໖. ເຕມິຍຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໔໘. ຉຏ຺ເຐ ກາສິຣາຊສ຺ສ ອຕ຺ຣໂຊຕິ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຣໂຊ ປຸຕ຺ໂຕ ຍທາ ໂຫມິ, ຕທາ ມູຄປກ຺ໂຂຕິ ນາເມນ, ເຕມິໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ ມນ຺ຕິ ເຕມິໂຍຕິ ນາເມນ ມູຄປກ຺ຂວຕາຘິຏ຺ຐາເນນ ‘‘ມູຄປກ຺ໂຂ’’ຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ມໍ ວທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຊາຕທິວເສ ສກລກາສິຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ວສ຺ສິ, ຍສ຺ມາ ຈ ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ເຈວ ອມຈ຺ຈາທີນຎ຺ຈ ຫທຍໍ ອຸຬາເຣນ ປີຕິສິເນເຫນ ເຕມຍມາໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕມິຍກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ.

໔໙. ໂສຬສິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ອິຕ຺ຖາຄາຣສຫສ຺ສານໍ. ນ ວິຊ຺ຊຕິ ປຸໂມຕິ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ເອວ, ຘີຕາປິສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ເອວ. ອໂຫຣຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈເຍນ, ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຫເມກໂກຕິ ອປຸຕ຺ຕກສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ພຫູນໍ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ອເນເກສໍ ອໂຫຣຕ຺ຕານໍ ອປຄມເນນ ສກ຺ກທຕ຺ຕິໂຍ ອຫເມກໂກວ ໂພຘິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ, ຕທາ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສຕ຺ຖາ ວທຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ກາສິຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ໂສຬສສຫສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕາສຸ ເອກາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ນ ລຠຕິ. ນາຄຣາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ ເອໂກປິ ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຊາຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ໂສຬສສຫສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຕາ ຈນ຺ທາທີນໍ ອຸປຏ຺ຐານາທີນິ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິໂຍປິ ນ ລຠິໍສຸ. ອຄ຺ຄມເຫສີ ປນສ຺ສ ມທ຺ທຣາຊຘີຕາ ຈນ຺ທາເທວີ ນາມ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອຸໂປສຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອຂຓ຺ຑສີລາ, ອິມິນາ ເມ ສຈ຺ເຈນ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍມກາສິ. ຕສ຺ສາ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ອາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຈນ຺ທາເທວິຍາ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຸປຣິເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕຍິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປາຣມິໂຍ ຈ ເຕ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາຊນສ຺ສ ຈ ວຸຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ຈນ຺ທາ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ສຫາຍາ ປຎ຺ຈສຕາ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຂີຓາຍຸກາ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຣຎ຺ໂຎ ອມຈ຺ຈຠຣິຍານໍ ກຸຈ຺ຉີສຸ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເທວີ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ທາເປສິ. ສາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ຘຎ຺ຎປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍທິວສເມວ ອມຈ຺ຈເຄເຫສຸ ປຎ຺ຈກຸມາຣສຕານິ ວິຊາຍິໍສຸ. ອຸຠຍມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິວາຣາ ເອເຕ’’ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທາຣກສຕານໍ ປຎ຺ຈຘາຕິສຕານິ ເປເສຕ຺ວາ ກຸມາຣປສາຘນານິ ຈ ເປເສສິ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕິທີຆາທິໂທສວິວຊ຺ຊິຕາ ອລມ຺ພຕ຺ຖນາ ມຘຸຣຖຎ຺ຎາ ຈຕຸສຏ຺ຐິຘາຕິໂຍ ທຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຈນ຺ທາເທວິຍາປິ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ. ທາຣໂກ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ວຑ຺ຒຕິ. ອຖ ນໍ ເອກມາສິກໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອານຍິໍສຸ. ຣາຊາ ປິຍປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ອງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຣມຍມາໂນ ນິສີທິ.

໕໐. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຈຣາ ອານີຕາ. ຣາຊາ ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ສກຓ຺ຏກາຫິ ກສາຫິ ປຫາຣສຫສ຺ສໍ ອາຓາເປສິ, ເອກສ຺ສ ສງ຺ຂລິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາຣປ຺ປເວສນໍ, ເອກສ຺ສ ສຣີເຣ ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາຣທານໍ, ເອກສ຺ສ ສູລາໂຣປນໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ມມ ປິຕາ ຣຊ຺ຊໍ ນິສ຺ສາຍ ຠາຣິຍໍ ນິຣຍຄາມິກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ປຸນທິວເສ ນໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອລງ຺ກຕສິຣິສຍເນ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ.

