໓. ຍຸຘຎ຺ຊຍວຄ຺ໂຄ

໑. ຍຸຘຎ຺ຊຍຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໑. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອມິຕຍໂສຕິ ອປຣິມິຕປຣິວາຣວິຠໂວ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຍຸຘຎ຺ຊໂຍຕິ ຣມ຺ມນຄເຣ ສພ຺ພທຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ນາເມນ ຍຸຘຎ຺ຊໂຍ ນາມ.

ອຍຎ຺ຫິ ພາຣາຓສີ ອຸທຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໑.໓໗ ອາທໂຍ) ສຸຣຸນ຺ຘນນຄຣໍ ນາມ ຊາຕາ. ຈູຬສຸຕໂສມຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໑໗.໑໙໕ ອາທໂຍ) ສຸທສ຺ສນໍ ນາມ, ໂສຓນນ຺ທຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໐.໙໒ ອາທໂຍ) ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນໍ ນາມ, ຂຓ຺ຑຫາລຊາຕເກ(ຊາ. ໒.໒໒.໙໘໒ ອາທໂຍ) ປຸປ຺ຜວຕີ ນາມ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຍຸຘຎ຺ຊຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໑.໗໓ ອາທໂຍ) ຣມ຺ມນຄຣໍ ນາມ ອໂຫສິ, ເອວມສ຺ສ ກທາຈິ ນາມໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣາຊປຸຕ຺ໂຕຕິ ຣມ຺ມນຄເຣ ສພ຺ພທຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕສຫສ຺ສໍ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຣາຊາ ອຸປຣຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ໂສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທິວເສ ທິວເສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ຣຖວຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສິຣິວິຠເວນ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄຕິຓຄ຺ຄສາຂຄ຺ຄມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕຊາລາທີສຸ ມຸຕ຺ຕາຊາລາກາເຣນ ລຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ສາຣຖິ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ, ເທວ, ຫິມສມເຍ ປຕນກອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ ນາມາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທິວສຠາຄໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ກີຬິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫກາເລ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ອທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ສາຣຖິ, ກຫໍ ເຕ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ, ນ ເຕ ອິທານິ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິລຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອິເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣາປິ ຕິຓຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸສທິສາວ, ຕສ຺ມາ ມຍາ ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣເຓຫິ ອປີຬິເຕເນວ ມາຕາປິຕໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອາທິຕ຺ເຕ ວິຍ ຕໂຍ ຠເວ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາຍ ວິນິຈ຺ຉຍສາລາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸໍ ສູຣິຍາຕເປ, ປຕິຕໍ ທິສ຺ວານ ສໍວິຊິໍ.

໒. ‘‘ຕຎ຺ເຎວາຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ, ສໍເວຄມນຸພ຺ຣູຫຍິໍ;

ມາຕາປິຕູ ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊ຺ຊມນຸຍາຈຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສູຣິຍາຕເປຕິ ສູຣິຍາຕປເຫຕຸ, ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ສນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ສູຣິຍາຕເປນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ປຕິຕໍ ທິສ຺ວານາຕິ ວິນຏ຺ຐໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ເພ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄາທີສຸ ມຸຕ຺ຕາຊາລາທິອາກາເຣນ ລຄ຺ຄໍ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສມານໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ ວິນຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ສໍວິຊິນ຺ຕິ ຍຖາ ເອຕານິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕານິປິ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ຠິຊ຺ຊມານສຠາວານີຕິ ອນິຈ຺ຈຕາມນສິກາຣວເສນ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິໍ.

ຕຎ຺ເຎວາຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ, ສໍເວຄມນຸພ຺ຣູຫຍິນ຺ຕິ ຕຎ຺ເຎວ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູນໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ອຘິປຕິໍ ມຸຂໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ຕເຖວ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອິຕ຺ຕຣຏ຺ຐິຕິກຕໍ ປຣິຕ຺ຕກາລຕໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ເອກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສໍເວຄໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາທເນນ ອນຸວຑ຺ເຒສິໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊມນຸຍາຈຫນ຺ຕິ ‘‘ຕິຓຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ ວິຍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິເກ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິເຕ ມຍາ ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣເຓຫິ ອນຠິຠູເຕເນວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ເອຕານິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ອມຕໍ ມຫານິພ຺ພານໍ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເມ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ ເຕ ອຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍ. ເອວໍ ມຫາສຕ຺ເຕນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຍາຈິຕາຍ ສກລນຄເຣ ມຫນ຺ຕໍ ໂກລາຫລມໂຫສິ – ‘‘ອຸປຣາຊາ ກິຣ ຍຸຘຎ຺ຊໂຍ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ’’ຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ກາສິຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຣາຊານໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣມ຺ມເກ ປຏິວສນ຺ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອິຕິ ສປຣິໂສ ຣາຊາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ເທວີ ຈ ສພ຺ເພ ຈ ໂອໂຣຘາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ກຸມາຣ, ປພ຺ພຊີ’’ຕິ ນິວາເຣສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ເຕ ກາເມຫິ ອູນໍ, ອຫໍ ເຕ ປຣິປູຣຍາມິ, ອຊ຺ເຊວ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ມຫາສຕ຺ໂຕ –

‘‘ມາ ມໍ ເທວ ນິວາເຣຫິ, ປພ຺ພຊນ຺ຕໍ ຣເຖສຠ;

ມາຫໍ ກາເມຫິ ສມ຺ມຕ຺ໂຕ, ຊຣາຍ ວສມນ຺ວຄູ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໑.໗໗) –

ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທເມວ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ໂອໂຣເຘຫິ ມາຕຸຍາ ກຣຸຓໍ ປຣິເທວນ຺ຕິຍາ –

‘‘ອຸສ຺ສາໂວວ ຕິຓຄ຺ຄມ຺ຫິ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ປຕິ;

ເອວມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ມາ ມໍ ອມ຺ມ ນິວາຣຍາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໑.໗໙) –

ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ເຕຫິ ຍາຈິຍມາໂນປິ ອຠິສໍວຑ຺ຒມານສໍເວຄຕ຺ຕາ ອໂນສກ຺ກິຕມານໂສ ປິຍຕເຣ ມຫຕິ ຎາຕິປຣິວຏ຺ເຏ ອຸຬາເຣ ຣາຊິສ຺ສຣິເຍ ຈ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓. ‘‘ຍາຈນ຺ຕິ ມໍ ປຎ຺ຊລິກາ, ສເນຄມາ ສຣຏ຺ຐກາ;

ອຊ຺ເຊວ ປຸຕ຺ຕ ປຏິປຊ຺ຊ, ອິທ຺ຘໍ ຜີຕໍ ມຫາມຫິໍ.

໔. ‘‘ສຣາຊເກ ສໂຫໂຣເຘ, ສເນຄເມ ສຣຏ຺ຐເກ;

ກຣຸຓໍ ປຣິເທວນ຺ເຕ, ອນເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈຊິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຊລິກາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕອຎ຺ຊລິກາ. ສເນຄມາ ສຣຏ຺ຐກາຕິ ເນຄເມຫິ ເຈວ ຣຏ຺ຐວາສີຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ເພ ຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ມາ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ເທວ, ປພ຺ພຊີ’’ຕິ ມໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ອຊ຺ເຊວ ປຸຕ຺ຕ ປຏິປຊ຺ຊ, ຄາມນິຄມຣາຊຘານິອຠິວຸທ຺ຘິຍາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ, ອິທ຺ຘໍ ວິຠວສາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສສ຺ສາທິນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຈ, ຜີຕໍ ອິມໍ ມຫາມຫິໍ ອນຸສາສ, ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫີຕິ ຍາຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ສຫ ຣຎ຺ຎາຕິ ສຣາຊເກ, ຕຖາ ສໂຫໂຣເຘ ສເນຄເມ ສຣຏ຺ຐເກ ມຫາຊເນ ຍຖາ ສຸຓນ຺ຕານມ຺ປິ ປເຄວ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ມຫນ຺ຕໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຣຸຓໍ ປຣິເທວນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນເປກ຺ໂຂ ອລຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ຕທາ ປພ຺ພຊິ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໕-໖. ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິສທິສໍ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປິຍຕເຣ ຎາຕິພນ຺ຘເວ ປຫາຍ ສິນິທ຺ຘໍ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິຊນໍ ໂລກາຠິມຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍສຎ຺ຈ ນິຣເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈຊິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເກວລນ຺ຕິ ອນວເສສໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕຎ຺ຈ ປຖວິໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິປ຺ປາເຍນ ຈຊມາໂນ ເອວໍ ເມ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ສກ຺ກາ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ໂພຘິຍາເຍວ ກາຣຓາ ນ ກິຎ຺ຈິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ອີສກໍ ລຄ຺ຄໍ ຊເນສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ມາຕາປິຕໂຣ ຕຎ຺ຈ ມຫາຍສໍ ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ເມ ນ ເທສ຺ສໍ, ປິຍເມວ, ຕໂຕ ປນ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ມຍ຺ຫໍ ປິຍຕຣໍ, ຕສ຺ມາ ມາຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຊ຺ຊໍ ອຫໍ ຕທາ ປຣິຈ຺ຈຊິນ຺ຕິ.

ຕເທຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ມຫາສຕ຺ເຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຍຸຘິຏ຺ຐິລກຸມາໂຣ ນາມ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ມຫາຊນໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມໂນຣເມ ຐາເນ ອສ຺ສມປທໍ ກຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວນມູລຜລາທີຫິ ຍາວຊີວໍ ຍາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍນາ ອເຫສຸໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ອຸໂຠ ກຸມາຣາ ປພ຺ພຊິຕາ, ຍຸຘຎ຺ຊໂຍ ຍຸຘິຏ຺ຐິໂລ;

ປຫາຍ ມາຕາປິຕໂຣ, ສງ຺ຄໍ ເຉຕ຺ວານ ມຈ຺ຈຸໂນ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໑.໘໓);

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄໍ ເຉຕ຺ວານ ມຈ຺ຈຸໂນຕິ ມຈ຺ຈຸມາຣສ຺ສ ສຫກາຣິກາຣຓຠູຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕກໍ ຣາຄໂທສໂມຫສງ຺ຄໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ປພ຺ພຊິຕາຕິ.

ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ ອເຫສຸໍ, ຍຸຘິຏ຺ຐິລກຸມາໂຣ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ຍຸຘຎ຺ຊໂຍ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕິຕມຫາທານານິ ເຈວ ຣຊ຺ຊາທິປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຈ ທານປາຣມີ, ກາຍວຈີສໍວໂຣ ສີລປາຣມີ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ຌານາຘິຄໂມ ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ, ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາຘິຄມປຣິໂຍສານາ ປຎ຺ຎາ ທານາທີນໍ ອຸປກາຣານຸປກາຣຘມ຺ມປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຎ຺ຎາ ຈ ປຎ຺ຎາປາຣມີ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕທຕ຺ຖສາຘນໍ ວີຣິຍໍ ວີຣິຍປາຣມີ, ຎາຓຂນ຺ຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ ຈ ຂນ຺ຕິປາຣມີ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ອວິສໍວາທນໍ ສຈ຺ຈປາຣມີ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ຈ ເມຕ຺ຕາປາຣມີ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກຕວິປ຺ປກາຣອຸເປກ຺ຂນວເສນ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ຈ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີຕິ ທສ ປາຣມິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ວິເສສໂຕ ປນ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາຍໍ ວິຍ ອິຘາປິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍຄຸຓາ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ, ອພ຺ຠຸຕາ ຈ ມເຫສິໂນ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ຍຸຘຎ຺ຊຍຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂສມນສ຺ສຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໗. ທຸຕິເຍ ອິນ຺ທປຕ຺ເຖ ປຸຣຸຕ຺ຕເມຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄຣວເຣ. ກາມິໂຕຕິ ມາຕາປິຕຸອາທີຫິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຣກາເລ ປຕ຺ຖິໂຕ. ທຍິໂຕຕິ ປິຍາຍິໂຕ. ໂສມນສ຺ໂສຕິ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ ‘‘ໂສມນສ຺ໂສ’’ຕິ ເອວໍ ປກາສນາໂມ.

໘. ສີລວາຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖສີເລນ ເຈວ ອາຈາຣສີເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສທ຺ຘາພາຫຸສຈ຺ຈາທິຄຸເຓຫິ ອຸເປໂຕ, ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ວາ. ກລ຺ຍາຓປຏິຠານວາຕິ ຕໍຕໍອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພສາຘເນນ ອຸປາຍໂກສລ຺ລສງ຺ຂາເຕນ ຈ ສຸນ຺ທເຣນ ປຏິຠາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວຸຑ຺ຒາປຈາຍີຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາຕິ ເອວໍ ເຍ ຊາຕິວຸຑ຺ຒາ, ເຍ ຈ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ວຸຑ຺ຒາ, ເຕສໍ ອປຈາຍນສີໂລ. ຫິຣີມາຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາຍ ຫິຣິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສງ຺ຄເຫສຸ ຈ ໂກວິໂທຕິ ທານປິຍວຈນອຕ຺ຖຈຣິຍາສມານຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຍຖາຣຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫເນສຸ ກຸສໂລ. ເອວຣູໂປ ເຣຓຸສ຺ສ ນາມ ກຸຣຸຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ໂສມນສ຺ໂສຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ ຍທາ ໂຫມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໙. ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຕິກໂຣຕິ ເຕນ ກຸຣຸຣາເຊນ ປຕິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸປກຕ຺ຕພ຺ພຠາເວນ ປຕິກໂຣ ວລ຺ລໂຠ. ກຸຫກຕາປໂສຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນລກ຺ຂເຓນ ໂກຫຎ຺ເຎນ ຊີວິຕກປ຺ປນໂກ ເອໂກ ຕາປໂສ, ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສກ຺ກາຕພ຺ໂພ ອໂຫສິ. ອາຣາມນ຺ຕິ ຜລາຣາມໍ, ຍຕ຺ຖ ເອຬາລຸກລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑຕິປຸສາທິວລ຺ລິຜລານິ ເຈວ ຕຓ຺ຑຸເລຍ຺ຍກາທິສາກຎ຺ຈ ໂຣປີຍຕິ. ມາລາວຈ຺ຉນ຺ຕິ ຊາຕິອຕິມຸຕ຺ຕກາທິປຸປ຺ຜຄຈ຺ຉໍ, ເຕນ ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຣາມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມາລາວຈ຺ຉຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຜລວຈ຺ຉຎ຺ຈ ໂຣເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ໂຕ ຊີວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ຕທາ ມຫາຣກ຺ຂິໂຕ ນາມ ຕາປໂສ ປຎ຺ຈສຕຕາປສປຣິວາໂຣ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອິນ຺ທປຕ຺ຖນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ. ຣາຊາ ອິສິຄຓໍ ທິສ຺ວາ ອິຣິຍາປເຖ ປສນ຺ໂນ ອລງ຺ກຕມຫາຕເລ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນາຫາເຣນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕໍ ມມ ອຸຍ຺ຍາເນເຍວ ວສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານານິ ກາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາເຣ ທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຣາຊນິເວສເນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ຣາຊາ ປນ ອປຸຕ຺ຕໂກ ປຸຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຖຕິ, ປຸຕ຺ຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວສ຺ສາຣຕ຺ຕຈ຺ຈເຍນ ມຫາຣກ຺ຂິໂຕ ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ກຕສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເອກສ຺ສ ສນ຺ທຈ຺ຉາຍສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສປຣິໂສ ນິສີທິ. ຕາປສາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ຣາຊາ ອປຸຕ຺ຕໂກ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ລເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ. ມຫາຣກ຺ຂິໂຕ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ປຈ຺ຈູສກາເລ ເອໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ກູຏຊຏິໂລ ‘‘ອິທານິ ຣາຊກຸລູປໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາປສານໍ ຄມນກາເລ ຄິລານາລຍໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາຣກ຺ຂິໂຕ ຕສ຺ສ ນິປນ຺ນກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອິສິຄຓໍ ອາທາຍ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄໂຕ. ກຸຫໂກ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກຕາປໂສ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ເວເຄນ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຣາຊາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ອິສີນໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຕິຂິປ຺ປໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ເກນຕ຺ເຖນ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ມຫາຣາຊ, ອິສິຄໂຓ ສຸຂນິສິນ຺ໂນ ‘‘ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ຣຎ຺ໂຎ ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອຫໍ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສຸຘມ຺ມາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊານນ຺ຕາ ຄພ຺ຠໍ ນາເສຍ຺ຍຸໍ, ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖນຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ກຖິຕໍ ໂວ ມຍາ, ຄຈ຺ຉາມຫ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກຸຫກຕາປສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣາຊກຸເລ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວສຕິ, ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕາວຕິໍສຠວນໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຊາຕສ຺ສ ຈ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ໂສມນສ຺ໂສ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒຕິ. ກຸຫກຕາປໂສປິ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ນານປ຺ປກາຣໍ ສູເປຍ຺ຍສາກຎ຺ຈ ຜລວລ຺ລິອາທໂຍ ຈ ໂຣເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຓິການໍ ຫຕ຺ເຖ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຘນໍ ສໍຫຣຕິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ໂສ ‘‘ຕາຕ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຕາປເສ ມາ ປມຊ຺ຊາ’’ຕິ ກຸມາຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ຄໂຕ.

