ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ຈຣິຍາປິຏກ-ອຏ຺ຐກຖາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ຈຣິຍາ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ, ຫິຕາ ຍສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວໍ ຕໍ, ວນ຺ເທ ໂລກຄ຺ຄນາຍກໍ.

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເຍນ ນີຍນ຺ຕິ ໂລກໂຕ;

ວນ຺ເທ ຕມຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປູຊິຕໍ.

ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຐິໂຕ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ໂຍ;

ວນ຺ເທ ອຣິຍສງ຺ຆໍ ຕໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

ວນ຺ທນາຊນິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອິຕິ ຍໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ;

ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຫຸຕ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ເຕຊສາ.

ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ປສ຺ມິໍ, ສມ຺ຠຕາ ຍາ ສຸທຸກ຺ກຣາ;

ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ, ທານປາຣມິຕາທໂຍ.

ຕາສໍ ສມ຺ໂພຘິຈຣິຍານໍ, ອານຸຠາວວິຠາວນໍ;

ສກ຺ເກສຸ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ, ວສນ຺ເຕນ ມເຫສິນາ.

ຍໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ, ສພ຺ພສາວກເກຕຸໂນ;

ໂລກນາເຖນ ຈຣິຍາ-ປິຏກໍ ນາມ ເທສິຕໍ.

ຍໍ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ມິໍ, ສງ຺ຄາຍິໍສຸ ມເຫສໂຍ;

ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ສຕ຺ຖຸ, ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິທີປນໍ.

ຕສ຺ສ ສມ຺ໂພຘິສມ຺ຠາຣ-ວິຠາຄນຍໂຍຄໂຕ;

ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ກຣາ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ມຍາ.

ສຫ ສໍວຓ຺ຓນໍ ຍສ຺ມາ, ຘຣເຕ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ;

ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫານໍ, ຕິຏ຺ຐເຕວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕສ຺ມາ ຕໍ ອວລມ຺ພິຕ຺ວາ, ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຈ ສພ຺ພໂສ;

ຊາຕການຸປນິສ຺ສາຍ, ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານຍໍ.

ນິສ຺ສິຕໍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘມນາກຸລໍ;

ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ, ນິປຸຓຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ນີຕເນຍ຺ຍຕ຺ຖເຠທາ ຈ, ປາຣມີ ປຣິທີປຍໍ;

ກຣິສ຺ສາມິ ຕໍ ຈຣິຍາ-ປິຏກສ຺ສຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ອິຕິ ອາກງ຺ຂມານສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໍ;

ວິຠຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ, ນິສາມຍຖ ສາຘໂວຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຣິຍາປິຏກນ຺ຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ຈຣິຍາປິຏກໍ? ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ສຕ຺ຖຸ ຈຣິຍານຸຠາວປ຺ປກາສິນີ ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ປິຏກສທ຺ໂທ, ‘‘ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໖໖) ວິຍ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ຈຣິຍານໍ ອານຸຠາວປ຺ປກາສເນນ ຠາຊນຠູຕາ, ຕສ຺ມາປິ ‘‘ຈຣິຍາປິຏກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠາຊນຕ຺ໂຖປິ ຫິ ປິຏກສທ຺ໂທ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ‘‘ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸທາລປິຏກໍ ອາທາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໘; ອ. ນິ. ໓.໗໐) ວິຍ. ຕໍ ປເນຕໍ ຈຣິຍາປິຏກໍ ວິນຍປິຏກໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ, ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນໍ. ທີຆນິກາໂຍ, ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ, ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ, ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ນິກາເຍສຸ ຂຸທ຺ທກນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນໍ. ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖາ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ນວສຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ຄາຖາສງ຺ຄຫໍ.

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິ ສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໑໐໒໗) –

ເອວໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ປຏິຎ຺ຎາເຕສຸ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສຸ ກຕິປຍຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໍ. ວຄ຺ຄໂຕ ອກິຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ, ຫຕ຺ຖິນາຄວຄ຺ໂຄ, ຍຸຘຎ຺ຊຍວຄ຺ໂຄຕິ ວຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ. ຈຣິຍໂຕ ອກິຕ຺ຕິວຄ຺ເຄ ທສ, ຫຕ຺ຖິນາຄວຄ຺ເຄ ທສ, ຍຸຘຎ຺ຊຍວຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈທສາຕິ ປຎ຺ຈຕິໍສຈຣິຍາສງ຺ຄຫໍ. ຕີສຸ ວຄ຺ເຄສຸ ອກິຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ ອາທິ, ຈຣິຍາສຸ ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາ. ຕສ຺ສາປິ –

‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ, ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍ;

ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍໍ ຈຣິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິປາຈນ’’ນ຺ຕິ. –

ອຍໍ ຄາຖາ ອາທິ. ຕສ຺ສ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທານກຖາ

ສາ ປນາຍໍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ທູເຣນິທານໍ, ອວິທູເຣນິທານໍ, ສນ຺ຕິເກນິທານນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ນິທານານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ສຸຓນ຺ເຕຫິ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຎ຺ຎາຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ນິທານານໍ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູລສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ໂຕ ກຖາມຄ຺ໂຄ ທູເຣນິທານໍ ນາມ. ຕຸສິຕຠວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ໂຕ ກຖາມຄ຺ໂຄ ອວິທູເຣນິທານໍ ນາມ. ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ, ຕາວ ປວຕ຺ໂຕ ກຖາມຄ຺ໂຄ ສນ຺ຕິເກນິທານໍ ນາມ. ອິເມສຸ ຕີສຸ ນິທາເນສຸ ຍສ຺ມາ ທູເຣນິທານອວິທູເຣນິທານານິ ສພ຺ພສາຘາຣຓານິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ) ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສນ຺ຕິເກນິທາເນ ປນ ອຕ຺ຖິ ວິເສໂສຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ນິທານານໍ ອຍມາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂປກຖາ.

ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ໂລກນາໂຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນີຫາຣານຸຣູປໍ ສມຕ຺ຕິໍສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມ຺ຠາຣໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ, ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ, ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນນ຺ເຕນ ປຣິຫາເຣນ ມຫນ຺ເຕນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒມາໂນ ອນຸກ຺ກເມນ ໂຍພ຺ພນໍ ປຕ຺ວາ ເອກູນຕິໍເສ ວຍສ຺ມິໍ ກຕມຫາຠິນິກ຺ຂມໂນ, ຉພ຺ພສ຺ສານິ ມຫາປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວາ, ເວສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ສູຣິເຍ ອນຕ຺ຖງ຺ຄມິເຕເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຸຣິມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ເຂເປຕ຺ວາ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິມຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ.

ຕໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸຂາ ອຏ຺ຐາຣສ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຍສາທິເກ ເວເນຍ຺ເຍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ເຕ ສພ຺ເພວ ສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ເຕ ໂລການຸຄ຺ຄຫາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ອຸຣຸເວລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທໂຍ ສຫສ຺ສຊຏິລປຣິວາເຣ ເຕຠາຕິກຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ, ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫນຄຣູປຈາເຣ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍາເນ ນິສິນ຺ໂນ ພິມ຺ພິສາຣປ຺ປມຸເຂ ທ຺ວາທສນຫຸເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ສາສເນ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ, ມຄຘຣາເຊນ ກາຣິເຕ ເວຬຸວນວິຫາເຣ ວິຫຣຕິ.

