໓. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຸຏ຺ຐາເນນປ຺ປມາເທນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ຘນເສຏ຺ຐິກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ມາຕາປິຕູຫິ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ອຕິວິຍ ຣກ຺ຂິຍມານາ ໂຍພ຺ພນມທມຕ຺ຕຕາຍ ປຸຣິສໂລລາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສເນວ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ເມ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຠີຕາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ສກ຺ກາ ວສິຕຸໍ. ສເຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ອິມໍ ໂທສໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ອຊານນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ອຄມໍສຸ. ເຕສໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຄພ຺ຠປຣິປາກໍ ອາຄມ຺ມ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ, ‘‘ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຣິປາກໍ ຄໂຕ, ຎາຕິພນ຺ຘຸວິຣຫິເຕ ຐາເນ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ຂາວຫໍ, ກຸລເຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຈາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ທິວເສ ອຕິກ຺ກາເມສິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສມຫນ຺ຕຕາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ເອກນ຺ຕຫິຕາວ, ອຍໍ ຄຈ຺ຉຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ເຄຫປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ຄຕຠາວໍ ອນນ຺ຕຣເຄຫວາສີນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ໂສປິ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ສາ ກຸລຆຣໍ ຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ເມ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ຕສ຺ສ ຈ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອປໂຣປິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສປິ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຐມຊາຕສ຺ສ ມຫາປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ຈູຬປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕ ທ຺ເວປິ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ມຫາປນ຺ຖກທາຣໂກ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ‘‘ຈູຬປິຕາ ມຫາປິຕາຕິ, ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ເຕ ສຸຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎ ທາຣກາ ‘ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’ຕິປິ, ‘ມຫາປິຕາ ຈູຬປິຕາ’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ອມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖິ. ຣາຊຄຫນຄເຣ ປນ ໂວ ຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຍ຺ຍໂກ, ຕຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ພຫູ ຎາຕກາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຖ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຄມນກາຣຓໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ສາມິກໍ ອາຫ – ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ມໍ ອຕິວິຍ ກິລເມນ຺ຕິ, ກິໍ ໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ທິສ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຫິ, ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມຸຂາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເຕ ປນ ນຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລເມວ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ທາຣເກ ອາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ທາຣກມາຕາ ທ຺ເວ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ເຕ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ສໍສາເຣ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ນ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ຘີຕາ ຠູຕປຸພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາປຣາຘິກາ, ນ ສກ຺ກາ ເຕຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຈກ຺ຂຸປເຖ ຐາຕຸໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕຸ, ທາຣເກ ປນ ອິຘ ເປເສນ຺ຕູ’’ຕິ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ທູຕໍ ປາເຫສຸໍ.

ເຕຫິ ເປສິຕໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຣເກ ອາຄຕທູຕານຎ຺ເຎວ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ທາຣກາ ອຍ຺ຍກກຸເລ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຕິທຫໂຣ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ປນ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ອຍ຺ຍກໍ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ມໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕ, ສກລສ຺ສ ໂລກສ຺ສປິ ເມ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂຕ ຕວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຠທ຺ທິກາ. ສເຈ ສກ຺ໂກສິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຄຫປຕິ, ທາຣໂກ ເຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເມ ນຕ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປິຓ຺ຑປາຕຈາຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ສຸຂໍ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ! ຕໂຕ ອຍ຺ຍກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ສເຈ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິ ກິຣ ສາສເນ ຈ ສຸປ຺ປສນ຺ໂນ, ‘‘ກຕຣຘີຕາຍ ໂວ ເອເຕ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ຈ ‘‘ປລາຕຘີຕາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ລຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸເຂເນວ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານິ. ເຖໂຣ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ທນ຺ໂຘ ອໂຫສິ.

‘‘ປທ຺ມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ,

ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ,

ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓; ອ. ນິ. ໕.໑໙໕) –

ອິມໍ ເອກໍ ຄາຖໍ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ທນ຺ຘຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫຓກາເລ ປຣິຫາສເກຬິໍ ອກາສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນ ປຣິຫາເສນ ລຊ຺ຊິໂຕ ເນວ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ສຊ຺ຌາຍມກາສິ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ອຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ທນ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ຄຫິຕຄຫິຕໍ ປທໍ ອຸປຣູປຣິປທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ອິມເມວ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ອຖ ນໍ ມຫາປນ຺ຖໂກ, ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ, ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກໍ ຄາຖມ຺ປິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ປນ ກຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສ຺ສສິ, ນິກ຺ຂມ ອິໂຕ’’ຕິ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ສິເນເຫນ ຄິຫິຠາວໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ມຫາປນ຺ຖໂກ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ອໂຫສິ. ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ພຫຸໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອມ຺ພວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາປນ຺ຖກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ກິຕ຺ຕກາ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານີ’’ຕິ. ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ອມ຺ຫາກໍ ນິເວສເນ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາສກ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ທນ຺ໂຘ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເຖໂຣ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຖໂຣ ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມໍ ພາຫິຣໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາຕິກສ຺ສ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ສາສເນນ, ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ໂສ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ວິພ຺ຠມິຕຸໍ ປາຍາສິ.

ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຄມນມຄ຺ເຄ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຸຫິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຈູຬປນ຺ຖກ, ອິມາຍ ເວລາຍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠາຕາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຑ຺ຒຕິ, ເຕນາຫໍ ວິພ຺ຠມິຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ມມ ສນ຺ຕກາ, ຠາຕຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໂຕ ກສ຺ມາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ນາຄຎ຺ຉິ, ເອຫິ, ກິໍ ເຕ ຄິຫິຠາເວນ, ມມ ສນ຺ຕິເກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ຈກ຺ກງ຺ກິຕຕເລນ ປາຓິນາ ຕໍ ສິຣສິ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ນິສີທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ປິໂລຕິກໍ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປິໂລຕິກໍ ທຕ຺ວາ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຊີວກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກປິ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ປິໂລຕິກໍ ‘‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກິລິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣິມປກຕິໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ເອວໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ຊາຕໍ, ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑເມວ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ‘ຣຊໍ ຣຊ’ນ຺ຕິ ມາ ສຎ຺ຎໍ ກຣິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປນ ເຕ ຣາຄຣຊາທໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຫຣາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍມານຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ,

ຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ,

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂທໂສ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ,

ໂທສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ,

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂມໂຫ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ,

ໂມຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ,

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໒໐໙);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິເຍວສ຺ສ ຕີຓິ ປິຏການິ ອາຄມິໍສຸ.

ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນລາຏໂຕ ເສເທ ມຸຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ສາຏເກນ ນລາຏນ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຉິ, ສາຏໂກ ກິລິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອິມໍ ສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວຣູໂປ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ສາຏໂກ ປກຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ, ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິ. ເຕ ກາຣເຓນສ຺ສ ຣໂຊຫຣຓເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ.

ຊີວໂກປິ ໂຂ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ທສພລສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນນຸ, ຊີວກ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ມຫາປນ຺ຖໂກ ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຊີວກາ’’ຕິ ອາຫ. ຊີວໂກ ‘‘ເຕນ ຫິ ຠເຓ ຄຈ຺ຉ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຊານາຫີ’’ຕິ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຕິໂກ ‘ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ຠຓຕິ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວມສ຺ສ ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ສກລໍ ອມ຺ພວນໍ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຎວ ປູເຣສິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ຣຊນກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອສທິສໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ມາເປສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ວິຫາເຣ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍ, ສກລໍ ອມ຺ພວນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ຊີວກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣປິ ໂຂ ຕຕ຺ເຖວ –

‘‘ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມຕ຺ຕານໍ, ນິມ຺ມິນິຕ຺ວານ ປນ຺ຖໂກ;

ນິສີທມ຺ພວເນ ຣມ຺ເມ, ຍາວ ກາລປ຺ປເວທນາ’’ຕິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອາຫ – ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ສຕ຺ຖາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ນາມ ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ມຸຂສຫສ຺ສໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສພ຺ເພປິ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຈູຬປນ຺ຖກາເຍວ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍ ‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’ຕິ ປຐມໍ ວທຕິ, ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫ, ອວເສສາ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ຕາວເທວ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ເຖໂຣປິ ເຕນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຊີວກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຊີວກ, ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອຍໍ ເຕ ອນຸໂມທນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຊີວໂກ ຕຖາ ອກາສິ. ເຖໂຣ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຕຣຸຓສີໂຫ ວິຍ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ສງ຺ໂຂເຠຕ຺ວາ ອນຸໂມທນມກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ເຕ ທສ຺ສິເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘວາສິຕໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ. ອຖ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓກຖໍ ອາຣຠິໍສຸ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກໍ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ‘ທນ຺ໂຘ ອຍ’ນ຺ຕິ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຣາຊຕາຍ ເອກສ຺ມິໍເຍວສ຺ສ ອນ຺ຕຣຠຕ຺ເຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ຕີຓິ ປິຏການິ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິເຍວ ອາຄຕານິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ພລໍ ນາມ ມຫນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ອິມໍ ກຖາປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘເສຍ຺ຍາຍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕໍ ວິຍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສໍ ສຸຄຕມຫາຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓສີຫວິຊມ຺ຠິຕວິລາເສນ ອນນ຺ຕາຍ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑລມາຬມຊ຺ເຌ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຓ຺ຓວກຸຈ຺ຉິໍ ໂຂຠຍມາໂນ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກ ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ອາສນມຊ຺ເຌ ນິສີທິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປນ ອາຄຕມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ມຸທຸເກນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ປຣິສາ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ເອກສ຺ສປິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ໂທ ວາ ຂິປິຕສທ຺ໂທ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິ ອິເມ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ສຄາຣວາ, ພຸທ຺ຘເຕເຊນ ຕຊ຺ຊິຕາ. ມຍິ ອາຍຸກປ຺ປມ຺ປິ ອກເຖຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ປຐມໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ. ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນວຕ຺ຕໍ ນາມ ມຍາວ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອຫເມວ ປຐມໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຘຸເຣນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອິທາເນວ ທນ຺ໂຘ, ປຸພ຺ເພປິ ທນ຺ໂຘເຍວ. ນ ເກວລຎ຺ຈສ຺ສາຫໍ ອິທາເນວ ອວສ຺ສໂຍ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ອວສ຺ສໂຍ ອໂຫສິເມວ. ປຸພ຺ເພ ປນາຫໍ ອິມໍ ໂລກິຍກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ສາມິກໍ ອກາສິໍ, ອິທານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸຏຸມ຺ພສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂສຕຸກາເມຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