໑໐-໑໓. ອເຖກທິວສໍ ກຸມາໂຣ ‘‘ຊຏິລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກູຏຊຏິລໍ ເອກໍ ຄນ຺ຘິກກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ທ຺ເວ ຆເຏ ຄເຫຕ຺ວາ ສາກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກູຏຊຏິໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ປຓ຺ຓິກກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ ປຓ຺ຓິກຄຫປຕິກາ’’ຕິ ຕໍ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວ ນິກ຺ຂມິ.

ກູຏຊຏິໂລ ‘‘ອຍໍ ອິທາເນວ ເອວຣູໂປ, ປຈ຺ຉາ ‘ໂກ ຊານາຕິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອິທາເນວ ນໍ ນາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄມນກາເລ ປາສາຓຜລກໍ ເອກມນ຺ຕໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປານີຍຆຏໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຕິຓານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຫາທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ອປວິສິຕ຺ວາວ ‘‘ມມ ສາມິກໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ນິປນ຺ນກໍ ທິສ຺ວາ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ເກນ, ຕ຺ວໍ ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ວິເຫຐິໂຕ, ກມຊ຺ຊ ຍມໂລກໍ ເນມິ, ຕໍ ເມ ສີຆໍ ອາຈິກ຺ຂາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກູຏຊຏິໂລ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ທິຏ຺ໂຐ, ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວໍ ເມ, ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຍິ ວິສ຺ສາເສນ ອຫໍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕວ ປຸຕ຺ເຕນມ຺ຫິ ເອວໍ ວິເຫຐິໂຕຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂຈຣຆາຕເກ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ກຸມາຣສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຣີຣຎ຺ຈສ຺ສ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຖິຍາ ຣຖິຍໍ ວິກິຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ມາຕຣາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ເກ ນິສີທາປິຕໍ ກຸມາຣໍ ອາກຑ຺ຒິໍສຸ – ‘‘ຣຎ຺ຎາ ເຕ ວໂຘ ອາຓຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ກຸມາໂຣ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ມາຕຸ ອງ຺ກໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ມໍ ທສ຺ເສຖ, ສນ຺ຕິ ຣາຊກິຈ຺ຈານີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ກຸມາຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ໂຄຓໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຣິກຑ຺ຒນ຺ຕາ ເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕມຫໍ ທິສ຺ວານ ກຸຫກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຖຸສຣາສິໍວ ອຕຓ຺ຑຸລນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລກເຓຫິ ວິຣຫິຕໍ ຖຸສຣາສິໍ ວິຍ, ທຸມໍວ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ, ອນ຺ໂຕ ມຫາສຸສິຣໍ. ກທລິໍວ ອສາຣກໍ ສີລາທິສາຣຣຫິຕໍ ຕາປສໍ ອຫໍ ທິສ຺ວາ ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ສຕໍ ສາຘູນໍ ຌານາທິຘມ຺ໂມ. ກສ຺ມາ? ສາມຎ຺ຎາ ສມຓຠາວາ ສີລມຕ຺ຕໂຕປິ ອປຄໂຕ ປຣິຫີໂນ ອຍໍ, ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ຫິຣີສຸກ຺ກຘມ຺ມຊຫິໂຕ ປຊຫິຕຫິຣິສງ຺ຂາຕສຸກ຺ກຘມ຺ໂມ. ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິກາຣຓາຕິ ‘‘ເກວລໍ ຊີວິຕສ຺ເສວ ເຫຕຸ ອຍໍ ຕາປສລິງ຺ເຄນ ຈຣຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣນ຺ຕິຫີຕິ ປຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ນິວາສຠູໂຕ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣນ຺ຕິໂນ, ສີມນ຺ຕຣິກວາສິໂນ. ເຕຫິ ປຣນ຺ຕີຫິ ອຏວິເກຫິ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທໂສ ໂຂຠິໂຕ ອໂຫສິ. ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໂກປໍ ນິເສເຘຕຸໍ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມມ ປິຕາ ກຸຣຸຣາຊາ ‘‘ຕາຕ ໂສມນສ຺ສກຸມາຣ, ມຍ຺ຫໍ ສາມິກໍ ອຸຄ຺ຄຕາປນໍ ໂຆຣຕປໍ ປຣມສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊຏິລໍ ມາ ປມຊ຺ຊິ. ໂສ ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ສພ຺ພກາມທໂທ, ຕສ຺ມາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸກູລໍ ປວຕ຺ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ ຕທາ ມໍ ອນຸສາສີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໔. ຕມຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວານຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປິຕຸ ວຈນໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ຕໍ ກູຏຕາປສໍ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສາກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຓິໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ກຸສລນ຺ຕິ, ຄຫປຕິ, ເຕ ສຣີຣສ຺ສ ກຈ຺ຈິ ກຸສລໍ ກຸສລເມວ, ຕຖາ ຫິ ສາກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈສິ. ກິໍ ວາ ຕວ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ອາຫຣີຍຕຸ, ຕຖາ ຫິ ປຓ຺ຓິກວຸຕ຺ຕິໍ ອນຸຕິຏ຺ຐສີຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ອຠາສິໍ.

໑໕. ເຕນ ໂສ ກຸປິໂຕ ອາສີຕິ ເຕນ ມຍາ ວຸຕ຺ຕຄຫປຕິວາເທນ ໂສ ມານນິສ຺ສິໂຕ ມານໍ ອລ຺ລີໂນ ກຸຫໂກ ມຍ຺ຫໍ ກຸປິໂຕ ກຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ກຸທ຺ໂຘ ຈ ສມາໂນ ‘‘ຆາຕາເປມິ ຕຸວໍ ອຊ຺ຊ, ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາຊຍາມິ ວາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸວໍ ອຊ຺ຊາຕິ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ, ອິທານິເຍວ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄຕກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖. ນິເສຘຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອປວິຏ຺ໂຐ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຫກໍ ກຸຫກຕາປສໍ ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ, ສມ຺ມາໂນ ເຕ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ກຸມາເຣນ ເຕ ສມ຺ມາໂນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອໂຫສິ.

໑໗. ກຸມາໂຣ ຍຖາ ນາສິໂຍຕິ ຍຖາ ກຸມາໂຣ ນາສິໂຍ ນາເສຕພ຺ໂພ ຆາຕາເປຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ໂສ ປາໂປ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິ. ອາຓາເປສີຕິ ມຍ຺ຫໍ ສາມິເກ ອິມສ຺ມິໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຕາປເສ ສຕິ ກິໍ ມມ ນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຕ຺ເຕນ ເມ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕປິ ອຍເມວ ເສຍ຺ໂຍຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຓາເປສິ.