ອເຖວໍ ຠຄວຕິ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສຸ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐາເນ ຐປິເຕສຸ ສາວກສນ຺ນິປາເຕ ຊາເຕ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ເມ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຣມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທສປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາເຣ, ອນຸກ຺ກເມນ ທສ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອິຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ເຕສຸ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິເຕສຸ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖເຣນ ຣຎ຺ໂຎ ອຘິປ຺ປາເຍ ອາໂຣຈິເຕ ຠຄວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ສມ຺ປາປຸຓິ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕິເສຏ຺ຐໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມໍ ຠຄວໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ວສນໂຍຄ຺ຄໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທິຫຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖາຣໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມໍ ປເວເສສຸໍ. ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ. ສາກິຍາ ມານຕ຺ຖທ຺ຘາ ສຕ຺ຖຸ ປຓິປາຕໍ ນາກໍສຸ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມານໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊເນ ກາຕຸໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ສີເສ ປາທປໍສຸໍ ໂອກິຣມາໂນ ວິຍ, ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ກຕປາຏິຫາຣິຍສທິສໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ວນ຺ທິ. ຣຎ຺ຎາ ປນ ວນ຺ທິເຕ ເຕ ຐາຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ສພ຺ເພປິ ສາກິຍາ ວນ຺ທິໍສຸ.

ຕທາ ກິຣ ຠຄວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂລກວິວຣຓປາຏິຫາຣິຍມ຺ປິ ອກາສິ – ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕມາເນ ມນຸສ຺ສາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຍຖາຐິຕາ ຍຖານິສິນ຺ນາວ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ສພ຺ເພ ເທເວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຠວເນ ກີຬນ຺ເຕ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ໂຊຕນ຺ເຕ ມຫຕິໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ສນ຺ຕານິ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂານິ ອນຸຠວນ຺ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ສາກຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຖາ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍໍ ອຏ຺ຐສຸ ມຫານິຣເຍສຸ, ໂສຬສສຸ ຈ ອຸສ຺ສທນິຣເຍສຸ, ໂລກນ຺ຕຣນິຣເຍ ຈາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວມາເນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍໍ ເທວາ ມຫຈ຺ຈເທວານຸຠາເວນ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ປຎ຺ຊລິກາ ນມສ຺ສມານາ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຄາຖາໂຍ ອຸທາຫຣນ຺ຕາ ໂຖເມນ຺ຕິ ອປ຺ໂຜເຏນ຺ຕິ ຫສນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປເວເທນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠຸມ຺ມາ ມຫາຣາຊິກາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາມາ ຈ ເທວາ ຕຸສິຕາ ຈ ນິມ຺ມິຕາ;

ປຣນິມ຺ມິຕາ ເຍປິ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ, ອານນ຺ທິຕາ ວິປຸລມກໍສຸ ໂຆສ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖)

ຕທາ ຫິ ທສພໂລ ‘‘ອຕຸລໍ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘພລໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາກຣຸຓາຍ ສມຸສ຺ສາຫິໂຕ ອາກາເສ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬສມາຄເມ ຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ, ທ຺ວາທສໂຍຊນວິຕ຺ຖເຕ ສພ຺ພຣຕນມເຍ ຈງ຺ກເມ ຐິໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ເທວມນຸສ຺ສນຍນວິຫງ຺ຄານໍ ເອກນິປາຕຠູຕມຈ຺ຉຣິຍໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສມາຘິຎາຓານຸຠາວທີປນໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາຍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນ ເຫເຕ ຊານນ຺ຕິ ສເທວມານຸສາ, ພຸທ຺ໂຘ ອຍໍ ກີທິສໂກ ນຣຸຕ຺ຕໂມ;

ອິທ຺ຘິພລໍ ປຎ຺ຎາພລຎ຺ຈ ກີທິສໍ, ພຸທ຺ຘພລໍ ໂລກຫິຕສ຺ສ ກີທິສໍ.

‘‘ນ ເຫເຕ ຊານນ຺ຕິ ສເທວມານຸສາ, ພຸທ຺ໂຘ ອຍໍ ເອທິສໂກ ນຣຸຕ຺ຕໂມ;

ອິທ຺ຘິພລໍ ປຎ຺ຎາພລຎ຺ຈ ເອທິສໍ, ພຸທ຺ຘພລໍ ໂລກຫິຕສ຺ສ ເອທິສໍ.

‘‘ຫນ຺ທາຫໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ຘພລມນຸຕ຺ຕຣໍ;

ຈງ຺ກມໍ ມາປຍິສ຺ສາມິ, ນເຠ ຣຕນມຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໓-໕);

ເອວໍ ຕຖາຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວທີປນໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ເຕນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວສນ຺ທສ຺ສເນນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ‘‘ຫນ຺ທາຫໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ໂລກສ຺ສ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣຠູຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສນ ຕາວເທວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລມຎ຺ຊລິໍ ສິຣສິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ປາຣມິປຣິປູຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ຕໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕມນຸສ຺ສານຎ຺ເຈວ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ປຣິທີປຍນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘວໍສໍ ເທເສສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ສມາຘິຊ຺ຌານໂກວິໂທ;

ປຎ຺ຎາຍ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຸຈ຺ຉຕິ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ກີທິໂສ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຠິນີຫາໂຣ ນຣຸຕ຺ຕມ;

ກມ຺ຫິ ກາເລ ຕຍາ ຘີຣ, ປຕ຺ຖິຕາ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມາ.

‘‘ທານໍ ສີລຎ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ປຎ຺ຎາ ວີຣິຍຎ຺ຈ ກີທິສໍ;

ຂນ຺ຕິ ສຈ຺ຈມຘິຏ຺ຐານໍ, ເມຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ຈ ກີທິສາ.

‘‘ທສ ປາຣມີ ຕຍາ ຘີຣ, ກີທິສີ ໂລກນາຍກ;

ກຖໍ ອຸປປາຣມີ ປຸຓ຺ຓາ, ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ກຖໍ.

