໙. ອລີນສຕ຺ຕຸຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໗໔. ນວເມ ປຎ຺ຈາລຣຏ຺ເຐຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ນຄຣວເຣ, ກປິລາຍນ຺ຕິ ‘‘ກປິລາ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ອຸຕ຺ຕມນຄເຣ. ‘‘ນຄຣວເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຸຣຸຕ຺ຕເມ’’ຕິ ວຈນໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຊມ຺ພຸທີເປ ສພ຺ພນຄຣານໍ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອຄ຺ຄນຄຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຊຍທ຺ທິໂສ ນາມາຕິ ຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ຊິເຕ ຊາໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕຠູຕໍ ຍກ຺ຂິນີສງ຺ຂາຕໍ ຊຍທ຺ທິສໍ ຊິໂຕຕິ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ. ສີລຄຸຓມຸປາຄໂຕຕິ ອາຈາຣສີລຎ຺ເຈວ ອຸສ຺ສາຫສມ຺ປຕ຺ຕິຍາທິຣາຊຄຸຓຎ຺ຈ ອຸປາຄໂຕ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໕. ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎຕິ ຊຍທ຺ທິສຣາຊສ຺ສ, ອຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ. ສຸຕຘມ຺ໂມຕິ ຍາວຕາ ຣາຊປຸຕ຺ເຕນ ໂສຕພ຺ພຘມ຺ໂມ ນາມ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ສຸຕຘມ຺ໂມ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສຸຕຘມ຺ໂມຕິ ວິສ຺ສຸຕຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ສມຈຣິຍາຍ ປກາໂສ ປຎ຺ຎາໂຕ, ໂລເກ ປຕ຺ຖຏກິຕ຺ຕິຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລີນສຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍນາໂມ. ຄຸຓວາຕິ ອຸຬາເຣຫິ ມຫາປຸຣິສຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອນຸຣກ຺ຂປຣິຊໂນ ສທາຕິ ສທ຺ຘາທິຄຸຓວິເສສໂຍຄໂຕ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສມ຺ມເທວ ສງ຺ຄຫຓໂຕ ຈ ສພ຺ພກາລໍ ສມ຺ຠຕ຺ຕປຣິວາຣຊໂນ.

໗໖. ປິຕາ ເມ ມິຄວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂປຣິສາທໍ ອຸປາຄມີຕິ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ຊຍທ຺ທິສຣາຊາ ມິຄວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎມຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປຣິສາທໍ ມນຸສ຺ສຂາທກໍ ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ຕໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ, ເຕນ ສມາຄມິ.

ຊຍທ຺ທິສຣາຊາ ກິຣ ເອກທິວສໍ ‘‘ມິຄວໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕທນຸຣູເປນ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ກປິລນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ຕໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ຕກ຺ກສິລາວາສີ ນນ຺ໂທ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈຕສ຺ໂສ ສຕາຣຫາ ຄາຖາ ນາມ ກເຖຕຸໍ ອາທາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນກາຣຓໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວສນເຄຫໍ ປຣິພ຺ພຍຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ ‘‘ຍສ຺ສ ປສ຺ເສນ ມິໂຄ ປລາຍຕິ, ຕສ຺ເສວ ໂສ ຄີວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມິເຄ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອເຖໂກ ປສທມິໂຄ ມຫາຊນສ຺ສ ປທສທ຺ເທນ ອາສຍໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປລາຍິ. ອມຈ຺ຈາ ປຣິຫາສໍ ກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ຕໍ ປຣິກ຺ຂີຓຊວໍ ຐິຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາເຕສິ. ປຕິຕໍ ຂຄ຺ເຄນ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ອນຕ຺ຖິໂກປິ ‘‘ມໍເສນ ມິຄໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຈນໂມຈນຕ຺ຖໍ ກາເຊ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ມູເລ ທພ຺ພຕິເຓສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣຠິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ເສວ ຣຎ຺ໂຎ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ຊາຕທິວເສ ເອວ ເອກາຍ ຍກ຺ຂິນິຍາ ຂາທິຕຸໍ ຄຫິໂຕ ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸພທ຺ຘາຍ ຕາຍ ນິທ຺ຘມນມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ອຸເຣ ຐປິໂຕ ມາຕຸສຎ຺ຎາຍ ມຸເຂນ ຖນຄ຺ຄຫເຓນ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຍມາໂນ ຕທາຫາໂຣປໂຍຄິຕາຍ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາປນຕ຺ຖໍ ຍກ຺ຂິນິຍາ ທິນ຺ນໂອສຘມູລານຸຠາເວນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ຕາຍ ຍກ຺ຂິນິຍາ ມຕາຍ ຕໍ ໂອສຘມູລໍ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເທນ ນາເສຕ຺ວາ ທິສ຺ສມານຣູໂປວ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ນຄ຺ໂຄ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄວິຣູປທສ຺ສໂນ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອນຸພທ຺ໂຘ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ມູເລ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠກ຺ໂຂສິ ເມ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ເມ ປິຕຸມຄ຺ຄເຫສິ, ຠກ຺ໂຂສິ ມມ ມາ ຈລີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສ ເມ ປິຕຸມຄ຺ຄເຫສີຕິ ໂສ ໂປຣິສາໂທ ມມ ປິຕຣໍ ຊຍທ຺ທິສຣາຊານໍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສິນ຺ນຣຸກ຺ຂສມີປມາຄຕໍ ‘‘ມມ ຠກ຺ໂຂ ຕ຺ວໍ ອາຄໂຕສິ, ຫຕ຺ຖປຣິປ຺ຜນ຺ທນາທິວເສນ ມາ ຈລິ, ຈລນ຺ຕມ຺ປິ ອຫໍ ຕໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ອຄ຺ຄເຫສິ.

