໒. ຠູຣິທຕ຺ຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິເຍ ຠູຣິທຕ຺ໂຕຕິ ຠູຣິສມທຕ຺ໂຕ. ທຕ຺ໂຕຕິ ຫິ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕໍ ນາມໍ. ຍສ຺ມາ ປເນໂສ ນາຄຠວເນ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາຊຠວເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຎ຺ເຫ ສມ຺ມເທວ ວິນິຈ຺ຉິນາຕິ, ເອກທິວສຎ຺ຈ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາເຊ ນາຄປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕິທສປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເທວານມນ຺ຕເຣ ປຎ຺ໂຫ ສມຸຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ໂກຈິ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສກ຺ເກນ ປນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ປລ຺ລງ຺ກວຣຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕວ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ‘‘ທຕ຺ຕ, ຕ຺ວໍ ປຖວິສມາຍ ວິປຸລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຠູຣີຕິ ຫິ ປຖວິຍາ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ຠູຣິສມຕາຍ ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ຣມຕີຕິ ຈ ຠູຣິສງ຺ຂາຕາຍ ມຫຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ມຫຕິຍາ ປນ ນາຄິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ຈາຕິ.

ອຕີເຕ ຫິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣາ ຣຏ຺ຐໂຕ ປພ຺ພາຊິໂຕ ວເນ ວສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ນາຄມາຓວິກາຍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ທ຺ເວ ທາຣກາ ຊາຍິໍສຸ – ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຘີຕາ ຈ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສາຄຣພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ ຘີຕາຍ ‘‘ສມຸທ຺ທຊາ’’ຕິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອຖ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ນາມ ນາຄຣາຊາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິເກ ນາຄຠວເນ ນາຄຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອຠູຕວາທິເກນ ຈິຕ຺ຕຈູເຬນ ນາມ ກຈ຺ຉເປນ ‘‘ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທາຕຸກາໂມ, ສາ ໂຂ ປນ ຣາຊຘີຕາ ສມຸທ຺ທຊາ ນາມ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ຈາ’’ຕິ ກຖິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນາຄມາຓວເກ ເປເສຕ຺ວາ ຕໍ ທາຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນາຄວິຠິໍສິກາຍ ຠິໍສາເປຕ຺ວາ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ມຫຕິຍາ ນາຄິທ຺ຘິຍາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ສາ ອປຣຠາເຄ ຘຕຣຏ຺ຐໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸທສ຺ສໂນ, ທຕ຺ໂຕ, ສຸໂຠໂຄ, ອຣິຏ຺ໂຐຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ເຕ ປຏິລຠິ. ເຕສຸ ທຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ໂສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ເກນ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ເນສໍ ປິຕາ ໂຍຊນສຕິກໍ ໂຍຊນສຕິກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ອທາສິ. ມຫນ຺ໂຕ ຍໂສ ອໂຫສິ. ໂສຬສໂສຬສນາຄກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ປິຕຸປິ ເອກໂຍຊນສຕເມວ ຣຊ຺ຊໍ ອໂຫສິ. ຕໂຍ ປຸຕ຺ຕາ ມາເສ ມາເສ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທໍ ສຸຘມ຺ມເທວສຠໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໂກວິຬາຣໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ເທວຈ຺ຉຣາປຣິວາຣໍ ອຕິມໂນຫຣໍ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາຄຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ທຸລ຺ລຠໍ, ກຸໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ນາຄຕ຺ຕຠາວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ສີລເມວ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ຕໍ ໂພຘິປຣິປາຈນໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອຫໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕຫິ ‘‘ອິເຘວ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສາຫິ, ພຫິຄຕານໍ ນາຄານໍ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວາຣໍ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ນາຄກຎ຺ຎາຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ປຸນວາເຣ ມາຕາປິຕູນໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມຸນາຕີເຣ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນາຄຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຖາ ກໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຣູປກ຺ເຂນ ມຫາຣຎ຺ຎາ, ເທວໂລກມຄຎ຺ຉຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ວິຣູປກ຺ເຂນ ມຫາຣຎ຺ຎາຕິ ວິຣູປກ຺ເຂນ ນາມ ນາຄາຘິປຕິມຫາຣາເຊນ. ເທວໂລກນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສເທວໂລກໍ. ອຄຎ຺ຉຫນ຺ຕິ ອຄຎ຺ຉິໍ, ອຸປສງ຺ກມິໍ ອຫໍ.

