໑. ອກິຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໓. ເອວໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຈ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຍາຍ ສວເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍທາ ອຫໍ ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎຕິ ມຫາອຣຎ຺ເຎ, ອຣຎ຺ຎານິຍໍ, ມຫນ຺ເຕ ວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ເຎຕິ ຊນວິວິຕ຺ເຕ. ວິປິນການເນຕິ ວິປິນຠູເຕ ການເນ, ປທທ຺ວເຍນາປິ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫນຠາວເມວ ທີເປຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ກາຣທີປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ວິຫຣາມີຕິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍອາເນຎ຺ຊວິຫາເຣຫິ ສມຸປ຺ປາທິຕສຸຂວິເສເສນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣາມິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕມິ. ອກິຕ຺ຕິ ນາມ ຕາປໂສຕິ ເອວໍນາມໂກ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍທາ ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖາ ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ອກິຕ຺ຕິຕາປສຠາວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຕີເຕ ກິຣ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ນາມ ຣາຊິນິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ອກິຕ຺ຕີ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ຠຄິນີປິ ຊາຍິ. ‘‘ຍສວຕີ’’ຕິສ຺ສາ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເປຕກິຈ຺ຈານິ ກາເຣຕ຺ວາ ກຕິປຍທິວສາຕິກ຺ກເມນ ຣຕນາວໂລກນໍ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິເສຫິ ກາຣຍມາໂນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ມຕ຺ຕິກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເປຕ຺ຕິກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຘນເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຘນສ຺ສ ສໍຫາຣກາ, ສພ຺ເພ ອິມໍ ຘນໍ ປຫາເຍວ ຄຕາ, ອຫໍ ປນ ນໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ຘເນນ ອຕ຺ຖິກາ ອກິຕ຺ຕິປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ.

ໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຘເນ ອຂີຍມາເນ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມາຍ ຘນກີຬາຍ, ອຕ຺ຖິກາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຠຣິເຕ ສາຣຄພ຺ເຠ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ນໍເຍວ ຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເຄຫໍ ປຫາຍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິເທວນ຺ຕສ຺ສ ຠຄິນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຣິຕ຺ວາ ວສຕິ. ເຍນ ປນ ທ຺ວາເຣນ ຕທາ ນິກ຺ຂມິ, ຕໍ ອກິຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຍນ ຕິຕ຺ເຖນ ນທິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ຕໍ ອກິຕ຺ຕິຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິວາສິໂນ ຕສ຺ສ ຄຸເຓຫິ ອາກຑ຺ຒິຍມານຫທຍາ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ມຫາປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ, ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ, ປຣິວາໂຣປິ ມຫນ຺ໂຕ, ກາຍວິເວກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຘ ນ ລຠຕິ, ມຍາ ເອກາກິນາ ວິຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາວໂຕ ວິເວກນິນ຺ນຕາຍ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ທມິຬຣຏ຺ຐໍ ປຕ຺ວາ ກາວີຣປຏ຺ຏນສມີເປ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຣທີເປ ໂອຕຣິ. ຕທາ ກາຣທີໂປ ອຫິທີໂປ ນາມ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ກາຣຣຸກ຺ຂໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຜລກາເລ ຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຜເລ ອສຕິ ປຕ຺ຕານິ ອຸທກສິຕ຺ຕານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຌານສມາປຕ຺ຕີຫິ ວີຕິນາເມສິ.

ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ຕາປໂສ ເອວໍ ທຸກ຺ກຣໍ ຕປໍ ຈຣຕິ, ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ປຕ຺ເຖຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາໂຣ ຊີວິເຕ ນິຣເປກ຺ໂຂ ອຸທກສິຕ຺ຕານິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ຂາທຕິ, ສເຈ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສິຕ຺ຕານິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕິ, ໂນ ເຈ, ນ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ເສເທຕ຺ວາ ‘‘ສີຕລີຠູຕານິ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ສກ຺ໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູເປນ ຠິກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ຍາຈໂກ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມມ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ກຠາຊເນເນວ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອເສເສຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ປຣິເຍຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ປີຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມສິ.

