໑໑. ກຓ຺ຫທີປາຍນຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໙໒. ເອກາທສເມ ກຓ຺ຫທີປາຍໂນ ອິສີຕິ ເອວໍນາມໂກ ຕາປໂສ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕທາ ທີປາຍໂນ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍໍ ມຓ຺ຑພ຺ຍຕາປສໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາສິຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສີລຄຸເຓນ ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ສູລໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ປຕິຕປຕິເຕຫິ ໂລຫິຕພິນ຺ທູຫິ ສຸກ຺ເຂຫິ ກາຬວຓ຺ຓສຣີຣຕາຍ ‘‘ກຓ຺ຫທີປາຍໂນ’’ຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ປໂຣປຎ຺ຎາສວສ຺ສານີຕິ ສາຘິການິ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອນຠິຣໂຕ ຈຣິໍ ອຫນ຺ຕິ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ເຈວ ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ອນຠິຣຕິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິໍ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫເມວ ຫິ ຕທາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອນຠິຣຕິວາສໍ ວສິ.

ກສ຺ມາ ປນ ມຫາປຸຣິໂສ ອເນກສຕສຫສ຺ເສສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ອຠິຣມິຕ຺ວາ ອິຘ ຕໍ ນາຠິຣມິ? ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ຈຎ຺ຈລຠາວໂຕ. ກສ຺ມາ ຈ ປຸນ ນ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສີຕິ? ປຐມໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສເຍນ ກາເມສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອຖສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕໍ ວິໂນເທຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ວິຠວໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຍໍ ປຊຫິ, ປຸນ ຕທຕ຺ຖເມວ ນິວຕ຺ໂຕ, ‘‘ເອຬມູໂຄ ຈປໂລ ວຕາຍໍ ກຓ຺ຫທີປາຍໂນ’’ຕິ ອິມໍ ອປວາທໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປເຠທຠເຍນ. ອປິ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຸຎ຺ຎໍ ນາເມຕໍ ວິຎ຺ຎູຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປສຕ຺ຖໍ, ເຕຫິ ຈ ອນຸຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ມາປິ ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ສຫາປິ ໂທມນສ຺ເສນ ອສ຺ສຸມຸໂຂ ໂຣທມາໂນປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສິ, ນ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ສທ຺ຘາຍ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຸນ ນິວຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອຬມູໂຄ ຈປໂລ ວຕາຍໍ;

ເອຕສ຺ສ ວາທສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ, ອກາມໂກ ຈຣາມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ;

ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຕຎ຺ຈ ຐານໍ, ເອວມ຺ປຫໍ ປຸຎ຺ຎກໂຣ ຠວາມີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໖໖);

໙໓. ນ ໂກຈິ ເອຕໍ ຊານາຕີຕິ ເອຕໍ ມມ ອນຠິຣຕິມນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ອຠິຣຕິວິຣຫິຕຈິຕ຺ຕໍ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ນ ຊານາຕິ. ກສ຺ມາ? ອຫຎ຺ຫິ ກສ຺ສຈິ ນາຈິກ຺ຂິໍ ມມ ມານເສ ຈິຕ຺ເຕ ອຣຕິ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກສ຺ສຈິປິ ນ ກເຖສິໍ, ຕສ຺ມາ ນ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ເອຕໍ ຊານາຕີຕິ.

໙໔. ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ, ສຫາໂຍ ເມ ມຫາອິສິ;

ປຸພ຺ພກມ຺ມສມາຍຸຕ຺ໂຕ, ສູລມາໂຣປນໍ ລຠິ.

.

ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ສມານສິກ຺ຂຕາຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ມຓ຺ຑພ຺ໂຍຕິ ເອວໍນາມໂກ. ສຫາໂຍຕິ ຄິຫິກາເລ ປພ຺ພຊິຕກາເລ ຈ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕຕາຍ ປິຍສຫາໂຍ. ມຫາອິສີຕິ ມຫານຸຠາໂວ ອິສິ. ປຸພ຺ພກມ຺ມສມາຍຸຕ຺ໂຕ, ສູລມາໂຣປນໍ ລຠີຕິ ກໂຕກາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ໂຕ ສູລາໂຣປນໍ ລຠິ, ສູລໍ ອຸຕ຺ຕາສິໂຕຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ວໍສຣຏ຺ເຐ ໂກສມ຺ພິຍໍ ໂກສມ຺ພິໂກ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ນິຄເມ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາເມນ ທີປາຍໂນ ນາມ. ຕາທິສສ຺ເສວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ຕສ຺ສ ປິຍສຫາໂຍ ອໂຫສິ, ນາເມນ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ນາມ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອປຣຠາເຄ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ກາເມສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ຎາຕິມິຕ຺ຕປຣິຊນສ຺ສ ໂຣທນ຺ຕສ຺ສ ປຣິເທວນ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ອສ຺ສມໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ວນມູລຜລາຫາເຣນ ຍາເປນ຺ໂຕ ປໂຣປຓ຺ຓາສວສ຺ສານິ ວສິໍສຸ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ເຕ ຌານມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸໍ.

ເຕ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ກາສິຣຏ຺ຐໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ຕຕ຺ເຣກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ທີປາຍນສ຺ສ ຄິຫິສຫາໂຍ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ນາມ ປຏິວສຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ພາຣາຓສິສມີເປ ອຕິມຸຕ຺ຕກສຸສາເນ ວສິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທີປາຍໂນ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ມຓ຺ຑພ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ມຓ຺ຑພ຺ຍຕາປໂສ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ໂຈໂຣ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ໂຈຣິກໍ ກຕ຺ວາ ຘນສາຣໍ ອາທາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຏິພຸທ຺ເຘຫິ ເຄຫສາມິເກຫິ ນຄຣາຣກ຺ຂກມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ອນຸພທ຺ໂຘ ນິທ຺ຘມເນນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວເຄນ ສຸສານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຠຓ຺ຑິກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິ. ມນຸສ຺ສາ ຠຓ຺ຑິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐຊຏິລ, ຣຕ຺ຕິໍ, ໂຈຣິກໍ ກຕ຺ວາ ທິວາ ຕາປສເວເສນ ຈຣສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ຣາຊາ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ‘‘ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ຂທິຣສູເລ ອາໂຣປຍິໍສຸ. ຕາປສສ຺ສ ສຣີເຣ ສູລໍ ນ ປວິສຕິ. ຕໂຕ ນິມ຺ພສູລໍ ອາຫຣິໍສຸ, ຕມ຺ປິ ນ ປວິສຕິ. ຕໂຕ ອຍສູລໍ ອາຫຣິໍສຸ, ຕມ຺ປິ ນ ປວິສຕິ. ຕາປໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸພ຺ພກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ຊາຕິສ຺ສຣຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ອທ຺ທສ – ໂສ ກິຣ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ວຑ຺ຒກີປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຸ ຣຸກ຺ຂຕຈ຺ຉນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມກ຺ຂິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກວິຬາຣສກລິກາຍ ສູເລນ ວິຍ ວິຊ຺ຌິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປາປໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອກາສໍ ລຠິ. ໂສ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ປາປໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຣາຊປຸຣິເສ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ມໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຕຸກາມຕ຺ຖ, ໂກວິຬາຣສູລໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ຕທາ ກຓ຺ຫທີປາຍໂນ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐ ເມ ສຫາໂຍ’’ຕິ ມຓ຺ຑພ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມ, ກາຣໂກສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອກາຣໂກມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ມໂນປໂທສໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິ ນ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສມ຺ມ, ເຍຫິ ອຫໍ ຄຫິໂຕ, ເນວ ເຕສໍ ນ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຣິ ມຍ຺ຫໍ ມໂນປໂທໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕາທິສສ຺ສ ສີລວໂຕ ຉາຍາ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຓ຺ຫທີປາຍໂນ ສູລໍ ນິສ຺ສາຍ ນິສີທິ. ອາຣກ຺ຂກປຸຣິສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ອນິສາເມຕ຺ວາ ເມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເວເຄນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຕ຺ວໍ ສູລໍ ນິສ຺ສາຍ ນິສິນ຺ໂນສີ’’ຕິ ທີປາຍນໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ຕາປສໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນສ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ກາຣກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ. ໂສ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິໂສຘິຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອຖສ຺ສ ທີປາຍໂນ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ນາມ ນິສມ຺ມກາຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອລໂສ ຄິຫີ ກາມໂຠຄີ ນ ສາຘຸ, ອສຎ຺ຎໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ສາຘຸ;