໗໗. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຕສິຕເວຘິໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາເສນ ຕສິໂຕ ສຣີຣປຣິກມ຺ເປນ ເວຘິໂຕ. ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອູຣູນໍ ຖທ຺ຘຠາໂວ, ເຍນ ໂສ ຕໂຕ ປລາຍິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ມິຄວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈສ຺ສູຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຄວນ຺ຕິ ມິຄວວເສນ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໍ ມິຄມໍສໍ ‘‘ມິຄວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ອິມໍ ມິຄມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ມຸຎ຺ຈສ຺ສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຣາຊາ ນໍ ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ອູຣຸກ຺ຂມ຺ຠໍ ປຕ຺ວາ ຂາຓຸໂກ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠກ຺ໂຂສິ ເມ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອາຫາຣຕ຺ຖິໂກ, ອິມໍ ເຕ ມໍສໍ ທທາມິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທ, ມໍ ມຸຎ຺ຈາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂປຣິສາໂທ ‘‘ກິມິທໍ ມຍ຺ຫເມວ ສນ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ມຍາ ໂວຫາຣໍ ກໂຣສິ, ນນຸ ອິມໍ ມໍສຎ຺ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ມມ ຫຕ຺ຖຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫເມວ ສນ຺ຕກໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຐມໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ຣາຊາ ‘‘ມໍສນິກ຺ກເຍນາຍໍ ນ ມໍ ມຸຎ຺ຈຕິ, ມຍາ ຈ ມິຄວໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຘນໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາ ກຕາ. ສຈາຍໍ ຍກ຺ໂຂ ອນຸຊານິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຈໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸນ ອິມສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂປຣິສາໂທ ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ສຈ຺ຈໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕຸກາໂມສິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ສຈ຺ຈໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສີຆໍ ປຸນ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ເຕນ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ‘‘ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອຫໍ ປາໂຕວ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕານິ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ພລກາຍໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ປຣິວຸໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຫສ຺ສານິ ທຕ຺ວາ ຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຕກ຺ກສິລເມວ ເນຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ທຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ໂປຣິສາທສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ປຸຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐເປຕຸໍ ອນຸສາສນິຎ຺ຈ ເທນ຺ໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໗໘. ‘‘ມິຄວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈສ຺ສຸ, ກຕ຺ວາ ອາຄມນໍ ປຸນ;

ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘນໍ ທຕ຺ວາ, ປິຕາ ອາມນ຺ຕຍີ ມມໍ.