‘‘ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິນຄຣວາສີ ເອໂກ ມາຓໂວ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຓວກສຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຕິວິຍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ອໂຫສິ, ປາທປຣິກມ຺ມາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ທນ຺ຘຕາຍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອຍໍ ມມ ພຫູປກາໂຣ, ສິກ຺ຂາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ເອກຄາຖມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ‘‘ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິໂຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣໂກ, ປຓ຺ຑິຕຠາວມສ຺ສ ປຈ຺ຈາສີສາມິ, ນ ນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ອວສ຺ສໍ ມຍາ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ, ເອກມສ຺ສ ມນ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຆຏ຺ເຏສິ ຆຏ຺ເຏສິ, ກິໍ ກາຣຓາ ຆຏ຺ເຏສິ? ອຫມ຺ປິ ຕໍ ຊານາມິ ຊານາມີ’’ຕິ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ, ‘‘ປຎ຺ຎາຍຕິ ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທນ຺ເຘນ ນາມ ວາຍາມໍ ກຕ຺ວາ ປຄຸຓໍ ກຕໍ ສິປ຺ປໍ ນ ປລາຍຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສສິ, ອປລາຍນຕ຺ຖາຍ ປນສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ພາຣາຓສິຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ມຫາສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກາສິ.

ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ໂກຈິ ໂທໂສ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈ຺ຈນກໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວຊ຺ຊໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປເຣສໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນາຄຣານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ‘‘ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນມນຸສ຺ສານໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ນາມ ນານປ຺ປກາຣໂກ ໂຫຕິ, ‘ສຈາຫໍ ອຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣມິ, ປາເປນ ອຘມ຺ມິເກນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ຑພລິອາທີຫິ ຫຕມ຺ຫາ’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ‘ສເຈ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣມິ, ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕຸ ໂນ ຣາຊາ’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ມມ ຄຸຓໍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ເຄຫານໍ ຠິຕ຺ຕິອນຸສາເຣເນວ ວິຈຣຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸມງ຺ຄໂຈຣາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຄຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຸມງ຺ຄໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ເອກອຸມງ຺ເຄເນວ ທ຺ເວ ເຄຫານິ ປວິສນຕ຺ຖາຍ. ຣາຊາ ເຕ ທິສ຺ວາ ເຄຫຈ຺ຉາຍາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕສໍ ອຸມງ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑກໍ ໂອໂລກິຕກາເລ ມາຓໂວ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ‘‘ຆຏ຺ເຏສິ ຆຏ຺ເຏສິ, ກິໍ ກາຣຓາ ຆຏ຺ເຏສິ? ອຫມ຺ປິ ຕໍ ຊານາມິ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາ ກິຣມ຺ຫາ ຎາຕາ, ອິທານິ ໂນ ນາເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖານິປິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຠີຕາ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ປລາຍິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕ ປລາຍນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ມນ຺ຕສຊ຺ຌາຍນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເຄຫຎ຺ເຎວ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ນາຄຣານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ປາວິສິ. ໂສ ວິຠາຕາຍ ປນ ຣຕ຺ຕິຍາ ປາໂຕເວກໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠເຓ, ອສຸກວີຖິຍໍ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອຸມງ຺ໂຄ ຠິນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ຕກ຺ກສິລໂຕ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຕມາຓໂວ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມາຓວໍ ອາເນສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຕກ຺ກສິລໂຕ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຕມາຓໂວ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຕໍ ສິປ຺ປໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ສມານາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ຣາຊາປິ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ອາຈຣິຍຠາໂຄ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ອທາສິ.