‘‘ຕສ຺ສ ປຸຏ຺ໂຐ ວິຍາກາສິ, ກຣວີກມຘຸຣຄິໂຣ;

ນິພ຺ພາປຍນ຺ໂຕ ຫທຍໍ, ຫາສຍນ຺ໂຕ ສເທວກ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໗໔-໗໘);

ເອວໍ ຠຄວຕາ ພຸທ຺ຘວໍເສ ເທສິເຕ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ເຫຕຸສມ຺ປທາ, ອໂຫ ສມຸທາຄມສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອໂຫ ມຫາຠິນີຫາຣສມິຊ຺ຌນາ, ທຸກ຺ກຣໍ ວຕ ຠຄວຕາ ກຕໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອວໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ, ເອວໍວິຘສ຺ສ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ເຈຕໍ ຜລໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ພເລສຸ ຈ ວສີຠາໂວ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກຕາ ເອວໍມຫານຸຠາວຕາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ເປເສສິ. ໂສ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ສີລໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ສທ຺ຘາວີຣິຍໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ຕໂຍ ສມ຺ມາວິຕກ຺ກາ ຕິສ຺ໂສ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎາໂຍ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍຜລານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓານິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ ຈຕ຺ຕາຣິ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານິ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓິຍາ ຘາຕຸໂຍ ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຎາຓານິ ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ ຉ ສາຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ ຉ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ ຉ ຄາຣວາ ຉ ນິສ຺ສຣຓິຍາ ຘາຕຸໂຍ ຉ ສຕຕວິຫາຣາ ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ ຉ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ສຎ຺ຎາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ສຕ຺ຕ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນິ ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລເທສນາ ສຕ຺ຕ ຂີຓາສວພລເທສນາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠເຫຕຸເທສນາ ອຏ຺ຐ ສມ຺ມຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາຕິກ຺ກມາ ອຏ຺ຐ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ ອຏ຺ຐ ອກ຺ຂຓເທສນາ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກາ ອຏ຺ຐ ອຠິຠາຍຕນເທສນາ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ ນວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ ຘມ຺ມາ ນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານິ ນວ ສຕ຺ຕາວາສເທສນາ ນວ ອາຆາຕປ຺ປຏິວິນຍາ ນວ ປຎ຺ຎາ ນວ ນານຕ຺ຕເທສນາ ນວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ ທສ ນາຖກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທສ ກສິຓາຍຕນານິ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ທສ ສມ຺ມຕ຺ຕານິ ທສ ອຣິຍວາສາ ທສ ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ທສ ຣຕນານິ ທສ ຕຖາຄຕພລານິ ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍສາ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມຈກ຺ກາກາຣາ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓາ ຈຸທ຺ທສ ພຸທ຺ຘຎາຓານິ ປຎ຺ຈທສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ ໂສຬສວິຘາ ອານາປານສ຺ສຕີ ໂສຬສ ອປຣມ຺ປຣິຍາ ຘມ຺ມາ ອຏ຺ຐາຣສ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ ປຎ຺ຎາສ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓານິ ປໂຣປຓ຺ຓາສ ກຸສລຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຈາຣິຕມຫາວຊິຣຎາຓໍ ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານປວິຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເທສນາຎາຓານິ ຕຖາ ອນນ຺ຕາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອນນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍາທິວິຠາວນຎາຓານິ ຈາຕິ ເອວມາທິເກ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາເວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຘມ຺ມນ຺ວຍໂຕ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ເນວ ອນ຺ຕໍ, ນ ປມາຓໍ ປສ຺ສິ. ເຖໂຣ ຫິ ອຕ຺ຕໂນປິ ນາມ ຄຸຓານໍ ອນ຺ຕໍ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຠຄວໂຕ ຄຸຓານໍ ປມາຓໍ ກິໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ? ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຫິ ປຎ຺ຎາ ມຫຕີ ຎາຓໍ ວິສທໍ, ໂສ ໂສ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ມຫນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທຫຕິ, ອິຕິ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ຄຸຓານໍ ປມາຓໍ ວາ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ວາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ນາມ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຐິຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປເຄວ ອິຕເຣສໍ. ອໂຫ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາ ອປຣິເມຍ຺ຍເຠທາ ມຫານຸຠາວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓາ, ເກວລໍ ປເນເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ເສວ ສພ຺ພໂສ ໂຄຈຣາ, ນາຎ຺ເຎສໍ. ກເຖຕຸໍ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນ ສກ຺ກາເຍວາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐມຄມາສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠເຓຍ຺ຍ ວຓ຺ຓໍ, ກປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ອຎ຺ຎມຠາສມາໂນ;

ຂີເຍຖ ກປ຺ໂປ ຈິຣທີຆມນ຺ຕເຣ, ວຓ຺ໂຓ ນ ຂີເຍຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໐໔; ໓.໑໔໑; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓);

ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວປີຕິໂສມນສ຺ໂສ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວຣູປານໍ ນາມ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ເຫຕຸຠູຕາ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາ ປາຣມິໂຍ ອໂຫ ມຫານຸຠາວາ. ກຕມາສຸ ນຸ ໂຂ ຊາຕີສຸ ປາຣມິຕາ ປຣິປາຈິຕາ, ກຖໍ ວາ ປຣິປາກໍ ຄຕາ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິມມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມ຺ປິ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປາກຏຕຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຕມາສຸ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊາຕີສຸ ອິເມ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາ ປຣິປາຈິຕາ, ກຖໍ ວາ ປຣິປາກໍ ຄຕາ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຕິສນ຺ຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພເຕ ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ວິໂຣຈມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍ຺ຫໍ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາ ສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ວີຣິຍູປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ຈ ສພ຺ເພສຸ ກປ຺ເປສຸ ຠວໂຕ ຠວໍ ຊາຕິໂຕ ຊາຕິໍ ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕາເຍວ ອເຫສຸໍ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ອິມາສຸ ຊາຕີສຸ ເຕ ປຣິປກ຺ກາ ຊາຕາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ’’ຕິອາທິນາ ຈຣິຍາປິຏກໍ ພຸທ຺ຘາປທານິຍນ຺ຕິ ທຸຕິຍາຠິຘານໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ອຠາສິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ເທວາຕິເທໂວ ເທວພ຺ຣຫ຺ມາທີຫິ ປູຊິຍມາໂນ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຈຣິຍາປິຏກໍ ເທເສສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ທູເຣນິທານອວິທູເຣນິທານານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈຣິຍາປິຏກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກນິທານໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທູເຣນິທານໍ ປນ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍວິຠາວນາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

໑. ອິທານິ ‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ຈຣິຍາປິຏກປາຬິຍາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈ ວິຕກ຺ກວິຘານປຏິຠາຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາລປຣມາຍຸສມຓໂວຫາຣສມນ຺ຕຠາວາຠິສທ຺ທຫນ- ເຉທນວິນິໂຍຄວິນຍກິຣິຍາເລສນ຺ຕຣກປ຺ປຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປມຫາກປ຺ປາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ ອພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໗) ວິຕກ຺ເກ ອາຄໂຕ. ‘‘ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໖໔໒) ວິຘາເນ, ອຘິກວິຘານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນ ຊານິມ຺ຫາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໐) ປຏິຠາເຄ. ສຕ຺ຖຸສທິເສນາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຘາຍສ຺ມາ, ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໐໙໘) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ກາເລ. ‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໗໘; ອຸທາ. ໕໑) ປຣມາຍຸມ຺ຫິ. ອາຍຸກປ຺ໂປ ຫິ ອິຘ ກປ຺ໂປຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໒໕໐) ສມຓໂວຫາເຣ. ‘‘ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໕.໑; ສຸ. ນິ. ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕ) ສມນ຺ຕຠາເວ. ‘‘ສທ຺ຘາ ສທ຺ທຫນາ ໂອກປ຺ປນາ ອຠິປ຺ປສາໂທ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒) ອຠິສທ຺ທຫເນ, ສທ຺ຘາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອລງ຺ກໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ’’ຕິອາທີສຸ (ວິ. ວ. ໑໐໙໔; ຊາ. ໒.໒໒.໑໓໖໘) ເຉທເນ. ‘‘ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໗.໗; ເປ. ວ. ໒໐) ວິນິໂຍເຄ. ‘‘ກປ຺ປກເຕນ ອກປ຺ປກຕໍ ສໍສິພ຺ພິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໓໗໑) ວິນຍກິຣິຍາຍໍ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ກປ຺ໂປ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິອາທີສຸ ເລເສ. ‘‘ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ສງ຺ຆເຠທໂກ…ເປ… ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໘; ຈູຬວ. ໓໕໔; ກຖາ. ໖໕໗, ໘໖໒) ຈ ອາທີສຸ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ.