ຣາຊາ ນ ສາຘຸ ອນິສມ຺ມກາຣີ, ໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂກຘໂນ ຕໍ ນ ສາຘູ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໑໒໗; ໑.໕.໔; ໑.໑໐.໑໕໓; ໑.໑໕.໒໒໙) –

ອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຣາຊາ ມຓ຺ຑພ຺ຍຕາປສສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສູລໍ ຫຣຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ສູລໍ ຫຣນ຺ຕາ ຫຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໂທເສນ ເອວຣູປໍ ອຍສໍ ປຕ຺ໂຕ, ມມ ສຣີຣໂຕ ສູລໍ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ສເຈປິ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ທາຕຸກາໂມ, ກກເຈນ ອິມໍ ສູລໍ ຈມ຺ມສມໍ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ທາເປຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ສູລໍ ອນ຺ໂຕເຍວ ອໂຫສິ, ນ ກຎ຺ຈິ ປີຬໍ ຊເນສິ. ຕທາ ກິຣ ສຸຂຸມໍ ສກລິກຫີຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມກ຺ຂິກາຍ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວ ອໂຫສິ. ໂສ ເຕນ ກາຣເຓນ ອມຣິຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸກ຺ຂເຍເນວ ມຣິ, ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ນ ມໂຕຕິ. ຣາຊາ ຕາປເສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ອຸຍ຺ຍາເນເຍວ ວສາເປນ຺ໂຕ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ອາຓິມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ນາມ ຊາໂຕ. ໂສ ຣາຊານໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ. ທີປາຍໂນ ປນ ຕສ຺ສ ວຓໍ ຜາສຸກໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄິຫິສຫາຍມຓ຺ຑພ຺ເຍນ ກາຣິຕໍ ປຓ຺ຓສາລເມວ ຄໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໙໕. ‘‘ຕມຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວານ, ອາໂຣຄ຺ຍມນຸປາປຍິໍ;

ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວານ ອາຄຎ຺ຉິໍ, ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສກມສ຺ສມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວານາຕິ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍໍ ມຓ຺ຑພ຺ຍຕາປສໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສກມສ຺ສມນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ຄິຫິສຫາເຍນ ມຓ຺ຑພ຺ຍພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ກາຣິຕໍ ສກໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ອສ຺ສມປທໍ ປຓ຺ຓສາລາ, ຕໍ ອຸປາຄຎ຺ຉິໍ.

໙໖. ຕໍ ປນ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຫາຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ສຸຕ຺ວາວ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ພຫຸຄນ຺ຘມາລຜາຓິຕາທີນິ ອາທາຍ ປຓ຺ຓສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທີປາຍນໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປານກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ອາຓິມຓ຺ຑພ຺ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕກຸມາໂຣ ນາມ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ເຄຓ຺ຑຸເກນ ກີຬິ. ຕຕ຺ຖ ເຈກສ຺ມິໍ ວມ຺ມິເກ ອາສິວິໂສ ວສຕິ. ກຸມາເຣນ ຠູມິຍໍ ປຫຕເຄຓ຺ຑຸໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວມ຺ມິກພິເລ ອາສິວິສສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ປຕິ. ກຸມາໂຣ ອຊານນ຺ໂຕ ພິເລ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສສິ.