ໂສ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ສິຣິວິຠວໍ ປສ຺ສິ. ອຖສ຺ສ ປກຕິຍາປິ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຕິເຣກຕຣໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ກຸໂຕ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ຣາຊເຄຫໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕິສ຺ສຣຎາເຓນ ເທວໂລກໂຕ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ປກ຺ກຠາວໍ ປສ຺ສິ. ຕໂຕ ປຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ຣາຊຠາວໍ ປສ຺ສິ. ອຖ ໂສ ‘‘ອຫໍ ວີສຕິວສ຺ສານິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ປຈ຺ຈິໍ, ອິທານິ ປຸນປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂຈຣເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ປິຕາປິ ເມ ຫິຍ຺ໂຍ ຈຕູສຸ ໂຈເຣສຸ ອານີເຕສຸ ຕຖາຣູປໍ ຜຣຸສໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ນ ເມ ອິມິນາ ອວິທິຕວິປຸລານຕ຺ຖາວເຫນ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິມມ຺ຫາ ໂຈຣເຄຫາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ເອກາ ເທວຘີຕາ ‘‘ຕາຕ ເຕມິຍກຸມາຣ, ມາ ຠາຍິ, ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕວ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ອນຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ໂສຬສສໍວຈ຺ຉຣານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ອຈລາຘິຏ຺ຐານວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິຈ຺ຉາລທ຺ຘໍ ປິຍໍ ປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ຉາລທ຺ຘນ຺ຕິ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ຈິຣກາລປຕ຺ຖນາຍ ລທ຺ຘໍ. ອຠິຊາຕນ຺ຕິ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນໍ. ກາຍຊຸຕິຍາ ເຈວ ຎາຓຊຸຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຊຸຕິນ຺ຘຣໍ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣຍິຕ຺ວານ, ສຍເນ ໂປເສຕິ ມໍ ປິຕາຕິ ປິຕາ ເມ ກາສິຣາຊາ ‘‘ມາ ນໍ ກຸມາຣໍ ຣໂຊ ວາ ອຸສ຺ສາໂວ ວາ’’ຕິ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສິຣິສຍເນ ສຍາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ມໍ ໂປເສຕິ.

໕໑. ນິທ຺ທາຍມາໂນ ສຍນວເຣ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຫໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑຣໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສໍ. ເຍນາຫໍ ນິຣຍໍ ຄໂຕຕິ ເຍນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຕໂຕ ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຫໍ ນິຣຍໍ ຄໂຕ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສີເສນ ຣຊ຺ຊໍ ວທຕິ.

໕໒. ສຫ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ເມ ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ທິຏ຺ຐວໂຕ ເມ ສຫ ເຕນ ທສ຺ສເນນ, ທສ຺ສນສມກາລເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ເຠຣໂວຕິ ສຸປຣິວິທິຕາທີນວຕ຺ຕາ ຠຍານໂກ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ອຸທປາທິ. ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສມາປນ຺ໂນ, ກຖາຫໍ ອິມໍ ມຸຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາຬກຓ຺ຓິໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຈາຣຓໍ ອາປຊ຺ຊິໍ.

໕໓. ປຸພ຺ພສາໂລຫິຕາ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມມ ມາຕຸຠູຕປຸພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ຉຕ຺ເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖກາມິນີ ຫິເຕສິນີ. ສາ ມໍ ທິສ຺ວານ ທຸກ຺ຂິຕໍ, ຕີສຸ ຐາເນສຸ ໂຍຊຍີຕິ ສາ ເທວຕາ ມໍ ຕຖາ ເຈໂຕທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິຕໍ ທິສ຺ວາ ມູຄປກ຺ຂພຘິຣຠາວສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ຣຊ຺ຊທຸກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂມນກາຣເຓສຸ ໂຍເຊສິ.