໗໙. ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ປຸຕ຺ຕ ປຏິປຊ຺ຊ, ມາ ປມຊ຺ຊິ ປຸຣໍ ອິທໍ;

ກຕໍ ເມ ໂປຣິສາເທນ, ມມ ອາຄມນໍ ປຸນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຄມນໍ ປຸນາຕິ ປຸນ ອາຄມນໍ ປຏິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ໂປຣິສາທສ຺ສ ສງ຺ຄຣໍ ກຕ຺ວາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘນໍ ທຕ຺ວາຕິ ຕກ຺ກສິລໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ນນ຺ທນາມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຕາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ຈຕຸສຫສ຺ສປຣິມາຓໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ. ປິຕາ ອາມນ຺ຕຍີ ມມນ຺ຕິ ມມ ປິຕາ ຊຍທ຺ທິສຣາຊາ ມໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ກຖໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເຈ? ອາຫ ‘‘ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຸຕ຺ຕ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊ, ຍຖາຫໍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣມິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫິ. ຕ຺ວໍ ອິທໍ ປຸຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ກາເຣນ຺ໂຕ ມາ ປມາທມາປຊ຺ຊິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ໂປຣິສາເທນ ຍກ຺ເຂນ ກຕເມຕໍ ມຍາ ສງ຺ຄຣໍ ມມ ປຸນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ເກວລໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘນທານຕ຺ຖໍ ອິຘາຄໂຕ ສຈ຺ຈໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖາຫໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ, ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຄມິສ຺ສສິເຍວ, ອຫມ຺ປິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມິເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍໍ ອຸໂຠປິ ນ ຠວິສ຺ສາມ, ຕສ຺ມາ ອຫເມວ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ວາເຣນ຺ຕໍ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິຠາວາຍ ປິຕຣິ ສາສິຕວາທໍ ປຍຸຎ຺ຊມາເນ ມາຕຸຠຄິນິຠຣິຍາສຸ ຈ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີສຸ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ຓມຸຂໍ ມຫາຊນໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ອກ຺ຂາຕນເຍນ ຍກ຺ຂວາສມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ໂຕປິ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ນາມ ພຫຸມາຍາ, ໂກ ຊານາຕິ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ກຸມາຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປິຕຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ນິສີທິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໘໐. ‘‘ມາຕາປິຕູ ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ນິມ຺ມິນິຕ຺ວານ ອຕ຺ຕນາ;

ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ຂຄ຺ຄໍ, ໂປຣິສາທໍ ອຸປາຄມິ’’ນ຺ຕິ.

໘໑. ສສຕ຺ຖຫຕ຺ຖູປຄຕນ຺ຕິ ສສຕ຺ຖຫຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕໍ ອາວຸຘປາຓິໍ ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ. ກທາຈິ ໂສ ຕສິສ຺ສຕີຕິ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ອປິ ຕເສຍ຺ຍ. ເຕນ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ສີລນ຺ຕິ ເຕນ ຕສ຺ສ ຕາສຸປ຺ປາທເນນ ມຍ຺ຫໍ ສີລໍ ວິນສ຺ສຕິ ສໍກິລິສ຺ສຕິ. ປຣິຕາສໍ ກເຕ ມຍີຕິ ມຍິ ຕສ຺ສ ປຣິຕາສໍ ກເຕ ສຕິ.