ທຸຕິຍທິວເສ ປນ ກາຣປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ອລຠິໍ, ອຊ຺ຊ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກປິ ຕເຖວ ອາຄມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຸນປິ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ວີຕິນາເມສິ. ຕຕິຍທິວເສ ຈ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ລາຠາ, ພຫຸໍ ວຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວາມິ, ສຈາຫໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ລເຠຍ຺ຍໍ, ເອວເມວ ມາສມ຺ປິ ທ຺ເວມາສມ຺ປິ ທານໍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕີສຸປິ ທິວເສສຸ ‘‘ເຕນ ທາເນນ ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສາວກໂພຘິໍ ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປຕ຺ເຖມິ, ອປິ ຈ ອິທໍ ເມ ທານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍຖາຘິກາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ຕທາ ມໍ ຕປເຕເຊນ, ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ຕິທິວາຠິຠູ;

ຘາເຣນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂາຍ ມໍ ອຸປາຄມິ.

໕. ‘‘ປວນາ ອາຠຕໍ ປຓ຺ຓໍ, ອເຕລຎ຺ຈ ອໂລຓິກໍ;

ມມ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ, ສກຏາເຫນ ອາກິຣິໍ.

໖. ‘‘ຕສ຺ສ ທຕ຺ວານຫໍ ປຓ຺ຓໍ, ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວານ ຠາຊນໍ;

ປຸເນສນໍ ຊຫິຕ຺ວານ, ປາວິສິໍ ປຓ຺ຓສາລກໍ.

໗. ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຸປຄຎ຺ຉິ ມມນ຺ຕິກໍ;

ອກມ຺ປິໂຕ ອໂນລຄ຺ໂຄ, ເອວເມວມທາສຫໍ.

໘. ‘‘ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖິ, ສຣີຣສ຺ມິໍ ວິວຓ຺ຓິຍໍ;

ປີຕິສຸເຂນ ຣຕິຍາ, ວີຕິນາເມມິ ຕໍ ທິວໍ.

໙. ‘‘ຍທິ ມາສມ຺ປິ ທ຺ເວມາສໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ວຣໍ ລເຠ;

ອກມ຺ປິໂຕ ອໂນລີໂນ, ທເທຍ຺ຍໍ ທານມຸຕ຺ຕມໍ.

໑໐. ‘‘ນ ຕສ຺ສ ທານໍ ທທມາໂນ, ຍສໍ ລາຠຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍິໍ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ, ຕານິ ກມ຺ມານິ ອາຈຣິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາຕິ ຍທາ ອຫໍ ອກິຕ຺ຕິນາມໂກ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທີເປ ກາຣາຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມິ, ຕທາ. ມນ຺ຕິ ມມ. ຕປເຕເຊນາຕິ ສີລປາຣມິຕານຸຠາເວນ. ສີລຎ຺ຫິ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສສ຺ສ ຕປນໂຕ ‘‘ຕໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເນກ຺ຂມ຺ມວີຣິຍປາຣມິຕານຸຠາເວນ ວາ. ຕາປິ ຫິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ຈ ຕປນໂຕ ‘‘ຕໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ຈ ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ. ຂນ຺ຕິສໍວຣສ຺ສ ຈາປິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມນໂຕ ‘‘ຂນ຺ຕິປາຣມິຕານຸຠາເວນາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏເຕວ. ‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓານຸຠາວຊນິເຕນ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ເຘນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫາກາເຣນ ສນ຺ຕາປິໂຕ. ຕິທິວາຠິຠູຕິ ເທວໂລກາຘິປຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຓສາລາຍ ສມີເປ ຄຫິຕມ຺ປິ ກາຣປຓ຺ຓໍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ອຣຎ຺ຎມຊ຺ຌຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປວນາ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຕລຎ຺ຈ ອໂລຓິກນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຬາຣຠາເວປິ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທານຘມ຺ມສ຺ສ ມຫາຊຸຕິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມມ ທ຺ວາເຣຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາເຣ. ສກຏາເຫນ ອາກິຣິນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈິປິ ອເສເສຕ຺ວາ ທິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸເນສນໍ ຊຫິຕ຺ວານາຕິ ‘‘ເອກທິວສໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຆາເສສນໍ ນ ສລ຺ເລຂ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານປີຕິຍາ ຕິຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຸນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ.

