໕. ມຫາໂຄວິນ຺ທຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕຣາຊປຸໂຣຫິໂຕຕິ ສຕ຺ຕຠູອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານຸສາສກປຸໂຣຫິໂຕ. ປູຊິໂຕ ນຣເທເວຫີຕິ ເຕຫິ ເອວ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຊມ຺ພຸທີເປ ສພ຺ເພເຫວ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມາເນນ ຈ ປູຊິໂຕ. ມຫາໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ມຫານຸຠາວຕາຍ ໂຄວິນ຺ທສ຺ສາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ‘‘ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອຠິສິຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາ ຊາຕາ, ນາເມນ ປນ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຊາຕທິວເສ ສພ຺ພາວຸຘານິ ໂຊຕິໍສຸ. ຣາຊາປິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຕ຺ຕໂນ ມງ຺ຄລາວຸຘໍ ປຊ຺ຊລິຕໍ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸໂຣຫິຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ນ ເກວລໍ ຣາຊເຄເຫເຍວ, ສກລນຄເຣປິ ອາວຸຘານິ ປຊ຺ຊລິໍສຸ, ນ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ເຕນ ສໂມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸໂຣຫິເຕນ ສມສ຺ສາສິໂຕ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ກຸມາຣສ຺ສ ຂີຣມູລໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ອລມຕ຺ຖທສ຺ໂສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານຸສາສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ສຕ຺ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກຫິ ອນຕ຺ເຖຫິ ປາເລຕ຺ວາ ອຕ຺ເຖຫິ ນິໂຍເຊສິ. ອິຕິ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ ປາລນສມຕ຺ຖຕາຍ ຈ ‘‘ໂຊຕິປາໂລ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາເມນ ໂຊຕິປາໂລ ນາມາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໐໔).

ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທິສມ຺ປຕິສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ຕສ຺ສ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເຣຓຸ, ສຫາຍາ ຈສ຺ສ ສຕ຺ຕຠູ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ, ເວສ຺ສຠູ, ຠຣໂຕ, ທ຺ເວ ຈ ຘຕຣຏ຺ຐາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວິວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ເມ ອນຸສາສນ຺ໂຕ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ສພ຺ເພສໍ ຣາຊູນໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເທວນາຄຄຫປຕິການໍ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ອຸຕ຺ຕມໍ ຄາຣວຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ເມສຸ ກຸສລຕາຍ ‘‘ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ’’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ຍຖາຫ ‘‘ໂຄວິນ຺ໂທ ວຕ, ໂຠ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ວຕ, ໂຠ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໐໕). ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓໗. ‘‘ປຸນາປຣໍ ຍທາ ໂຫມິ, ສຕ຺ຕຣາຊປຸໂຣຫິໂຕ;

ປູຊິໂຕ ນຣເທເວຫິ, ມຫາໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວສມຸສ຺ສາຫິເຕຫິ ຣາຊູຫິ ເຕສໍ ອນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ເນຄມຊານປເທຫິ ຈ ອຸປຣູປຣິ ອຸປນີໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ມໂຫໂຆ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມາໂນ ອປຣິເມຍ຺ໂຍ ອຸຬາໂຣ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຍຖາ ຕໍ ອປຣິມາຓາສຸ ຊາຕີສຸ ອຸປຈິຕວິປຸລປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈຍສ຺ສ ອຸຬາຣາຠິຊາຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາຈາຣສ຺ສ ເປສລສ຺ສ ປຣິໂຍທາຕສພ຺ພສິປ຺ປສ຺ສ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ປຸຕ຺ຕສທິສມຫາກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣສິນິທ຺ຘມຸທຸຫທຍສ຺ສ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມິນາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ທານປາຣມິໍ ປຣິປູເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ນຄຣສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣຕິ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ອປຣິມິຕຘນປຣິຈ຺ຈາເຄນ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຍໍ ຍໍ ອຸປາຍນໍ ອານີຍຕິ, ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຠິສງ຺ຂຣີຍຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທານສາລາສຸ ເອວ ເປເສສິ. ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕິຕ຺ຕິ ວາ ສນ຺ໂຕໂສ ວາ ນາໂຫສິ, ກຸໂຕ ປນ ສງ຺ໂກໂຈ. ທານຄ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ລາຠາສາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຈ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຸຓວິເສເສ ກິຕ຺ຕຍນ຺ເຕຫິ ມຫາຊນກາເຍຫິ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ພຫິນຄຣຎ຺ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ເອໂກຆຠູຕໍ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານມຫາວາຍຸສງ຺ຆຏ຺ຏປຣິພ຺ຠມິຕໍ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ເອກໂກລາຫລໍ ເອກນິນ຺ນາທໍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓໘. ‘‘ຕທາຫໍ ສຕ຺ຕຣຊ຺ເຊສຸ, ຍໍ ເມ ອາສິ ອຸປາຍນໍ;

