໒. ຫຕ຺ຖິນາຄວຄ຺ໂຄ

໑. ມາຕຸໂປສກຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໑. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ກຸຎ຺ຊໂຣຕິ ຫຕ຺ຖີ. ມາຕຸໂປສໂກຕິ ອນ຺ຘາຍ ຊຣາຊິຓ຺ຓາຍ ມາຕຸຍາ ປຏິຊຄ຺ຄນໂກ. ມຫິຍາຕິ ຠູມິຍໍ. ຄຸເຓນາຕິ ສີລຄຸເຓນ, ຕທາ ມມ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕທາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ຫຕ຺ຖິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ສພ຺ພເສໂຕ ອຠິຣູໂປ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາຫຕ຺ຖີ ອເນກຫຕ຺ຖິສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ມາຕາ ປນສ຺ສ ອນ຺ຘາ. ໂສ ມຘຸຣຜລາຜລານິ ຫຕ຺ຖີນໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ທຕ຺ວາ ມາຕຸ ເປເສຕິ. ຫຕ຺ຖິໂນ ຕສ຺ສາ ອທຕ຺ວາ ສຍໍ ຂາທນ຺ຕິ. ໂສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຍູຖໍ ປຫາຍ ມາຕຣເມວ ໂປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອຎ຺ເຎສໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ມາຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຓ຺ໂຑຣຓປພ຺ພຕປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ນຬິນິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຐິຕາຍ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍ ມາຕຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂປເສສິ.

໒-໓. ປວເນ ທິສ຺ວາ ວນຈໂຣຕິ ເອໂກ ວນຈຣໂກ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ມິໍ ມຫາວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມໍ ທິສ຺ວາ. ຣຎ຺ໂຎ ມໍ ປຏິເວທຍີຕິ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ມໍ ອາໂຣເຈສິ.

ໂສ ຫິ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ທິສໍ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ປຣິເທວິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອນາໂຖ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ເອສ ມຍິ ຐິເຕ ອິຘ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠເຍນ ປລາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຍໍ, ມາ ປລາຍິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ອຊ຺ຊ ເມ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ຕໍ ມນຸສ຺ສປເຖ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ໂສປິ ປາໂປ ‘‘ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂສຎ຺ຎໍ ປພ຺ພຕສຎ຺ຎຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີ ມໂຕ. ໂສ ປຸຣິໂສ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕວານຸຈ຺ຉໂວ, ມຫາຣາຊ, ຄໂຊ ວສຕິ ການເນ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕວານຸຈ຺ຉໂວຕິ ຕວ ໂອປວຍ຺ຫໍ ກາຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ຍຸຕ຺ໂຕ. ນ ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຍຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ຄຫເຓ ຄມນຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ສມນ຺ຕໂຕ ຂຓິຕພ຺ພປຣິກ຺ຂາຍ ວາ ກເຣຓຸຍາ ກຓ຺ຓປຸເຏນ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຂິຕ຺ຕປາສຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພອາຬກສງ຺ຂາຕອາລາເນນ ວາ ຍຕ຺ຖ ປວິຏ຺ໂຐ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິສວຎ຺ຈນກາສຸຍາ ວາ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ສຫຄຫິເຕຕິ ຄຫຓສມກາລໍ ເອວ. ເອຫິຕີຕິ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ຣາຊາ ອິມໍ ມຄ຺ຄເທສກໍ ກຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ສຫ ປຣິວາເຣນ ເປເສສິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນຬິນິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ຣາຊາປິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ;

ເປເສສິ ຫຕ຺ຖິທມກໍ, ເຉກາຈຣິຍໍ ສຸສິກ຺ຂິຕໍ.

໕. ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສ ຫຕ຺ຖິທມໂກ, ອທ຺ທສ ປທຸມສ຺ສເຣ;

ຠິສມຸຬາລໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕໍ, ຍາປນຕ຺ຖາຍ ມາຕຸຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຉກາຈຣິຍນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິພນ຺ຘນາທິວິຘິມ຺ຫິ ກຸສລໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ. ສຸສິກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖີນໍ ສິກ຺ຂາປນວິຊ຺ຊາຍ ນິຏ຺ຐງ຺ຄມເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ສິກ຺ຂິຕໍ.

໖. ວິຎ຺ຎາຍ ເມ ສີລຄຸຓນ຺ຕິ ‘‘ຠທ຺ໂທ ອຍໍ ຫຕ຺ຖາຊານີໂຍ ນ ມນ຺ໂທ, ນ ຈຓ຺ໂຑ, ນ ໂວມິສ຺ສສີໂລ ວາ’’ຕິ ມມ ສີລຄຸຓໍ ຊານິຕ຺ວາ. ກຖໍ? ລກ຺ຂຓໍ ອຸປຘາຣຍີຕິ ສຸສິກ຺ຂິຕຫຕ຺ຖິສິປ຺ປຕ຺ຕາ ມມ ລກ຺ຂຓໍ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸປຘາເຣສິ. ເຕນ ໂສ ເອຫິ ປຸຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ວານ, ມມ ໂສຓ຺ຑາຍ ອຄ຺ຄຫິ.

໗. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິທໍ ຠຍໍ ມຍ຺ຫໍ ເອຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຫໍ ໂຂ ປນ ມຫາພໂລ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສມ຺ປິ ວິທ຺ຘໍເສຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ປໂຫມິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຣຏ຺ຐກໍ ເສນາວາຫນໍ ນາເສຕຸໍ, ສເຈ ປນ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສາມິ, ສີລໍ ເມ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕີຫິ ໂກຏ຺ຏິຍມາໂນປິ ນ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສີສໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍໍ ເມ ຕທາ ປາກຕິກໍ, ສຣີຣານຸຄຕໍ ພລ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປາກຕິກນ຺ຕິ ສຠາວສິທ຺ຘໍ. ສຣີຣານຸຄຕນ຺ຕິ ສຣີຣເມວ ອນຸຄຕໍ ກາຍພລໍ, ນ ອຸປາຍກຸສລຕາສງ຺ຂາຕຎາຓານຸຄຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຊ຺ຊ ນາຄສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ອຊ຺ຊກາເລ ອເນເກສໍ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ສມຸທິຕານໍ. ພເລນ ສມສາທິສນ຺ຕິ ເຕສໍ ສຣີຣພເລນ ສມສມເມວ ຫຸຕ຺ວາ ສທິສໍ, ນ ອຸປມາມຕ຺ເຕນ. ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິກຸເລ ຫິ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ.

໘. ຍທິຫໍ ເຕສໍ ປກຸປ຺ເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ມໍ ຄຫຓາຍ ອຸປຄຕານໍ ເຕສໍ ອຫໍ ຍທິ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ, ເຕສໍ ຊີວິຕມທ຺ທເນ ປຏິພໂລ ຠເວຍ຺ຍໍ. ນ ເກວລໍ ເຕສຎ຺ເຎວ, ອຖ ໂຂ ຍາວ ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ມານຸສນ຺ຕິ ຍໂຕ ຣຊ຺ຊໂຕ ເຕສໍ ອາຄຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຊ຺ຊໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກເຣຍ຺ຍໍ.

໙. ອປິ ຈາຫໍ ສີລຣກ຺ຂາຍາຕິ ເອວໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ຈ ອຫໍ ອຕ຺ຕນິ ປຕິຏ຺ຐິຕາຍ ສີລຣກ຺ຂາຍ ສີລຄຸຕ຺ຕິຍາ ຄຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ໂຘ ວິຍ. ນ ກໂຣມິ ຈິຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠູຕໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂປຖນາທິວິຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ເຕ ນ ກໂຣມິ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທມິ. ປກ຺ຂິປນ຺ຕໍ ມມາຬເກຕິ ອາລານຕ຺ຖມ຺ເຠ ປກ຺ຂິປນ຺ຕໍ, ‘‘ທິສ຺ວາປີ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ, ສີລປາຣມິປູຣິຍາ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສີລໍ ອຂຓ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ເມ ນຈິຣສ຺ເສວ ສີລປາຣມີ ປຣິປູເຣສ຺ສຕີຕິ ສີລປາຣມິປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕ ນ ກໂຣມີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໐. ‘‘ຍທິ ເຕ ມ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍປິ ສີລຣກ຺ຂາຍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ສີລສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐິຕຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ເຏຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ. ສີລຂຓ຺ຑຠຍາ ມມາຕິ ມມ ສີລສ຺ສ ຂຓ຺ຑນຠເຍນ.

ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈເລ ຐິເຕ ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ປທຸມສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຣຊຕທາມສທິສາຍ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ພາຣາຓສິໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວຕ຺ຕມາໂນວ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ. ຣາຊາ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປສິ. ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ກຕຄນ຺ຘປຣິຠຓ຺ຑໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ເນຕ຺ວາ ວິຈິຕ຺ຣສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທາເປສິ. ໂສ ‘‘ມາຕຣໍ ວິນາ ໂຄຈຣໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຓ຺ຑໍ ນ ຄຓ຺ຫິ. ຍາຈິໂຕປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ –

‘‘ສາ ນູນສາ ກປຓິກາ, ອນ຺ຘາ ອປຣິຓາຍິກາ;

ຂາຓຸໍ ປາເທນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຄິຣິໍ ຈຓ຺ໂຑຣຓໍ ປຕີ’’ຕິ. –

ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ –

‘‘ກາ ນຸ ເຕ ສາ ມຫານາຄ, ອນ຺ຘາ ອປຣິຓາຍິກາ;

ຂາຓຸໍ ປາເທນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຄິຣິໍ ຈຓ຺ໂຑຣຓໍ ປຕີ’’ຕິ. – ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ມາຕາ ເມ ສາ ມຫາຣາຊ, ອນ຺ຘາ ອປຣິຓາຍິກາ;

ຂາຓຸໍ ປາເທນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຄິຣິໍ ຈຓ຺ໂຑຣຓໍ ປຕີ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ເຕ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ‘‘ມາຕາ ເມ ໂຄຈຣໍ ນ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວທໂຕ ອິມສ຺ສ ໂຄຈຣໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ມາ –

‘‘ມຸຎ຺ຈເຖຕໍ ມຫານາຄໍ, ໂຍຍໍ ຠຣຕິ ມາຕຣໍ;

ສເມຕຸ ມາຕຣາ ນາໂຄ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠີ’’ຕິ. – ວຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈາເປສິ –

‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ຈ ພນ຺ຘນາ ນາໂຄ, ມຸຕ຺ຕທາມາຍ ກຸຎ຺ຊໂຣ;

ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສຍິຕ຺ວາ, ອຄມາ ເຍນ ປພ຺ພໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກປຓິກາຕິ ວຣາກາ. ຂາຓຸໍ ປາເທນ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອນ຺ຘຕາຍ ປຸຕ຺ຕວິໂຍຄທຸກ຺ເຂນ ຈ ປຣິເທວມານາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂກຬິງ຺ຄເຣ ປາເທນ ຆຏ຺ເຏຕິ. ຈຓ຺ໂຑຣຓໍ ປຕີຕິ ຈຓ຺ໂຑຣຓປພ຺ພຕາຠິມຸຂີ, ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພຕປາເທ ປຣິພ຺ຠມມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄມາ ເຍນ ປພ຺ພໂຕຕິ ໂສ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ໂຕ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສຣາຊຘມ຺ມຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ມຫາຊເນນ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊິຍມາໂນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕທເຫວ ມາຕຣາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ –

‘‘ຈິຣໍ ຊີວຕຸ ໂສ ຣາຊາ, ກາສີນໍ ຣຏ຺ຐວຑ຺ຒໂນ;

ໂຍ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ປໂມເຈສິ, ສທາ ວຸທ຺ຘາປຈາຍິກ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໑.໑໒) –

ຣຎ຺ໂຎ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸເຓ ປສີທິຕ຺ວາ ນຬິນິຍາ ອວິທູເຣ ຄາມໍ ມາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸ ຈສ຺ສ ນິພທ຺ຘໍ ວຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ອປຣຠາເຄ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຣິ ມຕາຍ ຕສ຺ສາ ສຣີຣປຣິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ກຸຣຓ຺ຑກອສ຺ສມປທໍ ນາມ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິສໂຍ ວສິໍສຸ. ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສມານຣູປໍ ສິລາປຏິມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິມຫໍ ນາມ ກຣິໍສຸ.

ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຫຕ຺ຖິນີ ມຫາມາຍາ, ວນຈຣໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ, ມາຕຸໂປສກຫຕ຺ຖິນາໂຄ ໂລກນາໂຖ.

ອິຘາປິ ທານປາຣມິອາທໂຍ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ສີລປາຣມີ ປນ ອຕິສຍວຕີຕິ ສາ ເອວ ເທສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ຕຖາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ພ຺ຣຫ຺ມປຸພ຺ພເທວປຸພ຺ພາຈຣິຍອາຫຸເນຍ຺ຍາທິຠາເວນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນປິ ປສຕ຺ຖຠາວານຸຣູປໍ ມາຕຸຍາ ຄຣຸຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມາຕາ ນາເມສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຫູປກາຣາ, ຕສ຺ມາ ມາຕຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຓ຺ຑິເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອເນເກສໍ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ອິສ຺ສຣາຘິປຕິ ມຫານຸຠາໂວ ຍູຖປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕິຍມາໂນ ເອກກວິຫາເຣ ອນ຺ຕຣາຍໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ຍູຖໍ ປຫາຍ ເອກໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປກາຣິເຂຕ຺ຕໍ ປູເຊສ຺ສາມີຕິ ມາຕຸໂປສນໍ, ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂຄຈຣສມ຺ປາປນໍ, ເຕນ ຈ ກຕາປຣາຘສຫນໍ, ຫຕ຺ຖາຈຣິຍປ຺ປມຸຂານໍ ອຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອາຄຕປຸຣິສານໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ສມາໂນ ສນ຺ຕາສນມຕ຺ເຕນປິ ເຕສໍ ປີຬນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ສີລສ຺ສ ຂຓ຺ຑາທິຠາໂວຕິ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ສຸທນ຺ເຕນ ໂອປວຍ຺ໂຫ ວິຍ ສຸເຂເນວ ຄຫຓູປຄມນໍ, ມາຕຣໍ ວິນາ ນ ກຎ຺ຈິ ອຊ຺ໂຌຫຣິສ຺ສາມີຕິ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ອນາຫາຣຕາ, ອິມິນາປາຫໍ ພນ຺ຘາປິໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣຓໍ, ຕສ຺ສ ຈ ນານານເຍຫິ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ເອວມາທໂຍ ອິຘ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເອເຕ, ອພ຺ຠຸຕາ ຈ ມເຫສິໂນ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ມາຕຸໂປສກຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຠູຣິທຕ຺ຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິເຍ ຠູຣິທຕ຺ໂຕຕິ ຠູຣິສມທຕ຺ໂຕ. ທຕ຺ໂຕຕິ ຫິ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕໍ ນາມໍ. ຍສ຺ມາ ປເນໂສ ນາຄຠວເນ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາຊຠວເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຎ຺ເຫ ສມ຺ມເທວ ວິນິຈ຺ຉິນາຕິ, ເອກທິວສຎ຺ຈ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາເຊ ນາຄປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕິທສປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເທວານມນ຺ຕເຣ ປຎ຺ໂຫ ສມຸຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ໂກຈິ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສກ຺ເກນ ປນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ປລ຺ລງ຺ກວຣຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕວ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ‘‘ທຕ຺ຕ, ຕ຺ວໍ ປຖວິສມາຍ ວິປຸລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຠູຣີຕິ ຫິ ປຖວິຍາ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ຠູຣິສມຕາຍ ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ຣມຕີຕິ ຈ ຠູຣິສງ຺ຂາຕາຍ ມຫຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ມຫຕິຍາ ປນ ນາຄິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ຈາຕິ.

ອຕີເຕ ຫິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣາ ຣຏ຺ຐໂຕ ປພ຺ພາຊິໂຕ ວເນ ວສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ນາຄມາຓວິກາຍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ທ຺ເວ ທາຣກາ ຊາຍິໍສຸ – ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຘີຕາ ຈ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສາຄຣພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ ຘີຕາຍ ‘‘ສມຸທ຺ທຊາ’’ຕິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອຖ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ນາມ ນາຄຣາຊາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິເກ ນາຄຠວເນ ນາຄຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອຠູຕວາທິເກນ ຈິຕ຺ຕຈູເຬນ ນາມ ກຈ຺ຉເປນ ‘‘ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທາຕຸກາໂມ, ສາ ໂຂ ປນ ຣາຊຘີຕາ ສມຸທ຺ທຊາ ນາມ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ຈາ’’ຕິ ກຖິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນາຄມາຓວເກ ເປເສຕ຺ວາ ຕໍ ທາຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນາຄວິຠິໍສິກາຍ ຠິໍສາເປຕ຺ວາ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ມຫຕິຍາ ນາຄິທ຺ຘິຍາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ສາ ອປຣຠາເຄ ຘຕຣຏ຺ຐໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸທສ຺ສໂນ, ທຕ຺ໂຕ, ສຸໂຠໂຄ, ອຣິຏ຺ໂຐຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ເຕ ປຏິລຠິ. ເຕສຸ ທຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ໂສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ເກນ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ເນສໍ ປິຕາ ໂຍຊນສຕິກໍ ໂຍຊນສຕິກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ອທາສິ. ມຫນ຺ໂຕ ຍໂສ ອໂຫສິ. ໂສຬສໂສຬສນາຄກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ປິຕຸປິ ເອກໂຍຊນສຕເມວ ຣຊ຺ຊໍ ອໂຫສິ. ຕໂຍ ປຸຕ຺ຕາ ມາເສ ມາເສ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທໍ ສຸຘມ຺ມເທວສຠໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໂກວິຬາຣໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ເທວຈ຺ຉຣາປຣິວາຣໍ ອຕິມໂນຫຣໍ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາຄຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ທຸລ຺ລຠໍ, ກຸໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ນາຄຕ຺ຕຠາວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ສີລເມວ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ຕໍ ໂພຘິປຣິປາຈນໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອຫໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕຫິ ‘‘ອິເຘວ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສາຫິ, ພຫິຄຕານໍ ນາຄານໍ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວາຣໍ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ນາຄກຎ຺ຎາຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ປຸນວາເຣ ມາຕາປິຕູນໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມຸນາຕີເຣ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນາຄຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຖາ ກໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຣູປກ຺ເຂນ ມຫາຣຎ຺ຎາ, ເທວໂລກມຄຎ຺ຉຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ວິຣູປກ຺ເຂນ ມຫາຣຎ຺ຎາຕິ ວິຣູປກ຺ເຂນ ນາມ ນາຄາຘິປຕິມຫາຣາເຊນ. ເທວໂລກນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສເທວໂລກໍ. ອຄຎ຺ຉຫນ຺ຕິ ອຄຎ຺ຉິໍ, ອຸປສງ຺ກມິໍ ອຫໍ.