ອກມ຺ປິໂຕຕິ ສຸທູຣວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິເຍນ ອຈລິໂຕ ທານຊ຺ຌາສຍໂຕ ຈລນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກາຣິໂຕ. ອໂນລຄ຺ໂຄຕິ ໂລຠວເສນ ອີສກມ຺ປິ ອລຄ຺ໂຄ. ຕຕິຍມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທຸຕິຍມ຺ປີຕິ ອິມໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອວເມວມທາສຫນ຺ຕິ ຍຖາ ປຐມໍ, ເອວເມວໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ອທາສິໍ ອຫໍ.

ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ທານປຈ຺ຈຍາ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ຉິນ຺ນາຫາຣຕາຍ ສຣີຣສ຺ມິໍ ເຍນ ເວວຓ຺ຓິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕມ຺ປິ ເມ ສຣີຣສ຺ມິໍ ວິວຓ຺ຓິຍໍ ທານປຈ຺ຈຍາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ທານວິສເຍນ ປີຕິສຸເຂນ ທານວິສຍາຍ ເອວ ຈ ຣຕິຍາ. ວີຕິນາເມມິ ຕໍ ທິວນ຺ຕິ ຕໍ ສກລໍ ຕິມຕ຺ຕທິວສໍ ວີຕິນາເມມິ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕີຓິ ເອວ ທິວສານິ, ອຖ ໂຂ ມາສທ຺ວິມາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ, ເອວເມວ ທາຕຸໍ ປໂຫມີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ມາສມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂນລີໂນຕິ ອລີນຈິຕ຺ໂຕ, ທາເນ ອສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູເປນ ອາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ. ຍສນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິໍ, ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ. ລາຠຎ຺ຈາຕິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທິຠາເວນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ລາຠໍ ວາ ນ ປຕ຺ຖຍິໍ. ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕານິ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ອເນກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ທານມຍານິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ທານສ຺ສ ວາ ປຣິວາຣຠູຕານິ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ອາຈຣິໍ ອກາສິນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທຸກ຺ກຣໍ ປຸຎ຺ຎຈຣິຕມຕ຺ຕເມວ ອິຘ ມຫາເຖຣສ຺ສ ປກາເສສິ. ຊາຕກເທສນາຍໍ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍຊານນໍ ວເຣນ ອຸປນິມນ຺ຕນາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຣສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສີເສນ ຘມ຺ມເທສນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ປຸນ ສກ຺ກສ຺ສ ອນາຄມນສ຺ສ ຈ ອາກງ຺ຂມານຕາ ຈ ປກາສິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອກິຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວານ ສມ຺ມນ຺ຕໍ, ສກ຺ໂກ ຠູຕປຕີ ພ຺ຣວິ;

ກິໍ ປຕ຺ຖຍໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ, ເອໂກ ສມ຺ມສິ ຆມ຺ມນິ.

‘‘ທຸກ຺ໂຂ ປຸນພ຺ຠໂວ ສກ຺ກ, ສຣີຣສ຺ສ ຈ ເຠທນໍ;

ສມ຺ໂມຫມຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາມິ, ວາສວ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ, ປຕິຣູເປ ສຸຠາສິເຕ;

ວຣໍ ກສ຺ສປ ເຕ ທມ຺ມິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ເຍນ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ທາເຣ ຈ, ຘນຘຎ຺ຎໍ ປິຍານິ ຈ;

ລທ຺ຘາ ນຣາ ນ ຕປ຺ປນ຺ຕິ, ໂສ ໂລໂຠ ນ ມຍີ ວເສ.

ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຫິຣຎ຺ຎຎ຺ຈ, ຄວາສ຺ສໍ ທາສໂປຣິສໍ;

ເຍນ ຊາເຕນ ຊີຍນ຺ຕິ, ໂສ ໂທໂສ ນ ມຍີ ວເສ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ພາລໍ ນ ປສ຺ເສ ນ ສຸເຓ, ນ ຈ ພາເລນ ສໍວເສ;

ພາເລນລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ, ນ ກເຣ ນ ຈ ໂຣຈເຍ.

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ ອກຣໍ ພາໂລ, ວທ ກສ຺ສປ ກາຣຓໍ;

ເກນ ກສ຺ສປ ພາລສ຺ສ, ທສ຺ສນໍ ນາຠິກງ຺ຂສິ.

‘‘ອນຍໍ ນຍຕິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ອຘຸຣາຍໍ ນິຍຸຎ຺ຊຕິ;

ທຸນ຺ນໂຍ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ ປກຸປ຺ປຕິ;

ວິນຍໍ ໂສ ນ ຊານາຕິ, ສາຘຸ ຕສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ຘີຣໍ ປສ຺ເສ ສຸເຓ ຘີຣໍ, ຘີເຣນ ສຫ ສໍວເສ;

ຘີເຣນລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ, ຕໍ ກເຣ ຕຎ຺ຈ ໂຣຈເຍ.

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ ອກຣໍ ຘີໂຣ, ວທ ກສ຺ສປ ກາຣຓໍ;

ເກນ ກສ຺ສປ ຘີຣສ຺ສ, ທສ຺ສນໍ ອຠິກງ຺ຂສິ.

‘‘ນຍໍ ນຍຕິ ເມຘາວີ, ອຘຸຣາຍໍ ນ ຍຸຎ຺ຊຕິ;

ສຸນໂຍ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ກຸປ຺ປຕິ;

ວິນຍໍ ໂສ ປຊານາຕິ, ສາຘຸ ເຕນ ສມາຄໂມ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ຕໂຕ ຣຕ຺ຍາ ວິວສາເນ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ປຕິ;

ທິພ຺ພາ ຠກ຺ຂາ ປາຕຸຠເວຍ຺ຍຸໍ, ສີລວນ຺ໂຕ ຈ ຍາຈກາ.

‘‘ທທໂຕ ເມ ນ ຂີເຍຖ, ທຕ຺ວາ ນານຸຕເປຍ຺ຍຫໍ;

ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຍ຺ຍໍ, ເອຕໍ ສກ຺ກ ວຣໍ ວເຣ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ນ ມໍ ປຸນ ອຸເປຍ຺ຍາສິ, ເອຕໍ ສກ຺ກ ວຣໍ ວເຣ.

‘‘ພຫູຫິ ວຕຈຣິຍາຫິ, ນຣາ ຈ ອຖ ນາຣິໂຍ;

ທສ຺ສນໍ ອຠິກງ຺ຂນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ເມ ທສ຺ສເນ ຠຍໍ.

‘‘ຕໍ ຕາທິສໍ ເທວວຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິນໍ;

ທິສ຺ວາ ຕໂປ ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເອຕໍ ເຕ ທສ຺ສເນ ຠຍ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໓.໘໓-໑໐໓);

ອຖ ສກ຺ໂກ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ໂຕ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ຕທາ ສກ຺ໂກ ອໂຫສິ, ໂລກນາໂຖ ອກິຕ຺ຕິປຓ຺ຑິໂຕ.