໘໒. ສີລຂຓ຺ຑຠຍາ ມຍ຺ຫໍ, ຕສ຺ສ ເທສ຺ສໍ ນ ພ຺ຍາຫຣິນ຺ຕິ ຍຖາ ຈ ສີລເຠທຠເຍນ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ສີລຂຓ຺ຑຠຍາ ເອວ ຕສ຺ສ ໂປຣິສາທສ຺ສ ເທສ຺ສໍ ອນິຏ຺ຐມ຺ປິ ນ ພ຺ຍາຫຣິໍ, ເກວລໍ ປນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຫິຕວາທີ ອິທໍ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ວຈນໍ ອຠາສິໍ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐິໂຕ. ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ກິໍ ມໍ ນ ຊານາສິ ‘ລຸທ຺ໂທ ມນຸສ຺ສມໍສຂາທໂກ’ຕິ, ກສ຺ມາ ຈ ອິຘາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຸມາໂຣ ‘‘ອຫໍ ຊຍທ຺ທິສຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ໂປຣິສາທໂກຕິ ຊານາມິ, ປິຕຸ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ມຸຎ຺ຈ, ມໍ ຂາທາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນ ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ໂຕ ມຸຂາກາເຣເນວ ‘‘ຕໍ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຫໍ ຊານາມິ, ທຸກ຺ກຣໍ ປນ ຕຍາ ກຕໍ ເອວໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ນ ອິທໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຍໍ ປິຕຸ ອຕ຺ເຖ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈຊນໍ, ມາຕາປິຕຸເຫຕຸ ຫິ ເອວຣູປໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕິ, ອຫຎ຺ຈ ‘ອມຣຓຘມ຺ໂມ ນາມ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ຊານາມິ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ກິຎ຺ຈິ ກຕໍ ປາປໍ ນາມ ນ ສຣາມິ, ຕສ຺ມາ ມຣຓໂຕປິ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ສຣີຣໍ ມຍາ ເຕ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຂາທາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໘໓. ‘‘ອຸຊ຺ຊາເລຫິ ມຫາອຄ຺ຄິໍ, ປປຕິສ຺ສາມິ ຣຸກ຺ຂໂຕ;

ຕ຺ວໍ ປກ຺ກກາລມຎ຺ຎາຍ, ຠກ຺ຂຍ ມໍ ປິຕາມຫາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິມສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ, ອຸປາເຍນ ອິມໍ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສາຣທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິທ຺ຘູເມ ອງ຺ຄາເຣ ກໂຣຫິ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິສສີໂຫ ມຣຓໂຕປິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ນິພ຺ຠໂຍ ນາມ ນ ມຍາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ໂລມຫໍສຊາໂຕ ກຸມາຣໍ ໂອໂລເກສິ. ກຸມາໂຣ ກິສ຺ສ ມໍ ໂອໂລເກສິ, ນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກໂຣສີຕິ. ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ຜເລຍ຺ຍ, ໂຍ ຕໍ ຂາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສເຈ ມໍ ນ ຂາທິຕຸກາໂມສິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຄ຺ຄິໍ ກາເຣສີ’’ຕິ? ‘‘ຕວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອິທານິ ມໍ ກຖໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ສ຺ວາຫໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ອທາສິ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມຎ຺ຎມາໂນ, ສໂສ ອວາເສສິ ສເກ ສຣີເຣ;

ເຕເນວ ໂສ ຈນ຺ທິມາ ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ສສຕ຺ຖຸໂຕ ກາມທຸຫຊ຺ຊ ຍກ຺ຂາ’’ຕິ.(ຊາ. ໑.໑໖.໙໓) –

ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສໂສ ອວາເສສິ ສເກ ສຣີເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣເຫຕຸ ອິມໍ ສຣີຣໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອິຘ ວສາຕິ ເອວໍ ສເກ ສຣີເຣ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ເທນ຺ໂຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູປໍ ສກ຺ກໍ ຕຕ຺ຖ ວາເສສິ. ສສຕ຺ຖຸໂຕຕິ ‘‘ສສີ’’ຕິ ເອວໍ ສສສທ຺ເທນ ຖຸໂຕ. ກາມທຸໂຫຕິ ກາມວຑ຺ຒໂນ. ຍກ຺ຂາຕິ ເທວ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈນ຺ເທ ສສລກ຺ຂຓໍ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ເກນປິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ອຠາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂປຣິສາໂທ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ –

‘‘ຈນ຺ໂທ ຍຖາ ຣາຫຸມຸຂາ ປມຸຕ຺ໂຕ, ວິໂຣຈເຕ ປນ຺ນຣເສວ ຠາຓຸມາ;

ເອວໍ ຕຸວໍ ໂປຣິສາທາ ປມຸຕ຺ໂຕ, ວິໂຣຈ ກປິເລ ມຫານຸຠາວ;