໑໒. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ. ປສ຺ສິໍ ຕ຺ວາຫນ຺ຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ ອຫໍ ຕຸ-ສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ. ເອກນ຺ຕໍ ສຸຂສມປ຺ປິເຕຕິ ເອກນ຺ຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສຸເຂນ ສມງ຺ຄີຠູເຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຜສ຺ສາຍຕນິກາ ນາມ ສຄ຺ຄາ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໕) ຈ. ຕໍສຄ຺ຄຄມນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຄ຺ຄສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຄມນຕ຺ຖາຍ. ສີລພ຺ພຕນ຺ຕິ ສີລສງ຺ຂາຕໍ ວຕໍ. ອຖ ວາ ສີລພ຺ພຕນ຺ຕິ ອຸໂປສຖສີລຎ຺ເຈວ ‘‘ມມ ຈມ຺ມໍ ຈມ຺ມຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕູ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣາວຍວປຣິຈ຺ຈາຄສມາທິຍນສງ຺ຂາຕໍ ວຕຎ຺ຈ.

໑໓. ສຣີຣກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ. ຠຸຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິພ຺ພິເສວນານິ ກາຕຸໍ ສຣີຣຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ຈຕຸໂຣ ອງ຺ເຄຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ເສມີຕິ ສຍາມິ.

໑໔. ຉວິຍາຕິອາທິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຉວິຈມ຺ມານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ເສສານິ ເອເກກເມວ, ມໍສຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ຣຸຘິຣມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເຕນາຕິ ເອເຕຫິ. ຫຣາຕຸ ໂສຕິ ຍສ຺ສ ເອເຕຫິ ຉວິອາທີຫິ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ມຍາ ທິນ຺ນເມເວຕໍ. ສພ຺ພໍ ໂສ ຫຣຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາເວ ອນເປກ຺ຂປວາຣຓໍ ປວາເຣຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ນິຍາເມເນວ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທີໂຆ ອທ຺ຘາ ວີຕິວຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ເອກທິວສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສມທຕ຺ເຕນ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕນ ສຫ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນສມເຍ ນາຄກຎ຺ຎາຫິ ປຣິວາຣິຍມານໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕາວເທວ ນາຄກຎ຺ຎາໂຍ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ຄຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ເທໂວ ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ນາໂຄ ວາ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິ ກຕ຺ວາ ສຈາຍໍ ອິໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິຘ ເມ ວາສໍ ມຫາຊນສ຺ສ ປາກຏໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເຕນ ເມ ອຸໂປສຖວາສສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍປິ ສິຍາ. ຍໍນູນາຫໍ ອິໂຕ ອິມໍ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ມຫຕິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຍເຊຍ຺ຍໍ. ເອວາຍໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຠິຣມິສ຺ສຕິ, ເຕນ ເມ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ສິຍາຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫນ຺ຕໍ ເຕ ຍສໍ ທສ຺ສາມິ, ຣມຓີຍໍ ນາຄຠວນໍ, ເອຫິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ສາມິ, ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາຄມິສ຺ສາມີຕິ. ຄຈ຺ຉ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນຫີຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ອາເນສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເຕ ອຸໂຠປິ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ນາຄຠວນໍ ອາເນສິ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປາຕຸຠວິ. ອຖ ເຕສໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາຄກຎ຺ຎາສຕານິ ອທາສິ. ເຕ ມຫຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມາໂນ ອຠິຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂສມທຕ຺ເຕນປິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ມນ຺ທປຸຎ຺ຎຕາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉມານມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ທີຍມານໍ ພຫຸໍ ຘນໍ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນມ຺ປິ ອລກ຺ຂິກຕາຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ນາຄມາຓວເກ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ສປຸຕ຺ຕກໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ປາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ທິພ຺ພາຠຣຓານິ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ຈ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ເອກໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕານິ ອນ຺ຕຣຘາຍິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ອຄມໍສຸ. ອຖ ປຐມນິວຕ຺ຖກາສາວປິໂລຕິກາວ ສຣີເຣ ປຏິມຸຎ຺ຈິ, ຘນຸສຣສຕ຺ຕິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ປຸຣິມນິຍາເມເນວ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕາປໂສ ສຸປຓ຺ຓຣາຊໂຕ ລທ຺ຘໍ ອລມ຺ປາຍນມນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ໂອສຘານິ ມນ຺ຕູປຈາຣຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເມ ຊີວິກູປາໂຍ’’ຕິ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຕາປສໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຍມຸນາຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ມຫາມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠວນໂຕ ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ນາຄມາຓວິກາ ຕໍ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນໍ ອາທາຍ ຍມຸນາຕີເຣ ວາລຸກາຣາສິມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສຠາເສນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມນ຺ຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸປຓ຺ໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ມຓິຣຕນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ອຄມໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຄວຘາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຠູຣິທຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ ກຕ຺ວາ ມນ຺ຕວາທິຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ມຓິຣຕນໍ ທສ຺ສສິ, ເອວາຫໍ ເຕ ມຫານຸຠາວໍ ນາຄໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ຈຣນ຺ໂຕ ພຫຸຘນໍ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖກຣຓຏ຺ຐາເນ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໍ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ເນສາທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸໂປສຖສ຺ສ ເມ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕປິ ນ ອິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ມຍາ ທີຍມານມ຺ປິ ມຓິຣຕນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອິທານິ ປນ ອຫິຄຸຓ຺ຑິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສຈາຫໍ ອິມສ຺ສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິໂນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ, ສີລໍ ເມ ຂຓ຺ຑໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍາ ໂຂ ປນ ປຐມໍເຍວ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ອຘິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ຍຖາຘິຏ຺ຐິໂຕວ ໂຫຕຸ. ອລມ຺ປາຍໂນ ມໍ ຉິນ຺ທຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເນວສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ໂຠຄນ຺ຕເຣ ສີສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ‘‘ໂຠ ອລມ຺ປາຍນ, ອິມໍ ນາຄໍ ຄຓ຺ຫ, ມຓິໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອລມ຺ປາຍໂນ ນາຄໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ມຓິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຄເຓຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ຂິປິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຕມຕ຺ໂຕວ ປຖວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ຄໂຕ. ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຓິຣຕນໂຕ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ນິປ຺ປຈ຺ຈໂຍວ ປກ຺ກນ຺ໂຕ.

໑໕. ອລມ຺ປາຍໂນປິ ມຫານຸຠາເວຫິ ໂອສເຘຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເຂຬໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ມິໍ ປຣິຠາເວຕ຺ວາ ທິພ຺ພມນ຺ຕໍ ຊປ຺ປນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີເສ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຸຂມສ຺ສ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອສຘໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸເຂ ສຫເຂຬໍ ໂອສິຎ຺ຈິ. ສຸຈິຊາຕິໂກ ມຫາສຕ຺ໂຕ ສີລເຠທຠເຍນ ອກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນ ອຸມ຺ມີເລສິ. ອຖ ນໍ ໂອສຘມນ຺ຕພເລນ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕໂຄຈຣໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ທີຆໂສ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມສູຣກໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິມທ຺ທິ. ອຏ຺ຐີນິ ຈຸຓ຺ຓິຍມານານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ.

ປຸນ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸສ຺ສໍ ໂປເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ໂປເຖສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠນ຺ໂຕປິ ເນວ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ຖ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຕ຺ຕໂນ ສີລເມວ ອາວຊ຺ເຊສິ. ອິຕິ ໂສ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ເປຬໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິ. ສຣີຣໍ ປນສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນ ປວິສຕິ. ອຖ ນໍ ປຓ຺ຫິຍາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ເປຬໍ ອາທາຍ ເອກໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ‘‘ນາຄສ຺ສ ນຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ສກລຄາມວາສິໂນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອລມ຺ປາຍໂນ ‘‘ນິກ຺ຂມ ມຫານາຄາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ປຣິສໍ ໂຕເສນ຺ເຕນ ກີຬິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອລມ຺ປາຍໂນ ພຫຸຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ຍໍ ຍໍ ເອສ ມໍ ກາເຣຕິ, ຕໍ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ເປຬໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ‘‘ມຫາ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫ, ໂສ ມຫາ ອໂຫສິ. ‘‘ຂຸທ຺ທໂກ ວຏ຺ໂຏ ວິຜໂຓ ເອກຜໂຓ ທ຺ວິຜໂຓ ຍາວ ສຫສ຺ສຜໂຓ ອຸຈ຺ໂຈ ນີໂຈ ທິສ຺ສມານກາໂຍ ອທິສ຺ສມານກາໂຍ ທິສ຺ສມານອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ນີໂລ ປີໂຕ ໂລຫິໂຕ ໂອທາໂຕ ມຎ຺ຊິຏ຺ໂຐ ໂຫຫິ, ຘູມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ຊາລສິຂໍ ອຸທກຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ພຫຸໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິໍ ອທໍສຸ. ອິຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ ລຠິ. ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ປນ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຄາມເກປິ ຕາວ ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ນຄເຣ ກິຣ ພຫຸຘນໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘນໂລເຠນ ນ ມຸຎ຺ຈິ.

ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕນມຍໍ ເປຬໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸຂຍານກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຕໍ ກີຬາເປຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປາປຸຓິ, ນາຄຣາຊສ຺ສ ມຘຸລາຊໍ ເທຕິ, ອພທ຺ຘສຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ເທຕິ. ໂສ ໂຄຈຣໍ ນ ຄຓ຺ຫິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນຠເຍນ. ໂຄຈຣໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕມ຺ປິ ຈ ນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມາສມຕ຺ຕໍ ກີຬາເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍສິໂຕ ອກຕຎ຺ຎຸນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍສິໂຕຕິ ເອໂສ ນາໂຄ ອມຸກສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ສຍິໂຕຕິ ເອວໍ ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຖິໂຕ. ອກຕຎ຺ຎຸນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ອຊານນ຺ເຕນ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິນາ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອລມ຺ປາຍໂນຕິ ອລມ຺ປາຍນວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປເນນ ‘‘ອລມ຺ປາຍໂນ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາໂມ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ມມຄ຺ຄຫີຕິ ມໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ກີເຬຕິ ມໍ ຕຫິໍ ຕຫິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິກຕ຺ຖໍ ມໍ ກີຬາເປຕິ.