ເຕນ ເທມິ ມຫາທານໍ, ອກ຺ໂຂຠໍ ສາຄຣູປມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາຫນ຺ຕິ ຍທາ ສຕ຺ຕຣາຊປຸໂຣຫິໂຕ ມຫາໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫມິ, ຕທາ ອຫໍ. ສຕ຺ຕຣຊ຺ເຊສູຕິ ເຣຓຸອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ຣຊ຺ເຊສຸ. ອກ຺ໂຂຠນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣຫິ ຈ ພາຫິເຣຫິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ອປ຺ປຏິເສຘນີຍຕາຍ ເກນຈິ ອກ຺ໂຂຠນີຍໍ. ‘‘ອຈ຺ຈຸພ຺ຠ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອຕິປຸຓ຺ຓທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຸຬາຣຠາເວນ ວິປຸລຠາເວນ ຈ ອຕິວິຍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຄຣູປມນ຺ຕິ ສາຄຣສທິສໍ, ຍຖາ ສາຄເຣ ອຸທກໍ ສກເລນປິ ໂລເກນ ຫຣນ຺ເຕນ ເຂເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ທານຄ຺ເຄ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນ຺ຕິ.

໓໙. ໂອສານຄາຖາຍ ວຣໍ ຘນນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ວາ ຘນໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຐມກປ຺ປິກມຫາເມໂຆ ວິຍ ມຫາວສ຺ສໍ ອວິຠາເຄນ ມຫນ຺ຕໍ ທານວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ທານພ຺ຍາວໂຏ ຫຸຕ຺ວາປິ ເສສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ເມ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ. ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈຕິ. ຕສ຺ສ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ‘‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໒). ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ອຍໍ ອຠູໂຕ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ‘ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠູຕໍ ເອວ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ເຕ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລ ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິຘາຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາປຸຣິໂສ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ວຓ຺ຓວາ ຍສວາ ສິຣິມາ, ໂກ ນຸ ຕ຺ວມສິ ມາຣິສ;

ອຊານນ຺ຕາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໘);

ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ມໍ ເວ ກຸມາຣໍ ຊານນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສນນ຺ຕນໍ;

ສພ຺ເພ ຊານນ຺ຕິ ມໍ ເທວາ, ເອວໍ ໂຄວິນ຺ທ ຊານາຫີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໘) –

ວຕ຺ວາ ເຕນ –

‘‘ອາສນໍ ອຸທກໍ ປຊ຺ຊໍ, ມຘຸສາກຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ;

ອຄ຺ເຆ ຠວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອຄ຺ຆໍ ກຸຣຸຕຸ ໂນ ຠວ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໘) –

ອຸປນີຕໍ ອຕິຖິສກ຺ກາຣໍ ອນຕ຺ຖິໂກປິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສາສກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ເຕ ອຄ຺ຆໍ, ຍໍ, ຕ຺ວໍ ໂຄວິນ຺ທ, ຠາສສີ’’ຕິ. ວຕ຺ວາ ໂອກາສທານຕ຺ຖໍ –

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ກຕາວກາໂສ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໘) –

ໂອກາສມກາສິ.

ອຖ ນໍ ມຫາປຸຣິໂສ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ເອວ ອຕ຺ຖໍ –

‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ, ກງ຺ຂີ ອກງ຺ຂິໍ ປຣເວທິເຍສຸ;

ກຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ກິມ຺ຫິ ຈ ສິກ຺ຂມາໂນ, ປປ຺ໂປຕິ ມຈ຺ໂຈ ອມຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໙) –

ປຸຈ຺ຉິ.

ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ຫິຕ຺ວາ ມມຕ຺ຕໍ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ເອໂກທິຠູໂຕ ກຣຸເຓຘິມຸຕ຺ໂຕ;

ນິຣາມຄນ຺ໂຘ ວິຣໂຕ ເມຖຸນສ຺ມາ, ເອຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ເອຕ຺ຖ ຈ ສິກ຺ຂມາໂນ;

ປປ຺ໂປຕິ ມຈ຺ໂຈ ອມຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໙) –

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ຄໍ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຖ ມໍ ເວ ກຸມາຣໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ເວ ເອກໍເສນ ມໍ ‘‘ກຸມາໂຣ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ເສຏ຺ຐໂລເກ. ສນນ຺ຕນນ຺ຕິ ຈິຣຕນໍ ໂປຣາຓໍ. ເອວໍ, ໂຄວິນ຺ທ, ຊານາຫີຕິ, ໂຄວິນ຺ທ, ເອວໍ ມໍ ຘາເຣຫິ.

ອາສນນ຺ຕິ ອິທໍ ໂຠໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ອຸທກໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປາທານໍ ໂຘວນຕ຺ຖໍ ປານີຍໍ ປິປາສຫຣຓຕ຺ຖາຍ. ອິທໍ ປຊ຺ຊໍ ປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ປາທພ຺ຠຎ຺ຊນເຕລໍ. ອິທໍ ມຘຸສາກໍ ອຕກ຺ກໍ ອໂລຓິກໍ ອຘູປນໍ ອຸທເກນ ເສທິຕໍ ສາກໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕທາ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຈຕຸມາສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິປຣມຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສິເມ ສພ຺ເພ ອຄ຺ເຆ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມ, ຕຍິທໍ ອຄ຺ຆໍ ກຸຣຸຕຸ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ໂນ ຠວໍ ອິທໍ ອຄ຺ຆນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ມຫາປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເນສໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ອຕິຖິປູຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ພ຺ຣຫ຺ມາປິສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ເຕ ອຄ຺ຆໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ, ໂຄວິນ຺ທ, ຠາສສີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ເຕ ອາສເນ ມຍໍ ນິສິນ຺ນາ ນາມ ໂຫມ, ປາໂທທເກນ ປາທາ ໂຘຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕຸ, ປານີຍໍ ປີຕາ ນາມ ໂຫມ, ປາທພ຺ຠຎ຺ຊເນນ ປາທາ ມກ຺ຂິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຸທກສາກມ຺ປິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກງ຺ຂີ ອກງ຺ຂິໍ ປຣເວທິເຍສູຕິ ອຫໍ ສວິຈິກິຈ຺ໂຉ ປເຣນ ສຍໍ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ປຣສ຺ສ ປາກເຏສຸ ປຣເວທິເຍສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉໍ.

ຫິຕ຺ວາ ມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ມມ, ອິທໍ ມມາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນກໍ ອຸປກຣຓຕຓ຺ຫໍ ຈຊິຕ຺ວາ. ມນຸເຊສູຕິ ສຕ຺ເຕສຸ. ພ຺ຣຫ຺ເມຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ເອໂກທິຠູໂຕຕິ ເອໂກ ອຸເທຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອໂກທິຠູໂຕ ເອກີຠູໂຕ, ເອເກນ ກາຍວິເວກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ເອໂກ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທິ, ສມາຘິ. ຕໍ ຠູໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອໂກທິຠູໂຕ, ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘີຫິ ສມາຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ເອໂກທິຠາວໍ ກຣຸຓາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຣຸເຓຘິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ກຣຸຓຊ຺ຌາເນ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣາມຄນ຺ໂຘຕິ ກິເລສສງ຺ຂາຕວິສ຺ສຄນ຺ຘຣຫິໂຕ. ເອຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຐິໂຕ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສິກ຺ຂມາໂນຕິ ເອເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສິກ຺ຂມາໂນ, ເອຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນໍ ຠາເວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປາຬິຍໍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໓ ອາທໂຍ) ອາຄໂຕເຍວາຕິ.

ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາມຄນ຺ເຘ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອິທາເນວາຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣຫ຺ມາປິ ‘‘ສາຘຸ, ມຫາປຸຣິສ, ປພ຺ພຊສ຺ສຸ. ເອວໍ ສຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ອາຄມນໍ ສ຺ວາຄມນເມວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄປຸຣິໂສ ປຐມວເຍ ຐິໂຕ, ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິສ຺ສຣິຍຎ຺ຈ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນໍ ນາມ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ອໂຍພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວນຄມນໍ ວິຍ ອຕິອຸຬາຣໍ, ພຸທ຺ຘຕນ຺ຕິ ນາເມສາ’’ຕິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ຄໂຕ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ‘‘ມມ ອິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນໍ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຫໍ ຣາຊກຸລານໍ ອຕ຺ຖໍ ອນຸສາສາມິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສເຈ ເຕປິ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣເມວ, ໂນ ເຈ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຣຓຸສ຺ສ ຕາວ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກາເມຫິ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສໍເວຄເຫຕຸໍ ເອກນ຺ເຕນ ປພ຺ພຊິຕຸກາມຕຎ຺ຈສ຺ສ ນິເວເທຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ນເຍນ ສຕ຺ຕຠູອາທໂຍ ຉ ຂຕ຺ຕິເຍ, ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລ, ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາໂຍ ຈ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕເມວ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຐຕ຺ວາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ.

ຕສ຺ສ ເຕ ສຕ຺ຕຣາຊາໂນ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ສາ ອໂຫສິ ມຫຕີ ປຣິສາ. ອເນກໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຄາມນິຄມຊນປທຣາຊຘານີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ, ມຫາຊນໍ ປຸຎ຺ເຎ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ໂຄວິນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ ກິຣ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣເມວ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ປເວເສຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊເນນ ປຕິມາເນນ຺ຕິ. ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ມໂຫໂຆ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ມຫາປຸຣິໂສ ມຫາຊນໍ ປຸຎ຺ເຎ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ ສີລສມ຺ປທາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄ ກສິຓປຣິກມ຺ເມ ຌາເນສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສູຕິ. ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕໍ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ເຍ ສາສນໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອາຊານິໍສຸ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ນ ອາຊານິໍສຸ, ເຕ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ…ເປ… ຕຸສິຕານໍ ຍາມານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ສພ຺ພນິຫີນາ, ເຕ ຄນ຺ຘພ຺ພກາຍໍ ປຣິປູເຣສຸໍ. ອິຕິ ມຫາຊໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ສຄ຺ຄູປໂຄ ຈ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ປຣິປູຣິໍສຸ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ສຸຎ຺ຎາ ວິຍ ອເຫສຸໍ.

ອິຘາປິ ອກິຕ຺ຕິຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໘໓ ອາທໂຍ) ວິຍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣນິທ຺ຘາຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຕທາ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ມຫາເຖຣາ ອເຫສຸໍ, ເສສປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ໂລກນາໂຖ. ຕຖາ ເຣຓຸອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາວິໂຣເຘນ ຍຖາ ສກຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ, ຕຖາ ມຫຕິ ສຕ຺ຕວິເຘ ຣຊ຺ເຊ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສເນ ອປ຺ປມາໂທ, ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສມ຺ຠາວນໍ ຍຖາຠູຕໍ ກາຕຸໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ. ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຕ຺ຕນິ ສມາປຊ຺ຊນໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິ ຣາຊູຫິ ສກເລນ ຈ ໂລເກນ ອຸປນີຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອປຣິມາຓາຍ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິປຣິສາຍ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊານິມິຕ຺ຕາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນຸຏ຺ຐານໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນສ຺ສ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ສາສນສ຺ສ ຈິຣກາລານຸປ຺ປພນ຺ໂຘຕິ ເອວມາທໂຍ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາຕິ.

ມຫາໂຄວິນ຺ທຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.