ຕສ຺ສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ. ສຸວິສຸທ຺ຘສີລາຈາຣຕາຍ ສີລປາຣມີ. ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ວີຣິຍປາຣມີ. ຂນ຺ຕິສໍວຣສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມນໂຕ ຂນ຺ຕິປາຣມີ. ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈປາຣມີ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ. ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ເມຕ຺ຕາປາຣມີ. ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກຕວິປ຺ປກາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ. ຕາສໍ ອຸປກາຣານຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ຊານິຕ຺ວາ ອນຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ອຸປກາຣຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕາປນປຸເຣຈຣາ ສຫຊາຕາ ຈ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຠູຕາ ອຕິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິສາຘນີ ຈ ປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາປາຣມີຕິ ອິມາປິ ທສ ປາຣມິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ປນ ອຕິອຸຬາຣຠາເວນ ທານມຸເຂນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມກາ ມຫາກຣຸຓາ, ທ຺ເວປິ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣາ, ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ຕີຓິ ໂພຘິສຕ຺ຕສຸຈຣິຕານິ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ, ອຸສ຺ສາຫາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ, ສທ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈ ມຫາໂພຘິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາທໂຍ ຉ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມີຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕ ປຏິຎ຺ຎາ ຘມ຺ມາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາຕິອາທໂຍ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘; ອ. ນິ. ໘.໓໐) ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘), ນວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ ຘມ຺ມາ, ທານຊ຺ຌາສຍາທໂຍ ທສ ມຫາປຸຣິສຊ຺ຌາສຍາ, ທານສີລາທໂຍ ທສ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີຕິ ເອວມາທໂຍ ເຍ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສປ຺ປເຠທາ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕຄຸຓາ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຍຖາຣຫໍ ອິຘ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸຊນສມ຺ມຕສ຺ສ ສໂຕ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາເວນ ກຸເລສຸ ຄເຓສຸ ຈ ອລຄ຺ຄຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກຊິຄຸຈ຺ຉາ, ປວິເວກາຠິຣຕິ, ກາຍຊີວິຕນິຣເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ອນາຫາຣສ຺ເສວ ສໂຕ ທິວສຕ຺ຕຍມ຺ປິ ທານປີຕິຍາ ປຣິຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ນິພ຺ພິກາຣສຣີຣຍາປນໍ, ມາສທ຺ວິມາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ ຍາຈເກ ສຕິ ອາຫາຣໍ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ‘‘ທານຄເຕເນວ ປີຕິສຸເຂນ ສຣີຣໍ ຍາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຈາເຄ ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິສາຘໂກ ອຸຬາໂຣ ທານຊ຺ຌາສໂຍ, ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິຍາ ອກຣຓເຫຕຸຠູຕາ ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທໂຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ, ອພ຺ຠຸຕາ ຈ ມເຫສິໂນ;

ມຫາກາຣຸຓິກາ ຘີຣາ, ສພ຺ພໂລເກກພນ຺ຘວາ.

‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາ ຈ, ສທາ ສທ຺ຘມ຺ມໂຄຈຣາ;

ໂພຘິສຕ຺ຕາ ມຫາສຕ຺ຕາ, ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ.

‘‘ມຫາວາຕສມຸທ຺ຘຕ-ວີຈິມາໂລ ມໂຫທຘິ;

ອປິ ລງ຺ເຆຍ຺ຍ ເວລນ຺ຕໍ, ໂພຘິສຕ຺ຕາ ນ ຘມ຺ມຕໍ.

‘‘ໂລເກ ສຎ຺ຊາຕວທ຺ຘາປິ, ນ ເຕ ຠາວິຕຠາວິໂນ;

ລິມ຺ປນ຺ຕິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ, ໂຕເຍນ ປທຸມໍ ຍຖາ.

‘‘ເຍສໍ ເວ ອຕ຺ຕນິ ສ຺ເນໂຫ, ນິຫີຍຕິ ຍຖາ ຍຖາ;

ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາສ຺ເນໂຫ, ວຑ຺ຒເຕວ ຕຖາ ຕຖາ.

‘‘ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຈິຕ຺ຕວສານຸຄາ;

ຕຖາ ກມ຺ມໍ ວເສ ໂຫຕິ, ນ ຈ ກມ຺ມວສານຸຄາ.

‘‘ໂທເສຫິ ນາຠິຠູຍນ຺ຕິ, ສມຸຄ຺ຆາເຕນ຺ຕິ ວາ ນ ເຕ;

ຈຣນ຺ຕາ ໂພຘິປຣິເຍຏ຺ຐິໍ, ປຸຣິສາຊານິຍາ ພຸຘາ.