໑໗. ຕິຓໂຕປິ ລຫຸໂກ ມມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຕິຓສລາກປຣິຈ຺ຈາຄໂຕປິ ລຫຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຖວີອຸປ຺ປຕນໍ ວິຍາຕິ ສີລວີຕິກ຺ກໂມ ປນ ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລາຍ ມຫາປຖວິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວິຍ ຕໂຕປິ ຕໍ ຠາຣິຍຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໘. ນິຣນ຺ຕຣໍ ຊາຕິສຕນ຺ຕິ ມມ ຊາຕີນໍ ອເນກສຕມ຺ປິ ອເນກສຕາສຸປິ ຊາຕີສຸ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ສີລສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມນເຫຕຸ. ມມ ຊີວິຕໍ ຈເຊຍ຺ຍໍ ຈຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ. ເນວ ສີລໍ ປຠິນ຺ເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ສີລໍ ປນ ສມາທິນ຺ນໍ ເອກມ຺ປິ ເນວ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ ນ ວິນາເສຍ຺ຍໍ. ຈຕຸທ຺ທີປານ ເຫຕູຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊສິຣິຍາປິ ກາຣຓາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໙. ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຕທາ ສີລເມວ ຣກ຺ຂິຕໍ, ຕາຍ ຈ ສີລຣກ຺ຂາຍ ຕຖາ ອນຕ຺ຖກາຣເກສຸ ເນສາທອລມ຺ປາຍນພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນ ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ເອວໍ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄເຕ ຕສ຺ສ ມາຕາ ທຸສ຺ສຸປິນໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ໂສກາຠິຠູຕາ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ສຸທສ຺ສໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸໂຠຄໍ ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ມຫານທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ມຫາສເຣສຸ ຠູຣິທຕ຺ຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ກາຓາຣິຏ຺ຐໍ ‘‘ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ເທວຕາຫິ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາຫິ ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນີໂຕ, ຕໂຕ ນໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ສຍໍ ປນ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ ຄເວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕາປສເວເສນ ນາຄຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຈ຺ຈິມຸຂີ ນາມສ຺ສ ເວມາຕິກາ ຠຄິນີ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຘິມຕ຺ຕສິເນຫາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕໍ ມຓ຺ຑູກຈ຺ຉາປິໍ ກຕ຺ວາ ຊຏນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣຓຏ຺ຐານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄເວສນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ອລມ຺ປາຍໂນ ຣາຊງ຺ຄເຓ ມຫາຊນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຣຎ຺ໂຎ ຠູຣິທຕ຺ຕສ຺ສ ກີຬໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເປຬໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ມຫານາຄາ’’ຕິ ສຎ຺ຎມທາສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ທິສ຺ວາ ເປຬໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕທຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ມຫາຊໂນ ຠີໂຕ ປຏິກ຺ກມິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເປຬເມວ ປາວິສິ. ອລມ຺ປາຍໂນ ‘‘ອິມິນາ ອຍໍ ຕາປໂສ ທຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ອາຫ. ສຸທສ຺ສໂນ ‘‘ອຍໍ ນາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ມຍາ ສທິໂສ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕນ ວາທປ຺ປຏິວາທໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊສິ, ອຫໍ ຕໍ ອິມາຍ ມຓ຺ຑູກຈ຺ຉາປິຍາ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາສຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄິນິໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສາ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຊຏນ຺ຕເຣ ນິປນ຺ນາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຓ຺ຑູກວສ຺ສິຕໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອໍສກູເຏ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖຕເລ ຕີຓິ ວິສພິນ຺ທູນິ ປາເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ຊຏນ຺ຕຣເມວ ປາວິສິ.

ສຸທສ຺ສໂນ ວິສພິນ຺ທຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ພິນ຺ທຸໍ ສເຈ ປຖວິຍໍ ປາເຕສ຺ສຕິ, ໂອສຘິຕິຓວນປ຺ປຕໂຍ ສພ຺ເພ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ອາກາເສ ຂິປິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສເຈ ອຸທເກ ປາເຕສ຺ສຕິ, ຍາວຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸທກຊາຕາ ປາຓາ ສພ຺ເພ ມເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສທ຺ທຫາເປຕຸໍ ຕໂຍ ອາວາເຏ ຂຓາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ນານາເຠສຊ຺ຊານໍ ປູເຣສິ, ທຸຕິຍໍ ໂຄມຍສ຺ສ, ຕຕິຍໍ ທິພ຺ໂພສຘານຎ຺ເຈວ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອາວາເຏ ວິສພິນ຺ທຸໍ ປກ຺ຂິປິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຘູມາຍິຕ຺ວາ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄມຍາວາຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໂຕປິ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ໂພສຘປຸຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິພ຺ໂພສຘານິ ຌາເປຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍິ. ອລມ຺ປາຍນໍ ຕຕ຺ຖ ອາວາຏສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐິຕໍ ອຸສຸມາ ຜຣິຕ຺ວາ ສຣີຣຈ຺ຉວິໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຄຕາ. ເສຕກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ນາຄຣາຊານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຕນເປຬາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ເທວລີຬາຍ ຐິໂຕ. ສຸທສ຺ສໂນ ຈ ອຈ຺ຈິມຸຂີ ຈ ຕເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຕໂຕ ສຸທສ຺ສໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ເຕ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ເອວໍ ມຫານຸຠາວໍ ຕໍ ອລມ຺ປາຍໂນ ກຖໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມາຕຸລສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອຖ ສຸທສ຺ສໂນ ‘‘ມາຕຸລ, ມມ ມາຕາ ຠູຣິທຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ກິລມຕິ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອິຘ ປປຎ຺ຈໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ມາຕຸລໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠູຣິທຕ຺ຕອຈ຺ຈິມຸຂີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນາຄຠວນເມວ ຄໂຕ.

ອຖ ຕຕ຺ຖ ມຫາປຸຣິໂສ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ໂນ ຄິລານປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຍ ມຫຕິຍາ ນາຄປຣິສາຍ ເວເທ ຈ ຍຎ຺ເຎ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຈ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ກາຓາຣິຏ຺ເຐ ກເຖນ຺ເຕ ຕໍ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນານານເຍຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປທາຍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ ອເຫສຸໍ. ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທວທຕ຺ໂຕ, ໂສມທຕ຺ໂຕ ອານນ຺ໂທ, ອຈ຺ຈິມຸຂີ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ສຸທສ຺ສໂນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສຸໂຠໂຄ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ກາຓາຣິຏ຺ໂຐ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ເສສປາຣມິໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ອິຘາປິ ໂຍຊນສຕິເກ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນຏ຺ຐາເນ ໂສຬສຫິ ນາຄກຎ຺ຎາສຫສ຺ເສຫິ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ວິຍ ປຣິຈາຣິຍມາໂນ ເທວໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິສທິເສ ນາຄໂລກິສ຺ສຣິເຍ ຐິໂຕປິ ອິສ຺ສຣິຍມທໍ ອກຕ຺ວາ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐານໍ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນໍ, ສກລາຍ ນາຄປຣິສາຍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສາຍ ຕາວຕິໍສປຣິສາຍ ຈ ສມຸຏ຺ຐິຕປຎ຺ຫານໍ ຕໍຕໍປຣິສມຊ຺ເຌ ກຸມຸທນາລກລາປໍ ວິຍ ສຸນິສິຕສຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາສຕ຺ເຖນ ຕາວເທວ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸກູລຘມ຺ມເທສນາ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣຊີວິຕນິຣເປກ຺ຂໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຍ ວິສໍວາທນຠເຍນ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄມນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ມຸເຂ ວິສມິສ຺ສເຂຬປາຕນໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉນໍ ກຑ຺ຒນໍ ຠູມິຍໍ ຆໍສນໍ ມທ຺ທນໍ ໂປຖນນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ນານປ຺ປກາຣວິປ຺ປກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕປິ ເອວຣູປໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວໂຕປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ເຕນ ຕໍ ຉາຣິກໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສາປິ ສີລປາຣມິໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີລຂຓ຺ຑນຠເຍນ ອີສກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣາຠາໂວ, ຘນໍ ລຠາເປມີຕິ ວາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕນໍ, ສຸໂຠເຄນ ປຸນານີຕສ຺ສ ອກຕຎ຺ຎຸໂນ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິສ຺ສ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສີລໍ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ອກຸຊ຺ຌນໍ, ກາຓາຣິຏ຺ເຐນ ກຖິຕໍ ມິຈ຺ຉາວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມໍ ຠາສິຕ຺ວາ ນາຄປຣິສາຍ ສີເລສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍຎ຺ຈ ປຕິຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ຠູຣິທຕ຺ຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຈມ຺ເປຍ຺ຍນາຄຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໒໐. ຕຕິເຍ ຈມ຺ເປຍ຺ຍໂກຕິ ອງ຺ຄມຄຘຣຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຕເຣ ຈມ຺ປາ ນາມ ນທີ, ຕສ຺ສາ ເຫຏ຺ຐາ ນາຄຠວນມ຺ປິ ອວິທູຣຠວຕ຺ຕາ ຈມ຺ປາ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ຊາໂຕ ນາຄຣາຊາ ຈມ຺ເປຍ຺ຍໂກ. ຕທາປິ ຘມ຺ມິໂກ ອາສິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈມ຺ເປຍ຺ຍນາຄຣາຊກາເລປິ ອຫໍ ຘມ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິໍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕທາ ຈມ຺ປານາຄຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈມ຺ເປຍ຺ໂຍ ນາມ ນາຄຣາຊາ ອໂຫສິ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນາຄຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ເທວຣາຊໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ປາຣມິປູຣຓສ຺ສ ອໂນກາສຠາວໂຕ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມາຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ, ອຸໂປສຖວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ອິໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ປາຣມິໂຍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາເທເຍວ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອລງ຺ກຕນາຄມາຓວິກາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອິຘ ເມ ສີລສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປາສາທໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ນິສີທຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິຘ ເມ ສີລສ຺ສ ສໍກິເລໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິໂຕ ນາຄຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖວາສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ມຄ຺ຄສມີເປ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ‘‘ມມ ຈມ຺ມາທີຫິ ອຕ຺ຖິກາ ຈມ຺ມາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ກີຬາສປ຺ປໍ ວາ ກາຕຸກາມາ ກີຬາສປ຺ປໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ສຣີຣໍ ທານມຸເຂ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ອຸໂປສຖວາສໍ ວສຕິ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປຎ຺ຈທສິຍຎ຺ຈ, ປາຏິປເທ ນາຄຠວນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທີໂຆ ອທ຺ຘາ ວີຕິວຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸມນາຍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ‘‘ເທວ, ຕ຺ວໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສສິ, ໂສ ຈ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມໍ, ຠທ຺ເທ, ໂກຈິ ປຫຣິຕ຺ວາ ກິລເມສ຺ສຕິ, ອິມິສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸທກໍ ອາວິລໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ສຸປຓ຺ໂຓ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອຸທກໍ ປກ຺ກຸຖິສ຺ສຕິ. ສເຈ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອຸທກໍ ໂລຫິຕວຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕີຓິ ນິມິຕ຺ຕານິ ຕສ຺ສາ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຈາຕຸທ຺ທສີອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ນິປຊ຺ຊິ ສຣີຣໂສຠາຍ ວມ຺ມິກໍ ໂສຠຍມາໂນ. ສຣີຣຎ຺ຫິສ຺ສ ຣຊຕທາມໍ ວິຍ ເສຕໍ ອໂຫສິ, ມຕ຺ຖໂກ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລເຄຓ຺ຑຸໂກ ວິຍ, ສຣີຣໍ ນງ຺ຄລສີສປ຺ປມາຓໍ ຠູຣິທຕ຺ຕກາເລ (ຊາ. ໒.໒໒.໗໘໔ ອາທໂຍ) ປນ ອູຣຸປ຺ປມາຓໍ, ສງ຺ຂປາລກາເລ (ຊາ. ໒.໑໗.໑໔໓ ອາທໂຍ) ເອກໂທຓິກນາວປ຺ປມາຓໍ.