໕໔. ປຓ຺ຑິຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ມາ ວິຠາວຍາຕິ ມາ ປກາເສຫິ. ພາລມໂຕຕິ ພາໂລຕິ ຎາໂຕ. ສພ຺ໂພຕິ ສກໂລ ອນ຺ໂຕຊໂນ ເຈວ ພຫິຊໂນ ຈ. ໂອຈິນາຍຕູຕິ ນີຫຣເຖຕໍ ກາຬກຓ຺ຓິນ຺ຕິ ອວຊານາຕຸ. ເອວໍ ຕວ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວຊານິຕພ຺ພຠາເວ ສຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມເນນ ຫິຕໍ ປາຣມິປຣິປູຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໕໕. ເຕຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ເຕ ເອຕໍ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຫີຕິ ວຈນໍ. ອຕ຺ຖກາມາສິ ເມ ອມ຺ມາຕິ ອມ຺ມ ເທວເຕ, ມມ ອຕ຺ຖກາມາ ອສິ. ຫິຕກາມາຕິ ຕສ຺ເສວ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຕ຺ໂຖຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ສຸຂໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ.

໕໖. ສາຄເຣວ ຖລໍ ລຠິນ຺ຕິ ໂຈຣເຄເຫ ວຕາຫໍ ຊາໂຕ, ອຫຸ ເມ ມຫາວຕານຕ຺ໂຖຕິ ໂສກສາຄເຣ ໂອສີທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ອຫໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສາຄເຣ ໂອສີທນ຺ໂຕ ວິຍ ຖລໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠິໍ, ຣຊ຺ຊກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມໂນປາຍໍ ອລຠິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຍ ອງ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິນ຺ຕິ ຍາວ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິໍ, ຕາວ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ກາຣຓານິ ອຘິຏ຺ຐຫິໍ.

໕໗. ອິທານິ ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມູໂຄ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປກ຺ໂຂຕິ ປີຐສປ຺ປິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເອວໍ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ເທວຕາຍ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ຊາຕວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມູຄາທິຠາເວນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ຘາຕິອາທໂຍ ຈ ‘‘ມູຄານໍ ຫນຸປຣິໂຍສານໍ ນາມ ເອວຣູປໍ ນ ໂຫຕິ, ພຘິຣານໍ ກຓ຺ຓໂສຕໍ ນາມ ເອວຣູປໍ ນ ໂຫຕິ, ປີຐສປ຺ປີນໍ ຫຕ຺ຖປາທາ ນາມ ເອວຣູປາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ກາຣເຓນ, ວີມໍສິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຂີເຣນ ຕາວ ວີມໍສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສກລທິວສໍ ຂີຣໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ໂສ ສຸສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຂີຣຕ຺ຖາຍ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣຕິ.

ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ຉາໂຕ, ຂີຣມສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ຂີຣໍ ທາເປສິ. ເອວໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຂີຣໍ ອທຕ຺ວາ ເອກສໍວຈ຺ຉຣໍ ວີມໍສນ຺ຕາປິ ອນ຺ຕຣໍ ນ ປສ຺ສິໍສຸ. ຕໂຕ ‘‘ກຸມາຣກາ ນາມ ປູວຂຊ຺ຊກໍ ປິຍາຍນ຺ຕິ, ຜລາຜລໍ ປິຍາຍນ຺ຕິ, ກີຬນຠຓ຺ຑກໍ ປິຍາຍນ຺ຕິ, ໂຠຊນໍ ປິຍາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຕານິ ຕານິ ປໂລຠນີຍານິ ອຸປເນຕ຺ວາ ວີມໍສນວເສນ ປໂລເຠນ຺ຕາ ຍາວ ປຎ຺ຈວສ຺ສກາລາ ອນ຺ຕຣໍ ນ ປສ຺ສິໍສຸ. ອຖ ນໍ ‘‘ທາຣກາ ນາມ ອຄ຺ຄິໂຕ ຠາຍນ຺ຕິ, ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂຕ ຠາຍນ຺ຕິ, ສປ຺ປໂຕ ຠາຍນ຺ຕິ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຸຣິສໂຕ ຠາຍນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວີມໍສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍຖາ ເຕຫິສ຺ສ ອນຕ຺ໂຖ ນ ຊາຍຕິ, ຕຖາ ປຸຣິມເມວ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຕິຠຍານກາກາເຣນ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເຣສຸໍ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ນິຣຍຠຍໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ນິຣໂຍ ຠາຍິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ນິຈ຺ຈໂລວ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕາ ປຸນ ‘‘ທາຣກາ ນາມ ສມຊ຺ຊຕ຺ຖິກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ສມຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາປິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ສງ຺ຂສທ຺ເທຫິ ເຠຣິສທ຺ເທຫິ ຈ ສຫສາ ເອກນິນ຺ນາທໍ ກາເຣຕ຺ວາປິ ອນ຺ຘກາເຣ ຆເຏຫິ ທີປໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ສຫສາ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາປິ ສກລສຣີຣໍ ຜາຓິເຕນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ພຫຸມກ຺ຂິເກ ຐາເນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາປິ ນ຺ຫາປນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວມຕ຺ຖເກ ນິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ຕຕ຺ຖ ຈ ປລິປນ຺ນໍ ສຍມານໍ ປຣິຫາເສຫິ ອກ຺ໂກສເນຫິ ຈ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາປິ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ອຄ຺ຄິກປລ຺ລໍ ກຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫສນ຺ຕາເປນ ປີເຬຕ຺ວາປີຕິ ເອວໍ ນານາວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ວີມໍສນ຺ຕາປິສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ນ ປສ຺ສິໍສຸ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣຍຠຍເມວ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອວິໂກເປນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈໂລວ ອໂຫສິ. ເອວໍ ປນ຺ນຣສວສ຺ສານິ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອຖ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ‘‘ປີຐສປ຺ປິໂນ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ມູຄພຘິຣາ ວາ ຣຊນີເຍສຸ ອຣຊ຺ຊນ຺ຕາ ທຸສ຺ສນີເຍສຸ ອທຸສ຺ສນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ນາຏການິສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວີມໍສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຸມາຣໍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເທວວິມານກປ຺ປໍ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘທາມາທີຫິ ເອກາໂມທປໂມທໍ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ຠາວວິລາສສມ຺ປນ຺ນາ ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນຈ຺ຈາທີຫິ ກຸມາຣໍ ອຠິຣມາເປຖາ’’ຕິ. ຕາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ກາຕຸໍ ວາຍມິໍສຸ. ໂສ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ‘‘ອິມາ ເມ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສໍ ມາ ວິນ຺ທິໍສູ’’ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນິຣຸນ຺ຘິ. ຕາ ຕສ຺ສ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສໍ ອວິນ຺ທນ຺ຕິໂຍ ‘‘ຖທ຺ຘສຣີໂຣ ເອສ, ນາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ, ຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເອວໍ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ໂສຬສຫິ ມຫາວີມໍສາຫິ ອເນກາຫິ ຈ ຂຸທ຺ທກວີມໍສາຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ຕາຕ, ເຕມິຍກຸມາຣ, ມຍໍ ຕວ ອມູຄາທິຠາວໍ ຊານາມ, ນ ຫິ ເຕສໍ ເອວຣູປານິ ມຸຂກຓ຺ຓໂສຕປາທານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫຫິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ລທ຺ຘປຸຕ຺ຕໂກ, ມາ ໂນ ນາເສຫິ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊູນໍ ສນ຺ຕິກາ ຄຣຫໂຕ ໂມເຈຫີ’’ຕິ ສຫ ວິສຸໍ ວິສຸຎ຺ຈ ອເນກວາຣໍ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເຕຫິ ເອວໍ ຍາຈິຍມາໂນປິ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