໑໘. ກິນ຺ຕິ? ສີສໍ ຕຕ຺ເຖວ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕໍ ກຸມາຣໍ ປສ຺ສຖ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຣີຣຎ຺ຈສ຺ສ ກຕ຺ວານ ຈຕຸຂຓ຺ຑິກໍ ຈຕຸໂຣ ຂຓ຺ເຑ ກຕ຺ວາ ຣຖິຍາ ຣຖິຍໍ ນີຍນ຺ຕາ ວີຖິໂຕ ວີຖິໍ ວິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ທສ຺ເສຖ. ກສ຺ມາ? ສາ ຄຕິ ຊຏິລຫີຬິຕາຕິ ເຍຫິ ອຍໍ ຊຏິໂລ ຫີຬິໂຕ, ເຕສໍ ຊຏິລຫີຬິຕານໍ ສາ ຄຕິ ສາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ໂສ ວິປາໂກຕິ. ຊຏິລຫີຬິຕາຕິ ວາ ຊຏິລຫີຬນເຫຕຸ ສາ ຕສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕີຕິ ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໙. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ຕາປສສ຺ສ ປຣິຠເວ. ກາຣຓິກາຕິ ຆາຕກາ, ໂຈຣຆາຕກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຓ຺ຑາຕິ ກຸຣູຣາ. ລຸທ຺ທາຕິ ສຸທາຣຸຓາ. ອກາຣຸຓາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ກຕໍ. ‘‘ອກຣຸຓາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ນິກ຺ກຣຸຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸ ອງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສາຕິ ມມ ມາຕຸ ສຸຘມ຺ມາຍ ເທວິຍາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ນິສິນ຺ນສ຺ສ. ‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນຍນ຺ຕິ ມນ຺ຕິ ມາຕຣາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ເກ ນິສີທາປິຕໍ ມໍ ຣາຊາຓາຍ ເຕ ໂຈຣຆາຕກາ ໂຄຓໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາຆາຕນໍ ນຍນ຺ຕິ. ກຸມາເຣ ປນ ນີຍມາເນ ທາສິຄຓປຣິວຸຕາ ສທ຺ຘິໍ ໂອໂຣເຘຫິ ສຸຘມ຺ມາ ເທວີ ນາຄຣາປິ ‘‘ມຍໍ ນິຣປຣາຘໍ ກຸມາຣໍ ມາເຣຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຄມໍສຸ.

໒໐. ພນ຺ຘຕໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ກາຣຓິກປຸຣິສານໍ. ຣາຊກິຣິຍານິ ອຕ຺ຖິ ເມຕິ ມຍາ ຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ຣາຊກິຈ຺ຈານິ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຖ ມໍ ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຫໍ ເອວໍ ວຈນໍ ອວຈໍ.

໒໑. ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສຍິໍສຸ, ປາປສ຺ສ ປາປເສວິໂນຕິ ອຕ຺ຕນາ ປາປສີລສ຺ສ ລາມກາຈາຣສ຺ສ ກູຏຕາປສສ຺ສ ເສວນໂຕ ປາປເສວິໂນ ຣຎ຺ໂຎ ມໍ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ທິສ຺ວານ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປສິນ຺ຕິ ຕໍ ມມ ປິຕຣໍ ກຸຣຸຣາຊານໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ມໍ, ເທວ, ມາຣາເປສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ກສ຺ມາ ຈ ປນ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ສາມິກໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຕາປສໍ ຄຫປຕິວາເທນ ສມຸທາຈຣິ. ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວິປ຺ປກາຣໍ ກຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທວ, ຄຫປຕິຎ຺ເຎວ ‘ຄຫປຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ໂກ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນານາວິຘານິ ມາລາວຈ຺ຉານິ ໂຣເປຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜປຓ຺ຓຜລາຜລາທີນໍ ວິກ຺ກິຓນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈສ຺ສ ຕານິ ເທວສິກໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ເຕຫິ ມາລາກາຣປຓ຺ຓິເກຫິ ສທ຺ທຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ມາລາວຕ຺ຖຸປຓ຺ຓວຕ຺ຖູນິ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລຎ຺ຈສ຺ສ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາທິວິກ຺ກິຍລທ຺ຘໍ ກຫາປຓກຠຓ຺ຑິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິເສຫິ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປສິໍ ຕສ຺ສ ກູຏຕາປສຠາວໍ ຊານາເປສິໍ. ມມຎ຺ຈ ວສມານຍິນ຺ຕິ ເຕນ ສຎ຺ຎາປເນນ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ໂຂ ປນ ກຸມາໂຣ ວທຕິ, ອຍໍ ກູຏຕາປໂສ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫາປຣິຄ຺ຄໂຫ ຊາໂຕ’’ຕິ ຍຖາ ຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ມມ ວເສ ວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຣາຊານໍ ມມ ວສມາເນສິໍ.

ຕໂຕ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ພາລສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ວສນໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ນ ເມ, ມຫາຣາຊ, ອິຘ ວາເສນ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸຊານາຖ ມໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ຕາຕ, ມຍາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາວ ເຕ ວໂຘ ອາຓຕ຺ໂຕ, ຂມ ມຍ຺ຫໍ ອປຣາຘ’’ນ຺ຕິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ອິມໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ເທວ, ກິມຕ຺ຖິ ມານຸສເກສຸ ໂຠເຄສຸ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ທິພ຺ພໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິໍ, ນ ຕຕ຺ຖາປິ ເມ ສງ຺ໂຄ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາເມວາຫໍ, ນ ຕາທິສສ຺ສ ພາລສ຺ສ ປຣເນຍ຺ຍພຸທ຺ຘິໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ໂອວທນ຺ໂຕ –

‘‘ອນິສມ຺ມ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ອນວຕ຺ຖາຍ ຈິນ຺ຕິຕໍ;

ເຠສຊ຺ຊສ຺ເສວ ເວຠງ຺ໂຄ, ວິປາໂກ ໂຫຕິ ປາປໂກ.

‘‘ນິສມ຺ມ ຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ສມ຺ມາວຕ຺ຖາຍ ຈິນ຺ຕິຕໍ;

ເຠສຊ຺ຊສ຺ເສວ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ວິປາໂກ ໂຫຕິ ຠທ຺ຣໂກ.

‘‘ອລໂສ ຄິຫີ ກາມໂຠຄີ ນ ສາຘຸ, ອສຎ຺ຎໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ສາຘຸ;

ຣາຊາ ນ ສາຘຸ ອນິສມ຺ມກາຣີ, ໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂກຘໂນ ຕໍ ນ ສາຘຸ.

‘‘ນິສມ຺ມ ຂຕ຺ຕິໂຍ ກຍິຣາ, ນານິສມ຺ມ ທິສມ຺ປຕິ;

ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ຣາຊ, ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈ ວຑ຺ຒຕິ.

‘‘ນິສມ຺ມ ທຓ຺ຑໍ ປຓເຍຍ຺ຍ ອິສ຺ສໂຣ, ເວຄາ ກຕໍ ຕປ຺ປຕິ ຠູມິປາລ;

ສມ຺ມາປຓີຘີ ຈ ນຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາ, ອນານຸຕປ຺ປາ ເຕ ຠວນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ.

‘‘ອນານຸຕປ຺ປານິ ຫິ ເຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິຠຊ຺ຊ ກມ຺ມາຍຕນານິ ໂລເກ;

ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ສຸຂຸທ຺ຣຍານິ, ຠວນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານຸມຕານິ ຕານິ.

‘‘ອາຄຈ຺ຉຸໍ ໂທວາຣິກາ ຂຄ຺ຄພນ຺ຘາ, ກາສາວິຍາ ຫນ຺ຕຸ ມມໍ ຊນິນ຺ທ;

ມາຕຸຎ຺ຈ ອງ຺ກສ຺ມິມຫໍ ນິສິນ຺ໂນ, ອາກຑ຺ຒິໂຕ ສຫສາ ເຕຫິ ເທວ.

‘‘ກຏຸກຎ຺ຫິ ສມ຺ພາຘໍ ສຸກິຈ຺ຉໍ ປຕ຺ໂຕ, ມຘຸຣມ຺ປິຍໍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ ຣາຊ;

ກິຈ຺ເຉນຫໍ ອຊ຺ຊ ວຘາ ປມຸຕ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊເມວາຠິມໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໕.໒໒໗-໒໓໔) –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ອນິສມ຺ມາຕິ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ອນວຕ຺ຖາຍາຕິ ອວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ. ເວຠງ຺ໂຄຕິ ວິປຕ຺ຕິ. ວິປາໂກຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ອສຎ຺ຎໂຕຕິ ອສໍວຸໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ. ປຓເຍຍ຺ຍາຕິ ປຏ຺ຐເປຍ຺ຍ. ເວຄາຕິ ເວເຄນ ສຫສາ. ສມ຺ມາປຓີຘີ ຈາຕິ ສມ຺ມາປຓິຘິນາ, ໂຍນິໂສ ຐປິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກຕາ ນຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາ ປຈ຺ຉາ ອນານຸຕປ຺ປາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຠຊ຺ຊາຕິ ອິມານິ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕານິ, ອິມານິ ອຍຸຕ຺ຕານີຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ. ກມ຺ມາຍຕນານີຕິ ກມ຺ມານິ. ພຸທ຺ຘານຸມຕານີຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ອນຸມຕານິ ອນວຊ຺ຊານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຏຸກນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ ອສາຕໍ, ສມ຺ພາຘໍ ສຸກິຈ຺ຉໍ ມຣຓຠຍໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ. ລທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພເລນ ຊີວິຕໍ ລຠິຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊ຺ຊເມວາຠິມໂນຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິມຸຂຈິຕ຺ໂຕ ເອວາຫມສ຺ມິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ເຕນ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ຣາຊາ ເທວິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເທວິ, ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ເທວີປິ ກຸມາຣສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊເມວ ໂຣເຈສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຂມຖາ’’ຕິ ຂມາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ຄເຕ ຈ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ມຫາຊໂນ ກູຏຊຏິລໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສນາຄເຣຫິ ອມຈ຺ຈປາຣິສຊ຺ຊາທີຫິ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ອສ຺ສຸມຸເຂຫິ ອນຸພນ຺ຘິຍມາໂນ ເຕ ນິວຕ຺ເຕສິ. ມນຸສ຺ເສສຸ ນິວຕ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສວຓ຺ເຓນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ນີໂຕ ສຕ຺ຕ ປພ຺ພຕຣາຊິໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວິສ຺ສກມ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕາຍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໒໒. ‘‘ໂສ ມໍ ຕຕ຺ຖ ຂມາເປສິ, ມຫາຣຊ຺ຊໍ ອທາສິ ເມ;