‘‘ນ ກປ຺ປຍນ຺ຕິ ນ ປຸເຣກ຺ຂໂຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາປິ ເຕສໍ ນ ປຏິຈ຺ຉິຕາເສ;

ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສີລວເຕນ ເນຍ຺ໂຍ, ປາຣງ຺ຄໂຕ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ຕາທີ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໐໙) ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີສຸ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ກປ຺ປາຕິ ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກປ຺ປາ ຕຓ຺ຫາກປ຺ໂປ ທິຏ຺ຐິກປ຺ໂປ’’ຕິ (ມຫານິ. ໒໘). ‘‘ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔; ມ. ນິ. ໑.໖໘) ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ເປ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖) ມຫາກປ຺ເປ. ອິຘາປິ ມຫາກປ຺ເປເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙; ໓.໒໗໕; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໑໒໘; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ເອວມິຈ຺ຈາທິປາຐວຓ຺ຓນາ).

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ – ກປ຺ປີຍຕີຕິ ກປ຺ໂປ, ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕານີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣວເສນ ຄເຓຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເກວລໍ ສາສປຣາສິອຸປມາທີຫິ ກປ຺ເປຕພ຺ໂພ ປຣິກປ຺ເປຕພ຺ພປຣິມາໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກີວ ທີໂຆ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກປ຺ໂປຕິ? ທີໂຆ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ກປ຺ໂປ, ໂສ ນ ສຸກໂຣ ສງ຺ຂາຕຸໍ ‘ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕ຺ຕການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີ’ຕິ ວາ. ສກ຺ກາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປມໍ ກາຕຸນ຺ຕິ? ‘ສກ຺ກາ, ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຍຊນໍ ອາຍາເມນ ໂຍຊນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ໂຍຊນໍ ອຸພ຺ເພເຘນ ມຫາສາສປຣາສິ. ຕໂຕ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ວສ຺ສສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ເອກເມກໍ ສາສປໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ຂິປ຺ປຕຣໍ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ມຫາສາສປຣາສິ ອິມິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຕ຺ເວວ ກປ຺ໂປ, ເອວໍ ທີໂຆ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ກປ຺ໂປ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໘).

ສ຺ວາຍໍ ມຫາກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏາທິວເສນ ຈຕຸອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສງ຺ຄໂຫ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວຏ຺ໂຏ, ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ, ວິວຏ຺ໂຏ, ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖).

ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ສໍວຏ຺ຏາ – ເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ, ອາໂປສໍວຏ຺ໂຏ, ວາໂຍສໍວຏ຺ໂຏຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສໍວຏ຺ຏສີມາ – ອາຠສ຺ສຣາ, ສຸຠກິຓ຺ຫາ, ເວຫປ຺ຜລາຕິ. ຍທາ ຫິ ກປ຺ໂປ ເຕເຊນ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ອາຠສ຺ສຣໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ. ຍທາ ອາເປນ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ສຸຠກິຓ຺ຫໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທເກນ ວິລີຍຕິ. ຍທາ ວາຍຸນາ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ເວຫປ຺ຜລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວາເຕນ ວິທ຺ຘໍສຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ວິນສ຺ສຕິ, ຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສຸ ຕີສຸ ສໍວຏ຺ເຏສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມຆໂຕ ຍາວ ຊາລາຍ ວາ ອຸທກສ຺ສ ວາ ວາຕສ຺ສ ວາ ອຸປຈ຺ເຉໂທ ອິທໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສໍວຏ຺ໂຏ ນາມ. ກປ຺ປວິນາສກຊາລາທິປຈ຺ເຉທໂຕ ຍາວ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິປູຣໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ນາມ.

ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມຆໂຕ ຍາວ ຈນ຺ທິມສູຣິຍປາຕຸຠາໂວ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ວິວຏ຺ໂຏ ນາມ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍປາຕຸຠາວໂຕ ຍາວ ປຸນ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມໂຆ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ນາມ. ອິເມສຸ ຈຕຸສຏ຺ຐິອນ຺ຕຣກປ຺ປສງ຺ຄຫໍ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ເຕນ ສມານກາລປຣິຈ຺ເຉທາ ວິວຏ຺ຏາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ວີສຕິອນ຺ຕຣກປ຺ປສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ເອເກ. ອິຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ເອໂກ ມຫາກປ຺ໂປ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ມຫາກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏາທິວເສນ ຈຕຸອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ.

ກປ຺ເປຕິ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ. ສຕສຫສ຺ເສຕິ ກປ຺ປສທ຺ທສມ຺ພນ຺ເຘນ ຈາຍໍ ປຸລ຺ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ, ອິຘາປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສເນວ ພຫຸວຈນໍ. ສມານາຘິກຣຓຎ຺ເຫຕໍ ປທທ຺ວຍໍ. ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກສ຺ສ ປນ ອສງ຺ຂິເຍຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກປ຺ປສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປກຣຓໂຕ ກປ຺ປານນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍເຕວ. ນ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ມຫາກປ຺ປານໍ ຈຕຸໂຣ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ສຕສຫສ຺ເສ ຈ ມຫາກປ຺ເປຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອສງ຺ຂິເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອສງ຺ຂິຍາ, ຄຓນໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອໂກ ຄຓນວິເສໂສ’’ຕິ ເອເກ. ເຕ ຫິ ເອກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາພລກ຺ຂປຣິໂຍສານານິ ເອກູນສຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທສມຫາພລກ຺ຂານິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ນາມ, ສຏ຺ຐິມຏ຺ຐານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ສງ຺ຂ຺ຍາຐານນ຺ຕຣໍ ນາມ ຄຓນວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຠາວາຠາວໂຕ ເອກໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຎ຺ຈາຕິ ວິຣຸທ຺ຘເມຕໍ. ນນຸ ຈ ອສງ຺ຂ຺ຍຠາເວນ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣາຍມາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຠາວນາ –

ອຕີເຕ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ ເມຘງ຺ກໂຣ ສຣຓງ຺ກໂຣ ທີປງ຺ກໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອນຸກ຺ກເມນ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕສຸ ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອມຣວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ສຸເມໂຘ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຏິວສຕິ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ, ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ທຫຣກາເລເຍວ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຣາສິວຑ຺ຒໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອາຍໂປຕ຺ຖກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາທິຠຣິເຕ ສາຣຄພ຺ເຠ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເຕ, ກຸມາຣ, ມາຕຸສນ຺ຕກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເຕ ປິຕຸສນ຺ຕກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເຕ ອຍ຺ຍກປຍ຺ຍການ’’ນ຺ຕິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ຘນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຘນໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ເອວໍ ພຫຸໍ ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕາທໂຍ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກກຫາປຓມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄຕາ, ມຍາ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນກາຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາເຫເນວ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ທີປງ຺ກຣທສພໂລ ປຣມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຈຕູຫິ ຂີຓາສວສຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຣມ຺ມວຕີນຄຣໍ ນາມ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ສຸທສ຺ສນມຫາວິຫາເຣ ປຏິວສຕິ. ຣມ຺ມວຕີນຄຣວາສິໂນ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ສຸທສ຺ສນມຫາວິຫາເຣ ປຏິວສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປຸນທິວເສ ມຫາທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ໂສເຘນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ສຸເມຘຕາປໂສ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ມຄ຺ຄໍ ໂສເຘຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ເຕຫິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ໂສເຘມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕີເຕສຸ ພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິໂສມນສ຺ໂສ ຕາວເທວ ອາກາສໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂອກາສໍ ເທຖ, ອຫມ຺ປິ ໂສເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕຫິ ທສ຺ສິຕໍ ໂອກາສໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ອຫໍ ອິມໍ ອິທ຺ຘິຍາ ສຕ຺ຕຣຕນວິຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕຸໍ ປໂຫມິ, ອຊ຺ຊ ປນ ມຍາ ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກາຍາຣຫໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕິຓກຈວຣາທໂຍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂສເຘຕິ. ອນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ປນ ຕສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂສຘເນ ທີປງ຺ກໂຣ ຠຄວາ ມຫານຸຠາວານໍ ຉຬຠິຎ຺ຎານໍ ຂີຓາສວານໍ ຈຕູຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ມາ ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ອກ຺ກມນ຺ຕູ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາກຈີຣຎ຺ຈ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑຎ຺ຈ ຊຏາກລາປຎ຺ຈ ປສາເຣຕ຺ວາ ສຍຎ຺ຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ອວກຸຊ຺ໂຊ ນິປຊ຺ຊິ. ເອວຎ຺ຈ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ອິມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ກິເລເສ ຆາເຕສ຺ສາມິ. ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ເອກເກເນວ ສໍສາຣມໂຫຆໂຕ ນິຕ຺ຖຣເຓນ? ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ສໍສາຣມຫຓ຺ຓວໂຕ ຕາເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂສ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕມຫາຠິນີຫາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິເຘສິ. ອຖ ຠຄວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສີສເກ ຐຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ສມິຊ຺ຌນຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ໂຄຕໂມ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອິມໍ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕິໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຕໂຕ ອປເຣປິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຠຄວນ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຍາວ ກສ຺ສປທສພລປຣິໂຍສານາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ອິຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຈຕຸວີສຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກປ຺ເປ ທີປງ຺ກຣທສພໂລ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ເຎປິ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓໍ ນາໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອິຘ ນ ຄຫິຕາ. ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕມ຺ຫາ ກປ຺ປາ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ ເມຘງ຺ກໂຣ, ອໂຖປິ ສຣຓງ຺ກໂຣ;

ທີປງ຺ກໂຣ ຈ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ມງ຺ຄໂລ ຈ ສຸມໂນ ຈ, ເຣວໂຕ ໂສຠິໂຕ ມຸນິ;

ອໂນມທສ຺ສີ ປທຸໂມ, ນາຣໂທ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ.

‘‘ສຸເມໂຘ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ, ປິຍທສ຺ສີ ມຫາຍໂສ;

ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ຘມ຺ມທສ຺ສີ, ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ໂລກນາຍໂກ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ຜຸສ຺ໂສ ຈ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ວິປສ຺ສີ ສິຂິ ເວສ຺ສຠູ;

ກກຸສນ຺ໂຘ ໂກຓາຄມໂນ, ກສ຺ສໂປ ຈາປິ ນາຍໂກ.

‘‘ເອເຕ ອເຫສຸໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ວີຕຣາຄາ ສມາຫິຕາ;

ສຕຣໍສີວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ມຫາຕມວິໂນທນາ;

ຊລິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘາວ, ນິພ຺ພຸຕາ ເຕ ສສາວກາ’’ຕິ. (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ);

ຕຕ຺ຖ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ຈ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎທສພລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ມຫາກປ຺ປານໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອໂຫສິ, ຕຖາ ຠຄວໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ມງ຺ຄລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ, ຕຖາ ຠຄວໂຕ ໂສຠິຕສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ, ຕຖາ ຠຄວໂຕ ນາຣທສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ພຸທ຺ຘວໍເສ (ພຸ. ວໍ. ໒໘.໓, ໔, ໖, ໙) –

‘‘ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ເອເຕສໍ ອນ຺ຕຣາ ກປ຺ປາ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍາ.

‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ອປເຣນ, ມງ຺ຄໂລ ນາມ ນາຍໂກ;

ເຕສມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ກປ຺ປາ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍາ.

‘‘ໂສຠິຕສ຺ສ ອປເຣນ, ອໂນມທສ຺ສີ ມຫາຍໂສ;

ເຕສມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ກປ຺ປາ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍາ.

‘‘ນາຣທສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ເຕສມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ກປ຺ປາ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຄຓນາຕີຕຕາຍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຕ຺ເຕປິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ມຫາກປ຺ປານໍ ຄຓນາຕິກ຺ກເມນ ‘‘ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສງ຺ຂ຺ຍາວິເສເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣທສພລສ຺ສ ຈ ສຸເມຘທສພລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສານິ, ສຸຊາຕທສພລສ຺ສ ຈ ປິຍທສ຺ສີທສພລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ນວສຫສ຺ສາຘິການໍ ກປ຺ປານໍ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານິ ທ຺ວາສີຕຸຕ຺ຕຣານິ ອຏ຺ຐ ຈ ສຕານິ, ຘມ຺ມທສ຺ສີທສພລສ຺ສ ຈ ສິທ຺ຘຕ຺ຖທສພລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ວີສຕິ ກປ຺ປາ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖທສພລສ຺ສ ຈ ຕິສ຺ສທສພລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ກປ຺ໂປ, ຠຄວໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ສຏ຺ຐິ ກປ຺ປາ, ຠຄວໂຕ ຈ ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ຕິໍສ ກປ຺ປາ, ອິຕິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣທສພລສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກປ຺ປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ເຕສໍ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກປ຺ເປຫິ ອິມິນາ ຈ ຠທ຺ທກປ຺ເປນ ສທ຺ຘິໍ ສຕສຫສ຺ສມຫາກປ຺ປາ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ວິຕ຺ຖາຣິຍມາເນ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວໍສປາຬິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠີຣຸກສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ຕາ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ພຸທ຺ຘວໍສໂຕ (ພຸ. ວໍ. ໑.໑ ອາທໂຍ) ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂຍປິ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ກຖາມຄ຺ໂຄ, ໂສປິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ສຸເມຘກຖາ) ຘມ຺ມສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາຍ ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ) ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣສທ຺ໂທ –

‘‘ນທີຕີເຣສຸ ສຓ຺ຐາເນ, ສຠາສຸ ຣຖິຍາສຸ ຈ;

ຊນາ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ມຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໘) –