໑໒. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ. ປສ຺ສິໍ ຕ຺ວາຫນ຺ຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ ອຫໍ ຕຸ-ສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ. ເອກນ຺ຕໍ ສຸຂສມປ຺ປິເຕຕິ ເອກນ຺ຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສຸເຂນ ສມງ຺ຄີຠູເຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຜສ຺ສາຍຕນິກາ ນາມ ສຄ຺ຄາ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໕) ຈ. ຕໍສຄ຺ຄຄມນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຄ຺ຄສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຄມນຕ຺ຖາຍ. ສີລພ຺ພຕນ຺ຕິ ສີລສງ຺ຂາຕໍ ວຕໍ. ອຖ ວາ ສີລພ຺ພຕນ຺ຕິ ອຸໂປສຖສີລຎ຺ເຈວ ‘‘ມມ ຈມ຺ມໍ ຈມ຺ມຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕູ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣາວຍວປຣິຈ຺ຈາຄສມາທິຍນສງ຺ຂາຕໍ ວຕຎ຺ຈ.

໑໓. ສຣີຣກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ. ຠຸຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິພ຺ພິເສວນານິ ກາຕຸໍ ສຣີຣຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ຈຕຸໂຣ ອງ຺ເຄຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ເສມີຕິ ສຍາມິ.

໑໔. ຉວິຍາຕິອາທິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຉວິຈມ຺ມານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ເສສານິ ເອເກກເມວ, ມໍສຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ຣຸຘິຣມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເຕນາຕິ ເອເຕຫິ. ຫຣາຕຸ ໂສຕິ ຍສ຺ສ ເອເຕຫິ ຉວິອາທີຫິ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ມຍາ ທິນ຺ນເມເວຕໍ. ສພ຺ພໍ ໂສ ຫຣຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາເວ ອນເປກ຺ຂປວາຣຓໍ ປວາເຣຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ນິຍາເມເນວ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທີໂຆ ອທ຺ຘາ ວີຕິວຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ເອກທິວສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສມທຕ຺ເຕນ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕນ ສຫ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນສມເຍ ນາຄກຎ຺ຎາຫິ ປຣິວາຣິຍມານໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕາວເທວ ນາຄກຎ຺ຎາໂຍ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ຄຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ເທໂວ ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ນາໂຄ ວາ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິ ກຕ຺ວາ ສຈາຍໍ ອິໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິຘ ເມ ວາສໍ ມຫາຊນສ຺ສ ປາກຏໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເຕນ ເມ ອຸໂປສຖວາສສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍປິ ສິຍາ. ຍໍນູນາຫໍ ອິໂຕ ອິມໍ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ມຫຕິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຍເຊຍ຺ຍໍ. ເອວາຍໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຠິຣມິສ຺ສຕິ, ເຕນ ເມ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ສິຍາຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫນ຺ຕໍ ເຕ ຍສໍ ທສ຺ສາມິ, ຣມຓີຍໍ ນາຄຠວນໍ, ເອຫິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ສາມິ, ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາຄມິສ຺ສາມີຕິ. ຄຈ຺ຉ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນຫີຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ອາເນສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເຕ ອຸໂຠປິ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ນາຄຠວນໍ ອາເນສິ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປາຕຸຠວິ. ອຖ ເຕສໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາຄກຎ຺ຎາສຕານິ ອທາສິ. ເຕ ມຫຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມາໂນ ອຠິຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂສມທຕ຺ເຕນປິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ມນ຺ທປຸຎ຺ຎຕາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉມານມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ທີຍມານໍ ພຫຸໍ ຘນໍ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນມ຺ປິ ອລກ຺ຂິກຕາຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ນາຄມາຓວເກ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ສປຸຕ຺ຕກໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ປາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ທິພ຺ພາຠຣຓານິ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ຈ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ເອກໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕານິ ອນ຺ຕຣຘາຍິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ອຄມໍສຸ. ອຖ ປຐມນິວຕ຺ຖກາສາວປິໂລຕິກາວ ສຣີເຣ ປຏິມຸຎ຺ຈິ, ຘນຸສຣສຕ຺ຕິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ປຸຣິມນິຍາເມເນວ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕາປໂສ ສຸປຓ຺ຓຣາຊໂຕ ລທ຺ຘໍ ອລມ຺ປາຍນມນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ໂອສຘານິ ມນ຺ຕູປຈາຣຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເມ ຊີວິກູປາໂຍ’’ຕິ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຕາປສໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຍມຸນາຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ມຫາມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠວນໂຕ ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ນາຄມາຓວິກາ ຕໍ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນໍ ອາທາຍ ຍມຸນາຕີເຣ ວາລຸກາຣາສິມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສຠາເສນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມນ຺ຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸປຓ຺ໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ມຓິຣຕນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ອຄມໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຄວຘາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຠູຣິທຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ ກຕ຺ວາ ມນ຺ຕວາທິຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ມຓິຣຕນໍ ທສ຺ສສິ, ເອວາຫໍ ເຕ ມຫານຸຠາວໍ ນາຄໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ຈຣນ຺ໂຕ ພຫຸຘນໍ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖກຣຓຏ຺ຐາເນ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໍ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ເນສາທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸໂປສຖສ຺ສ ເມ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕປິ ນ ອິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ມຍາ ທີຍມານມ຺ປິ ມຓິຣຕນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອິທານິ ປນ ອຫິຄຸຓ຺ຑິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສຈາຫໍ ອິມສ຺ສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິໂນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ, ສີລໍ ເມ ຂຓ຺ຑໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍາ ໂຂ ປນ ປຐມໍເຍວ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ອຘິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ຍຖາຘິຏ຺ຐິໂຕວ ໂຫຕຸ. ອລມ຺ປາຍໂນ ມໍ ຉິນ຺ທຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເນວສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ໂຠຄນ຺ຕເຣ ສີສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ‘‘ໂຠ ອລມ຺ປາຍນ, ອິມໍ ນາຄໍ ຄຓ຺ຫ, ມຓິໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອລມ຺ປາຍໂນ ນາຄໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ມຓິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຄເຓຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ຂິປິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຕມຕ຺ໂຕວ ປຖວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ຄໂຕ. ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຓິຣຕນໂຕ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ນິປ຺ປຈ຺ຈໂຍວ ປກ຺ກນ຺ໂຕ.

໑໕. ອລມ຺ປາຍໂນປິ ມຫານຸຠາເວຫິ ໂອສເຘຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເຂຬໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ມິໍ ປຣິຠາເວຕ຺ວາ ທິພ຺ພມນ຺ຕໍ ຊປ຺ປນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີເສ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຸຂມສ຺ສ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອສຘໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸເຂ ສຫເຂຬໍ ໂອສິຎ຺ຈິ. ສຸຈິຊາຕິໂກ ມຫາສຕ຺ໂຕ ສີລເຠທຠເຍນ ອກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນ ອຸມ຺ມີເລສິ. ອຖ ນໍ ໂອສຘມນ຺ຕພເລນ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕໂຄຈຣໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ທີຆໂສ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມສູຣກໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິມທ຺ທິ. ອຏ຺ຐີນິ ຈຸຓ຺ຓິຍມານານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ.

