໕. ໂສຓປຓ຺ຑິຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໔໒. ປຎ຺ຈເມ ນຄເຣ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒເນຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນນາມເກ ນຄເຣ. ກຸລວເຣຕິ ອຄ຺ຄກຸເລ. ເສຏ຺ເຐຕິ ປາສໍສຕເມ. ມຫາສາເລຕິ ມຫາສາເຣ. ອຊາຍຫນ຺ຕິ ອຊາຍິໍ ອຫໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຍທາ ໂຫມິ ຠວາມິ ປຏິວສາມິ, ຕທາ ອຠິຊາຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸທິໂຕທິຕຠາເວນ ອຄ຺ເຄ ວິຊ຺ຊາວຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເສຏ຺ເຐ ອສີຕິໂກຏິວິຠວຕາຍ ມຫາສາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຫໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິນ຺ຕິ.

ຕທາ ຫິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນນຄເຣ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ໂສຓກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ອຎ຺ໂຎປິ ສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ຊາຕສ຺ສ ‘‘ນນ຺ທກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕເວທານໍ ສພ຺ພສິປ຺ປນິປ຺ຜຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຣູປສມ຺ປທໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຐມໍ ໂສຓກຸມາຣໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ເຕ ປຕິຣູປກຸລໂຕ ທາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ກຸຏຸມ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສນ, ອຫໍ ຍາວຊີວໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຈ຺ຈເຍນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຕທາ ຕໂຍປິ ຠວາ ອາທິຕ຺ຕໍ ອຄາຣໍ ວິຍ ອງ຺ຄາຣກາສຸ ວິຍ ຈ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ວິເສສໂຕ ປເນສ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ຕາ ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ຕາປິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນນ຺ທກຸມາຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ກຸຏຸມ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນາປິ ‘‘ນາຫໍ ມມ ຠາຕຣາ ຉຑ຺ຑິຕເຂຬໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປາມິ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຠາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິເມ ເອວໍ ຕຣຸຓາ ກາເມ ຊຫນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍນ຺ຕິ ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອຈ຺ຈເຍນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ສພ຺ເພ ສເຫວ ປພ຺ພຊາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຎາຕີນໍ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ທາສຊນໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກມຓ຺ຑິຕໍ ມຫາສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຣມຓີເຍ ວນສຓ຺ເຑ ອສ຺ສມໍ ມາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔໓. ‘‘ຕທາປິ ໂລກໍ ທິສ຺ວານ, ອນ຺ຘີຠູຕໍ ຕໂມຕ຺ຖຏໍ;

ຈິຕ຺ຕໍ ຠວໂຕ ປຕິກຸຏຕິ, ຕຸຕ຺ຕເວຄຫຕໍ ວິຍ.

໔໔. ‘‘ທິສ຺ວານ ວິວິຘໍ ປາປໍ, ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫໍ ຕທາ;

ກທາຫໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ປວິສິສ຺ສາມິ ການນໍ.

໔໕. ‘‘ຕທາປິ ມໍ ນິມນ຺ຕິໍສຸ, ກາມໂຠເຄຫິ ຎາຕໂຍ;

ເຕສມ຺ປິ ຉນ຺ທມາຈິກ຺ຂິໍ, ມາ ນິມນ຺ເຕຖ ເຕຫິ ມໍ.

໔໖. ‘‘ໂຍ ເມ ກນິຏ຺ຐໂກ ຠາຕາ, ນນ຺ໂທ ນາມາສິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂສປິ ມໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມໂຣຈຍິ.

໔໗. ‘‘ອຫໍ ໂສໂຓ ຈ ນນ຺ໂທ ຈ, ອຸໂຠ ມາຕາປິຕາ ມມ;

ຕທາປິ ໂຠເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ປາວິສິມ຺ຫາ ມຫາວນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາປີຕິ ຍທາ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນນຄເຣ ໂສໂຓ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ອໂຫສິໍ, ຕທາປິ. ໂລກໍ ທິສ຺ວານາຕິ ສກລມ຺ປິ ສຕ຺ຕໂລກໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ອນ຺ຘີຠູຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸວິຣເຫນ ອນ຺ຘຊາຕໍ ອນ຺ຘຠາວໍ ປຕ຺ຕໍ. ຕໂມຕ຺ຖຏນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາເຣນ ອຠິຠູຕໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ຠວໂຕ ປຕິກຸຏຕີຕິ ຊາຕິອາທິສໍເວຄວຕ຺ຖຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ກາມາທິຠວໂຕ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກຸຏຕິ ສນ຺ນິລີຍຕິ ນ ວິສຣຕິ. ຕຸຕ຺ຕເວຄຫຕໍ ວິຍາຕິ ຕຸຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອໂຍກຓ຺ຏກສີໂສ ທີຆທຓ຺ໂຑ, ໂຍ ປໂຕໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ເວຄສາ ອຠິຫໂຕ ຍຖາ ຫຕ຺ຖາຊານີໂຍ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ຕທາ ກາມາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທິສ຺ວານ ວິວິຘໍ ປາປນ຺ຕິ ເຄຫໍ ອາວສນ຺ເຕຫິ ຆຣາວາສນິມິຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທໂທສາທິວເສນ ກຣີຍມານໍ ນານາວິຘໍ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປກມ຺ມຎ຺ເຈວ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເນສໍ ລາມກຠາວໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫໍ ຕທາຕິ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ມຫາຫຕ຺ຖີ ວິຍ ອຍພນ຺ຘນໍ ຆຣພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມນວເສນ ວນໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຕທາ ໂສຓກຸມາຣກາເລ ຈິນ຺ເຕສິໍ ອຫໍ. ຕທາປິ ມໍ ນິມນ຺ຕິໍສູຕິ ນ ເກວລໍ ອໂຍຆຣປຓ຺ຑິຕາທິກາເລເຍວ, ອຖ ໂຂ ຕທາປິ ຕສ຺ມິໍ ໂສຓກຸມາຣກາເລປິ ມໍ ມາຕາປິຕຸອາທໂຍ ຎາຕໂຍ ກາມໂຠຄິໂນ ກາມຊ຺ຌາສຍາ ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ອິມໍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ວິຠວໍ ປຏິປຊ຺ຊ, ກຸລວໍສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ອຸຬາເຣຫິ ໂຠເຄຫິ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕສມ຺ປິ ຉນ຺ທມາຈິກ຺ຂິນ຺ຕິ ເຕສມ຺ປິ ມມ ຎາຕີນໍ ເຕຫິ ກາມໂຠເຄຫິ ມາ ມໍ ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ອາຈິກ຺ຂິໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍມ຺ປິ ກເຖສິໍ, ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ປຏິປຊ຺ຊຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂສປິ ມໍ ອນຸ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິເມ ກາມາ ນາມ ອປ຺ປສ຺ສາທາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫູປາຍາສາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ໒.໔໓-໔໕; ປາຈິ.໔໑໗) ນເຍນ ນານປ຺ປກາຣໍ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຖາຫໍ ສີລາທີນິ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຣເຈສິໍ. ໂສປິ ນນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ ຕເຖວ ຕສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ມໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມໂຣຈຍີຕິ. ອຫໍ ໂສໂຓ ຈ ນນ຺ໂທ ຈາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂສຓນາມໂກ ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ນນ຺ໂທ ຈາຕິ. ອຸໂຠ ມາຕາປິຕາ ມມາຕິ ‘‘ອິເມ ນາມ ປຸຕ຺ຕກາ ເອວໍ ຕຣຸຓກາເລປິ ກາເມ ຊຫນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄາ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ. ໂຠເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສມິທ຺ເຘ ມຫາ ໂຠເຄ ອນເປກ຺ຂຈິຕ຺ຕາ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ມຍໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ມຫາວນໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສເຍນ ປວິສິມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ເຕ ຕຕ຺ຖ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ອສ຺ສມໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຠາຕໂຣ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິໍສຸ. ເຕສຸ ນນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ມຍາ ອາຠຕຜລາຜລາເນວ ມາຕາປິຕໂຣ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິຍ຺ໂຍ ຈ ປຸຣິມໂຄຈຣຄຫິຕຏ຺ຐານໂຕ ຈ ຍານິ ຕານິ ອວເສສານິ ຜລາຜລານິ ປາໂຕວ ອາເນຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ຂາທາເປຕິ. ເຕ ຕານິ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສຓປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຘຸຣມຘຸຣານິ ສຸປກ຺ການິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸປນາເມຕິ. ອຖ ນໍ ເຕ ‘‘ຕາຕ, ກນິຏ຺ເຐນ ອາຠຕານິ ມຍໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິກາ ຊາຕາ, ອິທານິ ໂນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ສ ຜລາຜລານິ ປຣິໂຠຄໍ ນ ລຠນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸນທິວສາທີສຸປິ ຕເຖວາຕິ, ເອວໍ ໂສ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎຕາຍ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ເຕ ປນ ນ ຂາທນ຺ຕິ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມາຕາປິຕໂຣ ສຸຂຸມາລາ, ນນ຺ໂທ ຈ ຍານິ ຕານິ ອປກ຺ການິ ທຸປ຺ປກ຺ການິ ຜລາຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂາທາເປຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິເມ ນ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ວາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຜລາຜລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມມາຄມນໍ ປຕິມາເນຫິ, ອຸໂຠ ເອກໂຕວ ຂາທາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ນ ຕສ຺ສ ວຈນມກາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ກໂຣສິ, ອຫໍ ເຊຏ຺ໂຐ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ມເມວ ຠາໂຣ, ອຫເມວ ເນ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຍາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ.

ໂສ ເຕນ ປຓາມິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກສິຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍທິວສເມວ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສິເນຣຸປາທໂຕ ຣຕນວາລຸກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມມ ຠາຕຸ ປຓ຺ຓສາລາປຣິເວຓໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ອຸທາຫຸ ອໂນຕຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມິ? ອຖ ວາ ເມ ຠາຕາ ເທວຕາວເສນ ຂເມຍ຺ຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ສກ຺ກຎ຺ຈ ເທວຣາຊານໍ ອາເນຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ເອວໍ ປນ ນ ໂສຠິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ໂຂ ມໂນໂຊ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນຣາຊາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊາ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ອາເນຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມມ ຠາຕຸ ຄຸໂຓ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕິ, ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ໂສ ຕາວເທວ ອິທ຺ຘິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວຑ຺ຒນນຄເຣ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ຕາປໂສ ຕຸມ຺ເຫ ທຏ຺ຐຸກາໂມ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ເຕນ ກໂຕກາໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສຈິ ວຘຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິຍາວ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ອາທາຍ ໂກສລຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ‘‘ຍຸທ຺ຘໍ ວາ ໂນ ເທຕຸ, ວເສ ວາ ວຕ຺ຕຕູ’’ຕິ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ທູຕໍ ປາເຫສິ. ເຕນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘສຊ຺ເຊນ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ເຘ ອາຣທ຺ເຘ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ຍຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສນານໍ ປີຬນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ຈ ໂກສລຣາຊາ ຕສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ວຈນປຏິວຈນຫຣເຓຫິ ສໍວິທຫິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊາໂນ ຕສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕາເປສິ.