ອຖ ນໍ ກຸທ຺ໂຘ ອາສິວິໂສ ຫຕ຺ເຖ ຑໍສິ. ໂສ ວິສເວເຄນ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສປ຺ເປນ ທຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂອສເຘນ ວາ ມນ຺ເຕນ ວາ ປຸຕ຺ຕກໍ ໂນ ນີໂຣຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ໂອສຘໍ ນ ຊານາມິ, ນາຫໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກຸມາຣເກ ເມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕາປໂສ ‘‘ສາຘຸ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕສ຺ສ ສີເສ ຫຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫາໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຄຎ຺ຉຸໍ ປາຫຸນາຄຕນ຺ຕິ ອຕິຖິອຠິຄມນໍ ອຠິຄມິໍສຸ.

໙໗. ວຏ຺ຏມນຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ ຂິປນວຏ຺ຏສຓ຺ຐານຕາຍ ‘‘ວຏ຺ຏ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ເຄຓ຺ຑຸກໍ ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ, ເຄຓ຺ຑຸກກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສິວິສມໂກປຍີຕິ ຠູມິຍໍ ປຏິຫໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວມ຺ມິກພິລຄເຕນ ເຄຓ຺ຑຸເກນ ຕຕ຺ຖ ຐິຕໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ສີເສ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂຣເສສິ.

໙໘. ວຏ຺ຏຄຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ອນ຺ເວສນ຺ໂຕຕິ ເຕນ ວຏ຺ເຏນ ຄຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄເວສນ຺ໂຕ. ອາສິວິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ, ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ປຣາມສີຕິ ວມ຺ມິກພິລໍ ປເວສິເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖນ ອາສີວິສສ຺ສ ສີສໍ ຜຸສິ.

໙໙. ວິສພລສ຺ສິໂຕຕິ ວິສພລນິສ຺ສິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເວຄໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສປ຺ໂປ. ອຑໍສິ ທາຣກໍ ຂເຓຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣາມສິຕກ຺ຂເຓ ເອວ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາຣໍ ຑໍສິ.

໑໐໐. ສຫທຏ຺ໂຐຕິ ຑໍເສນ ສເຫວ, ທຏ຺ຐສມກາລເມວ. ອາສິວິເສນາຕິ ໂຆຣວິເສນ. ເຕນາຕິ ເຕນ ທາຣກສ຺ສ ວິສເວເຄນ ມຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ຠູມິຍໍ ປຕເນນ ອຫໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ອໂຫສິໍ. ມມ ວາຫສິ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຕໍ ທາຣກສ຺ສ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ມມ ວາຫສິ, ມຍ຺ຫໍ ສຣີເຣ ວິຍ ມມ ກຣຸຓາຍ ວາເຫສິ.

໑໐໑. ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເຕ ຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອຫໍ ‘‘ມາ ໂສຈຖ, ມາ ປຣິເທວຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ. ໂສກສລ຺ລິເຕຕິ ໂສກສລ຺ລວນ຺ເຕ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ຕໂຕ ເອວ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິໍ.

໑໐໒. ອິທານິ ຕໍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ສຣູເປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫເມວາຕິ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ເອວ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ປສນ຺ນມານໂສ. ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິໂກຕິ ປຸຎ຺ເຎນ ອຕ຺ຖິໂກ, ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທຍຸຕ຺ໂຕ. ອຖາປຣໍ ຍໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຖ ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາຫາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຍໍ ມມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຈຣຓໍ.

໑໐໓. ອກາມໂກວາຫີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວ. ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູຕິ ສເຈ ອຕິເຣກປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ ອນຠິຣຕິວາສໍ ວສນ຺ເຕນ ມຍາ ກສ຺ສຈິ ອຊານາປິຕຠາໂວ ສຈ຺ໂຈ, ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕກຸມາຣສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ໂຫຕຸ, ຊີວິຕໍ ປຏິລຠຕູຕິ.