ຕທາ ເອໂກ ພາຣາຓສິມາຓໂວ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລມ຺ປາຍນມນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ເຖນ ຄາມໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອິມໍ ນາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ຘນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທິພ຺ໂພສຘານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທິພ຺ພມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ທິພ຺ພມນ຺ຕໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ເຓສຸ ຕຕ຺ຕສລາກາປເວສນກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ, ມຕ຺ຖເກ ສິຂເຣນ ອຠິມນ຺ຖິຍມາໂນ ວິຍ. ໂສ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສ’’ຕິ ໂຠຄນ຺ຕຣໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ວິສໍ ອຸຄ຺ຄເຕຊໍ, ສຈາຫໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນາສາວາຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມິ, ເອຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິສ຺ສຕິ, ອຖ ເມ ສີລໍ ຂຓ຺ຑໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ນໍ ໂອໂລເກສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ສີສໍ ໂຠຄນ຺ຕເຣ ຐເປສິ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂອສຘໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຂຬໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ໂອສິຎ຺ຈິ. ໂອສຘານຎ຺ຈ ມນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອານຸຠາເວນ ເຂເຬນ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ໂຜຏານໍ ອຸຏ຺ຐານກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂສ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ທີຆໂສ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ສີສໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິປ຺ປີເຬສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຸຂໍ ວິວຣິ. ອຖສ຺ສ ມຸເຂ ເຂຬໍ ໂອສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂອສຘມນ຺ຕພເລນ ທນ຺ເຕ ຠິນ຺ທິ. ມຸຂໍ ໂລຫິຕສ຺ສ ປູຣິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສີລເຠທຠເຍນ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາກາສິ. ໂສປິ ‘‘ນາຄຣາຊານໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐີນິ ສໍຈຸຓ຺ຓຍມາໂນ ວິຍ ສກລສຣີຣໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຏ຺ຏກເວຐນໍ ນາມ ເວເຐສິ, ຕນ຺ຕມຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ມຊ຺ຊິ, ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸສ຺ສໂປຖນໍ ນາມ ໂປເຖສິ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ອໂຫສິ, ໂສ ມຫາເວທນໍ ອຘິວາເສສິ.

ອຖສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ເປຬໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ເນຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ກີຬາເປສິ. ນີລາທີສຸ ວຓ຺ເຓສຸ ວຏ຺ຏຈຕຸຣສ຺ສາທີສຸ ສຓ຺ຐາເນສຸ ອຓຸໍຖູລາທີສຸ ປມາເຓສຸ ຍໍ ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິຈ຺ຉຕິ, ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕເທວ ກຕ຺ວາ ນຈ຺ຈຕິ, ຜຓສຕມ຺ປິ ຜຓສຫສ຺ສມ຺ປິ ກໂຣຕິເຍວ. ມຫາຊໂນ ປສີທິຕ຺ວາ ພຫຸຘນມທາສິ. ເອກທິວສເມວ ກຫາປຓສຫສ຺ສຎ຺ເຈວ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິເກ ຈ ປຣິກ຺ຂາເຣ ລຠິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາທິໂຕວ ‘‘ສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໍ ປນ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາເມເຍວ ຕາວ ເມ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສິເຕ ກີວ ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສກຏຎ຺ຈ ສຸຂຍານກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສກເຏ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສຸຂຍານເກ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸຄ຺ຄເສນຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ກີຬາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄມາສິ. ໂສ ມຓ຺ຑູເກ ມາເຣຕ຺ວາ ນາຄຣຎ຺ໂຎ ເທຕິ. ນາຄຣາຊາ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ມາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ຂາທຕິ. ອຖສ຺ສ ມຘຸລາເຊ ອທາສິ. ເຕປິ ‘‘ສຈາຫໍ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອນ຺ໂຕເປຬາຍເມວ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ຂາທຕິ.

໒໑. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາສມຕ຺ເຕນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣຄາມເກ ຕໍ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ພຫຸຘນໍ ລຠິ. ຣາຊາປິ ນໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ກີຬາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ສ຺ເວ ປນ຺ນຣເສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກີຬາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສ຺ເວ ນາຄຣາຊາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນຈ຺ຈິສ຺ສຕິ, ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ໂສ ຣຕນເປຬາຍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຖເຣ ເປຬໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາປິ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ຣາຊາສເນ ນິສີທິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຫາສຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈາເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເຕນ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ມຫາຊໂນ ສກຠາເວນ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຈລຸກ຺ເຂປສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຣຕນວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕທາປິ ມໍ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາປີຕິ ຍທາຫໍ ຈມ຺ເປຍ຺ຍໂກ ນາຄຣາຊາ ໂຫມິ, ຕທາປິ. ຘມ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໍ ເອວ ຈຣຕິ, ນ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຘມ຺ມນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ. ອຸປວຸຏ຺ຐອຸໂປສຖນ຺ຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຣິຍຸໂປສຖສີລສ຺ສ ຣກ຺ຂຓວເສນ ອຸປວສິຕອຸໂປສຖໍ. ຣາຊທ຺ວາຣມ຺ຫິ ກີຬຕີຕິ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸຄ຺ຄເສນຣຎ຺ໂຎ ເຄຫທ຺ວາເຣ ກີຬາເປຕິ.

໒໒. ຍໍ ຍໍ ໂສ ວຓ຺ຓໍ ຈິນ຺ຕຍີຕິ ໂສ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຍໍ ຍໍ ນີລາທິວຓ຺ຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນີລໍ ວ ປີຕໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນີລໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ວາສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາວສິຏ຺ຐໍ ໂອທາຕາທິວຓ຺ຓວິເສສຎ຺ເຈວ ວຏ຺ຏາທິສຓ຺ຐານວິເສສຎ຺ຈ ອຓຸໍຖູລາທິປມາຓວິເສສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ. ຈິນ຺ຕິຕສນ຺ນິໂຠຕິ ເຕນ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາກາເຣນ ເປກ຺ຂຊນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐຫາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໓. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເຕນ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣທສ຺ສນໍ ເອວ ມຍ຺ຫໍ ອານຸຠາໂວ. ອປິ ຈ ຖລໍ ກເຣຍ຺ຍມຸທກໍ, ອຸທກມ຺ປິ ຖລໍ ກເຣຕິ ຖລໍ ມຫາປຖວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກໍ, ອຸທກມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຖວິໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ຈ. ຍທິຫໍ ຕສ຺ສ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສ຺ສ ອຫໍ ຍທິ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ. ຂເຓນ ຉາຣິກໍ ກເຣຕິ ໂກຘຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຠສ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍໍ.

໒໔. ເອວໍ ຠຄວາ ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການຕ຺ຖປຏິພາຫເນ ສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕໍ ປຏິພາຫນໍ ນ ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ຈິຕ຺ຕວສີ ເຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອຍໍ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ມໍ ອຕິວິຍ ພາຘຕິ, ນ ເມ ອານຸຠາວໍ ຊານາຕິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ເມ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ເຕນາປິ ຍທິ ຈິຕ຺ຕວສີ ອຠວິສ຺ສໍ, ອຖ ໂສ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິສ຺ສຕິ. ອຫໍ ຍຖາສມາທິນ຺ນໂຕ ປຣິຫາຍິສ຺ສາມິ ສີລໂຕ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ສີເລນ ປຣິຫີນສ຺ສ ຂຓ຺ຑິຕສີລສ຺ສ ຍ຺ວາຍໍ ມຍາ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິປຕ຺ຖິໂຕ, ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘຠາໂວ ໂສ ນ ສິຊ຺ຌຕິ.

໒໕. ກາມໍ ຠິຊ຺ຊຕຸຍໍ ກາໂຍຕິ ອຍໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈໂຍ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ ກາໂຍ ກິຎ຺ຈາປິ ຠິຊ຺ຊຕຸ ວິນສ຺ສຕຸ, ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ຐາເນ ມຫາວາເຕ ຂິຕ຺ຕຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣີຍຕຸ, ເນວ ສີລໍ ປຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ວິກິຣນ຺ເຕ ຠຸສໍ ວິຍາຕິ ສີລໍ ປນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ເຫຕຸຠູຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ກເຬວເຣ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣນ຺ເຕປິ ເນວ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ກາຍຊີວິເຕສຸ ນິຣເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ສີລປາຣມິໍເຍວ ປູເຣມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ຕາທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທາ ອຘິວາເສສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄຕສ຺ສ ມາໂສ ປຣິປູຣິ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນິຣາຫາໂຣວ ອໂຫສິ. ສຸມນາ ‘‘ອຕິຈິຣາຍຕິ ເມ ສາມິໂກ, ໂກ ນຸ ໂຂ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ໂລຫິຕວຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວມ຺ມິກສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ກິລມິຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາເຣ ອາກາເສ ໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ນຈ຺ຈນ຺ໂຕວ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ລຊ຺ຊິໂຕ ເປຬໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ເປຬໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ອາກາເສ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກາ ນຸ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນາຄກຎ຺ຎາຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ນາຄຣາຊາ ອິມໍ ທິສ຺ວາ ລຊ຺ຊິໂຕ ເປຬໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ອຍຎ຺ຈ ຍຖາທສ຺ສິໂຕ ອິທ຺ຘານຸຠາໂວ ນາຄຣາຊສ຺ເສວ, ນ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສ຺ສາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ອຍໍ ນາຄຣາຊາ, ກຖໍ ນາມ ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ມຈາຣີ ສີລວາ ນາຄຣາຊາ, ຈາຕຸທ຺ທສີປນ຺ນຣສີສຸ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ທານມຸເຂ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄສມີເປ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖາຍເມເຕນ ຄຫິໂຕ, ອິມສ຺ສ ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄາ ອເນກສຫສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ເທວໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສາ ນາຄຠວນສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຍໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ສກລປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ເກວລໍ ‘ສີລໍ ເມ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ ເອວຣູປໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນຸໂຠຕີ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕາວເທວ ຕສ຺ສ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພຫຸໍ ຘນໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຍສໍ ອິສ຺ສຣິຍຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ – ‘‘ຫນ຺ທ, ໂຠ, ອິມໍ ນາຄຣາຊານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ນາຄວຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ ມາຓວກວຓ຺ເຓນ ເທວກຸມາໂຣ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ສຸມນາປິ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ນາຄຣາຊາ ຣຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ນິເວສນໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຍາຈິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ຈມ຺ເປຍ຺ຍໂກ ນາໂຄ, ຣາຊານໍ ເອຕທພ຺ຣວິ;

‘ນໂມ ເຕ ກາສິຣາຊຕ຺ຖຸ, ນໂມ ເຕ ກາສິວຑ຺ຒນ;

ອຎ຺ຊລິໍ ເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ເມ ນິເວສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ນາຄຠວນຄມນໍ ອນຸຊານິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສາເປຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ສພ຺ພາ ຣາຊປຣິສາ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິກໍ ຘນໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອເນເກຫິ ສກຏສເຕຫິ ຘນໍ ເປເສສິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວິທຫິຕພ຺ພາ’’ຕິ ທສຫິ ຣາຊຘມ຺ມກຖາຫິ ໂອວທິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ຄໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ຊາຕໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ຕທາ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສຸມນາ ຣາຫຸລມາຕາ, ອຸຄ຺ຄເສໂນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ຈມ຺ເປຍ຺ຍໂກ ນາຄຣາຊາ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ຍຖາຣຫໍ ເສສປາຣມິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ອິຘ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍານຸຠາວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວາຕິ.

ຈມ຺ເປຍ຺ຍນາຄຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈູຬໂພຘິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈູຬໂພຘີຕິ ມຫາໂພຘິປຣິພ຺ພາຊກຕ຺ຕຠາວໍ ອຸປາທາຍ ອິຘ ‘‘ຈູຬໂພຘີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາ ອາໂຣປິຕາ, ນ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໐.໔໙ ອາທໂຍ) ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກາທິໂນ ມຫາໂພຘິສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸສີລວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສີລວາ, ສມ຺ປນ຺ນສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວໍ ທິສ຺ວານ ຠຍໂຕຕິ ກາມາທິຠວໍ ຠາຍິຕພ຺ພຠາເວນ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ‘‘ທິສ຺ວານາ’’ຕິ ປທໍ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໍ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາມາທິເຠທໍ ຠວໍ ສໍສາຣຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫມານໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ຕສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕທຸປາຍຠູຕາ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອິທໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສວາທິສິທ຺ເຘນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ອເນກາທີນວາກຸລາ ຄຫຏ຺ຐຠາວາ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ.

໒໗. ທຸຕິຍິກາຕິ ໂປຣາຓທຸຕິຍິກາ, ຄິຫິກາເລ ປຊາປຕິຠູຕາ. ກນກສນ຺ນິຠາຕິ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕຈາ. ວຏ຺ເຏ ອນເປກ຺ຂາຕິ ສໍສາເຣ ນິຣາລຍາ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຠິນິກ຺ຂມີຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຕ຺ຖາຍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິ, ປພ຺ພຊີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘. ອາລຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອເຕນາຕິ ອາລໂຍ, ຕຓ຺ຫາ, ຕທຠາເວນ ນິຣາລຍາ. ຕໂຕ ເອວ ຎາຕີສຸ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘຸ. ເອວໍ ຄິຫິພນ຺ຘນາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ຍໍ ໂຫຕິ ພນ຺ຘນໍ, ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນເປກ຺ຂາ ກຸເລ ຄເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸເລຕິ ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລ. ຄເຓຕິ ຕາປສຄເຓ, ເສສາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸປາຄມຸນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ມຍໍ ອຸປາຄມິມ຺ຫາ.

໒໙. ຕຕ຺ຖາຕິ ພາຣາຓສິສາມນ຺ເຕ. ນິປກາຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ນິຣາກຸເລຕິ ຊນສຎ຺ຈາຣຣຫິຕຕ຺ຕາ ຊເນຫິ ອນາກຸເລ, ອປ຺ປສທ຺ເທຕິ ມິຄປກ຺ຂີນໍ ອຸຏ຺ຐາປນໂຕ ເຕສໍ ວສ຺ສິຕສທ຺ເທນາປິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປສທ຺ເທ. ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສາມຸໂຠຕິ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ມຍໍ ອຸໂຠ ຊນາ ຕທາ ວສາມ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກາສິຄາເມ ເອກສ຺ສ ມຫາວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓສມເຍ ‘‘ໂພຘິກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ປນສ຺ສ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຉມານກສ຺ເສວ ມາຕາປິຕໂຣ ສມຊາຕິກໍ ກຸລກຸມາຣິກໍ ອາເນສຸໍ. ສາປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຈຸຕາວ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄາ. ເຕສໍ ອນິຈ຺ຉມານານໍ ເອວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫວິວາຫໍ ກຣິໍສຸ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປນ ເນສໍ ກິເລສມຸທາຈາໂຣ ນ ຠູຕປຸພ຺ໂພ, ສາຣາຄວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອໂລກນມ຺ປິ ນາໂຫສິ, ກາ ປນ ກຖາ ອິຕຣສໍສຄ຺ເຄ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ອເຫສຸໍ.

ອປຣຠາເຄ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູສຸ ກາລໍກເຕສຸ ເຕສໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘເນນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ວຏ຺ຏຕິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຘເນນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສພ຺ພໍ ວິຠວໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ຜລາຜເລຫິ ຍາເປນ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂເນວ ທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສາມຸໂຠ’’ຕິ.

໓໐. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄໂຕ. ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສມີປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣມປາສາທິກໍ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິເລສວເສນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ‘‘ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ເອກປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ຄິຫິກາເລ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ກິເຣຕສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອໂຫສິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປເວເສຍ຺ຍໍ, ເຕເນວສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ຘພາໂລ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ອິມໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຣາຊນິເວສນໍ ເນຫີ’’ຕິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ອຘມ຺ໂມ ໂລເກ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຣິເທວມານໍ ເອວ ຕໍ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ປຣິເທວນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກວາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸນ ນ ໂອໂລເກສິ. ‘‘ສເຈ ປນາຫໍ ວາເຣສ຺ສາມິ, ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປໂທເສຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສີລສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສີລປາຣມິໍເຍວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຍ຺ຍານທສ຺ສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣາຊາ ອທ຺ທສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸຍ຺ເຫສາ ກາ ກສ຺ສ ຠຣິຍາຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ຕວ ເອສາ ກາ, ກິໍ ຠຣິຍາ, ອຸທາຫຸ ຠຄິນີ ວາ ສມານາ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຣິຍາ.

