີວິໂນຕິ ອຄາຣິກສ຺ສ ຕຸລາກູຏາທີນິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ, ອນຄາຣິກສ຺ສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມາທີນິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ. ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຕິໂນ. ຍໂສຠິວຑ຺ຒຕີຕິ ອິສ຺ສຣິຍໂຠຄສມ຺ປນ຺ນສງ຺ຂາໂຕ ເຈວ ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓຠຓນສງ຺ຂາໂຕ ຈ ຍໂສ ອຠິວຑ຺ຒຕີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ກຸມ຺ຠໂຆສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ກຸມ຺ຠໂຆສກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຸຏ຺ຐາເນນປ຺ປມາເທນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ຘນເສຏ຺ຐິກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ມາຕາປິຕູຫິ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ອຕິວິຍ ຣກ຺ຂິຍມານາ ໂຍພ຺ພນມທມຕ຺ຕຕາຍ ປຸຣິສໂລລາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສເນວ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ເມ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຠີຕາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ສກ຺ກາ ວສິຕຸໍ. ສເຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ອິມໍ ໂທສໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ອຊານນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ອຄມໍສຸ. ເຕສໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຄພ຺ຠປຣິປາກໍ ອາຄມ຺ມ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ, ‘‘ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຣິປາກໍ ຄໂຕ, ຎາຕິພນ຺ຘຸວິຣຫິເຕ ຐາເນ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ຂາວຫໍ, ກຸລເຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຈາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ທິວເສ ອຕິກ຺ກາເມສິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສມຫນ຺ຕຕາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ເອກນ຺ຕຫິຕາວ, ອຍໍ ຄຈ຺ຉຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ເຄຫປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ຄຕຠາວໍ ອນນ຺ຕຣເຄຫວາສີນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ໂສປິ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ສາ ກຸລຆຣໍ ຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ເມ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ຕສ຺ສ ຈ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອປໂຣປິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສປິ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຐມຊາຕສ຺ສ ມຫາປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ຈູຬປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕ ທ຺ເວປິ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ມຫາປນ຺ຖກທາຣໂກ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ‘‘ຈູຬປິຕາ ມຫາປິຕາຕິ, ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ເຕ ສຸຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎ ທາຣກາ ‘ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’ຕິປິ, ‘ມຫາປິຕາ ຈູຬປິຕາ’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ອມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖິ. ຣາຊຄຫນຄເຣ ປນ ໂວ ຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຍ຺ຍໂກ, ຕຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ພຫູ ຎາຕກາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຖ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຄມນກາຣຓໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ສາມິກໍ ອາຫ – ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ມໍ ອຕິວິຍ ກິລເມນ຺ຕິ, ກິໍ ໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ທິສ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຫິ, ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມຸຂາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເຕ ປນ ນຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລເມວ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ທາຣເກ ອາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ທາຣກມາຕາ ທ຺ເວ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ເຕ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ສໍສາເຣ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ນ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ຘີຕາ ຠູຕປຸພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາປຣາຘິກາ, ນ ສກ຺ກາ ເຕຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຈກ຺ຂຸປເຖ ຐາຕຸໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕຸ, ທາຣເກ ປນ ອິຘ ເປເສນ຺ຕູ’’ຕິ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ທູຕໍ ປາເຫສຸໍ.

ເຕຫິ ເປສິຕໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຣເກ ອາຄຕທູຕານຎ຺ເຎວ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ທາຣກາ ອຍ຺ຍກກຸເລ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຕິທຫໂຣ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ປນ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ອຍ຺ຍກໍ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ມໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕ, ສກລສ຺ສ ໂລກສ຺ສປິ ເມ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂຕ ຕວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຠທ຺ທິກາ. ສເຈ ສກ຺ໂກສິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຄຫປຕິ, ທາຣໂກ ເຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເມ ນຕ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປິຓ຺ຑປາຕຈາຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ສຸຂໍ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ! ຕໂຕ ອຍ຺ຍກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ສເຈ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິ ກິຣ ສາສເນ ຈ ສຸປ຺ປສນ຺ໂນ, ‘‘ກຕຣຘີຕາຍ ໂວ ເອເຕ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ຈ ‘‘ປລາຕຘີຕາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ລຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸເຂເນວ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານິ. ເຖໂຣ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ທນ຺ໂຘ ອໂຫສິ.

‘‘ປທ຺ມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ,

ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ,