໔. ຠິສຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍທາ ໂຫມິ, ກາສີນໍ ປຸຣວຣຸຕ຺ຕເມຕິ ‘‘ກາສີ’’ຕິ ພຫຸວຈນວເສນ ລທ຺ຘໂວຫາຣສ຺ສ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ນຄຣວເຣ ພາຣາຓສິຍໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຊາຕສໍວຑ຺ໂຒ ຫຸຕ຺ວາ ວສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄິນີ ຈ ຠາຕໂຣ ສຕ຺ຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂສຕ຺ຕິເຍ ກຸເລຕິ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ຉ ອຫຎ຺ຈາຕິ ຠາຕໂຣ ສຕ຺ຕ ສພ຺ພກນິຏ຺ຐາ ກຎ຺ຈນເທວີ ນາມ ຠຄິນີ ຈາຕິ ສພ຺ເພ ມຍໍ ອຏ຺ຐ ຊນາ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນນິຣຕຕາຍ ໂສຕ຺ຕິເຍ ອຸທິໂຕທິເຕ ມຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຕທາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຊາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ປທສາ ວິຈຣຓກາເລ ອປໂຣ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຊາຍິ. ‘‘ອຸປກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ’’ຕິ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ສພ຺ພກນິຏ຺ຐາ ປນ ເອກາ ຘີຕາ. ຕສ຺ສາ ‘‘ກຎ຺ຈນເທວີ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ.

ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ຆຣາວາເສນ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສມານຊາຕິກຸລໂຕ ເຕ ທາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອມ຺ມ, ຕາຕ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ. ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ ສພ຺ໂພ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ອາທິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ວິຍ ປລິພຸທ຺ຘນໍ, ອຸກ຺ກາຣຠູມິ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ກາເມສຸ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ເຎ ໂວ ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຆຣາວາເສນ ນິມນ຺ເຕຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິໂຕປິ ສຫາເຍຫິ ຍາຈາປິໂຕປິ ນ ອິຈ຺ຉິ, ອຖ ນໍ ສຫາຍາ ‘‘ສມ຺ມ, ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສຍໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພໂຊ ອາສິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພໂຊ ອາສິນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ອຸປກຎ຺ຈນກາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ອຫໍ ຕທາ ອໂຫສິໍ. ຫິຣີສຸກ຺ກມຸປາຄໂຕຕິ ສຸກ຺ກວິປາກຕ຺ຕາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ວິໂສຘນໂຕ ຈ ສຸກ຺ກໍ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓໍ ຫິຣິໍ ຠຸສໍ ອາຄໂຕ, ອຕິວິຍ ປາປໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວໍ ທິສ຺ວານ ຠຍໂຕ, ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣໂຕ ອຫນ຺ຕິ ກາມຠວາທີນໍ ວເສນ ສພ຺ພໍ ຠວໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໍ ວິຍ, ຫິໍສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກໍ ວຘກໍ ວິຍ, ສີຫໍ ວິຍ, ຍກ຺ຂໍ ວິຍ, ຣກ຺ຂສໍ ວິຍ, ໂຆຣວິສໍ ວິຍ, ອາສິວິສໍ ວິຍ, ອາທິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄາຣໍ ວິຍ, ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຠຍານກຠາວໂຕ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິຣໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຍ຺ຍໍ, ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາກຸສລຘມ຺ມປຐມຊ຺ຌານາທິອຠິຣໂຕ ຕທາ ອຫໍ ອາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ປຫິຕາຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ເປສິຕາ. ເອກມານສາຕິ ສມານຊ຺ຌາສຍາ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ມນາປຈາຣິໂນ ມາຕາປິຕູຫິ ປຫິຕຕ຺ຕາ ປນ ມມ ປຏິກ຺ກູລໍ ອມນາປໍ ວທນ຺ຕາ. ກາເມຫິ ມໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ມຫາປິຕູຫິ ວາ ເອກມານສາ ກາເມຫິ ມໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ກຸລວໍສໍ ຘາເຣຫີຕິ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລວໍສໍ ຘາເຣຫິ ປຕິຏ຺ຐເປຫີຕິ ກາເມຫິ ມໍ ນິມນ຺ເຕສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗. ຍໍ ເຕສໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ມມ ປິຍສຫາຍານໍ ຍໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄິຫິຘມ຺ເມ ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ຄິຫິຠາເວ ສຕິ ຄຫຏ຺ຐຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຎາຍານຸຄຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ຈ ສຸຂສ຺ສ ອາວຫນໂຕ ສຸຂາວຫໍ. ຕໍ ເມ ອໂຫສິ ກຐິນນ຺ຕິ ຕໍ ເຕສໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍານໍ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ວຈນໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕຕ຺ຕາ ອມນາປຠາເວນ ເມ ກຐິນໍ ຜຣຸສໍ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕຜາລສທິສໍ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ເຓ ຌາເປນ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

໓໘. ເຕ ມໍ ຕທາ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕນ຺ຕິ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍາ ມາຕາປິຕູຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸປນິມນ຺ຕນວເສນ ອເນກວາຣໍ ອຸປນີຍມາເນ ກາເມ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ຂິປນ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕໍ ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ປຕ຺ຖິຕໍ ມມາຕິ ອິໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕຣໍ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ປຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ມຍາ ອຠິປຕ຺ຖິຕໍ ມມ ຕໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ປຕ຺ຖຍເສ, ສມ຺ມ, ຍທິ ກາເມ ນ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ.

໓໙. ອຕ຺ຖກາໂມຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖກາໂມ, ປາປຠີຣູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕ຺ຕກາໂມ’’ຕິປິ ປາຬິ. ຫິເຕສິນນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ຫິເຕສີນໍ ປິຍສຫາຍານໍ. ເກຈິ ‘‘ອຕ຺ຖກາມຫິເຕສິນ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ.

໔໐. ປິຕຸ ມາຕຸ ຈ ສາວຍຸນ຺ຕິ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍາ ອນິວຕ຺ຕນີຍໍ ມມ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ວິທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາມຕາທີປກໍ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ປິຕຸ ມາຕຸ ຈ ສາເວສຸໍ. ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ອມ຺ມຕາຕາ, ຊານາຖ, ເອກນ຺ເຕເນວ ມຫາກຎ຺ຈນກຸມາໂຣ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ນ ໂສ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກາເມສຸ ອຸປເນຕຸ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈຸໍ. ມາຕາປິຕາ ເອວມາຫູຕິ ຕທາ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ມມ ສຫາເຍຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊາມ, ໂຠ’’ຕິ, ຍທິ ມຫາກຎ຺ຈນກຸມາຣສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຠິຣຸຈິຕໍ, ຍໍ ຕສ຺ສ ອຠິຣຸຈິຕໍ, ຕທມ຺ຫາກມ຺ປິ ອຠິຣຸຈິຕເມວ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊາມ, ໂຠຕິ. ‘‘ໂຠ’’ຕິ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາລປນໍ. ‘‘ປພ຺ພຊາມ ໂຂ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປພ຺ພຊາມ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ຉ ຠາຕໂຣ ຠຄິນີ ຈ ກຎ຺ຈນເທວີ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາວ ອເຫສຸໍ, ເຕນ ເຕປິ ມາຕາປິຕູຫິ ຆຣາວາເສນ ນິມນ຺ຕິຍມານາ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸເຍວ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊາມ, ໂຠ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຍທິ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມສິ, ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ຕວ ສນ຺ຕກໍ ຍຖາສຸຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ນໍ ມຫາປຸຣິໂສ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປາວິສິ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມາຕາປິຕໂຣ ຉ ຠາຕໂຣ ຈ ຠຄິນີ ຈ ເອໂກ ທາໂສ ເອກາ ທາສີ ເອໂກ ຈ ສຫາໂຍ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ອຄມໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔໑. ‘‘ອຸໂຠ ມາຕາ ປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠຄິນີ ຈ ສຕ຺ຕ ຠາຕໂຣ;

ອມິຕຘນໍ ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວາ, ປວິສິມ຺ຫາ ມຫາວນ’’ນ຺ຕິ.

ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໔.໗໗ ຠິສຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ມາຕາປິຕູສຸ ກາລໍກເຕສຸ ເຕສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ເອກໍ ປທຸມສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ອສ຺ສມໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາຣາ ຍາປຍິໍສຸ. ເຕສຸ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ອຏ຺ຐ ຊນາ ວາເຣນ ຜລາຜລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປາສາຓຜລເກ ອຕ຺ຕໂນ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເສສາປິ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາສໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອປຣຠາເຄ ຠິສານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຂາທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ໂຆຣຕປາ ປຣມຘິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຫຣິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ກມ຺ປິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອິສໂຍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ຕໂຍ ທິວເສ ອນ຺ຕຣຘາເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຐມທິວເສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປມຸຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ທຸຕິຍທິວເສ ‘‘ມມ ໂທເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຓາມນວເສນ ມມ ໂກຏ຺ຐາສໍ ນ ຐປິຕໍ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕຕິຍທິວເສ ‘‘ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ຂມາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສພ຺ເພສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕີສຸປິ ທິວເສສຸ ເຕຫິ ເຊຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ຐປິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ຐປິໂຕ, ມຍາ ປນ ນ ລທ຺ໂຘ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສເມ ຣຸກ຺ຂເທວຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ. ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ ເອໂກ ວາຣໂຓ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ໂຕ ສປ຺ປກີຬາປນໂກ ເອໂກ ວານໂຣ ຈ ເຕຫິ ອິສີຫິ ກຕປຣິຈຍາ ຕທາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສກ຺ໂກປິ ‘‘ອິສິຄຓໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອທິສ຺ສມານກາໂຍ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ອຸປກຎ຺ຈນຕາປໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເສສານໍ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ສຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານຎ຺ເຎວ ໂສເຘຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ລຠສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິສິຄຓມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ອສ຺ສໍ ຄວໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ, ຠຣິຍຎ຺ຈ ໂສ ອິຘ ລຠຕໍ ມນາປໍ;

ປຸຕ຺ເຕຫິ ທາເຣຫິ ສມງ຺ຄິ ໂຫຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໗໘) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ອິມຎ຺ຫິ ໂສ ‘‘ຍຕ຺ຕການິ ປິຍວຕ຺ຖູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວິປ຺ປໂຍເຄ ຕຕ຺ຕການິ ທຸກ຺ຂານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິສິຄໂຓ ‘‘ມາຣິສ, ມາ ກຖຍ, ອຕິຠາຣິໂຍ ເຕ ສປໂຖ’’ຕິ ກຓ຺ເຓ ປິທຫິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ‘‘ອຕິຠາຣິໂຍ ເຕ ສປໂຖ, ນ, ຕ຺ວໍ ຕາຕ, ຄຓ຺ຫສິ, ຕວ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສາປິ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ –

‘‘ມາລຎ຺ຈ ໂສ ກາສິກຈນ຺ທນຎ຺ຈ, ຘາເຣຕຸ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຫູ ຠວນ຺ຕຸ;

ກາເມສຸ ຕິພ຺ພໍ ກຸຣຸຕໍ ອເປກ຺ຂໍ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ປຫູຕຘຎ຺ໂຎ ກສິມາ ຍສສ຺ສີ, ປຸຕ຺ເຕ ຄິຫີ ຘນິມາ ສພ຺ພກາເມ;

ວຍໍ ອປສ຺ສໍ ຆຣມາວສາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂຫຕຸ ປສຍ຺ຫກາຣີ, ຣາຊາຠິຣາຊາ ພລວາ ຍສສ຺ສີ;

ສຈາຕຸຣນ຺ຕໍ ມຫິມາວສາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕຸ ອວີຕຣາໂຄ, ມຸຫຸຕ຺ຕນກ຺ຂຕ຺ຕປເຖສຸ ຍຸຕ຺ໂຕ;

ປູເຊຕຸ ນໍ ຣຏ຺ຐປຕີ ຍສສ຺ສີ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ອຊ຺ຌາຍກໍ ສພ຺ພສມນ຺ຕເວທໍ, ຕປສ຺ສິນໍ ມຎ຺ຎຕຸ ສພ຺ພໂລໂກ;

ປູເຊນ຺ຕຸ ນໍ ຊານປທາ ສເມຈ຺ຈ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ຈຕຸສ຺ສທໍ ຄາມວຣໍ ສມິທ຺ຘໍ, ທິນ຺ນຎ຺ຫິ ໂສ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ວາສເວນ;

ອວີຕຣາໂຄ ມຣຓໍ ອຸເປຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ຄາມຓີ ໂຫຕຸ ສຫາຍມຊ຺ເຌ, ນຈ຺ເຈຫິ ຄີເຕຫິ ປໂມທມາໂນ;

ໂສ ຣາຊໂຕ ພ຺ຍສນມາລຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ຕໍ ເອກຣາຊາ ປຖວິໍ ວິເຊຕ຺ວາ, ອິຕ຺ຖີສຫສ຺ສສ຺ສ ຐເປຕຸ ອຄ຺ເຄ;

ສີມນ຺ຕິນີນໍ ປວຣາ ຠວາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຍາ ອຫາສິ.

‘‘ອິສີນຎ຺ຫິ ສາ ສພ຺ພສມາຄຕານໍ, ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ສາທຸໍ ອວິກມ຺ປມານາ;

ຈຣາຕຸ ລາເຠນ ວິກຕ຺ຖມານາ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫຓ ຍາ ອຫາສິ.

‘‘ອາວາສິໂກ ໂຫຕຸ ມຫາວິຫາເຣ, ນວກມ຺ມິໂກ ໂຫຕຸ ຄຊງ຺ຄລາຍໍ;

ອາໂລກສນ຺ຘິໍ ທິວສໍ ກໂຣຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ໂສ ພຊ຺ຌຕໍ ປາສສເຕຫິ ຉມ຺ຫິ, ຣມ຺ມາ ວນາ ນີຍຕຸ ຣາຊຘານິໍ;

ຕຸຕ຺ເຕຫິ ໂສ ຫຎ຺ຎຕຸ ປາຈເນຫິ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສິ.

‘‘ອລກ຺ກມາລີ ຕິປຸກຓ຺ຓປິຏ຺ໂຐ, ລຏ຺ຐີຫໂຕ ສປ຺ປມຸຂໍ ອຸເປຕຸ;

ສກຈ຺ຉພນ຺ໂຘ ວິສິຂໍ ຈຣາຕຸ, ຠິສານິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຍ ອຫາສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໗໙-໙໐) –

ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອໂວຈຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ພຫລໍ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຕຸ. ກສິມາຕິ ສມ຺ປນ຺ນກສິກມ຺ໂມ. ປຸຕ຺ເຕ ຄິຫີ ຘນິມາ ສພ຺ພກາເມຕິ ປຸຕ຺ເຕ ລຠຕຸ, ຄິຫີ ໂຫຕຸ, ສຕ຺ຕວິເຘນ ຘເນນ ຘນິມາ ໂຫຕຸ, ຣູປາທິເຠເທ ສພ຺ພກາເມ ລຠຕຸ. ວຍໍ ອປສ຺ສນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກກາເລປິ ອປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຍໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສມິທ຺ຘໍ ຆຣເມວ ອາວສຕຸ. ຣາຊາຠິຣາຊາຕິ ຣາຊູນໍ ອນ຺ຕເຣ ອຕິຣາຊາ. ອວີຕຣາໂຄຕິ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານຕຓ຺ຫາຍ ສຕຓ຺ໂຫ. ຕປສ຺ສິນນ຺ຕິ ຕປສີລໍ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ນໍ ມຎ຺ຎຕຸ. ຈຕຸສ຺ສທນ຺ຕິ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສຕາຍ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຫູຕຘຎ຺ຎຕາຍ ຘຎ຺ເຎນ ສຸລຠທາຣຸຕາຍ ທາຣູຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນທກຕາຍ ອຸທເກນາຕິ ຈຕູຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ. ວາສເວນາຕິ ວາສເວນ ທິນ຺ນໍ ວິຍ ອຈລໍ, ວາສວໂຕ ລທ຺ຘວຣານຸຠາເວເນວ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ນນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ອວີຕຣາໂຄຕິ ອວິຄຕຣາໂຄ ກທ຺ທເມ ສູກໂຣ ວິຍ ກາມປງ຺ເກ ນິມຸຄ຺ໂຄວ ໂຫຕຸ.

ຄາມຓີຕິ ຄາມເຊຏ຺ຐໂກ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ. ເອກຣາຊາຕິ ອຄ຺ຄຣາຊາ. ອິຕ຺ຖີສຫສ຺ສສ຺ສາຕິ ວຈນມຏ຺ຐຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຬສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີມນ຺ຕິນີນນ຺ຕິ ສີມນ຺ຕຘຣານໍ, ອິຕ຺ຖີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພສມາຄຕານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ. ອວິກມ຺ປມານາຕິ ອໂນສກ຺ກມານາ ສາທຸຣສໍ ຠຸຎ຺ຊຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຣາຕຸ ລາເຠນ ວິກຕ຺ຖມານາຕິ ລາຠເຫຕຸ ສິງ຺ຄາຣເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຈຣຕຸ. ອາວາສິໂກຕິ ອາວາສຊຄ຺ຄນໂກ. ຄຊງ຺ຄລາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣາ ສຸລຠາ. ອາໂລກສນ຺ຘິໍ ທິວສນ຺ຕິ ເອກທິວເສນ ເອກເມວ ວາຕປານໍ ກໂຣຕຸ. ໂສ ກິຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ຄຊງ຺ຄລນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຍຊນິເກ ມຫາວິຫາເຣ ອາວາສິໂກ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຊິຓ຺ເຓ ວິຫາເຣ ນວກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕວ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ປາສສເຕຫີຕິ ພຫູຫິ ປາເສຫິ. ຉມ຺ຫີຕິ ຈຕູສຸ ປາເທສຸ ຄີວາຍ ກຏິຠາເຄ ຈາຕິ ຉສຸ ຐາເນສຸ. ຕຸຕ຺ເຕຫີຕິ ທ຺ວິກຓ຺ຏກາຫິ ທີຆລຏ຺ຐີຫິ. ປາຈເນຫີຕິ ຣສ຺ສປາຈເນຫິ, ອງ຺ກຸສເກຫິ ວາ. ອລກ຺ກມາລີຕິ ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ກຓ຺ເຐ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິຕາຍ ອລກ຺ກມາລາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕິປຸກຓ຺ຓປິຏ຺ໂຐຕິ ຕິປຸປິຬນ຺ຘເນນ ປິຬນ຺ຘິຕປິຏ຺ຐິກຓ຺ໂຓ ກຓ຺ຓປິຏ຺ໂຐ. ລຏ຺ຐິຫໂຕຕິ ສປ຺ປກີຬາປນໍ ສິກ຺ຂາປຍມາໂນ ລຏ຺ຐິຍາ ຫໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ສພ຺ພໍ ເຕ ກາມໂຠຄໍ ຆຣາວາສໍ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຕທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕຖາ ຕຖາ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພຫິ ອິເມຫິ ສປໂຖ ກໂຕ, ມຍາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ເວ ອນຏ຺ຐໍວ ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈາຫ, ກາເມວ ໂສ ລຠຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕຎ຺ຈ;

ອຄາຣມຊ຺ເຌ ມຣຓໍ ອຸເປຕຸ, ໂຍ ວາ ໂຠນ຺ໂຕ ສງ຺ກຕິ ກຎ຺ຈິ ເທວາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໙໑) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ໂຠນ຺ໂຕຕິ ຠວນ຺ໂຕ. ສງ຺ກຕີຕິ ອາສງ຺ກຕິ. ກຎ຺ຈີຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ.

ອຖ ສກ຺ໂກ ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ກາເມສຸ ນິຣເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ນ ອິເມສຸ ເກນຈິປິ ຠິສານິ ນີຕານິ, ນາປິ ຕຍາ ອນຏ຺ຐໍ ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປິຈ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ອນ຺ຕຣຘາເປສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ວີມໍສມາໂນ ອິສິໂນ ຠິສານິ, ຕີເຣ ຄເຫຕ຺ວານ ຖເລ ນິເຘສິໍ;

ສຸທ຺ຘາ ອປາປາ ອິສໂຍ ວສນ຺ຕິ, ເອຕານິ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠິສານີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໙໕) –

ໂອສານຄາຖມາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ –

‘‘ນ ເຕ ນຏາ ໂນ ປນ ກີຬເນຍ຺ຍາ, ນ ພນ຺ຘວາ ໂນ ປນ ເຕ ສຫາຍາ;

ກິສ຺ມິໍ ວຸປຕ຺ຖມ຺ຠ ສຫສ຺ສເນຕ຺ຕ, ອິສີຫິ ຕ຺ວໍ ກີຬສິ ເທວຣາຊາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໙໖) –

ສກ຺ກໍ ຕຊ຺ເຊສິ.

ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ –

‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມສິ ປິຕາ ຈ ມຍ຺ຫໍ, ເອສາ ປຕິຏ຺ຐາ ຂລິຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ເມ;

ເອກາປຣາຘໍ ຂມ ຠູຣິປຎ຺ຎ, ນ ປຓ຺ຑິຕາ ໂກຘພລາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໙໗) –

ຂມາເປສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ຂມິຕ຺ວາ ສຍໍ ອິສິຄຓໍ ຂມາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ສຸວາສິຕໍ ອິສິນໍ ເອກຣຕ຺ຕໍ, ຍໍ ວາສວໍ ຠູຕປຕິທ຺ທສາມ;

ສພ຺ເພວ ໂຠນ຺ໂຕ ສຸມນາ ຠວນ຺ຕຸ, ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຈ຺ຈຸປາທີ ຠິສານີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໙໘) –

ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ນ ເຕ ນຏາຕິ, ເທວຣາຊ, ມຍໍ ຕວ ນຏາ ວາ ກີຬິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາ ວາ ນ ໂຫມ. ນາປິ ຕວ ຎາຕກາ, ສຫາຍາ ຫສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພາ. ອຖ ຕ຺ວໍ ກິສ຺ມິໍ ວຸປຕ຺ຖມ຺ຠາຕິ ກິໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ກຕ຺ວາ, ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ອິສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ເອສາ ຕວ ປາທຈ຺ຉາຍາ ອຊ຺ຊ ມມ ຂລິຕສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕຸ. ສຸວາສິຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອິສີນໍ ເອກຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສິຕໍ ສຸວສິຕເມວ. ກິໍກາຣຓາ? ຍໍ ວາສວໍ ຠູຕປຕິໍ ອທ຺ທສາມ. ສເຈ ຫິ ມຍໍ ນຄເຣ ອວສິມ຺ຫາ, ນ ອິມໍ ອທ຺ທສາມ. ໂຠນ຺ໂຕຕິ ຠວນ຺ໂຕ. ສພ຺ເພປິ ສຸມນາ ຠວນ຺ຕຸ ຕຸສ຺ສນ຺ຕຸ, ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ຂມນ຺ຕຸ, ກິໍກາຣຓາ? ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຈ຺ຈຸປາທີ ຠິສານິ ຍສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ຠິສານິ ອລຠີຕິ. ສກ຺ໂກ ອິສິຄຓໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເທວໂລກໍ ຄໂຕ. ອິສິຄໂຓປິ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ຕທາ ອຸປກຎ຺ຈນາທໂຍ ຉ ຠາຕໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານມຫາກສ຺ສປອນຸຣຸທ຺ຘປຸຓ຺ຓອານນ຺ທຕ຺ເຖຣາ, ຠຄິນີ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ທາສີ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ, ທາໂສ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ສາຕາຄິໂຣ, ວາຣໂຓ ປາລິເລຍ຺ຍນາໂຄ, ວານໂຣ ມຘຸວາສິຏ຺ໂຐ, ສກ຺ໂກ ກາຬຸທາຍີ, ມຫາກຎ຺ຈນຕາປໂສ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທສ ປາຣມິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ກາເມສຸ ອນເປກ຺ຂຕາທໂຍ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ຠິສຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.