ອາທີສຸ ກາຣເຓ ອາຄໂຕ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຠາຊນໍ ໂຘວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ຂເຓ, ວິຊ຺ຊຸນິຈ຺ຉຣຓກ຺ຂເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ມຫາວ. ໑໑) ວິວເຣ. ‘‘ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາ ໂອປາເຕຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໖໖) ເວມຊ຺ເຌ. ອິຘາປິ ເວມຊ຺ເຌເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໓໖), ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ເວມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມິໍ ມຫາກປ຺ເປ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ອກາສິ, ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປວິຈິນິ ສມາທິຍິ, ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘກາຣເກ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອາຣຠິ, ຍມ຺ຫິ ເຈຕສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ສພ຺ພໂສ ປູຣິຕປາຣມີ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາກປ຺ປານໍ ອນ຺ຕເຣ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທ ກາລວິເສເສຕິ. ກຖໍ ປເນຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ, ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍ’’ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ມຫາກປ຺ປານໍ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ອປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍາທສ຺ສນໍ. ສາ ໂຂ ປນາຍໍ ສງ຺ຂ຺ຍາ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອາທິປຣິໂຍສານຄ຺ຄຫຓໍ ວິນາ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ໂພຘິສມ຺ຠາຣານມາຣມ຺ໂຠ ຍຕ຺ຖ ຈ ເຕ ປຣິໂຍສິຕາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອວຘິຠາເວນ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອວຘິ ຈ ປນາຍໍ ອຠິວິຘິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ມຣິຍາທາວເສນ, ອາຣມ຺ໂຠສານກປ຺ປານໍ ເອກເທເສນ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ນິປ຺ປເທເສນ ເຕສໍ ອປຣິຍາທານໂຕ ອຠິວິຘິ ຈ ອິຘ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ? ນ ອິທເມວໍ ຕເທກເທເສປິ ຕພ຺ໂພຫາຣໂຕ. ໂຍ ຫິ ຕເທກເທສຠູໂຕ ກປ຺ໂປ, ໂສ ນິປ຺ປເທສໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ໂນຕິ.

