໒. ກຸມ຺ຠໂຆສກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ອຸຏ຺ຐານວໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠໂຆສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ອຫິວາຕໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມກ຺ຂິກາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຄາວາ ປຐມໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ມຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ທາສກມ຺ມກໂຣ, ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ເຄຫສາມິກາ, ຕສ຺ມາ ໂສ ໂຣໂຄ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຊາຍຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິ. ເຕ ໂຣເຄນ ຜຸຏ຺ຐາ ປຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ເຓຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕາວ ຊີວິຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ຈຕ຺ຕາລີສ ຘນໂກຏິໂຍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ, ຕາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຸທມາໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຄຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕຸວສນຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ.

ອຖ ນໍ ທຫຣກາເລ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣູຬ຺ຫເກສມສ຺ສຸກາເລ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານິ. ໂສ ມາຕາປິຕູຫິ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາວເສນ ຘນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘນສ຺ສ ອໂຣຄຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມໍ ນ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ສຈາຫໍ ຘນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວລຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ‘ເອເກນ ທຸຄ຺ຄເຕນ ນິຘິ ອຸທ຺ຘໂຏ’ຕິ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິເຫເຐຍ຺ຍຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອເຖກໍ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠຕເກນ ອຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຕກວີຖິໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ຠຕກາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ເຕ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ປໂພຘນໂຈທນກມ຺ມໍ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫສິ, ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘ຕາຕາ, ອຸຏ຺ຐຫຖ, ສກຏານິ ສນ຺ນຍ຺ຫຖ, ໂຄເຓ ໂຍເຊຖ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສານໍ ຕິຓຕ຺ຖາຍ ຄມນເວລາ; ອມ຺ມາ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອຸຏ຺ຐຫຖ, ຍາຄຸໍ ປຈຖ, ຠຕ຺ຕໍ ປຈຖາ’ຕິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ວສນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ຆຣໍ ອທໍສຸ. ໂສ ເທວສິກໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກາສິ.

ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສທ຺ທມສ຺ໂສສິ. ໂສ ປນ ສພ຺ພຣວຎ຺ຎູ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມຫາຘນສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ ເອກາ ປຣິຈາຣິກາ ‘‘ຣາຊາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ນ ກເຖສ຺ສຕິ, ອິທໍ ມຍາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ເອຕໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ປຫິຓິ. ໂສ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເອໂກ ຠຕການໍ ຠຕິກາຣໂກ ກປຓມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕຕິຍທິວເສປິ ຕໍ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ອາຫ. ສາປິ ປຣິຈາຣິກາ ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເປເສຕ຺ວາ, ‘‘ກປຓມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊາ ‘ກປຓມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ສທ຺ທຫຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ‘ມຫາຘນສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສສ ສທ຺ໂທ’ຕິ ວທຕິ, ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ກາຣເຓນ, ຍຖາສຠາວໂຕ ເອຕໍ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ຣາຊານໍ ອາຫ, ‘‘ເທວ, ອຫໍ ສຫສ຺ສໍ ລຠມານາ ຘີຕຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕໍ ຘນໍ ຣາຊກຸລໍ ປເວເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ສຫສ຺ສໍ ທາເປສິ.

ສາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ເອກໍ ມລິນຘາຕຸກໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ ວິຍ ຠຕກວີຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ມຍໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ, ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ອິຘ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອມ຺ມ, ພຫູນິ ຆຣມານຸສການິ, ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສິຕຸໍ, ເອຕໍ ກຸມ຺ຠໂຆສກສ຺ສ ເຄຫໍ ຕຸຈ຺ຉໍ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ມຍໍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນກາ, ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ອິຘ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ, ‘‘ສາມິ, ອຊ຺ເຊກທິວສມຕ຺ຕໍ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ສາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎຄມນເວລາຍ, ‘‘ສາມິ, ຕວ ນິວາປໍ ທຕ຺ວາ ຍາຫິ, ອາຫາຣໍ ເຕ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອລໍ, ອມ຺ມ, ອຫເມວ ປຈິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ເນ ຄຫິຕມຕ຺ຕເກເຍວ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ຠາຊນານິ ເຈວ ປຣິສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊກຸເລ ປຈນນິຍາເມນ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂອທນໍ, ສາຘຸຣສານິ ຈ ທ຺ເວ ຕີຓິ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ປຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປນ຺ນໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ກິລນ຺ຕມ຺ຫ, ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ອິເຘວ ໂຫມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ ສາຍມ຺ປິ ປຸນທິວເສປິ ມຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ຕສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ກຕິປາຫໍ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວສມານາ ຕິຂິເຓນ ສຕ຺ເຖນ ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈວາຓໍ ເຫຏ຺ຐາອຏນິຍໍ ຕຫໍ ຕຫໍ ຉິນ຺ທິ. ມຎ຺ໂຈ ຕສ຺ມິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ເຫຏ຺ຐາ ໂອລມ຺ພິ. ໂສ ‘‘ກສ຺ມາ ອຍໍ ມຎ຺ໂຈ ເອວໍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ທຫຣທາຣເກ ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ເອຕ຺ເຖວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ອິທໍ ເມ ທຸກ຺ຂໍ ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕໍ. ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ຕາຕ, ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ສາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕນ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຂີຍິຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເອກໍ ທ຺ເວ ຣຊ຺ຊຸເກ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສ ຉິນ຺ທິ. ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ສພ຺ພໍ ວາຓໍ ຠູມິຍໍ ປຕິ, ສີສໍ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ອິທານິ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ນິປຊ຺ຊນມຎ຺ຈສ຺ສປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອສາມິໂກ ວິຍ ກໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣມິ, ປຏິວິສ຺ສກທາຣເກ ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ໂຫຕຸ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ຠາຕິກສ຺ສ ນິປຊ຺ຊໂນກາສໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ເອກປສ຺ເສ ສຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘາຄຈ຺ຉ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣປິ ນໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຠຄິນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນິປຊ຺ຊາ’’ຕິ ວເທສິ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສຎ຺ເຎວ ສນ຺ຖວໍ ອກາສິ, ກຸມາຣິກາ ປໂຣທິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ອິທໍ ນາມ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອມ຺ມ, ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕຍາປິ ເອກໍ ຠຕ຺ຕາຣໍ ອິມິນາເປກໍ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໍ ຊາມາຕຣໍ ອກາສິ. ເຕ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ.

ສາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ຠຕກວີຖິຍໍ ຉຓໍ ກໂຣນ຺ຕຸ. ຍສ຺ສ ປນ ຆເຣ ຉໂຓ ນ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ທຓ຺ໂຑຕິ ໂຆສນໍ ກາເຣຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອຖ ນໍ ສສ຺ສຸ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຠຕກວີຖິຍໍ ຣາຊາຓາຍ ຉໂຓ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຊາໂຕ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ອຫໍ ຠຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ຕາ ນາມ ອິຓມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ. ອິຓໂຕ ນາມ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຄຈ຺ຉ, ກຸໂຕຈິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ກຫາປເຓ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຂີຍນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ກຫາປຓໍ ອາຫຣິ. ສາ ຕໍ ກຫາປຓໍ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຫາປເຓນ ຉຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຕເຖວ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ປຸນ ຣາຊາ ຕເຖວ ‘‘ຉຓໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ອກໂຣນ຺ຕານໍ ເອຕ຺ຕໂກ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ປຸນປິ ໂສ ຕາຍ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຍ ກຫາປເຓ ອາຫຣິ. ສາ ເຕປິ ກຫາປເຓ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສຕ຺ວາ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຕເຖວ ສາສນໍ ປຫິຓິ – ‘‘ອິທານິ ປຸຣິເສ ເປເສຕ຺ວາ ອິມໍ ປກ຺ໂກສາເປຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ເປເສສິ. ປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກຸມ຺ຠໂຆສໂກ ນາມ ກຕໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ໂຠ ຣາຊາ, ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຠີໂຕ ‘‘ນ ມໍ ຣາຊາ ຊານາຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິໍສຸ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອເຣ, ທຸພ຺ພິນີຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ມມ ຊາມາຕຣໍ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຄເຫຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ມາ ຠາຍິ, ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ຕວ ຫຕ຺ຖາທິຄາຫການໍ ຫຕ຺ເຖເຍວ ຉິນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໍ ປຕ຺ວາ ເວສໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອິຕຣມ຺ປິ ປຣິກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອານຍິໍສຸເຍວ.

ອຖ ນໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸມ຺ຠໂຆສໂກ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ມຫາຘນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທສີ’’ຕິ? ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ເທວ, ຘນໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ມາ ເອວໍ ກຣິ, ກິໍ ອມ຺ເຫ ວຎ຺ເຈສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ວຎ຺ເຈມິ, ເທວ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຘນ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ເຕ ກຫາປເຓ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມ ກສ຺ສ ກຫາປຓາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ພາໂລມ຺ຫິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕາ ທ຺ເວປິ ປຏິມຓ຺ຑິຕປສາຘນາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣມູເລ ຐິຕາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕິທໍ ກມ຺ມໍ, ອິມາຫິ ຣຎ຺ຎາ ປໂຍຊິຕາຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ວເທຫິ, ໂຠ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນິສ຺ສໂຍ ເມ ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ມາທິໂສ ນິສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ, ເທວ, ສເຈ ເມ ເທໂວ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫມິ, ໂຠ, ກິຕ຺ຕກໍ ເຕ ຘນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິໂຍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກຏານິ ເທວາ’’ຕິ? ຣາຊາ ອເນກສຕານິ ສກຏານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ປຫິຓິຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຣາສິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫວາສິໂນ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສຈິ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາຣໍ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຕໍ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປສ຺ສຖິມໍ ປຸຣິສໍ, ເອວຣູໂປ ຘິຕິມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິວິຠໂວ ໂຫນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປິລາວິຕາກາຣໍ ວາ ອສ຺ມິມານມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ກໂຣຕິ, ກປໂຓ ວິຍ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຠຕກວີຖິຍໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ມຍາ ອິມິນາ ນາມ ອຸປາເຍນ ຎາໂຕ. ຊານິຕ຺ວາ ຈ ປນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຘນຠາວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ຘີຕາ ຈສ຺ສ ມຍາ ທິນ຺ນາ. ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ຈ ເອວຣູໂປ ຘິຕິມາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ຊີວນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິກໍ ຘມ຺ມິກຊີວິກໍ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ໂຈຣິກາທິກມ຺ມໍ ປນ ອິຘໂລເກ ເຈວ ປີເຬຕິ ຫິໍເສຕິ, ປຣໂລເກ ຈ, ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຘນປາຣິຊຸຎ຺ຎກາເລ ກສິໍ ວາ ຠຕິໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຊີວິກເມວ ຘມ຺ມິກຊີວິກໍ ນາມ. ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາຍວາຈາຫິ ປຣິສຸທ຺ຘກມ຺ມສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ກາຍາທີຫິ ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຘມ຺ມຊີວິກໍ ຊີວນ຺ຕສ຺ສ ສຕິອວິປ຺ປວາເສ ຐິຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຑ຺ຒຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔. ‘‘ອຸຏ຺ຐານວໂຕ ສຕີມໂຕ,

ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສ ນິສມ຺ມກາຣິໂນ;

ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຘມ຺ມຊີວິໂນ,

ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຍໂສຠິວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐານວໂຕຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍວນ຺ຕສ຺ສ. ສຕິມໂຕຕິ ສຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິທ຺ໂທເສຫິ ນິຣປຣາເຘຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ນິສມ຺ມກາຣິໂນຕິ ເອວຎ຺ເຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ, ອິມສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ເອວໍ ກເຕ ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວາ ເອວໍ ນິທານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຣຄຕິກິຈ຺ຉນໍ ວິຍ ສພ຺ພກມ຺ມານິ ນິສາເມຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ສຎ຺ຎຕສ຺ສາຕິ ກາຍາທີຫິ ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ນິຈ຺ຉິທ຺ທສ຺ສ. ຘມ຺ມຊີວິໂນຕິ ອຄາຣິກສ຺ສ ຕຸລາກູຏາທີນິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ, ອນຄາຣິກສ຺ສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມາທີນິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ. ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຕິໂນ. ຍໂສຠິວຑ຺ຒຕີຕິ ອິສ຺ສຣິຍໂຠຄສມ຺ປນ຺ນສງ຺ຂາໂຕ ເຈວ ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓຠຓນສງ຺ຂາໂຕ ຈ ຍໂສ ອຠິວຑ຺ຒຕີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ກຸມ຺ຠໂຆສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ກຸມ຺ຠໂຆສກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.