໕໘. ອຖ ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸໂຠ ປາເທ ກຓ຺ຓໂສເຕ ຊິວ຺ຫໍ ອຸໂຠ ຈ ຫຕ຺ເຖ ກຸສເລຫິ ປຸຣິເສຫິ ວີມໍສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຍທິປິ ອປີຐສປ຺ປິອາທີນໍ ວິຍສ຺ສ ປາທາທໂຍ, ຕຖາປິ ອຍໍ ປີຐສປ຺ປິ ມູຄພຘິໂຣ ມຎ຺ເຎ, ອີທິເສ ກາຬກຓ຺ຓິປຸຣິເສ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສນ຺ເຕ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາຍາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ວາ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ມເຫສິຍາ ວາ’’ຕິ ລກ຺ຂຓປາຐເກຫິ ອິທານິ ກຖິຕໍ. ຊາຕທິວເສ ປນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂທມນສ຺ສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ‘ຘຎ຺ຎປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອມຈ຺ເຈຫິ ອາໂຣຈິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຍຠເຍນ ຠີໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ອວມງ຺ຄລຣເຖ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣນ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ອາມກສຸສາເນ ນິຂຓຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ – ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ເມ ຫຕ຺ຖປາເທ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມທ຺ທິຍາຕິ ມທ຺ທນວເສນ ວີມໍສິຕ຺ວາ. ອນູນຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ອວິກລຕໍ. ນິນ຺ທິສຸນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ອນູນາວຍໂວປິ ສມາໂນ ມູຄາທິ ວິຍ ທິສ຺ສມາໂນ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ, ກາຬກຓ຺ຓິປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຄຣຫິໍສຸ. ‘‘ນິທ຺ທິສຸ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ວທິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໙. ຉຑ຺ຑນໍ ອນຸໂມທິສຸນ຺ຕິ ຣາຊທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາ ສພ຺ເພປິ ຊນປທວາສິໂນ ເສນາປຕິປຸໂຣຫິຕປ຺ປມຸຂາ ຣາຊປຸຣິສາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອກມນາ ສມານຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຍປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ຕາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນວເສນ ມມ ຉຑ຺ຑນໍ ມຸຂສງ຺ໂກຈໍ ອກຕ຺ວາ ອຠິມຸຂຠາເວນ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອນຸໂມທິໍສຸ.

໖໐. ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ສມິຊ຺ຌຖາຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຍທຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ມູຄາທິຠາວາຘິຏ຺ຐານວເສນ ທຸກ຺ກຣຈຣຓໍ ຈິຓ຺ຓໍ ຈຣິຕໍ, ໂສ ອຕ຺ໂຖ ມມ ສມິຊ຺ຌຕິ. ເຕສໍ ມມ ມາຕາປິຕຸອາທີນໍ ມຕິໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ອຫໍ ມມ ອຘິປ຺ປາຍສມິຊ຺ຌເນນ ຫຏ຺ໂຐ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນານຸຊານເນນ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສວ ອໂຫສິນ຺ຕິ ວຈນເສເສນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໑. ເອວໍ ກຸມາຣສ຺ສ ຠູມິຍໍ ນິຂຓເນ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ເຕ ຈນ຺ທາເທວີ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ມຍາ ຈ ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ, ຕໍ ເມ ອິທານິ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫ, ເທວີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຣຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ກາຬກຓ຺ຓີ, ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ຍາວຊີວໍ ອເທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ‘‘ຉ ວສ຺ສານິ, ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາຣິຕີຓິທ຺ເວເອກໍ ວສ຺ສໍ, ສຕ຺ຕ ມາເສ, ຉປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາໂຣຕໂຍທ຺ເວເອກໍ ມາສໍອທ຺ຘມາສໍສຕ຺ຕາຫໍ ເທຖາ’’ຕິ. ສາຘຸ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ເຕມິຍກຸມາຣສ຺ສ ອິທໍ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຖເກ ກາຣາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ອລງ຺ກຕສິຣິສຍເນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຍາຈິ – ‘‘ຕາຕ ເຕມິຍ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ນິທ຺ທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ໂຣທມານາຍ ເມ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປກ຺ການິ, ໂສເກນ ຫທຍໍ ຠິຊ຺ຊຕິ ວິຍ, ຕວ ອປີຐສປ຺ປິອາທິຠາວໍ ຊານາມິ, ມາ ມໍ ອນາຖໍ ກຣີ’’ຕິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຉ ທິວເສ ຍາຈິ. ຉຏ຺ເຐ ທິວເສ ຣາຊາ ສຸນນ຺ທໍ ນາມ ສາຣຖິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ປາໂຕວ ອວມງ຺ຄລຣເຖນ ກຸມາຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາມກສຸສາເນ ຠູມິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ປຖວິວຑ຺ຒນກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວີ ‘‘ຕາຕ, ກາສິຣາຊາ ຕໍ ສ຺ເວ ອາມກສຸສາເນ ນິຂຓິຕຸໍ ອາຓາເປສິ. ສ຺ເວ ມຣຓໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕມິຍ, ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ຕຍາ ກໂຕ ວາຍາໂມ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ. ມາຕຸຍາ ປນສ຺ສ ຫທຍໍ ຠິຊ຺ຊນາກາຣໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປາໂຕວ ສາຣຖິ ຣຖໍ ອາທາຍ ທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ເທວິ, ມາ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌິ, ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໍ ເທວິໍ ປິຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖນ ອປເນຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣິ. ເທວີ ອຸຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ເທນ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ມຫາຕເລ ໂອຫີຍິ.

ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ມາຕຸ ໂສໂກ ພລວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກເຖຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາປິ ‘‘ສເຈ ກເຖສ຺ສາມິ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ກໂຕ ວາຍາໂມ ໂມໂຆ ຠວິສ຺ສຕິ, ອກເຖນ຺ໂຕ ປນາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິວາເສສິ. ສາຣຖິ ‘‘ມຫາສຕ຺ຕໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາຣາຠິມຸຂໍ ຣຖໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຈີນທ຺ວາຣາຠິມຸຂໍ ເປເສສິ. ຣໂຖ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເທວຕານຸຠາເວນ ຕິໂຍຊນຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ວນຆຏໍ ສາຣຖິສ຺ສ ອາມກສຸສານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ຣຖໍ ໂອກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ຣຖາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ກຸທາລໍ ອາທາຍ ອວິທູເຣ ອາວາຏໍ ຂຓິຕຸໍ ອາຣຠິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອນຸລິມ຺ປິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາຕິ ໂສຬສຫິ ຄນ຺ໂຘທກຆເຏຫິ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ອນຸລິມ຺ປິຕ຺ວາຕິ ສຸຣຠິວິເລປເນນ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ. ເວເຐຕ຺ວາ ຣາຊເວຐນນ຺ຕິ ກາສິຣາຊູນໍ ປເວຓິຍາຄຕໍ ຣາຊມກຸຏໍ ສີເສ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ຣາຊາຠິເສກນິຍາເມນ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ຉຕ຺ເຕນ ກາເຣສຸໍ ປຸຣໍ ປທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ ມໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກາເຣສຸໍ.

໖໒. ສຕ຺ຕາຫໍ ຘາຣຍິຕ຺ວານາຕິ ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸ ຈນ຺ທາເທວິຍາ ວຣລາຠນວເສນ ລທ຺ຘໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ມມ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣຍິຕ຺ວາ. ອຸຄ຺ຄເຕ ຣວິມຓ຺ຑເລຕິ ຕໂຕ ປຸນທິວເສ ສູຣິຍມຓ຺ຑເລ ອຸຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕ ອວມງ຺ຄລຣເຖນ ມໍ ນຄຣໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນຕ຺ຖໍ ສາຣຖິ ສຸນນ຺ໂທ ວນມຸປຄຈ຺ຉິ.

໖໓. ສຊ຺ຊສ຺ສນ຺ຕິ ສນ຺ນທ຺ໂຘ ອສ຺ສໍ, ຍຸເຄ ໂຍຊິຕສ຺ສໍ ເມ ຣຖໍ ມຄ຺ຄໂຕ ອຸກ຺ກມາປນວເສນ ເອໂກກາເສ ກຕ຺ວາ. ຫຕ຺ຖມຸຈ຺ຈິໂຕຕິ ມຸຈ຺ຈິຕຫຕ຺ໂຖ, ຣຖປາຈນໂຕ ມຸຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຫຕ຺ຖມຸຈ຺ຈິໂຕຕິ ຫຕ຺ຖມຸຕ຺ໂຕ ມມ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາສຸນ຺ຕິ ອາວາຏໍ. ນິຂາຕຸນ຺ຕິ ນິຂຓິຕຸໍ.