ຍໍ ຈຣິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິປາຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈຣິຍາ, ສມຕ຺ຕິໍສປາຣມິສງ຺ຄຫາ ທານສີລາທິປຏິປຕ຺ຕິ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍານໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຍາ ຈິມາ ອຏ຺ຐ ຈຣິຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຓິຘິສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອິຣິຍາປຖຈຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕເນສຸ ອາຍຕນຈຣິຍາ, ອປ຺ປມາທວິຫາຣີນໍ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຕິຈຣິຍາ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ຈຕູສຸ ຌາເນສຸ ສມາຘິຈຣິຍາ, ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຎາຓຈຣິຍາ, ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນານໍ ຈຕູສຸ ອຣິຍມຄ຺ເຄສຸ ມຄ຺ຄຈຣິຍາ, ອຘິຄຕຜລານໍ ຈຕູສຸ ສາມຎ຺ຎຜເລສຸ ປຕ຺ຕິຈຣິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປເທສໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນິປ຺ປເທສໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ນິທ຺ເທເສ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑; ປຏິ. ມ. ໑.໑໙໗) ‘‘ຈຣິຍາຕິ ອຏ຺ຐ ຈຣິຍາໂຍ ອິຣິຍາປຖຈຣິຍາ ອາຍຕນຈຣິຍາ’’ຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ‘‘ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຈຣຕິ, ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວີຣິເຍນ ຈຣຕິ, ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສຕິຍາ ຈຣຕິ, ອວິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ສມາຘິນາ ຈຣຕິ, ປຊານນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ຈຣຕິ, ວິຊານນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຈຣຕິ, ເອວມ຺ປິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອາຍຕນ຺ຕີຕິ ອາຍຕນຈຣິຍາຍ ຈຣຕິ, ເອວມ຺ປິ ປຏິປນ຺ໂນ ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິເສສຈຣິຍາຍ ຈຣຕີ’’ຕິ ຍາ ອິມາ ອປຣາປິ ອຏ຺ຐ ຈຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ສພ຺ພາສໍ ປາຣມິຕາສ຺ເວວ ສໂມໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈຣິຍາ, ສມຕ຺ຕິໍສປາຣມິສງ຺ຄຫາ ທານສີລາທິປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເຫຕຸຈຣິຍາຍ ເອວ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຈຣິຍາປຕ຺ຕິຈຣິຍານໍ ອິຘ ອນວໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິປາຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ສພ຺ພສພ຺ພໍ ອາຍຕນສພ຺ພໍ ສກ຺ກາຍສພ຺ພໍ ປເທສສພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ສພ຺ພສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ຕໍ ສຸຓາຖ, ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ຈກ຺ຂຸຎ຺ເຈວ ຣູປາ ຈ…ເປ… ມໂນ ເຈວ ຘມ຺ມາ ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓) ເອຕ຺ຖ ອາຍຕນສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ສພ຺ພໂຕ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໖) ສກ຺ກາຍສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໕) ປເທສສພ຺ພສ຺ມິໍ. ອິຘາປິ ປເທສສພ຺ພສ຺ມິໍ ເອວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕສ຺ສ ຈຣິຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ໂພຘີຕິ ຣຸກ຺ໂຂປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ. ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑) ຈ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ມຫາວ. ໑໑) ຈ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ພຸຊ຺ຌຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ. ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ໂພຘິ. ‘‘ປຕ຺ວານ ໂພຘິໍ ອມຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ພຸຊ຺ຌຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ໂພຘິ. ‘‘ປປ຺ໂປຕິ ໂພຘິໍ ວຣຠູຣິເມຘໂສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໗) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ໂພຘິ. ອິຘາປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານິ ວາ ອິຘ ໂພຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑), ມຫາໂພຘິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ. ອາສວກ຺ຂຍຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ‘‘ມຫາໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ຍໍ ມມ ທານາສີລາທິປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຈຣິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນວເສສໍ ມຫາໂພຘິຍາ ປາຈນໍ ສາຘກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກນ຺ຕິ. ເອເຕນ ໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ນິຣນ຺ຕຣຠາວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ຍໍ ຈຣິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສກລເມວ ອນວເສສໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕເມວ. ເອເຕນ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣຠາວນໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ໂສ ຫິ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ຠາວນາ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣຠາວນາ ນິຣນ຺ຕຣຠາວນາ ຈິຣກາລຠາວນາ ສກ຺ກຈ຺ຈຠາວນາ ຈາຕິ. ຕາສຸ ‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ, ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ຈິຣກາລຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂຍ ເຈຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍໂຄ, ເຕນ ປຐເມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ສພ຺ພຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ນິຣນ຺ຕຣຠາວນາ, ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ສພ຺ພໍ ຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣຠາວນາ, ໂພຘິປາຈນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສກ຺ກຈ຺ຈຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຕໍ ຈຣິຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາເຈຕິ ເອວໍຠູຕຠາວທີປນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ‘‘ໂພຘິປາຈນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ໂພຘິຈຣິຍາຍ ນິຣນ຺ຕຣຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ? ຍທິ ຈິຕ຺ຕນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ຫິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓຈິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຖ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ເອວມ຺ປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ຫິ ສພ຺ພານິ ເຕສໍ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕານິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓວເສເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ປໂຍຄນິຣນ຺ຕຣຕາປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຊາຕິນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ປນ ນິຣນ຺ຕຣຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ສຎ຺ຫິ ຊາຕິຍໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ເຕນ ມຫາປຓິຘານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຈຣິມຕ຺ຕຠາວາ ນ ສາ ນາມ ຊາຕິ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຍາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຕາ ນ ສິຍາ ອນ຺ຕມໂສ ທານປາຣມິມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ. ອຍຎ຺ຫິ ນິຍຕິປຕ຺ຖິຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຕາ. ຍາວ ຈ ເຕ ກມ຺ມາທີສຸ ວສີຠາວໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສປ຺ປເທສມ຺ປິ ສມ຺ຠາເຣສຸ ປໂຍຄມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ສພ຺ພໂສ ກມ຺ມາທີສຸ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິປ຺ປເທສໂຕ ເອວ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ສມີຫນໍ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ປນ ສພ຺ພກາລໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເຍນ ເຍນ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ສມິຊ຺ຌນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວເມຕາຍ ຄາຖາຍ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣຠາວນາ ຈິຣກາລຠາວນາ ນິຣນ຺ຕຣຠາວນາ ສກ຺ກຈ຺ຈຠາວນາ ຈາຕິ ຈຕສ຺ໂສປິ ຠາວນາ ປກາສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣ ຍສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕຈຣິຕໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣາ ໂພຘິຈຣິຍາ ອຄ຺ຄຍານໍ ປາຣມິໂຍຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ປຣໂຕ ວິຠາເຄນ ວກ຺ຂມານານໍ ທານປາຣມິອາທີນໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອວິເສສວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ໂກສລ຺ລຊນນຕ຺ຖໍ ປາຣມິໂຍ ອິຘ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ. ຕາ ປຣໂຕ ປກິຓ຺ຓກກຖາຍໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ສໍວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໒. ອິຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ຈຣິຕໍ ອາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ມຫາໂພຘິຍາ ປຣິປາຈນເມວາຕິ ອວິເສສໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມເນນ ອຕິສຍໂຕ ໂພຘິປຣິປາຈນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກຕິປຍາ ປຸພ຺ພຈຣິຍາ ວິຠາຄໂຕ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຕີຕກປ຺ເປ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຕີຕກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ປຸຣິເມ ປຸຣິມຕເຣ ວາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທ ມຫາກປ຺ເປ, ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິເກສຸ ຈຕູສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈິຓ຺ຓໍ ທານາທິປຏິປຕ຺ຕິໍ. ຐປຍິຕ຺ວາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ອວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວາຠເວຕິ ຠເວ ຈ ອຠເວ ຈ, ‘‘ອິຕິຠວາຠວກຖ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗) ເອຕ຺ຖ ຫິ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ຠວາຠວາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອິຕິຠວາຠວຕຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອຸທາ. ໒໐) ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິວຸທ຺ຘິຫານິສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທປຸຎ຺ຎປາປານິຠວາຠວາຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ‘‘ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໙; ອິຕິວຸ. ໑໐໕) ເອຕ຺ຖ ປນ ປຓີຕປຓີຕຕຣານິ ສປ຺ປິນວນີຕາທິເຠສຊ຺ຊານິ ຠວາຠວາຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວສຸ ປຓີຕຕຣາ ປຓີຕຕມາ ຠວາຠວາຕິປິ ວທນ຺ຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຂຸທ຺ທເກ ເຈວ ມຫນ຺ເຕ ຈ ຠວສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມມ຺ຫິ ກປ຺ເປຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ. ປວກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ກຖຍິສ຺ສໍ. ສຸໂຓຫີຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ. ເມຕິ ມມ ສນ຺ຕິເກ, ມມ ຠາສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ອກິຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໓. ເອວໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຈ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຍາຍ ສວເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍທາ ອຫໍ ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎຕິ ມຫາອຣຎ຺ເຎ, ອຣຎ຺ຎານິຍໍ, ມຫນ຺ເຕ ວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ເຎຕິ ຊນວິວິຕ຺ເຕ. ວິປິນການເນຕິ ວິປິນຠູເຕ ການເນ, ປທທ຺ວເຍນາປິ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫນຠາວເມວ ທີເປຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ກາຣທີປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ວິຫຣາມີຕິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍອາເນຎ຺ຊວິຫາເຣຫິ ສມຸປ຺ປາທິຕສຸຂວິເສເສນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣາມິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕມິ. ອກິຕ຺ຕິ ນາມ ຕາປໂສຕິ ເອວໍນາມໂກ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍທາ ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖາ ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ອກິຕ຺ຕິຕາປສຠາວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຕີເຕ ກິຣ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ນາມ ຣາຊິນິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ອກິຕ຺ຕີ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ຠຄິນີປິ ຊາຍິ. ‘‘ຍສວຕີ’’ຕິສ຺ສາ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເປຕກິຈ຺ຈານິ ກາເຣຕ຺ວາ ກຕິປຍທິວສາຕິກ຺ກເມນ ຣຕນາວໂລກນໍ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິເສຫິ ກາຣຍມາໂນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ມຕ຺ຕິກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເປຕ຺ຕິກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຘນເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຘນສ຺ສ ສໍຫາຣກາ, ສພ຺ເພ ອິມໍ ຘນໍ ປຫາເຍວ ຄຕາ, ອຫໍ ປນ ນໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ຘເນນ ອຕ຺ຖິກາ ອກິຕ຺ຕິປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ.

ໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຘເນ ອຂີຍມາເນ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມາຍ ຘນກີຬາຍ, ອຕ຺ຖິກາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຠຣິເຕ ສາຣຄພ຺ເຠ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ນໍເຍວ ຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເຄຫໍ ປຫາຍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິເທວນ຺ຕສ຺ສ ຠຄິນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຣິຕ຺ວາ ວສຕິ. ເຍນ ປນ ທ຺ວາເຣນ ຕທາ ນິກ຺ຂມິ, ຕໍ ອກິຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຍນ ຕິຕ຺ເຖນ ນທິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ຕໍ ອກິຕ຺ຕິຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິວາສິໂນ ຕສ຺ສ ຄຸເຓຫິ ອາກຑ຺ຒິຍມານຫທຍາ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ມຫາປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ, ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ, ປຣິວາໂຣປິ ມຫນ຺ໂຕ, ກາຍວິເວກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຘ ນ ລຠຕິ, ມຍາ ເອກາກິນາ ວິຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາວໂຕ ວິເວກນິນ຺ນຕາຍ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ທມິຬຣຏ຺ຐໍ ປຕ຺ວາ ກາວີຣປຏ຺ຏນສມີເປ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຣທີເປ ໂອຕຣິ. ຕທາ ກາຣທີໂປ ອຫິທີໂປ ນາມ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ກາຣຣຸກ຺ຂໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຜລກາເລ ຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຜເລ ອສຕິ ປຕ຺ຕານິ ອຸທກສິຕ຺ຕານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຌານສມາປຕ຺ຕີຫິ ວີຕິນາເມສິ.

ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ຕາປໂສ ເອວໍ ທຸກ຺ກຣໍ ຕປໍ ຈຣຕິ, ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ປຕ຺ເຖຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາໂຣ ຊີວິເຕ ນິຣເປກ຺ໂຂ ອຸທກສິຕ຺ຕານິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ຂາທຕິ, ສເຈ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສິຕ຺ຕານິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕິ, ໂນ ເຈ, ນ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ເສເທຕ຺ວາ ‘‘ສີຕລີຠູຕານິ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ສກ຺ໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູເປນ ຠິກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ຍາຈໂກ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມມ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ກຠາຊເນເນວ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອເສເສຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ປຣິເຍຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ປີຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມສິ.

ທຸຕິຍທິວເສ ປນ ກາຣປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ອລຠິໍ, ອຊ຺ຊ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກປິ ຕເຖວ ອາຄມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຸນປິ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ວີຕິນາເມສິ. ຕຕິຍທິວເສ ຈ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ລາຠາ, ພຫຸໍ ວຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວາມິ, ສຈາຫໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ລເຠຍ຺ຍໍ, ເອວເມວ ມາສມ຺ປິ ທ຺ເວມາສມ຺ປິ ທານໍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕີສຸປິ ທິວເສສຸ ‘‘ເຕນ ທາເນນ ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສາວກໂພຘິໍ ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປຕ຺ເຖມິ, ອປິ ຈ ອິທໍ ເມ ທານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍຖາຘິກາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ຕທາ ມໍ ຕປເຕເຊນ, ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ຕິທິວາຠິຠູ;

ຘາເຣນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂາຍ ມໍ ອຸປາຄມິ.

໕. ‘‘ປວນາ ອາຠຕໍ ປຓ຺ຓໍ, ອເຕລຎ຺ຈ ອໂລຓິກໍ;

ມມ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ, ສກຏາເຫນ ອາກິຣິໍ.

໖. ‘‘ຕສ຺ສ ທຕ຺ວານຫໍ ປຓ຺ຓໍ, ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວານ ຠາຊນໍ;

ປຸເນສນໍ ຊຫິຕ຺ວານ, ປາວິສິໍ ປຓ຺ຓສາລກໍ.

໗. ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຸປຄຎ຺ຉິ ມມນ຺ຕິກໍ;

ອກມ຺ປິໂຕ ອໂນລຄ຺ໂຄ, ເອວເມວມທາສຫໍ.

໘. ‘‘ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖິ, ສຣີຣສ຺ມິໍ ວິວຓ຺ຓິຍໍ;

ປີຕິສຸເຂນ ຣຕິຍາ, ວີຕິນາເມມິ ຕໍ ທິວໍ.

໙. ‘‘ຍທິ ມາສມ຺ປິ ທ຺ເວມາສໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ວຣໍ ລເຠ;

ອກມ຺ປິໂຕ ອໂນລີໂນ, ທເທຍ຺ຍໍ ທານມຸຕ຺ຕມໍ.

໑໐. ‘‘ນ ຕສ຺ສ ທານໍ ທທມາໂນ, ຍສໍ ລາຠຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍິໍ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ, ຕານິ ກມ຺ມານິ ອາຈຣິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາຕິ ຍທາ ອຫໍ ອກິຕ຺ຕິນາມໂກ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທີເປ ກາຣາຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມິ, ຕທາ. ມນ຺ຕິ ມມ. ຕປເຕເຊນາຕິ ສີລປາຣມິຕານຸຠາເວນ. ສີລຎ຺ຫິ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສສ຺ສ ຕປນໂຕ ‘‘ຕໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເນກ຺ຂມ຺ມວີຣິຍປາຣມິຕານຸຠາເວນ ວາ. ຕາປິ ຫິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ຈ ຕປນໂຕ ‘‘ຕໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ຈ ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ. ຂນ຺ຕິສໍວຣສ຺ສ ຈາປິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມນໂຕ ‘‘ຂນ຺ຕິປາຣມິຕານຸຠາເວນາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏເຕວ. ‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓານຸຠາວຊນິເຕນ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ເຘນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫາກາເຣນ ສນ຺ຕາປິໂຕ. ຕິທິວາຠິຠູຕິ ເທວໂລກາຘິປຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຓສາລາຍ ສມີເປ ຄຫິຕມ຺ປິ ກາຣປຓ຺ຓໍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ອຣຎ຺ຎມຊ຺ຌຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປວນາ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຕລຎ຺ຈ ອໂລຓິກນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຬາຣຠາເວປິ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທານຘມ຺ມສ຺ສ ມຫາຊຸຕິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມມ ທ຺ວາເຣຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາເຣ. ສກຏາເຫນ ອາກິຣິນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈິປິ ອເສເສຕ຺ວາ ທິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸເນສນໍ ຊຫິຕ຺ວານາຕິ ‘‘ເອກທິວສໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຆາເສສນໍ ນ ສລ຺ເລຂ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານປີຕິຍາ ຕິຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຸນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ.

ອກມ຺ປິໂຕຕິ ສຸທູຣວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິເຍນ ອຈລິໂຕ ທານຊ຺ຌາສຍໂຕ ຈລນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກາຣິໂຕ. ອໂນລຄ຺ໂຄຕິ ໂລຠວເສນ ອີສກມ຺ປິ ອລຄ຺ໂຄ. ຕຕິຍມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທຸຕິຍມ຺ປີຕິ ອິມໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອວເມວມທາສຫນ຺ຕິ ຍຖາ ປຐມໍ, ເອວເມວໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ອທາສິໍ ອຫໍ.

ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ທານປຈ຺ຈຍາ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ຉິນ຺ນາຫາຣຕາຍ ສຣີຣສ຺ມິໍ ເຍນ ເວວຓ຺ຓິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕມ຺ປິ ເມ ສຣີຣສ຺ມິໍ ວິວຓ຺ຓິຍໍ ທານປຈ຺ຈຍາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ທານວິສເຍນ ປີຕິສຸເຂນ ທານວິສຍາຍ ເອວ ຈ ຣຕິຍາ. ວີຕິນາເມມິ ຕໍ ທິວນ຺ຕິ ຕໍ ສກລໍ ຕິມຕ຺ຕທິວສໍ ວີຕິນາເມມິ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕີຓິ ເອວ ທິວສານິ, ອຖ ໂຂ ມາສທ຺ວິມາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ, ເອວເມວ ທາຕຸໍ ປໂຫມີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ມາສມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂນລີໂນຕິ ອລີນຈິຕ຺ໂຕ, ທາເນ ອສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູເປນ ອາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ. ຍສນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິໍ, ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ. ລາຠຎ຺ຈາຕິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທິຠາເວນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ລາຠໍ ວາ ນ ປຕ຺ຖຍິໍ. ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕານິ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ອເນກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ທານມຍານິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ທານສ຺ສ ວາ ປຣິວາຣຠູຕານິ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ອາຈຣິໍ ອກາສິນ຺ຕິ.