໑໐. ມຈ຺ຉຣາຊຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໘໓. ທສເມ ຍທາ ໂຫມິ, ມຈ຺ຉຣາຊາ ມຫາສເຣຕິ ອຕີເຕ ມຈ຺ຉໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ໂປກ຺ຂຣຓິຏ຺ຐາເນ ວລ຺ລິຄຫນປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ມຫາສເຣ ມຈ຺ຉານໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຣຎ຺ຊນໂຕ ຍທາ ອຫໍ ຣາຊາ ໂຫມິ, ມຈ຺ຉຄຓປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຏິວສາມິ ຕທາ. ອຸຓ຺ເຫຕິ ອຸຓ຺ຫກາເລ ຄິມ຺ຫສມເຍ. ສູຣິຍສນ຺ຕາເປຕິ ອາທິຈ຺ຈສນ຺ຕາເປນ. ສເຣ ອຸທກ ຂີຍຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ອຸທກໍ ຂີຍິຕ຺ຖ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣຏ຺ເຐ ຕທາ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິ, ສສ຺ສານິ ມິລາຍິໍສຸ, ວາປິອາທີສຸ ອຸທກໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ອຄມາສິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ກລລຄຫນໍ ປວິສິໍສຸ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສເຣ ມຈ຺ຉາ ກທ຺ທມຄຫນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິລີຍິໍສຸ.

໘໔. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ອຸທກປຣິກ຺ຂຍໂຕ ອປຣຠາເຄ. ກຸລລເສນກາຕິ ກຸລລາເຈວ ເສນາ ຈ. ຠກ຺ຂຍນ຺ຕິ ທິວາຣຕ຺ຕິໍ, ມຈ຺ເຉ ອຸປນິສີທິຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກລລປິຏ຺ເຐ ອຸປນິສີທິຕ຺ວາ ກລລຄຫນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ມຈ຺ເຉ ກາກາ ວາ ອິຕເຣ ວາ ທິວາ ເຈວ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ກຓຍຄ຺ຄສທິເສຫິ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ຜນ຺ທມາເນ ຠກ຺ຂຍນ຺ຕິ.

໘໕. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຈ຺ຉານໍ ຕໍ ພ຺ຍສນໍ ທິສ຺ວາ ມຫາກຣຸຓາຍ ສມຸສ຺ສາຫິຕຫທໂຍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອິເມ ມມ ຎາຕເກ ອິມສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຸປາເຍນ ເຕ ອິໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ມເຫສີຫິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓໍ ມຍິ ຈ ສໍວິຊ຺ຊມານໍ ສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ມມ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ເຕນ ຈ ສກລສ຺ສາປິ ອາຫາຣູປຊີວິໂນ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ມຫາອຸປກາໂຣ ສມ຺ປາທິໂຕ ມຍາ’’ຕິ ນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕຸໍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫ ຎາຕີຫິ ປີຬິໂຕຕິ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕນ ອຸທກປຣິກ຺ຂເຍນ ປີຬິໂຕ. ສຫາຕິ ວາ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ເຕນ ພ຺ຍສເນນ ທຸກ຺ຂິເຕຫິ ຎາຕີຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ປີຬິໂຕ, ຎາຕິສງ຺ຆທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໖. ຘມ຺ມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຘມ຺ມຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມໂຕ ວາ ອນເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ກິໍ ຕໍ? ສຈ຺ຈໍ. ອທ຺ທສປສ຺ສຍນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕີນຎ຺ຈ ອປສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສໍ. ອຕິກ຺ຂຍນ຺ຕິ ມຫາວິນາສໍ.