ໂສຫໍ ຕມໍ ທາລຍິຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕມໍ ທາລຍິຕ຺ວາຕິ ກາມາທີນວທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ສມ຺ໂມຫຕມໍ ວິຘມິຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊິນ຺ຕິ ອຸປາຄຈ຺ຉິໍ. ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ.

໒໓. ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ຕທາ ຕໍ ຣາຊິສ຺ສຣິຍໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເມ ເທສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ.

ເອວໍ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ປພ຺ພຊິເຕ ຍາວ ໂສຬສວສ຺ສກາລາ ຣາຊກຸເລ ປຣິຈາຣິກເວເສນ ເທວຕາເຍວ ນໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ຕທາ ກຸຫໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ມາຕາ ມຫາມາຍາ, ມຫາຣກ຺ຂິຕຕາປໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ໂສມນສ຺ສກຸມາໂຣ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ຍຸຘຎ຺ຊຍຈຣິຍາຍໍ (ຈຣິຍາ. ໓.໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທສ ປາຣມິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ອິຘາປິ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ ອຕິສຍວຕີຕິ ສາ ເອວ ເທສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ຕຖາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ເອວ ຣາຊກິຈ຺ເຈສຸ ສມຕ຺ຖຕາ, ຕສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ກູຏຊຏິລຠາວປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ເຕນ ປຍຸຕ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ວເຘ ອາຓຕ຺ເຕ ສນ຺ຕາສາຠາໂວ, ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານານເຍຫິ ຕສ຺ສ ສໂທສຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ນິຣປຣາຘຕໍ ມຫາຊນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປກາເສຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ປຣເນຍ຺ຍພຸທ຺ຘິຕໍ ພາລຠາວຎ຺ຈ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕນ ຂມາປິເຕປິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວາສໂຕ ຣຊ຺ຊິສ຺ສຣິຍໂຕ ຈ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ຍາຈິຍມາເນນປິ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນໍ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປວິເວກາຣາເມນ ຫຸຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອປ຺ປກສິເຣນ ຌານາຠິຎ຺ຎານິພ຺ພຕ຺ຕນນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ໂສມນສ຺ສຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອໂຍຆຣຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຕຕິເຍ ອໂຍຆຣມ຺ຫິ ສໍວຑ຺ໂຒຕິ ອມນຸສ຺ສອຸປທ຺ທວປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ຈຕຸຣສ຺ສສາລວເສນ ກເຕ ມຫຕິ ສພ຺ພອໂຍມເຍ ເຄເຫ ສໍວຑ຺ໂຒ. ນາເມນາສິ ອໂຍຆໂຣຕິ ອໂຍຆເຣ ຊາຕສໍວຑ຺ຒຠາເວເນວ ‘‘ອໂຍຆຣກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາເມນ ປາກໂຏ ອໂຫສິ.

໒໕-໖. ຕທາ ຫິ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ສປຕ຺ຕິ ‘‘ຕວ ຊາຕໍ ຊາຕໍ ປຊໍ ຂາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຍກ຺ຂິນິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວິຊາຕກາເລ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຸຕ຺ເຕ ຂາທິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ‘‘ເທວິຍາ ຊາຕໍ ຊາຕໍ ປຊໍ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ຂາທຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ສມ຺ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອມນຸສ຺ສາ ນາມ ອໂຍຆຣສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ, ອໂຍຆຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມາເຣ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຖມ຺ເຠ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອໂຍມເຍເຫວ ສພ຺ພເຄຫສມ຺ຠາເຣຫິ ຈຕຸຣສ຺ສສາລໍ ມຫນ຺ຕໍ ອໂຍຆຣໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຄພ຺ຠໍ ເທວິໍ ຕຕ຺ຖ ວາເສສິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຘຎ຺ຎປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ‘‘ອໂຍຆຣກຸມາໂຣ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ຘາຕີນໍ ທຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຣາຊາ ເທວິໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ອາເນສິ. ຍກ຺ຂິນີປິ ອຸທກວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ອຸທກໍ ວຫນ຺ຕີ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ອໂຍຆເຣເຍວ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕໍ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ຊມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ອາຓາເປສິ – ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອາເນຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕໍ ມງ຺ຄລວາຣຓໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສຣີຣໂສຠໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ພລວສິເນເຫນ ຕໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ອຠິສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ອາຓາເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເມ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂນ ຊີວິໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂນາຕິ, ຕາຕ, ຕວ ຠາຕິກາ ທ຺ເວ ເອກາຍ ຍກ຺ຂິນິຍາ ຂາທິຕາ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ຕໂຕ ອມນຸສ຺ສຠຍໂຕ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ກເຕນ ທຸກ຺ເຂນ ມຫຕາ ອາຍາເສນ ຊີວິໂຕ ລທ຺ໂຘ. ສໍປີເຬ ປຕິໂປສິໂຕຕິ ນານາວິຘາຍ ອມນຸສ຺ສຣກ຺ຂາຍ ສມ຺ພາເຘ ອໂຍຆເຣ ວິຊາຍນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂສຬສວສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ພາເຘ ສໍວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ເຊວ, ປຸຕ຺ຕ, ປຏິປຊ຺ຊ, ເກວລໍ ວສຸຘໍ ອິມນ຺ຕິ ກຎ຺ຈນມາລາລງ຺ກຕສ຺ສ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຣຕນຣາສິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຫິ ສງ຺ເຂຫິ ອຠິສິຎ຺ຈິຍມາໂນ ອິມໍ ກຸລສນ຺ຕກໍ ເກວລໍ ສກລໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ຕໂຕເຍວ ສຫ ຣຏ຺ເຐຫີຕິ ສຣຏ຺ຐກໍ ສຫ ນິຄເມຫິ ມຫາຄາເມຫີຕິ ສນິຄມໍ ອປຣິມິເຕນ ປຣິວາຣຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ສຊນໍ ອິມໍ ວສຸຘໍ ມຫາປຖວິໍ ອຊ຺ເຊວ, ປຸຕ຺ຕ, ປຏິປຊ຺ຊ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍໍ. ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍໍ ກາສິຣາຊານໍ ມມ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອິທໍ ວຈນໍ ອຠາສິໍ.

໒໗. ເຍ ເກຈິ ມຫິຍາ ສຕ຺ຕາຕິ ອິມິສ຺ສາ ມຫາປຖວິຍາ ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ນາມ. ຫີນມຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມາຕິ ລາມກາ ເຈວ ອຸຕ຺ຕມາ ຈ, ອຸຠິນ຺ນໍ ເວມຊ຺ເຌ ຠວຕ຺ຕາ ມຊ຺ຌິມາ ຈ. ສເກ ເຄເຫຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ສເກ ເຄເຫ. ສກຎາຕິຠີຕິ ສເກຫິ ຎາຕີຫິ ສມ຺ໂມທມານາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ຍຖາວິຠວໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ.

໒໘. ອິທໍ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອສທິສໍ, ມຍ຺ຫໍ ເອວ ອາເວຓິກໍ. ກິໍ ປນ ຕໍ ສໍປີເຬ ມມ ໂປສນນ຺ຕິ ສມ຺ພາເຘ ມມ ສໍວຑ຺ຒນໍ. ຕຖາ ຫິ ອໂຍຆຣມ຺ຫິ ສໍວຑ຺ໂຒ, ອປ຺ປເຠ ຈນ຺ທສູຣິເຍຕິ ຈນ຺ທສູຣິຍານໍ ປຠາຣຫິເຕ ອໂຍຆເຣ ສໍວຑ຺ໂຒມ຺ຫີຕິ ສໍວຑ຺ໂຒ ອມ຺ຫິ.