ເອວໍ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕນ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ກຕາຍ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ວິສໍ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ກຸມາໂຣ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໐໔. ‘‘ສຫ ສຈ຺ເຈ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ, ວິສເວເຄນ ເວຘິໂຕ;

ອພຸຊ຺ຌິຕ຺ວານ ວຸຏ຺ຐາສິ, ອໂຣໂຄ ຈາສິ ມາຓໂວ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມມ ສຈ຺ຈກຣເຓນ ສຫ ສມານກາລເມວ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສເວເຄນ ເວຘິໂຕ ກມ຺ປິໂຕ ວິສຎ຺ຎິຠາເວນ ອພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິຄຕວິສຕ຺ຕາ ປຏິລທ຺ຘສຎ຺ໂຎ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ໂສ ມາຓໂວ ກຸມາໂຣ ວິສເວຄາຠາເວນ ອໂຣໂຄ ຈ ອໂຫສີຕິ.

ອິທານິ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ເມ ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອສາ ເມ ສຈ຺ຈປາຣມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໐.໖໒) ປນ ‘‘ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ກຸມາຣສ຺ສ ຖນປ຺ປເທສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິສໍ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ວິຄຕໍ. ທາຣກສ຺ສ ປິຕຸ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ກຏິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ, ມາຕຸ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອວສິຏ຺ຐສຣີຣໂຕ ວິສໍ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ວິຄຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍສ຺ມາ ທານໍ ນາຠິນນ຺ທິໍ ກທາຈິ, ທິສ຺ວານຫໍ ອຕິຖິໍ ວາສກາເລ;

ນ ຈາປິ ເມ ອປ຺ປິຍຕໍ ອເວທຸໍ, ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ;

ອກາມໂກ ວາປິ ອຫໍ ທທາມິ, ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕຸ;

ຫຕໍ ວິສໍ ຊີວຕຸ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ.

‘‘ອາສີວິໂສ ຕາຕ ປຫູຕເຕໂຊ, ໂຍ ຕໍ ອທໍສີ ປຕຣາ ອຸທິຈ຺ຈ;

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເມ ອປ຺ປິຍຕາຍ ອຊ຺ຊ, ປິຕຣິ ຈ ເຕ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ວິເສໂສ;

ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕຸ, ຫຕໍ ວິສໍ ຊີວຕຸ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວາສກາເລຕິ ວສນຕ຺ຖາຍ ເຄຫໍ ອາຄຕກາເລ. ນ ຈາປິ ເມ ອປ຺ປິຍຕໍ ອເວທຸນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາປິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຍໍ ເນວ ທານໍ ອຠິນນ຺ທຕິ, ນ ອມ຺ເຫຕິ ອິມໍ ມມ ອປ຺ປິຍຠາວໍ ເນວ ຊານິໍສຸ. ອຫຎ຺ຫິ ເຕ ປິຍຈກ຺ຂູຫິເຍວ ໂອໂລເກມີຕິ ທີເປຕິ. ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນາຕິ ສເຈ ອຫໍ ທທມາໂນປິ ວິປາກໍ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຉາຍ ເທມິ, ອນິຈ຺ຉຠາວຎ຺ຈ ເມ ປເຣ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣຄາຖາຍ, ຕາຕາຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ປຫູຕເຕໂຊຕິ ພລວວິໂສ. ປຕຣາຕິ ປທຣາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອຸທິຈ຺ຈາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວມ຺ມິກພິລໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕາຕ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາສິວິເສ ຕວ ຈ ປິຕຣິ ອປ຺ປິຍຠາເວນ ມຍ຺ຫໍ ໂກຈິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອປ຺ປິຍຠາວໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ມຍາ ນ ໂກຈິ ຊານາປິຕປຸພ຺ໂພ, ສເຈ ເອຕໍ ສຈ຺ຈໍ, ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸມາເຣ ອໂຣເຄ ຊາເຕ ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ‘‘ທານໍ ທທນ຺ເຕນ ນາມ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ນິເວເສຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂນ ອໂຫສິ.

ຕທາ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ວິສາຂາ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ, ອາຓິມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ກຓ຺ຫທີປາຍໂນ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘ ປາຬິຍາ ອາຣຸຬ຺ຫາ ສຈ຺ຈປາຣມີ, ເສສາ ຈ ປາຣມິໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອນວເສສມຫາໂຠຄປຣິຈ຺ຈາຄາທໂຍ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ກຓ຺ຫທີປາຍນຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.