ປຸນ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸສ຺ສໍ ໂປເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ໂປເຖສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠນ຺ໂຕປິ ເນວ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ຖ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຕ຺ຕໂນ ສີລເມວ ອາວຊ຺ເຊສິ. ອິຕິ ໂສ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ເປຬໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິ. ສຣີຣໍ ປນສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນ ປວິສຕິ. ອຖ ນໍ ປຓ຺ຫິຍາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ເປຬໍ ອາທາຍ ເອກໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ‘‘ນາຄສ຺ສ ນຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ສກລຄາມວາສິໂນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອລມ຺ປາຍໂນ ‘‘ນິກ຺ຂມ ມຫານາຄາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ປຣິສໍ ໂຕເສນ຺ເຕນ ກີຬິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອລມ຺ປາຍໂນ ພຫຸຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ຍໍ ຍໍ ເອສ ມໍ ກາເຣຕິ, ຕໍ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ເປຬໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ‘‘ມຫາ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫ, ໂສ ມຫາ ອໂຫສິ. ‘‘ຂຸທ຺ທໂກ ວຏ຺ໂຏ ວິຜໂຓ ເອກຜໂຓ ທ຺ວິຜໂຓ ຍາວ ສຫສ຺ສຜໂຓ ອຸຈ຺ໂຈ ນີໂຈ ທິສ຺ສມານກາໂຍ ອທິສ຺ສມານກາໂຍ ທິສ຺ສມານອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ນີໂລ ປີໂຕ ໂລຫິໂຕ ໂອທາໂຕ ມຎ຺ຊິຏ຺ໂຐ ໂຫຫິ, ຘູມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ຊາລສິຂໍ ອຸທກຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ພຫຸໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິໍ ອທໍສຸ. ອິຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ ລຠິ. ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ປນ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຄາມເກປິ ຕາວ ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ນຄເຣ ກິຣ ພຫຸຘນໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘນໂລເຠນ ນ ມຸຎ຺ຈິ.

ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕນມຍໍ ເປຬໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸຂຍານກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຕໍ ກີຬາເປຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປາປຸຓິ, ນາຄຣາຊສ຺ສ ມຘຸລາຊໍ ເທຕິ, ອພທ຺ຘສຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ເທຕິ. ໂສ ໂຄຈຣໍ ນ ຄຓ຺ຫິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນຠເຍນ. ໂຄຈຣໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕມ຺ປິ ຈ ນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມາສມຕ຺ຕໍ ກີຬາເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍສິໂຕ ອກຕຎ຺ຎຸນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍສິໂຕຕິ ເອໂສ ນາໂຄ ອມຸກສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ສຍິໂຕຕິ ເອວໍ ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຖິໂຕ. ອກຕຎ຺ຎຸນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ອຊານນ຺ເຕນ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິນາ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອລມ຺ປາຍໂນຕິ ອລມ຺ປາຍນວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປເນນ ‘‘ອລມ຺ປາຍໂນ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາໂມ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ມມຄ຺ຄຫີຕິ ມໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ກີເຬຕິ ມໍ ຕຫິໍ ຕຫິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິກຕ຺ຖໍ ມໍ ກີຬາເປຕິ.

໑໗. ຕິຓໂຕປິ ລຫຸໂກ ມມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຕິຓສລາກປຣິຈ຺ຈາຄໂຕປິ ລຫຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຖວີອຸປ຺ປຕນໍ ວິຍາຕິ ສີລວີຕິກ຺ກໂມ ປນ ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລາຍ ມຫາປຖວິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວິຍ ຕໂຕປິ ຕໍ ຠາຣິຍຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໘. ນິຣນ຺ຕຣໍ ຊາຕິສຕນ຺ຕິ ມມ ຊາຕີນໍ ອເນກສຕມ຺ປິ ອເນກສຕາສຸປິ ຊາຕີສຸ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ສີລສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມນເຫຕຸ. ມມ ຊີວິຕໍ ຈເຊຍ຺ຍໍ ຈຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ. ເນວ ສີລໍ ປຠິນ຺ເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ສີລໍ ປນ ສມາທິນ຺ນໍ ເອກມ຺ປິ ເນວ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ ນ ວິນາເສຍ຺ຍໍ. ຈຕຸທ຺ທີປານ ເຫຕູຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊສິຣິຍາປິ ກາຣຓາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໙. ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຕທາ ສີລເມວ ຣກ຺ຂິຕໍ, ຕາຍ ຈ ສີລຣກ຺ຂາຍ ຕຖາ ອນຕ຺ຖກາຣເກສຸ ເນສາທອລມ຺ປາຍນພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນ ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ເອວໍ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄເຕ ຕສ຺ສ ມາຕາ ທຸສ຺ສຸປິນໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ໂສກາຠິຠູຕາ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ສຸທສ຺ສໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸໂຠຄໍ ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ມຫານທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ມຫາສເຣສຸ ຠູຣິທຕ຺ຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ກາຓາຣິຏ຺ຐໍ ‘‘ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ເທວຕາຫິ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາຫິ ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນີໂຕ, ຕໂຕ ນໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ສຍໍ ປນ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ ຄເວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕາປສເວເສນ ນາຄຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຈ຺ຈິມຸຂີ ນາມສ຺ສ ເວມາຕິກາ ຠຄິນີ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຘິມຕ຺ຕສິເນຫາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕໍ ມຓ຺ຑູກຈ຺ຉາປິໍ ກຕ຺ວາ ຊຏນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣຓຏ຺ຐານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄເວສນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ອລມ຺ປາຍໂນ ຣາຊງ຺ຄເຓ ມຫາຊນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຣຎ຺ໂຎ ຠູຣິທຕ຺ຕສ຺ສ ກີຬໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເປຬໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ມຫານາຄາ’’ຕິ ສຎ຺ຎມທາສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ທິສ຺ວາ ເປຬໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕທຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ມຫາຊໂນ ຠີໂຕ ປຏິກ຺ກມິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເປຬເມວ ປາວິສິ. ອລມ຺ປາຍໂນ ‘‘ອິມິນາ ອຍໍ ຕາປໂສ ທຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ອາຫ. ສຸທສ຺ສໂນ ‘‘ອຍໍ ນາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ມຍາ ສທິໂສ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕນ ວາທປ຺ປຏິວາທໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊສິ, ອຫໍ ຕໍ ອິມາຍ ມຓ຺ຑູກຈ຺ຉາປິຍາ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາສຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄິນິໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສາ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຊຏນ຺ຕເຣ ນິປນ຺ນາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຓ຺ຑູກວສ຺ສິຕໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອໍສກູເຏ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖຕເລ ຕີຓິ ວິສພິນ຺ທູນິ ປາເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ຊຏນ຺ຕຣເມວ ປາວິສິ.

ສຸທສ຺ສໂນ ວິສພິນ຺ທຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ພິນ຺ທຸໍ ສເຈ ປຖວິຍໍ ປາເຕສ຺ສຕິ, ໂອສຘິຕິຓວນປ຺ປຕໂຍ ສພ຺ເພ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ອາກາເສ ຂິປິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສເຈ ອຸທເກ ປາເຕສ຺ສຕິ, ຍາວຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸທກຊາຕາ ປາຓາ ສພ຺ເພ ມເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສທ຺ທຫາເປຕຸໍ ຕໂຍ ອາວາເຏ ຂຓາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ນານາເຠສຊ຺ຊານໍ ປູເຣສິ, ທຸຕິຍໍ ໂຄມຍສ຺ສ, ຕຕິຍໍ ທິພ຺ໂພສຘານຎ຺ເຈວ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອາວາເຏ ວິສພິນ຺ທຸໍ ປກ຺ຂິປິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຘູມາຍິຕ຺ວາ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄມຍາວາຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໂຕປິ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ໂພສຘປຸຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິພ຺ໂພສຘານິ ຌາເປຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍິ. ອລມ຺ປາຍນໍ ຕຕ຺ຖ ອາວາຏສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐິຕໍ ອຸສຸມາ ຜຣິຕ຺ວາ ສຣີຣຈ຺ຉວິໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຄຕາ. ເສຕກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ນາຄຣາຊານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຕນເປຬາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ເທວລີຬາຍ ຐິໂຕ. ສຸທສ຺ສໂນ ຈ ອຈ຺ຈິມຸຂີ ຈ ຕເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຕໂຕ ສຸທສ຺ສໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ເຕ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ເອວໍ ມຫານຸຠາວໍ ຕໍ ອລມ຺ປາຍໂນ ກຖໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມາຕຸລສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອຖ ສຸທສ຺ສໂນ ‘‘ມາຕຸລ, ມມ ມາຕາ ຠູຣິທຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ກິລມຕິ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອິຘ ປປຎ຺ຈໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ມາຕຸລໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠູຣິທຕ຺ຕອຈ຺ຈິມຸຂີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນາຄຠວນເມວ ຄໂຕ.