໘໗. ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຕໍ ສາຘູນໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ເອກສ຺ສາປິ ປາຓິໂນ ອຫິໍສນສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ. ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ. ປຣມຕ຺ຖໍ ວິຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິ ຕໍ ໂຂ ປນ ປຣມຕ຺ຖໍ ສຈ຺ຈໍ ອວິປຣີຕສຠາວໍ ກຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ. ຍໍ ໂລເກ ຘຸວສສ຺ສຕນ຺ຕິ ຍເທຕໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ເອກສ຺ສາປິ ປາຓິໂນ ອຫິໍສນໍ, ຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ຕຖຠາເວນ ຘຸວໍ ສສ຺ສຕໍ ວິຈິນ຺ຕຍໍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໘. ອິທານິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຈ຺ຈວຈນໍ ປໂຍເຊຕຸກາໂມ ກາລວຓ຺ຓໍ ກທ຺ທມໍ ທ຺ວິຘາ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊນຣຸກ຺ຂສາຣຆຏິກວຓ຺ຓມຫາສຣີໂຣ ສຸໂຘຕໂລຫິຕກມຓິສທິສານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຍໂຕ ສຣາມິ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ສຣາມິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຣາມິ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ຍໂຕ ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ວິຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາສຸ ຕາສຸ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ວິຊານນຠາວໍ ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫນວເສນ ອິໂຕ ຍາວ ມຍ຺ຫໍ ກາຍວຈີກມ຺ມານໍ ອນຸສ຺ສຣຓສມຕ຺ຖຕາ ວິຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສມານຊາຕິການໍ ຂາທນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ຕຓ຺ຑຸລກຓປ຺ປມາຓມ຺ປິ ມຈ຺ຉໍ ມຍາ ນ ຂາທິຕປຸພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ປາຓໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຫິໍສິຕໍ ພາຘິຕໍ ນາຠິຊານາມິ, ປເຄວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕໍ.

໘໙. ເອເຕນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນາຕິ ‘‘ຍເທຕໍ ມຍາ ກສ຺ສຈິ ປາຓສ຺ສ ອຫິໍສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສເຈ ເອຕໍ ສຈ຺ຈໍ ຕຖໍ ອວິປຣີຕໍ, ເອເຕນ ສຈ຺ຈວຈເນນ ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ເມໂຆ ອຠິວສ຺ສຕຸ, ຎາຕິສງ຺ຆໍ ເມ ທຸກ຺ຂາ ປໂມເຈຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈາຣິກເຈຏກໍ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນໍ ເທວຣາຊານໍ ອາລປນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິຕ຺ຖນຍາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຕ຺ຖນຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນາຕິ ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ເມໂຆ, ອຍໍ ປນ ເມຆວເສນ ລທ຺ຘນາມໍ ວສ຺ສວລາຫກເທວຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ອຍໍ ຫິສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເທໂວ ນາມ ອນຠິຕ຺ຖນຍນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ອນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ປວສ຺ສນ຺ໂຕປິ ນ ໂສຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຠິຕ຺ຖນຍນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ວສ຺ສາເປຫີຕິ. ນິຘິໍ ກາກສ຺ສ ນາສຍາຕິ ກາກາ ກລລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຈ຺ເຉ ຕຸຓ຺ເຑນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕກລເລ ມຈ຺ຉາ ‘‘ນິຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕໍ ກາກສງ຺ຆສ຺ສ ນິຘິໍ ເທວໍ ວສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ອຸທເກນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນາເສຫິ. ກາກໍ ໂສກາຍ ຣນ຺ເຘຫີຕິ ກາກສງ຺ໂຆ ອິມສ຺ມິໍ ມຫາສເຣ ອຸທເກນ ປຸຓ຺ເຓ ມຈ຺ເຉ ອລຠມາໂນ ໂສຈິສ຺ສຕິ, ຕໍ ກາກຄຓໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກທ຺ທມໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ໂສກາຍ ຣນ຺ເຘຫິ, ໂສກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປນ ວສ຺ສາປຍຖ, ຍຖາ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓໍ ໂສກໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຈ຺ເຉ ໂສກາ ປໂມຈຍາຕິ ມມ ຎາຕເກ ສພ຺ເພວ ມຈ຺ເຉ ອິມມ຺ຫາ ມຣຓໂສກາ ປໂມເຈຫິ. ‘‘ມຎ຺ຈ ໂສກາ ປໂມຈຍາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໗໕) ຊາຕເກ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ມຎ຺ຈ ມມ ຎາຕເກ ຈາຕິ ສພ຺ເພວ ມຣຓໂສກາ ປໂມເຈຫິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗໕). ມຈ຺ຉານຎ຺ຫິ ອນຸທກຠາເວນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ຆາສຠາວໍ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ມຫາມຣຓໂສໂກ, ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຕສໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຣຸຓາຍໂຕ ກຣຸຓາປຕິຣູປມຸເຂນ ໂສກສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈາຣິກເຈຏກໍ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນໍ ອາລປິຕ຺ວາ ສກເລ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປສິ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສີລເຕເຊນ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສມກາລເມວ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ວສ຺ສວລາຫກເທວຣາຊານໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ມຫາປຸຣິໂສ ມຈ຺ຉຣາຊາ ຎາຕີນໍ ມຣຓໂສເກນ ວສ຺ສາປນໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສກລໍ ໂກສລຣຏ຺ຐໍ ເອກເມຆໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໍ ວລາຫກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເມຆຄີຕໍ ຄາຍນ຺ໂຕ ປາຈີນໂລກຘາຕຸອຠິມຸໂຂ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ປາຈີນທິສາຠາເຄ ຂລມຓ຺ຑລມຕ຺ຕໍ ເອກໍ ເມຆມຓ຺ຑລໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຕປຏລໍ ສຫສ຺ສປຏລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິຕ຺ຖນຍນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕໍ ອໂຘມຸຂຐປິຕອຸທກກຸມ຺ຠາກາເຣນ ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ ສກລໍ ໂກສລຣຏ຺ຐໍ ມໂຫເຆນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ. ເທໂວ ອຈ຺ຉິນ຺ນຘາຣໍ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຕໍ ມຫາສຣໍ ປູເຣສິ. ມຈ຺ຉາ ມຣຓຠຍໂຕ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ກາກາທໂຍ ອປຕິຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ. ນ ເກວລໍ ມຈ຺ຉາ ເອວ, ມນຸສ຺ສາປິ ວິວິຘສສ຺ສານິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕາ ຈຕຸປ຺ປທາທໂຍປີຕິ ສພ຺ເພປິ ວສ຺ສູປຊີວິໂນ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໙໐. ‘‘ສຫ ກເຕ ສຈ຺ຈວເຣ, ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ອຠິຄຊ຺ຊິຍ;