ຕທາ ເສນາປຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກປ຺ປກໍ ອາຫ – ‘‘ກທາ ຣຎ຺ໂຎ ມສ຺ສຸໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສ຺ເວ ວາ ປຣສຸເວ ວາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກິຈ຺ຈໍ ເມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ມສ຺ສຸກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຂຸຣໍ ອຕິວິຍ ປຫໍສິຕ຺ວາ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທ, ຕ຺ວໍ ເສນາປຕິ ຠວິສ຺ສສິ, ອຫໍ ຣາຊາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມສ຺ສຸກມ຺ມກຣຓທິວເສ ຄນ຺ໂຘທເກນ ມສ຺ສຸໍ ເຕເມຕ຺ວາ ຂຸຣໍ ປຫໍສິຕ຺ວາ ນລາຏນ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຂຸໂຣ ໂຖກໍ ກຸຓ຺ຐຘາໂຣ, ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸນ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ຂຸຣໍ ປຫໍສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ມນ຺ຕໍ ສຣິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຆຏ຺ເຏສິ ຆຏ຺ເຏສິ, ກິໍ ກາຣຓາ ຆຏ຺ເຏສິ? ອຫມ຺ປິ ຕໍ ຊານາມິ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ນ຺ຫາປິຕສ຺ສ ນລາຏໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ໂສ ‘‘ຊານາຕິ ມມ ກາຣຓໍ ຣາຊາ’’ຕິ ຠີໂຕ ຂຸຣໍ ຠູມິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາໂນ ນາມ ເຉກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐ, ນ຺ຫາປິຕ, ‘ນ ມໍ ຣາຊາ ຊານາຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສີ’’ຕິ. ‘‘ອຠຍໍ ເມ ເທຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ມາ ຠາຍິ, ກເຖຫີ’’ຕິ. ເສນາປຕິ ເມ, ເທວ, ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ມສ຺ສຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທ, ອຫໍ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ເສນາປຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫາຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍໍ ເມ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເສນາປຕິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ເສນາປຕິ, ກິໍ ນາມ ຕຍາ ມມ ສນ຺ຕິກາ ນ ລທ຺ຘໍ, ອິທານິ ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ມມ ຣຏ຺ຐາ ນິກ຺ຂມາຫີ’’ຕິ ຕໍ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ‘‘ໂສ ຕທາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖາ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພປິ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ທນ຺ໂຘເຍວ ອໂຫສິ, ຕທາປິສ຺ສາຫໍ ອວສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ໂລກິຍກຸຏຸມ຺ເພ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເອກທິວສໍ ‘‘ອໂຫ ສຕ຺ຖາ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຊາໂຕ’’ຕິ ກຖາຍ ສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ຈູຬເສຏ຺ຐິຊາຕເກ ອຕີຕວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ –

‘‘ອປ຺ປເກນາປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໔) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວາຫໍ ອິມສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ອວສ຺ສໂຍ ອໂຫສິເມວ. ປຸພ຺ເພ ປນາຫໍ ອິມໍ ໂລກິຍກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ສາມິກໍ ອກາສິໍ, ອິທານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ. ຕທາ ຫິ ຈູຬນ຺ເຕວາສິໂກ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອໂຫສິ, ຈູຬເສຏ຺ຐິ ປນ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂກວິໂທ ອຫເມວາ’’ຕິ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ.

ປຸເນກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ຈຕຸປ຺ປທໍ ຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ວີຣິຍໍ ອໂນສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອິທານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ສາມິໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາສເນ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ສາມິໂກ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕. ‘‘ອຸຏ຺ຐາເນນປ຺ປມາເທນ, ສໍຍເມນ ທເມນ ຈ;

ທີປໍ ກຍິຣາຖ ເມຘາວີ, ຍໍ ໂອໂຆ ນາຠິກີຣຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທີປໍ ກຍິຣາຖາຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາເຕນ ອຸຏ຺ຐາເນນ, ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາສາກາຣສງ຺ຂາເຕນ ອປ຺ປມາເທນ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສງ຺ຂາເຕນ ສໍຍເມນ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ຈາຕິ ອິເມຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເມຘາວີ ອິມສ຺ມິໍ ອຕິວິຍ ທຸລ຺ລຠປຕິຏ຺ຐຕາຍ ອຕິຄມ຺ຠີເຣ ສໍສາຣສາຄເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ທີປໍ ກຍິຣາຖ ກເຣຍ຺ຍ, ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີທິສໍ? ຍໍ ໂອໂຆ ນາຠິກີຣຕີຕິ ຍໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ກິເລໂສໂຆ ອຠິກິຣິຕຸໍ ວິທ຺ຘໍເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ໂອເຆນ ອຠິກິຣິຕຸນ຺ຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ເທສນາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.