ອຖ ຕຕ຺ຖ ມຫາປຸຣິໂສ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ໂນ ຄິລານປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຍ ມຫຕິຍາ ນາຄປຣິສາຍ ເວເທ ຈ ຍຎ຺ເຎ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຈ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ກາຓາຣິຏ຺ເຐ ກເຖນ຺ເຕ ຕໍ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນານານເຍຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປທາຍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ ອເຫສຸໍ. ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທວທຕ຺ໂຕ, ໂສມທຕ຺ໂຕ ອານນ຺ໂທ, ອຈ຺ຈິມຸຂີ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ສຸທສ຺ສໂນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສຸໂຠໂຄ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ກາຓາຣິຏ຺ໂຐ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ເສສປາຣມິໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ອິຘາປິ ໂຍຊນສຕິເກ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນຏ຺ຐາເນ ໂສຬສຫິ ນາຄກຎ຺ຎາສຫສ຺ເສຫິ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ວິຍ ປຣິຈາຣິຍມາໂນ ເທວໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິສທິເສ ນາຄໂລກິສ຺ສຣິເຍ ຐິໂຕປິ ອິສ຺ສຣິຍມທໍ ອກຕ຺ວາ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐານໍ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນໍ, ສກລາຍ ນາຄປຣິສາຍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສາຍ ຕາວຕິໍສປຣິສາຍ ຈ ສມຸຏ຺ຐິຕປຎ຺ຫານໍ ຕໍຕໍປຣິສມຊ຺ເຌ ກຸມຸທນາລກລາປໍ ວິຍ ສຸນິສິຕສຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາສຕ຺ເຖນ ຕາວເທວ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸກູລຘມ຺ມເທສນາ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣຊີວິຕນິຣເປກ຺ຂໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຍ ວິສໍວາທນຠເຍນ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄມນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ມຸເຂ ວິສມິສ຺ສເຂຬປາຕນໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉນໍ ກຑ຺ຒນໍ ຠູມິຍໍ ຆໍສນໍ ມທ຺ທນໍ ໂປຖນນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ນານປ຺ປກາຣວິປ຺ປກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕປິ ເອວຣູປໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວໂຕປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ເຕນ ຕໍ ຉາຣິກໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສາປິ ສີລປາຣມິໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີລຂຓ຺ຑນຠເຍນ ອີສກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣາຠາໂວ, ຘນໍ ລຠາເປມີຕິ ວາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕນໍ, ສຸໂຠເຄນ ປຸນານີຕສ຺ສ ອກຕຎ຺ຎຸໂນ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິສ຺ສ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສີລໍ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ອກຸຊ຺ຌນໍ, ກາຓາຣິຏ຺ເຐນ ກຖິຕໍ ມິຈ຺ຉາວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມໍ ຠາສິຕ຺ວາ ນາຄປຣິສາຍ ສີເລສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍຎ຺ຈ ປຕິຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ຠູຣິທຕ຺ຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.