໖໔-໕. ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ມຍາ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ມູຄວຕາທິອຘິຏ຺ຐາເນນ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ອຘິຏ຺ຐິຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕມຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ວິວິຘກາຣຓາຕິ ທ຺ວິມາສິກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂສຬສສໍວຈ຺ຉຣາ ຖຎ຺ຎປຏິເສຘນາທີຫິ ວິວິເຘຫິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ກາຣເຓຫິ ຕຊ຺ຊຍນ຺ໂຕ ຠຍວິທ຺ຘໍສນວເສນ ວິເຫຐິຍມາໂນ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ສຸນນ຺ເທ ກາສຸໍ ຂຓນ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ວາຍາມກາໂລ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖປາເທ ສມ຺ພາຫິຕ຺ວາ ຣຖາ ໂອຕຣິຕຸໍ ເມ ພລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຎຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕາວເທວສ຺ສ ປາທປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ວາຕປຸຓ຺ຓຠສ຺ຕຈມ຺ມໍ ວິຍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ກຕິປເຍ ວາເຣ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ເມ ພລໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຣຖໍ ປຈ຺ຉິມນ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມາຣການໍ ກີຬນຍານກໍ ວິຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ສາຣຖິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌິຕຸໍ ພລ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປສາຘນຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ກາສິຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິພ຺ເພຫິ ຈ ມານຸເສຫິ ຈ ອລງ຺ກາເຣຫິ ສກ຺ກໍ ວິຍ ຕໍ ອລງ຺ກຣິ. ໂສ ເທວຣາຊລີຬາຍ ສາຣຖິສ຺ສ ຂຓໂນກາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວາຏຕີເຣ ຐຕ຺ວາ –

‘‘ກິນ຺ນຸ ສນ຺ຕຣມາໂນວ, ກາສຸໍ ຂຓສິ ສາຣຖິ;

ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ສມ຺ມ ອກ຺ຂາຫິ, ກິໍ ກາສຸຍາ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໓) –

ອາຫ.

ເຕນ ອຸທ຺ຘໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ –

‘‘ຣຎ຺ໂຎ ມູໂຄ ຈ ປກ຺ໂຂ ຈ, ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ ອເຈຕໂສ;

ໂສມ຺ຫິ ຣຎ຺ຎາ ສມຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ, ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ນິຂຓໍ ວເນ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔) –

ວຸຕ຺ເຕ ມຫາສຕ຺ໂຕ –

‘‘ນ ພຘິໂຣ ນ ມູໂຄສ຺ມິ, ນ ປກ຺ໂຂ ນ ຈ ວີກໂລ;

ອຘມ຺ມໍ ສາຣຖິ ກຍິຣາ, ມໍ ເຈ ຕ຺ວໍ ນິຂຓໍ ວເນ.

‘‘ອູຣູ ພາຫຸຎ຺ຈ ເມ ປສ຺ສ, ຠາສິຕຎ຺ຈ ສຸໂຓຫິ ເມ;

ອຘມ຺ມໍ ສາຣຖິ ກຍິຣາ, ມໍ ເຈ ຕ຺ວໍ ນິຂຓໍ ວເນ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໕-໖) –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ອາວາຏຂຓນໍ ປຫາຍ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ໂສ ວາ ເທໂວ ວາ’’ຕິ ອຊານນ຺ເຕນ –

‘‘ເທວຕາ ນຸສິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ອທຸ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ;

ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໗) –

ວຸຕ຺ເຕ –

‘‘ນມ຺ຫິ ເທໂວ ນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ນາປິ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ;

ກາສິຣຎ຺ໂຎ ອຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ຍໍ ກາສຸຍາ ນິຂຎ຺ຎສິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ສມ຺ມູປຊີວສິ;

ອຘມ຺ມໍ ສາຣຖິ ກຍິຣາ, ມໍ ເຈ ຕ຺ວໍ ນິຂຓໍ ວເນ.

‘‘ຍສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ, ນິສີເທຍ຺ຍ ສເຍຍ຺ຍ ວາ;

ນ ຕສ຺ສ ສາຂໍ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ມິຕ຺ຕທຸພ຺ໂຠ ຫິ ປາປໂກ.

‘‘ຍຖາ ຣຸກ຺ໂຂ ຕຖາ ຣາຊາ, ຍຖາ ສາຂາ ຕຖາ ອຫໍ;

ຍຖາ ຉາຍູປໂຄ ໂປໂສ, ເອວໍ ຕ຺ວມສິ ສາຣຖິ;

ອຘມ຺ມໍ ສາຣຖິ ກຍິຣາ, ມໍ ເຈ ຕ຺ວໍ ນິຂຓໍ ວເນ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໘-໑໑) –

ອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເຕນ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຍາຈິໂຕ ອນິວຕ຺ຕນກາຣຓໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ຕສ຺ສ ຈ ເຫຕຸ ນິຣຍຠຍາທິກໍ ອຕີຕຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ຕາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ຕາຍ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕຸກາເມ ຊາເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອິມໍ –

‘‘ຣຖໍ ນິຍ຺ຍາຕຍິຕ຺ວານ, ອນໂຓ ເອຫິ ສາຣຖິ;

ອນຓສ຺ສ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ເອຕໍ ອິສີຫິ ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໔) –

ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

ໂສ ຣຖໍ ອາຠຣຓານິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕາວເທວ ‘‘ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣໂຕ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອິຕ຺ຖາຄາເຣຫິ ນາຄຣຊານປເທຫິ ຈ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ສາຣຖິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ເປເສສິ – ‘‘ເຕມິຍປຓ຺ຑິໂຕ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ອສ຺ສມປທໍ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາເຣ ຈ ມາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນິເກ ວນສຓ຺ເຑ ອສ຺ສມໍ ມາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຈງ຺ກມນໂປກ຺ຂຣຓີຜລຣຸກ຺ຂສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຈ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາເຣ ມາເປຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສກ຺ກທຕ຺ຕິຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ອປເນຕ຺ວາ ຕາປສເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຏ຺ຐຕ຺ຖເຣ ນິສິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂນ ອສ຺ສເມ ນິສີທິ.

ກາສິຣາຊາປິ ສາຣຖິນາ ທສ຺ສິຕມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ເຕນ ສຫ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ເຕສິ. ເຕມິຍປຓ຺ຑິໂຕ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ກາມາທີນວປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ຣາຊານໍ ສໍເວເຊສິ. ໂສ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຆຣາວາເສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອິຕ຺ຖາຄາເຣ ຈ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕປິ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ຈນ຺ທາເທວິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ໂສຬສ ສຫສ຺ເສ ໂອໂຣເຘ ຈ ອມຈ຺ຈາທິເກ ຈ ປພ຺ພຊິຕຸກາເມ ຎຕ຺ວາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ເຍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ, ເຕ ປພ຺ພຊນ຺ຕູ’’ຕິ. ສຸວຓ຺ຓໂກຏ຺ຐາຄາຣາທີນິ ຈ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ນາຄຣາ ຈ ຍຖາປສາຣິເຕເຍວ ອາປເຓ ວິວຏທ຺ວາຣາເນວ ເຄຫານິ ຈ ປຫາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ສກ຺ກທຕ຺ຕິຍໍ ຕິໂຍຊນິກໍ ອສ຺ສມປທໍ ປຣິປູຣິ.

ສາມນ຺ຕຣາຊາໂນ ‘‘ກາສິຣາຊາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄເຫສ຺ສາມາ’’ຕິ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເທວນຄຣສທິສໍ ນຄຣໍ ສຕ຺ຕຣຕນຠຣິຕໍ ເທວວິມານກປ຺ປໍ ຣາຊນິເວສນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຘນໍ ນິສ຺ສາຍ ຠເຍນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕາວເທວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປາຍາສຸໍ. ເຕສໍ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ວນນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕ ສພ຺ເພ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວໍ ອປເຣປິ ອປເຣປີຕິ ມຫາສມາຄໂມ ອໂຫສິ. ສພ຺ເພ ຜລາຜລານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂຍ ກາມາທິວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ໂສ ຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ອປໂຣປິ ອປໂຣປີຕິ ສພ຺ເພປິ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍນາ ອເຫສຸໍ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ມຫາສຕ຺ເຕ ອິສິຄເຓປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ຉສຸ ກາມສຄ຺ເຄສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ຕທາ ຉຕ຺ເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ, ສາຣຖິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ, ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ເຕມິຍປຓ຺ຑິໂຕ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ ອິຘ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕາ, ເສສປາຣມິໂຍປິ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ມາສຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣຍຠຍໍ ປາປຠີຣຸຕາ ຣຊ຺ຊຊິຄຸຈ຺ຉາ ເນກ຺ຂມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ມູຄາທິຠາວາຘິຏ຺ຐານໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ວິໂຣຘິປ຺ປຈ຺ຈຍສໂມຘາເນປິ ນິຈ຺ຈລຠາໂວຕິ ເອວມາທໂຍ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ເຕມິຍຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ ນິຏ຺ຐິຕາ.