ໂສ ເຕນ ປຣິຕຸຏ຺ໂຐ ນນ຺ທປຓ຺ຑິຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຍຖາ ມຍ຺ຫໍ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ຕຖາ ກຕໍ, ພຫູປກາຣາ ເມ ຕຸມ຺ເຫ, ກິມຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຫຎ຺ຫິ ເຕ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ຊມ຺ປິ ທາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖມຓິມຸຕ຺ຕາປວາຬຣຊຕສຸວຓ຺ຓທາສິທາສປຣິຊນປຣິຈ຺ເຉທ’’ນ຺ຕິ? ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ນ ເມ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ, ນາປິ ຫຕ຺ຖິຍານາທີຫິ, ອປິ ຈ ໂຂ ເຕ ຣຏ຺ເຐ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ອສ຺ສເມ ມມ ມາຕາປິຕໂຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອປຣາເຘ ມມ ເຊຏ຺ຐຠາຕິເກນ ໂສຓປຓ຺ຑິເຕນ ນາມ ມເຫສິນາ ປຓາມິໂຕ, ສ຺ວາຫໍ ຕໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ຕສ຺ສ ເມ ຕ຺ວໍ ຂມາປເນ ສຫາໂຍ ໂຫຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈຕຸວີສຕິອກ຺ໂຂຠນີ ປຣິມາຓາຍ ເສນາຍ ປຣິວຸໂຕ ເອກສຕຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນນ຺ທປຓ຺ຑິຕໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຕໍ ອສ຺ສມປທໍ ປຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປເທສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິເຕນ ກາເຊນ ອໂນຕຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອາສນ຺ນປ຺ປເທເສ ນິສິນ຺ນໍ ຌານຣຕິສມປ຺ປິຕໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ ນໍ ຂມາເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ນນ຺ທປຓ຺ຑິຕໍ ມາຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຍາວຊີວໍ ປິຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ເຕສໍ ປນ ຣາຊູນໍ –

‘‘ອານນ຺ໂທ ຈ ປໂມໂທ ຈ, ສທາ ຫສິຕກີຬິຕໍ;

ມາຕຣໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວານ, ລພ຺ຠເມຕໍ ວິຊານຕາ.

‘‘ອານນ຺ໂທ ຈ ປໂມໂທ ຈ, ສທາ ຫສິຕກີຬິຕໍ;

ປິຕຣໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວານ, ລພ຺ຠເມຕໍ ວິຊານໂຕ.

‘‘ທານຎ຺ຈ ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊຎ຺ຈ, ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຈ ຍາ ອິຘ;

ສມານຕ຺ຕຕາ ຈ ຘມ຺ເມສຸ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ;

ເອເຕ ໂຂ ສງ຺ຄຫາ ໂລເກ, ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕ.

‘‘ເອເຕ ຈ ສງ຺ຄຫາ ນາສ຺ສຸ, ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ;

ລເຠຖ ມານໍ ປູຊໍ ວາ, ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ.

‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ສງ຺ຄຫາ ເອເຕ, ສມ຺ມເປກ຺ຂນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ຕສ຺ມາ ມຫຕ຺ຕໍ ປປ຺ໂປນ຺ຕິ, ປາສໍສາ ຈ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ;

ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານໍ, ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ເນ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ສກ຺ກເຣຍ຺ຍ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອນ຺ເນນ ອຖ ປາເນນ, ວຕ຺ເຖນ ສຍເນນ ຈ;

ອຸຈ຺ຉາທເນນ ນ຺ຫາປເນນ, ປາທານໍ ໂຘວເນນ ຈ.

‘‘ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໐.໑໗໖-໑໘໓) –

ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຣາຊາໂນ ສພລກາຍາ ປສີທິໍສຸ. ອຖ ເນ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ທານາທີສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ເທວນຄຣໍ ປູຣຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ນນ຺ທປຓ຺ຑິຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຍາວຊີວໍ ປິຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍນາ ອເຫສຸໍ.

ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ, ນນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ມໂນໂຊ ຣາຊາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ເອກສຕຣາຊາໂນ ອສີຕິມຫາເຖຣາ ເຈວ ອຎ຺ຎຕຣເຖຣາ ຈ, ຈຕຸວີສຕິອກ຺ໂຂຠນີປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ໂສຓປຓ຺ຑິໂຕ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ສາຕິສຍາ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ, ຕຖາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເສສປາຣມິໂຍ ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ກາເມສຸ ອນເປກ຺ຂຕາ, ມາຕາປິຕູສຸ ຕິພ຺ໂພ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສຠາໂວ, ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐາເນນ ອຕິຕ຺ຕິ, ສຕິປິ ເນສໍ ອຸປຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພກາລໍ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣຫິ ວີຕິນາມນນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ໂສຓປຓ຺ຑິຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ ນິຏ຺ຐິຕາ.