ຖລໍ ນິນ຺ນຎ຺ຈ ປູເຣນ຺ໂຕ, ຂເຓນ ອຠິວສ຺ສຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຂເຓນ ອຠິວສ຺ສຖາຕິ ອທນ຺ຘາຍິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍຂເຓເນວ ອຠິວສ຺ສິ.

໙໑. ກຕ຺ວາ ວີຣິຍມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂກສຊ຺ຊໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາສມ຺ປາທນມຸເຂນ ມຫໂຕ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ຫິຕສຸຂນິປ຺ຜາທນໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ. ສຈ຺ຈເຕຊພລສ຺ສິໂຕ ມມ ສຈ຺ຈານຸຠາວພລສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕທາ ມຫາເມຆໍ ວສ຺ສາເປສິໍ. ຍສ຺ມາ ເຈຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ເມ ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອສາ ເມ ສຈ຺ຈປາຣມີ’’ຕິ ມຫາມຈ຺ຉຣາຊກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ສຈ຺ຈປາຣມິຍາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຫາກຣຸຓາຍ ສມຸສ຺ສາຫິຕຫທໂຍ ສກລຣຏ຺ເຐ ມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສາປນວເສນ ມຫາຊນໍ ມຣຓທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ຕທາ ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສິ, ມຈ຺ຉຄຓາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ມຈ຺ຉຣາຊາ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເສສປາຣມິໂຍປິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຕ຺ຕໂນ ສມານຊາຕິການໍ ຂາທນຏ຺ຐາເນ ມຈ຺ຉໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລກຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຈ຺ຉໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິປິ ປາຓິໂນ ອຂາທນໍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ຂາທນໍ ເອກສຕ຺ຕສ຺ສປິ ອວິເຫຐນໍ, ຕຖາ ສຈ຺ຈກຣເຓນ ເທວສ຺ສ ວສ຺ສາປນໍ, ອຸທເກ ປຣິກ຺ຂີເຓ ກລລຄຫເນ ນິມຸຊ຺ຊນວເສນ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠວມານໍ ທຸກ຺ຂໍ ວີຣຠາເວນ ອຄເຓຕ຺ວາ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ເສວ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ອສຫນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠາເວນ ກຣຸຓາຍນາ, ຕຖາ ຈ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທໂຍ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ມຈ຺ຉຣາຊຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.