ອາໂມທຍໍ ປິຕຣໍ ມາຕຣຎ຺ຈ, ສພ຺ໂພ ຈ ເຕ ນນ຺ທຕຸ ຎາຕິປກ຺ໂຂ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໙໔) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ມຫາວີຣາ’’ຕິ ກຸມາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສປິ ຕໍ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ທຕ຺ວາ ‘‘ຍກ຺ໂຂ ນຸ ໂຂ ເອສ, ໂນ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ‘‘ຍກ຺ຂານໍ ອກ຺ຂີນິ ຣຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ອນິມິສານິ ຈ, ຉາຍາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອສມ຺ຠີໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອິມສ຺ສ ຕຖາ. ຕສ຺ມາ ນາຍໍ ຍກ຺ໂຂ ມນຸສ຺ໂສ ເອໂສ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ປິຕຸ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ຍກ຺ຂິນິຍາ ຄຫິຕາ, ເຕສຸ ຕາຍ ທ຺ເວ ຂາທິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອໂກ ປຸຕ຺ຕສິເນເຫນ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ອນຸມາເນນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ວິຍ ອວິປຣີຕໂຕ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຍກ຺ໂຂ, ປິຕຸ ເມ ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກສິ, ເອຫິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປິຕາມຫາ’’ຕິ, ຕ຺ວໍ ມມ ມຫາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕເຣນ ‘‘ນາຫໍ ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ສທ຺ຘາຕພ຺ພສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນສິ. ຕາປເສນ ‘‘ກິໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣຖາ’’ຕິ ປິຕຸຠາເວ ກຖິເຕ ໂປຣິສາໂທ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ, ນ ເມ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫ’’ນ຺ຕິ ຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໘໔. ‘‘ອິຕິ ສີລວຕໍ ເຫຕຸ, ນາຣກ຺ຂິໍ ມມ ຊີວິຕໍ;

ປພ຺ພາເຊສິໍ ຈຫໍ ຕສ຺ສ, ສທາ ປາຓາຕິປາຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລວຕໍ ເຫຕູຕິ ສີລວນ຺ຕານໍ ມມ ປິຕູນໍ ເຫຕຸ. ອຖ ວາ ສີລວຕໍ ເຫຕູຕິ ສີລວຕເຫຕຸ, ມຍ຺ຫໍ ສີລວຕສມາທານນິມິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຠິຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ໂປຣິສາທໍ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາປິຕຣໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຸມາໂຣ ກິຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐນ ຣຎ຺ຎາ ນາຄເຣຫິ ເນຄມຊານປເທຫິ ຈ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ຠາຕິກ, ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສາ’’ຕິ. ‘‘ນ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ອສ຺ສມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄາມໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ໂສ ຈູຬກມ຺ມາສທມ຺ມນິຄໂມ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ໂປຣິສາໂທ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ, ກນິຏ຺ຐາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ອຄ຺ຄມເຫສີ ຣາຫຸລມາຕາ, ອລີນສຕ຺ຕຸກຸມາໂຣ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍຖາຣຫໍ ເສສປາຣມິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ປິຕຣາ ນິວາຣິຍມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປິຕຸ ຊີວິຕຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ‘‘ໂປຣິສາທສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຈ຺ຉໂຍ, ຕສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕາສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ນິຫິຕສຕ຺ຖສ຺ສ ຄມນໍ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສີລຂຓ຺ຑນໍ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ເຕນ ປິຍວາຈາຍ ສມຸທາຈາໂຣ, ເຕນ ຈ ນານານເຍຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຍມານສ຺ສ ມຣຓສນ຺ຕາສາຠາໂວ, ປິຕຸ ອຕ຺ເຖ ມຍ຺ຫໍ ສຣີຣໍ ສຜລໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐຠາໂວ, ສກ຺ເກນາປິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ສສຊາຕິຍມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈາຄຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕນິຣເປກ຺ຂຠາວສ຺ສ ຊານນໍ, ເຕນ ສມາຄເມປິ ໂອສ຺ສຏ຺ເຐປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣາຠາໂວ, ຕສ຺ສ ຈ ມນຸສ຺ສຠາວມຫາປິຕຸຠາວານໍ ອວິປຣີຕໂຕ ຊານນໍ, ຎາຕມຕ຺ເຕ ຈ ຕໍ ກຸລສນ຺ຕເກ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາມຕາ, ຘມ຺ມເທສນາຍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ. ເອວມາທໂຍ ອິຘ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ອລີນສຕ຺ຕຸຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.