໒໙. ປູຕິກຸຓປສມ຺ປຸຓ຺ຓາຕິ ປູຕິຄນ຺ຘນານປ຺ປກາຣກຸຓປສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຄູຖນິຣຍສທິສາ. ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ຊີວິຕສໍສເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ກຖໍ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ. ຕໂຕ ໂຆຣຕເຣຕິ ຕໂຕປິ ຄພ຺ຠວາສໂຕ ທາຣຸຓຕເຣ, ອວິສ຺ສຏ຺ຐວາເສນ ທຸກ຺ເຂ. ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂຍຆເຣຕິ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອໂຍຆເຣ, ພນ຺ຘນາຄາເຣ ຐປິໂຕ ວິຍ ອໂຫສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໐. ຍທິຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຕາທິສນ຺ຕິ ຍາທິສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕາທິສໍ ປຣມທາຣຸຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ອຫໍ ຣຊ຺ເຊສຸ ຍທິ ຣຊ຺ຊາມິ ຍທິ ຣມິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປາປານໍ ລາມການໍ ນິຫີນປຸຣິສານໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ນິຫີນຕໂມ ສິຍໍ.

໓໑. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫິ ກາເຍນາຕິ ອປຣິມຸຕ຺ຕຄພ຺ຠວາສາທິນາ ປູຕິກາເຍນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ອມ຺ຫິ. ຣຊ຺ເຊນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກຕິ ຣຊ຺ເຊນປິ ອນຕ຺ຖິໂກ ອມ຺ຫິ. ຍກ຺ຂິນິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ໂຕປິ ຫິ ນາຫໍ ອຊຣາມໂຣ, ກິໍ ເມ ຣຊ຺ເຊນ, ຣຊ຺ຊຎ຺ຫິ ນາມ ສພ຺ເພສໍ ອນຕ຺ຖານໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸນ຺ນິກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປຣິເຍສິສ຺ສໍ, ຍຕ຺ຖ ມໍ ມຈ຺ຈຸ ນ ມທ຺ທິເຍຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ມໍ ມຫາເສໂນ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ມທ຺ທິເຍ ນ ໂອຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ ນ ອຠິຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ນິພ຺ພຸຕິໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີຕິ.

໓໒. ເອວາຫໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວານາຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ນານປ຺ປກາຣໍ ສໍສາເຣ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ນິພ຺ພາເນ ອານິສໍສທສ຺ສເນນ ຈ ໂຍນິໂສ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ວິຣວນ຺ເຕ ມຫາຊເນຕິ ມຍາ ວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂາສຫເນນ ວິຣວນ຺ເຕ ປຣິເທວນ຺ເຕ ມາຕາປິຕຸປ຺ປມຸເຂ ມຫນ຺ເຕ ຊເນ. ນາໂຄວ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ນາມ ມຫາພໂລ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ ສຸເຂເນວ ຉິນ຺ທຕິ, ເອວເມວ ຎາຕິສງ຺ຄາທິເຠທສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຊເນ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນສ຺ສ ຉິນ຺ທເນນ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ ການນສງ຺ຂາຕໍ ມຫາວນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມນວເສນ ປາວິສິໍ. ໂອສານຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິປ຺ປາຍໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ກິໍກາຣຓາ ປພ຺ພຊສີ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເທວ, ອຫໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ທສ ມາເສ ຄູຖນິຣເຍ ວິຍ ວສິຕ຺ວາ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຍກ຺ຂິນິຍາ ຠເຍນ ໂສຬສວສ຺ສານິ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ວສນ຺ໂຕ ພຫິ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ລຠິໍ, ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິໍ, ຍກ຺ຂິນິໂຕ ມຸຕ຺ໂຕປິ ອຊຣາມໂຣ ນ ໂຫມິ, ມຈ຺ຈຸ ນາເມສ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ຊິນິຕຸໍ, ຠເວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫິ, ຍາວ ເມ ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣຓານິ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຈຣິສ຺ສາມິ, ອລໍ ເມ ຣຊ຺ເຊນ, ອນຸຊານາຫິ ມໍ, ເທວ, ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ຍເມກຣຕ຺ຕິໍ ປຐມໍ, ຄພ຺ເຠ ວສຕິ ມາຓໂວ;

ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິໂຕວ ໂສ ຍາຕິ, ສ ຄຈ຺ຉໍ ນ ນິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໕.໓໖໓) –

ອາທິນາ ຈຕຸວີສຕິຍາ ຄາຖາຫິ ປິຕຸ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ໂຫຕຸ, ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣຓານິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຍທາມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖີ ວິຍ, ກຎ຺ຈນປຎ຺ຊຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສີຫໂປຕໂກ ວິຍ, ກາເມ ປຫາຍ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ‘‘ອຍໍ ນາມ ກຸມາໂຣ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ກິມງ຺ຄໍ ປນາຫໍ, ມມາປິ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອວ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ມິໍ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ເທວີປິ ອມຈ຺ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍປີຕິ ສກລນຄຣວາສິໂນ ໂຠເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ສມາຄໂມ ມຫາ ອໂຫສິ, ປຣິສາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ ຊາຕາ, ເຕ ອາທາຍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປາວິສິ.

ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ເປເສຕ຺ວາ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍາມໍ ສຕ຺ຕໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣໍ ອສ຺ສມປທໍ ກາເຣສິ, ສພ຺ເພ ຈ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາເຣ ປຏິຍາທາເປສິ. ອິຘ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ໂອວາທທານຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍນຕາ ຈ ປຣິສາຍ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ສພ຺ພາ ມຫາໂຄວິນ຺ທຈຣິຍາຍໍ (ຈຣິຍາ. ໑.໓໗ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ ອເຫສຸໍ, ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ອໂຍຆຣປຓ຺ຑິໂຕ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ເສສປາຣມິນິທ຺ຘາຣຓາ ອານຸຠາວວິຠາວນາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ອໂຍຆຣຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຠິສຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍທາ ໂຫມິ, ກາສີນໍ ປຸຣວຣຸຕ຺ຕເມຕິ ‘‘ກາສີ’’ຕິ ພຫຸວຈນວເສນ ລທ຺ຘໂວຫາຣສ຺ສ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ນຄຣວເຣ ພາຣາຓສິຍໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຊາຕສໍວຑ຺ໂຒ ຫຸຕ຺ວາ ວສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄິນີ ຈ ຠາຕໂຣ ສຕ຺ຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂສຕ຺ຕິເຍ ກຸເລຕິ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ຉ ອຫຎ຺ຈາຕິ ຠາຕໂຣ ສຕ຺ຕ ສພ຺ພກນິຏ຺ຐາ ກຎ຺ຈນເທວີ ນາມ ຠຄິນີ ຈາຕິ ສພ຺ເພ ມຍໍ ອຏ຺ຐ ຊນາ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນນິຣຕຕາຍ ໂສຕ຺ຕິເຍ ອຸທິໂຕທິເຕ ມຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຕທາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຊາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ປທສາ ວິຈຣຓກາເລ ອປໂຣ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຊາຍິ. ‘‘ອຸປກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ’’ຕິ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ສພ຺ພກນິຏ຺ຐາ ປນ ເອກາ ຘີຕາ. ຕສ຺ສາ ‘‘ກຎ຺ຈນເທວີ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ.

ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ຆຣາວາເສນ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສມານຊາຕິກຸລໂຕ ເຕ ທາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອມ຺ມ, ຕາຕ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ. ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ ສພ຺ໂພ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ອາທິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ວິຍ ປລິພຸທ຺ຘນໍ, ອຸກ຺ກາຣຠູມິ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ກາເມສຸ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ເຎ ໂວ ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຆຣາວາເສນ ນິມນ຺ເຕຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິໂຕປິ ສຫາເຍຫິ ຍາຈາປິໂຕປິ ນ ອິຈ຺ຉິ, ອຖ ນໍ ສຫາຍາ ‘‘ສມ຺ມ, ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສຍໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພໂຊ ອາສິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພໂຊ ອາສິນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ອຸປກຎ຺ຈນກາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ອຫໍ ຕທາ ອໂຫສິໍ. ຫິຣີສຸກ຺ກມຸປາຄໂຕຕິ ສຸກ຺ກວິປາກຕ຺ຕາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ວິໂສຘນໂຕ ຈ ສຸກ຺ກໍ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓໍ ຫິຣິໍ ຠຸສໍ ອາຄໂຕ, ອຕິວິຍ ປາປໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວໍ ທິສ຺ວານ ຠຍໂຕ, ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣໂຕ ອຫນ຺ຕິ ກາມຠວາທີນໍ ວເສນ ສພ຺ພໍ ຠວໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໍ ວິຍ, ຫິໍສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກໍ ວຘກໍ ວິຍ, ສີຫໍ ວິຍ, ຍກ຺ຂໍ ວິຍ, ຣກ຺ຂສໍ ວິຍ, ໂຆຣວິສໍ ວິຍ, ອາສິວິສໍ ວິຍ, ອາທິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄາຣໍ ວິຍ, ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຠຍານກຠາວໂຕ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິຣໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຍ຺ຍໍ, ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາກຸສລຘມ຺ມປຐມຊ຺ຌານາທິອຠິຣໂຕ ຕທາ ອຫໍ ອາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ປຫິຕາຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ເປສິຕາ. ເອກມານສາຕິ ສມານຊ຺ຌາສຍາ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ມນາປຈາຣິໂນ ມາຕາປິຕູຫິ ປຫິຕຕ຺ຕາ ປນ ມມ ປຏິກ຺ກູລໍ ອມນາປໍ ວທນ຺ຕາ. ກາເມຫິ ມໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ມຫາປິຕູຫິ ວາ ເອກມານສາ ກາເມຫິ ມໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ກຸລວໍສໍ ຘາເຣຫີຕິ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລວໍສໍ ຘາເຣຫິ ປຕິຏ຺ຐເປຫີຕິ ກາເມຫິ ມໍ ນິມນ຺ເຕສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗. ຍໍ ເຕສໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ມມ ປິຍສຫາຍານໍ ຍໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄິຫິຘມ຺ເມ ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ຄິຫິຠາເວ ສຕິ ຄຫຏ຺ຐຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຎາຍານຸຄຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ຈ ສຸຂສ຺ສ ອາວຫນໂຕ ສຸຂາວຫໍ. ຕໍ ເມ ອໂຫສິ ກຐິນນ຺ຕິ ຕໍ ເຕສໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍານໍ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ວຈນໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕຕ຺ຕາ ອມນາປຠາເວນ ເມ ກຐິນໍ ຜຣຸສໍ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕຜາລສທິສໍ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ເຓ ຌາເປນ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

໓໘. ເຕ ມໍ ຕທາ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕນ຺ຕິ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍາ ມາຕາປິຕູຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸປນິມນ຺ຕນວເສນ ອເນກວາຣໍ ອຸປນີຍມາເນ ກາເມ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ຂິປນ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕໍ ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ປຕ຺ຖິຕໍ ມມາຕິ ອິໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕຣໍ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ປຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ມຍາ ອຠິປຕ຺ຖິຕໍ ມມ ຕໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ປຕ຺ຖຍເສ, ສມ຺ມ, ຍທິ ກາເມ ນ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ.

໓໙. ອຕ຺ຖກາໂມຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖກາໂມ, ປາປຠີຣູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕ຺ຕກາໂມ’’ຕິປິ ປາຬິ. ຫິເຕສິນນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ຫິເຕສີນໍ ປິຍສຫາຍານໍ. ເກຈິ ‘‘ອຕ຺ຖກາມຫິເຕສິນ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ.

໔໐. ປິຕຸ ມາຕຸ ຈ ສາວຍຸນ຺ຕິ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍາ ອນິວຕ຺ຕນີຍໍ ມມ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ວິທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາມຕາທີປກໍ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ປິຕຸ ມາຕຸ ຈ ສາເວສຸໍ. ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ອມ຺ມຕາຕາ, ຊານາຖ, ເອກນ຺ເຕເນວ ມຫາກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ນ ໂສ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກາເມສຸ ອຸປເນຕຸ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈຸໍ. ມາຕາປິຕາ ເອວມາຫູຕິ ຕທາ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ມມ ສຫາເຍຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊາມ, ໂຠ’’ຕິ, ຍທິ ມຫາກຎ຺ຈນກຸມາຣສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຠິຣຸຈິຕໍ, ຍໍ ຕສ຺ສ ອຠິຣຸຈິຕໍ, ຕທມ຺ຫາກມ຺ປິ ອຠິຣຸຈິຕເມວ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊາມ, ໂຠຕິ. ‘‘ໂຠ’’ຕິ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາລປນໍ. ‘‘ປພ຺ພຊາມ ໂຂ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປພ຺ພຊາມ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ຉ ຠາຕໂຣ ຠຄິນີ ຈ ກຎ຺ຈນເທວີ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາວ ອເຫສຸໍ, ເຕນ ເຕປິ ມາຕາປິຕູຫິ ຆຣາວາເສນ ນິມນ຺ຕິຍມານາ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸເຍວ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊາມ, ໂຠ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຍທິ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມສິ, ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ຕວ ສນ຺ຕກໍ ຍຖາສຸຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ນໍ ມຫາປຸຣິໂສ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປາວິສິ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມາຕາປິຕໂຣ ຉ ຠາຕໂຣ ຈ ຠຄິນີ ຈ ເອໂກ ທາໂສ ເອກາ ທາສີ ເອໂກ ຈ ສຫາໂຍ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ອຄມໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔໑. ‘‘ອຸໂຠ ມາຕາ ປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠຄິນີ ຈ ສຕ຺ຕ ຠາຕໂຣ;

ອມິຕຘນໍ ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວາ, ປວິສິມ຺ຫາ ມຫາວນ’’ນ຺ຕິ.

ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໔.໗໗ ຠິສຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ມາຕາປິຕູສຸ ກາລໍກເຕສຸ ເຕສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ເອກໍ ປທຸມສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ອສ຺ສມໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາຣາ ຍາປຍິໍສຸ. ເຕສຸ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ອຏ຺ຐ ຊນາ ວາເຣນ ຜລາຜລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປາສາຓຜລເກ ອຕ຺ຕໂນ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເສສາປິ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາສໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອປຣຠາເຄ ຠິສານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຂາທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ໂຆຣຕປາ ປຣມຘິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຫຣິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ກມ຺ປິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອິສໂຍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ຕໂຍ ທິວເສ ອນ຺ຕຣຘາເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຐມທິວເສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປມຸຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ທຸຕິຍທິວເສ ‘‘ມມ ໂທເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຓາມນວເສນ ມມ ໂກຏ຺ຐາສໍ ນ ຐປິຕໍ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕຕິຍທິວເສ ‘‘ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສພ຺ເພສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕີສຸປິ ທິວເສສຸ ເຕຫິ ເຊຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ຐປິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ຐປິໂຕ, ມຍາ ປນ ນ ລທ຺ໂຘ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສເມ ຣຸກ຺ຂເທວຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ. ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ ເອໂກ ວາຣໂຓ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ໂຕ ສປ຺ປກີຬາປນໂກ ເອໂກ ວານໂຣ ຈ ເຕຫິ ອິສີຫິ ກຕປຣິຈຍາ ຕທາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສກ຺ໂກປິ ‘‘ອິສິຄຓໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອທິສ຺ສມານກາໂຍ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ອຸປກຎ຺ຈນຕາປໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເສສານໍ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ສຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານຎ຺ເຎວ ໂສເຘຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ລຠສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິສິຄຓມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ອສ຺ສໍ ຄວໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ, ຠຣິຍຎ຺ຈ ໂສ ອິຘ ລຠຕໍ ມນາປໍ;

ປຸຕ຺ເຕຫິ ທາເຣຫິ ສມງ຺ຄິ ໂຫຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໗໘) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ອິມຎ຺ຫິ ໂສ ‘‘ຍຕ຺ຕການິ ປິຍວຕ຺ຖູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວິປ຺ປໂຍເຄ ຕຕ຺ຕການິ ທຸກ຺ຂານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິສິຄໂຓ ‘‘ມາຣິສ, ມາ ກຖຍ, ອຕິຠາຣິໂຍ ເຕ ສປໂຖ’’ຕິ ກຓ຺ເຓ ປິທຫິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ‘‘ອຕິຠາຣິໂຍ ເຕ ສປໂຖ, ນ, ຕ຺ວໍ ຕາຕ, ຄຓ຺ຫສິ, ຕວ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສາປິ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ –

‘‘ມາລຎ຺ຈ ໂສ ກາສິກຈນ຺ທນຎ຺ຈ, ຘາເຣຕຸ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຫູ ຠວນ຺ຕຸ;

ກາເມສຸ ຕິພ຺ພໍ ກຸຣຸຕໍ ອເປກ຺ຂໍ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ປຫູຕຘຎ຺ໂຎ ກສິມາ ຍສສ຺ສີ, ປຸຕ຺ເຕ ຄິຫີ ຘນິມາ ສພ຺ພກາເມ;

ວຍໍ ອປສ຺ສໍ ຆຣມາວສາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂຫຕຸ ປສຍ຺ຫກາຣີ, ຣາຊາຠິຣາຊາ ພລວາ ຍສສ຺ສີ;

ສຈາຕຸຣນ຺ຕໍ ມຫິມາວສາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕຸ ອວີຕຣາໂຄ, ມຸຫຸຕ຺ຕນກ຺ຂຕ຺ຕປເຖສຸ ຍຸຕ຺ໂຕ;

ປູເຊຕຸ ນໍ ຣຏ຺ຐປຕີ ຍສສ຺ສີ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ອຊ຺ຌາຍກໍ ສພ຺ພສມນ຺ຕເວທໍ, ຕປສ຺ສິນໍ ມຎ຺ຎຕຸ ສພ຺ພໂລໂກ;

ປູເຊນ຺ຕຸ ນໍ ຊານປທາ ສເມຈ຺ຈ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ຈຕຸສ຺ສທໍ ຄາມວຣໍ ສມິທ຺ຘໍ, ທິນ຺ນຎ຺ຫິ ໂສ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ວາສເວນ;

ອວີຕຣາໂຄ ມຣຓໍ ອຸເປຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ຄາມຓີ ໂຫຕຸ ສຫາຍມຊ຺ເຌ, ນຈ຺ເຈຫິ ຄີເຕຫິ ປໂມທມາໂນ;

ໂສ ຣາຊໂຕ ພ຺ຍສນມາລຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ຕໍ ເອກຣາຊາ ປຖວິໍ ວິເຊຕ຺ວາ, ອິຕ຺ຖີສຫສ຺ສສ຺ສ ຐເປຕຸ ອຄ຺ເຄ;

ສີມນ຺ຕິນີນໍ ປວຣາ ຠວາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຍາ ອຫາສິ.

‘‘ອິສີນຎ຺ຫິ ສາ ສພ຺ພສມາຄຕານໍ, ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ສາທຸໍ ອວິກມ຺ປມານາ;

ຈຣາຕຸ ລາເຠນ ວິກຕ຺ຖມານາ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫຓ ຍາ ອຫາສິ.

‘‘ອາວາສິໂກ ໂຫຕຸ ມຫາວິຫາເຣ, ນວກມ຺ມິໂກ ໂຫຕຸ ຄຊງ຺ຄລາຍໍ;

ອາໂລກສນ຺ຘິໍ ທິວສໍ ກໂຣຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ພຊ຺ຌຕໍ ປາສສເຕຫິ ຉມ຺ຫິ, ຣມ຺ມາ ວນາ ນີຍຕຸ ຣາຊຘານິໍ;

ຕຸຕ຺ເຕຫິ ໂສ ຫຎ຺ຎຕຸ ປາຈເນຫິ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ອລກ຺ກມາລີ ຕິປຸກຓ຺ຓປິຏ຺ໂຐ, ລຏ຺ຐີຫໂຕ ສປ຺ປມຸຂໍ ອຸເປຕຸ;

ສກຈ຺ຉພນ຺ໂຘ ວິສິຂໍ ຈຣາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໗໙-໙໐) –

ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອໂວຈຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ພຫລໍ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຕຸ. ກສິມາຕິ ສມ຺ປນ຺ນກສິກມ຺ໂມ. ປຸຕ຺ເຕ ຄິຫີ ຘນິມາ ສພ຺ພກາເມຕິ ປຸຕ຺ເຕ ລຠຕຸ, ຄິຫີ ໂຫຕຸ, ສຕ຺ຕວິເຘນ ຘເນນ ຘນິມາ ໂຫຕຸ, ຣູປາທິເຠເທ ສພ຺ພກາເມ ລຠຕຸ. ວຍໍ ອປສ຺ສນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກກາເລປິ ອປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຍໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສມິທ຺ຘໍ ຆຣເມວ ອາວສຕຸ. ຣາຊາຠິຣາຊາຕິ ຣາຊູນໍ ອນ຺ຕເຣ ອຕິຣາຊາ. ອວີຕຣາໂຄຕິ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານຕຓ຺ຫາຍ ສຕຓ຺ໂຫ. ຕປສ຺ສິນນ຺ຕິ ຕປສີລໍ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ນໍ ມຎ຺ຎຕຸ. ຈຕຸສ຺ສທນ຺ຕິ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສຕາຍ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຫູຕຘຎ຺ຎຕາຍ ຘຎ຺ເຎນ ສຸລຠທາຣຸຕາຍ ທາຣູຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນທກຕາຍ ອຸທເກນາຕິ ຈຕູຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ. ວາສເວນາຕິ ວາສເວນ ທິນ຺ນໍ ວິຍ ອຈລໍ, ວາສວໂຕ ລທ຺ຘວຣານຸຠາເວເນວ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ນນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ອວີຕຣາໂຄຕິ ອວິຄຕຣາໂຄ ກທ຺ທເມ ສູກໂຣ ວິຍ ກາມປງ຺ເກ ນິມຸຄ຺ໂຄວ ໂຫຕຸ.

ຄາມຓີຕິ ຄາມເຊຏ຺ຐໂກ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ. ເອກຣາຊາຕິ ອຄ຺ຄຣາຊາ. ອິຕ຺ຖີສຫສ຺ສສ຺ສາຕິ ວຈນມຏ຺ຐຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຬສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີມນ຺ຕິນີນນ຺ຕິ ສີມນ຺ຕຘຣານໍ, ອິຕ຺ຖີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພສມາຄຕານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ. ອວິກມ຺ປມານາຕິ ອໂນສກ຺ກມານາ ສາທຸຣສໍ ຠຸຎ຺ຊຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຣາຕຸ ລາເຠນ ວິກຕ຺ຖມານາຕິ ລາຠເຫຕຸ ສິງ຺ຄາຣເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຈຣຕຸ. ອາວາສິໂກຕິ ອາວາສຊຄ຺ຄນໂກ. ຄຊງ຺ຄລາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣາ ສຸລຠາ. ອາໂລກສນ຺ຘິໍ ທິວສນ຺ຕິ ເອກທິວເສນ ເອກເມວ ວາຕປານໍ ກໂຣຕຸ. ໂສ ກິຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ຄຊງ຺ຄລນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຍຊນິເກ ມຫາວິຫາເຣ ອາວາສິໂກ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຊິຓ຺ເຓ ວິຫາເຣ ນວກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕວ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ປາສສເຕຫີຕິ ພຫູຫິ ປາເສຫິ. ຉມ຺ຫີຕິ ຈຕູສຸ ປາເທສຸ ຄີວາຍ ກຏິຠາເຄ ຈາຕິ ຉສຸ ຐາເນສຸ. ຕຸຕ຺ເຕຫີຕິ ທ຺ວິກຓ຺ຏກາຫິ ທີຆລຏ຺ຐີຫິ. ປາຈເນຫີຕິ ຣສ຺ສປາຈເນຫິ, ອງ຺ກຸສເກຫິ ວາ. ອລກ຺ກມາລີຕິ ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ກຓ຺ເຐ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິຕາຍ ອລກ຺ກມາລາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕິປຸກຓ຺ຓປິຏ຺ໂຐຕິ ຕິປຸປິຬນ຺ຘເນນ ປິຬນ຺ຘິຕປິຏ຺ຐິກຓ຺ໂຓ ກຓ຺ຓປິຏ຺ໂຐ. ລຏ຺ຐິຫໂຕຕິ ສປ຺ປກີຬາປນໍ ສິກ຺ຂາປຍມາໂນ ລຏ຺ຐິຍາ ຫໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ສພ຺ພໍ ເຕ ກາມໂຠຄໍ ຆຣາວາສໍ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຕທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕຖາ ຕຖາ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພຫິ ອິເມຫິ ສປໂຖ ກໂຕ, ມຍາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ເວ ອນຏ຺ຐໍວ ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈາຫ, ກາເມວ ໂສ ລຠຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕຎ຺ຈ;