໓໑. ນ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍາ ເອສາຕິ ກາມຎ຺ເຈສາ ມຍ຺ຫໍ ຄິຫິກາເລ ຠຣິຍາ ອໂຫສິ, ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍາ ເອສາ, ນາປິ ອຫໍ ເອຕິສ຺ສາ ສາມິໂກ, ເກວລໍ ປນ ສຫຘມ຺ມາ ເອກສາສນີ, ອຫມ຺ປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຍມ຺ປິ ປຣິພ຺ພາຊິກາຕິ ສມານຘມ຺ມາ ປຣິພ຺ພາຊກສາສເນນ ເອກສາສນີ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໒. ຕິສ຺ສາ ສາຣຕ຺ຕຄຘິໂຕຕິ ກາມຣາເຄນ ສາຣຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ໂຘ. ຄາຫາເປຕ຺ວານ ເຈຏເກຕິ ເຈຏເກຫິ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຈຏເກ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊປຸຣິເສ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ນິປ຺ປີຬຍນ຺ໂຕ ພລສາຕິ ຕໍ ອນິຈ຺ຉມານໍ ເອວ ອາກຑ຺ຒນປຣິກຑ຺ຒນາທິນາ ນິປ຺ປີຬຍນ຺ໂຕ ພາເຘນ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ພລສາ ພລກ຺ກາເຣນ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປເວເສສິ.

໓໓. ໂອທປຕ຺ຕກິຍາຕິ ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕຠຣິຍາ ໂອທປຕ຺ຕິກາ ນາມ, ອິທໍ ວຈນໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຠາເວນ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສາ ປນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິວາຫວເສນ ມາຕາປິຕູຫິ ສມ຺ປຏິປາທິຕາ, ‘‘ໂອທປຕ຺ຕກິຍາ’’ຕິ ຈ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ສຫຊາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຊາຕິວເສນ ສຫຊາຕາ, ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກສາສນີ’’ຕິ. ‘‘ເອກສາສນີ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ເອກສາສນິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຍນ຺ຕິຍາຕິ ນີຍນ຺ຕິຍາ. ໂກໂປ ເມ ອຸປປຊ຺ຊຖາຕິ ອຍໍ ເຕ ຄິຫິກາເລ ຠຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ສີລວຕີ, ປພ຺ພຊິຕກາເລ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນີຠາວໂຕ ສຫຊາຕາ ຠຄິນີ, ສາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ພລກ຺ກາເຣນ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນີຍຕິ. ‘‘ໂພຘິພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ເຕ ປຸຣິສຠາວ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິສມາເນນ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ ຈິຣກາລສຍິໂຕ ວມ຺ມິກພິລໂຕ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ຆຏ຺ຏິໂຕ ‘‘ສຸສູ’’ຕິ ຜຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາສິວິໂສ ວິຍ ເມ ຈິຕ຺ຕໂຕ ໂກໂປ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ.

໓໔-໕. ສຫໂກເປ ສມຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ໂກປຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຫ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລພ຺ພຕມນຸສ຺ສຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊສິໍ. ຕຕ຺ເຖວ ໂກປໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ອາສເນ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ຕໍ ໂກປໍ ນິວາເຣສິໍ. ນາທາສິໍ ວຑ຺ຒິຕູປຣີຕິ ຕໂຕ ເອກວາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຸປຣິ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ອທາສິໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂກເປ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ ເອວ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ໂພຘິປຣິພ຺ພາຊກ, ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ເຕ ກິມິທໍ ສີລມຕ຺ເຕປິ ອຸປກ຺ຂລນໍ, ຕຍິທໍ ຄຸນ຺ນໍ ຂຸຣມຕ຺ໂຕທເກ ໂອສີທນ຺ຕສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຣຕີຣໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມຕາ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ຂເຓ ໂກປໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ອທາສິນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍທິ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ໂສ ຣາຊາ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຕິຓ຺ຫາຍປິ ນິສິຕາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ໂກຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຍທິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສີລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລປາຣມິໍ ເນວ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ. ກສ຺ມາ? ໂພຘິຍາ ເອວ ກາຣຓາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຂຓ຺ຑິຕສີເລເນວ ສກ຺ກາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ນ ອິຕເຣນາຕິ.

໓໖. ນ ເມ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເທສ຺ສາຕິ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຊາຕິຍາ ໂຄຕ຺ເຕນ ກຸລປ຺ປເທເສນ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຣປຣິຈເຍນ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ນ ເມ ເທສ຺ສາ ນ ອປ຺ປິຍາ, ເອຕິສ຺ສາ ມມ ອປ຺ປິຍຠາໂວ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ. ນປິ ເມ ພລໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ພລໍ ນ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖິ ເອວ. ອຫໍ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ, ອິຈ຺ຉມາໂນ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ເຕ ປຸຣິເສ ນິປ຺ໂປເຖຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປິຍໍ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣິພ຺ພາຊິກໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ມຍ຺ຫໍ ປິຍໍ. ຕສ຺ມາ ສີລານຸຣກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ສີລເມວ ອນຸຣກ຺ຂິສ຺ສໍ.

ອຖ ໂສ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາວ ສີຆຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ນິມນ຺ເຕສິ. ສາ ຍສສ຺ສ ອຄຸຓໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ສໍເວເຄນ ປພ຺ພຊິຕຠາວຎ຺ຈ ກເຖສິ. ຣາຊາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຕສ຺ສາ ມນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ສີລວຕີ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ, ໂສປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອິມາຍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນີຍມານາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສສິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ເອວຣູເປສຸ ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ວິປ຺ປກາໂຣ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ, ຕຎ຺ຈ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຂມາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອາເນຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ກິໍ ມຍາ ຕາຍ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ນີຍມານາຍ ໂກໂປ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ເມ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ນ ເມ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ ຊີວໂຕ;

ຣຊໍວ ວິປຸລາ ວຸຏ຺ຐິ, ຂິປ຺ປເມວ ນິວາຣຍິ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໕໒);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສ ໂກປເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປາທິກ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ກິໍ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ກິໍ ເຕ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ ຊີວໂຕ;

ຣຊໍວ ວິປຸລາ ວຸຏ຺ຐິ, ກຕມໍ ຕໍ ນິວາຣຍີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໕໓);

ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ເອກວາຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ກາຍວຈີວິກາຣຸປ຺ປາທນວເສນ ປນ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ນ ນໍ ພຫິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຊໍວ ວິປຸລາ ວຸຏ຺ຐີຕິ ຍຖາ ນາມ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣຊໍ ວິປຸລາ ອກາລວຸຏ຺ຐິຘາຣາ ຐານໂສ ນິວາເຣຕິ, ເອວໍ ຕໍ ວູປສເມນ຺ໂຕ ນິວາຣຍິໍ, ນິວາເຣສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖສ຺ສ ມຫາປຸຣິໂສ ນານປ຺ປກາເຣນ ໂກເຘ ອາທີນວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຍມ຺ຫິ ຊາເຕ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຊາເຕ ສາຘຸ ປສ຺ສຕິ;

ໂສ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ໂກໂຘ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ.

‘‘ເຍນ ຊາເຕນ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ອມິຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂເມສິໂນ;

ໂສ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ໂກໂຘ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານມ຺ຫິ, ສທຕ຺ຖໍ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ;

ໂສ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ໂກໂຘ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ.

‘‘ເຍນາຠິຠູໂຕ ກຸສລໍ ຊຫາຕິ, ປຣກ຺ກເຣ ວິປຸລຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖໍ;

ສ ຠີມເສໂນ ພລວາ ປມທ຺ທີ, ໂກໂຘ ມຫາຣາຊາ ນ ເມ ອມຸຈ຺ຈຖ.

‘‘ກຏ຺ຐສ຺ມິໍ ມນ຺ຖມານສ຺ມິໍ, ປາວໂກ ນາມ ຊາຍຕິ;

ຕເມວ ກຏ຺ຐໍ ຑຫຕິ, ຍສ຺ມາ ໂສ ຊາຍເຕ ຄິນິ.

‘‘ເອວໍ ມນ຺ທສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ພາລສ຺ສ ອວິຊານໂຕ;

ສາຣມ຺ຠາ ຊາຍເຕ ໂກໂຘ, ສປິ ເຕເນວ ຑຍ຺ຫຕິ.

‘‘ອຄ຺ຄີວ ຕິຓກຏ຺ຐສ຺ມິໍ, ໂກໂຘ ຍສ຺ສ ປວຑ຺ຒຕິ;

ນິຫີຍຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ກາຬປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ອນິນ຺ໂຘ ຘູມເກຕູວ, ໂກໂຘ ຍສ຺ສູປສມ຺ມຕິ;

ອາປູຣຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໕໔-໖໑) –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ປເຄວ ປຣຕ຺ຖໍ. ສາຘຸ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ຖໍ ອຸຠຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສຕິ. ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎານໍ ວິສຍຠູໂຕ, ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ ວາ ໂຄຈໂຣ ອາຫາໂຣ ອິນ຺ຘນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ. ທຸກ຺ຂເມສິໂນຕິ ທຸກ຺ຂໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ. ສທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒິໍ. ປຣກ຺ກເຣຕິ ອປເນຍ຺ຍ ວິນາເສຍ຺ຍ. ສຠີມເສໂນຕິ ໂສ ຠີມາຍ ຠຍຊນນິຍາ ມຫຕິຍາ ກິເລສເສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປມທ຺ທີຕິ ພລວຠາເວນ ສຕ຺ເຕ ປມທ຺ທນສີໂລ. ນ ເມ ອມຸຈ຺ຈຖາຕິ ມມ ສນ຺ຕິກາ ໂມກ຺ຂໍ ນ ລຠິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ທມິໂຕ, ນິພ຺ພິເສວໂນ ກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຣໍ ວິຍ ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ທຘິຠາເວນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ຖາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ມນ຺ຖມານສ຺ມິນ຺ຕິ ອຣຓິສຫິເຕ ມຖິຍມາເນ. ‘‘ມຖມານສ຺ມິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຍສ຺ມາຕິ ຍໂຕ ກຏ຺ຐາ. ຄິນີຕິ ອຄ຺ຄິ. ພາລສ຺ສ ອວິຊານໂຕຕິ ພາລສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ສາຣມ຺ຠາ ຊາຍເຕຕິ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍກຣຓລກ຺ຂຓາ ສາຣມ຺ຠາ ອຣຓິມນ຺ຖນໂຕ ວິຍ ປາວໂກ ໂກໂຘ ຊາຍເຕ. ສປິ ເຕເນວາຕິ ໂສປິ ພາໂລ ເຕເນວ ໂກເຘນ ກຏ຺ຐໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ. ອນິນ຺ໂຘ ຘູມເກຕູວາຕິ ອນິນ຺ຘໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ລທ຺ໂຘ, ຍໂສ ອປຣາປຣໍ ອາປູຣຕີຕິ.

ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຣິພ຺ພາຊິກມ຺ປິ ຣາຊເຄຫໂຕ ອາຄຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ອິເຘວ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສຖ, ອຫໍ ໂວ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕຕ຺ເຖວ ວສິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ກາລມກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂນ ອໂຫສິ.

ຕທາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຣາຫຸລມາຕາ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ໂພຘິປຣິພ຺ພາຊໂກ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ຍຖາຣຫໍ ເສສປາຣມິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ, ຕຖາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸຊນສມ຺ມຕສ຺ສ ສໂຕ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ກຸເລສຸ ຈ ຄເຓສຸ ຈ ອລຄ຺ຄຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ລາຠສກ຺ກາຣຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ປວິເວກາຠິຣຕິ, ອຕິສຍວຕີ ຈ ອຠິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາຍ ສີລວຕິຍາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາຍ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ອນນຸຎ຺ຎາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣໂຕ ພລກ຺ກາເຣນ ປຣາມສິຍມານາຍ ສີລປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິກາຣານາປຕ຺ຕິ, ກຕາປຣາເຘ ຈ ຕສ຺ມິໍ ຣາຊິນິ ອຸປຄເຕ ຫິຕຈິຕ຺ຕຕໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກຫິ ສມນຸສາສນນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ອິຘ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ຈູຬໂພຘິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມຫິໍສຣາຊຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໓໗. ປຎ຺ຈເມ ມຫິໍໂສ ປວນຈາຣໂກຕິ ມຫາວນຈາຣີ ວນມຫິໍໂສ ຍທາ ໂຫມີຕິ ໂຍຊນາ. ປວຑ຺ຒກາໂຍຕິ ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານຎ຺ຈ ຖູລຠາເວນ ອຠິວຑ຺ຒກາໂຍ. ພລວາຕິ ມຫາພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ. ມຫນ຺ໂຕຕິ ວິປຸລສຣີໂຣ. ຫຕ຺ຖິກລຠປ຺ປມາໂຓ ກິຣ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ຠີມທສ຺ສໂນຕິ ມຫາສຣີຣຕາຍ ວນມຫິໍສຊາຕິຕາຍ ຈ ສີລໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຊນນໂຕ ຠຍານກທສ຺ສໂນ.

໓໘. ປພ຺ຠາເຣຕິ ໂອລມ຺ພກສິລາກຸຈ຺ຉິຍໍ. ທກາສເຍຕິ ຊລາສຍສມີເປ. ໂຫເຕຕ຺ຖ ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາວເນ ໂຍ ໂກຈິ ປເທໂສ ວນມຫິໍສານໍ ຕິຏ຺ຐນຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕຫິໍ ຕຫິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ.

໓໙. ວິຈຣນ຺ໂຕຕິ ວິຫາຣຜາສຸກໍ ວີມໍສິຕຸໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ. ຐານໍ ອທ຺ທສ ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ມຫາຣຎ຺ເຎ ຠທ຺ທກໍ ມຍ຺ຫໍ ຜາສຸກໍ ຣຸກ຺ຂມູລຏ຺ຐານໍ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ. ທິສ຺ວາ ຈ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານ, ຕິຏ຺ຐາມິ ຈ ສຍາມິ ຈ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານສຍເນຫິ ວີຕິນາເມມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໔໐. ຕທາ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ມຫິໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາສຣີໂຣ ຫຕ຺ຖິກລຠປ຺ປມາໂຓ ປພ຺ພຕປາທປພ຺ຠາຣຄິຣິທຸຄ຺ຄວນຆຏາທີສຸ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຜາສຸກໍ ມຫາຣຸກ຺ຂມູລໍ ທິສ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາ ຕຕ຺ຖ ວສຕິ. ອເຖໂກ ໂລລມກ຺ກໂຏ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄສຸ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ໂຕ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ໂທລາຍນ຺ໂຕ ກີຬິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປທາຍ ຕໍ ຕສ຺ສ ອນາຈາຣໍ ນ ມນສາກາສິ. ມກ຺ກໂຏ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເຖຕ຺ຖ ກປິ ມາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ກປິ ມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ກປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ປາໂປຕິ ລາມໂກ. ອນຣິໂຍຕິ ອນເຍ ອິຣິຍເນນ ອເຍ ຈ ນ ອິຣິຍເນນ ອນຣິໂຍ, ນິຫີນາຈາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລຫູຕິ ໂລໂລ. ຂນ຺ເຘຕິ ຂນ຺ຘປ຺ປເທເສ. ມຸຕ຺ເຕຕີຕິ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣຕິ. ໂອຫເທຕີຕິ ກຣີສໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ມໍ, ຕທາ ມຫິໍສຠູຕໍ ມໍ.

໔໑. ສກິມ຺ປິ ທິວສນ຺ຕິ ເອກທິວສມ຺ປິ ທູເສຕິ ມໍ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ. ເຕນາຫ ‘‘ທູເສຕິ ມໍ ສພ຺ພກາລ’’ນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖທິວສມຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ມໍ ປສ຺ສາວາທີຫິ ທູເສຕິ. ຍທາ ຍທາ ມຸຕ຺ຕາທີນິ ກາຕຸກາໂມ, ຕທາ ຕທາ ມຍ຺ຫເມວ ອຸປຣິ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ພາຘິໂຕ, ເຕນ ສິງ຺ເຄສຸ ໂອລມ຺ພນາທິນາ ມຸຕ຺ຕາທິອສຸຈິມກ຺ຂເຓນ ຕສ຺ສ ຈ ອປຫຣຓຕ຺ຖໍ ອເນກວາຣໍ ສິງ຺ຄໂກຏີຫິ ວາລຄ຺ເຄນ ຈ ອເນກວາຣໍ ກທ຺ທມປໍສຸມິສ຺ສກໍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວເນນ ຈ ນິປ຺ປີຬິໂຕ ໂຫມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໒. ຍກ຺ໂຂຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ. ມໍ ອິທມພ຺ຣວີຕິ ຣຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ເຘ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມຫິໍສຣາຊ, ກສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ທຸຏ຺ຐມກ຺ກຏສ຺ສ ອວມານໍ ສຫສີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ນາເສເຫຕໍ ຉວໍ ປາປໍ , ສິງ຺ເຄຫິ ຈ ຂຸເຣຫິ ຈາຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ມໍ ອຠາສິ.

໔໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຕທາ ຍກ຺ເຂຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຕສ຺ມິໍ ຍກ຺ເຂ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕິ. ອຫໍ ຕໍ ອິທມພ຺ຣວິນ຺ຕິ ອຫໍ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ອິທໍ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ອພ຺ຣວິໍ ອຠາສິໍ. ກຸຓເປນາຕິ ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣເຓນ ສຸຈິຊາຕິການໍ ສາຘູນໍ ປຣມຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາຍ ອຕິທຸຄ຺ຄນ຺ຘວາຍເນນ ຈ ກຸຓປສທິສຕາຍ ກຸຓເປນ. ປາເປນາຕິ ປາຓາຕິປາຕປາເປນ. ອນຣິເຍນາຕິ ອນຣິຍານໍ ອສາຘູນໍ ມາຄວິກເນສາທາທີນໍ ຫີນປຸຣິສານໍ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອນຣິເຍນ, ກິໍ ເກນ ກາຣເຓນ, ຕ຺ວໍ ເທວເຕ ມໍ ມກ຺ເຂສິ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ມໍ ປາເປ ນິໂຍເຊນ຺ຕິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໔໔. ອິທານິ ຕສ຺ມິໍ ປາປຘມ຺ເມ ອາທີນວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠທ຺ເທ ເທວເຕ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ຍທິ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ, ຕໂຕປິ ລາມກຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍໍ. ເຍນ ຫິ ອຘມ຺ມຈຣເຓນ ໂສ ພາລມກ຺ກໂຏ ນິຫີໂນ ນາມ ຊາໂຕ, ສເຈ ປນາຫໍ ຕໂຕປິ ພລວຕຣໍ ປາປຘມ຺ມໍ ຈເຣຍ຺ຍໍ, ນນຸ ເຕນ ຕໂຕ ປາປຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍໍ, ອຏ຺ຐານຎ຺ເຈຕໍ ຍທິຫໍ ອິຘໂລກປຣໂລກໍ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຈ ຊານິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ເອວຣູປໍ ປາປຘມ຺ມໍ ຈເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ສີລຎ຺ຈ ເມ ປຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ເອວຣູປໍ ປາປໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ມຍ຺ຫໍ ສີລປາຣມີ ຂຓ຺ຑິຕາ ສິຍາ. ວິຎ຺ຎູ ຈ ຄຣເຫຍ຺ຍຸ ມນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ຈ ເທວມນຸສ຺ສາ ມໍ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອຍໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂພຘິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ເອວຣູປໍ ປາປໍ ອກາສີ’’ຕິ.