‘‘ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາໂທປິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ປຣິໂມຈເຍ;

ປເຄວານຸກິຣິຍາ ເຕສໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຈຣິຍາປິຏກສໍວຓ຺ຓນາຍ

ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສງ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມຓຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໑໑-໑໒. ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ປຸນາປຣນ຺ຕິ ປຸນ ອປຣໍ, ນ ເກວລມິທໍ ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍເມວ, ອຖ ໂຂ ປຸນ ອປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂຈຣິຍມ຺ປິ ປວກ຺ຂິສ຺ສໍ, ສຸໂຓຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສງ຺ຂສວ຺ຫໂຍຕິ ສງ຺ຂນາໂມ. ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸກາໂມຕິ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນາວາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸກາໂມ. ອຸປຄຈ຺ຉາມິ ປຏ຺ຏນນ຺ຕິ ຕາມລິຕ຺ຕິປຏ຺ຏນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉາມິ. ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ສຍເມວ ຠູຕນ຺ຕິ ສຍມ຺ຠຸໍ. ກິເລສມາຣາທີສຸ ເກນຈິປິ ນ ປຣາຊິຕນ຺ຕິ ອປຣາຊິຕໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຕາຍ ກຐິນຠູມິຍາຕິ ຆມ຺ມສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕາຍ ສກ຺ຂຣວາລຸການິຈິຕຕ຺ຕາ ຂຣາຍ ກກ຺ຂຬາຍ ຠູມິຍາ.

໑໓. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ. ອິມມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມໍ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ‘‘ອິທໍ ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອຕ຺ຖໍ. ວິຈິນ຺ຕຍິນ຺ຕິ ຕທາ ສງ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມຓຠູໂຕ ຈິນ຺ເຕສິນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຕີເຕ ອຍໍ ພາຣາຓສີ ໂມຬິນີ ນາມ ອໂຫສິ. ໂມຬິນີນຄເຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຂ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣຕິ ຉສຸ ຐາເນສຸ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ຉສຕສຫສ຺ສານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເຄເຫ ຘເນ ຂີເຓ ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອປຣິກ຺ຂີເຓເຍວ ຘເນ ນາວາຍ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘນໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ນາວໍ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕາວ ເມ ທານໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕາ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທາສກມ຺ມກຣປຣິວຸໂຕ ອຸປາຫນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ ປຏ຺ຏນຄາມາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄນ຺ຘມາທເນ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຘນາຫຣຓຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ຘນໍ ອາຫຣິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມໍ ທິສ຺ວາ ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປາຫນຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ທຕ຺ວາ ອຸປາຫນທານນິສ຺ສນ຺ເທນ ສມຸທ຺ເທ ຠິນ຺ນາຍ ນາວາຍ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ກຣິສ຺ສາມິສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ຈຓ຺ຑວາຕາຕເປນ ອງ຺ຄາຣສນ຺ຖຕສທິສໍ ອຸຓ຺ຫວາລຸກໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຠິມຸຂໍ ອາຄຎ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ເມ ອາຄຕໍ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ເອຕ຺ຖ ພີຊໍ ໂຣເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕມຫໍ ປຏິປເຖ ທິສ຺ວາ, ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຈິນ຺ຕຍິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣທສ຺ສນໍ. ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຂິຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຕາຍຕີຕິ ເຂຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓວິຣຸຫນຠູມິ. ອິຘ ປນ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍາຕິ ເຂຕ຺ຕໍ, ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎກາມສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ’’ຕິ.

໑໔. ມຫາຄມນ຺ຕິ ວິປຸລຜລາຄມໍ, ສສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພີຊໍ ນ ໂຣເປຕີຕິ ພີຊໍ ນ ວປຕິ.

໑໕. ເຂຕ຺ຕວຣຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕວເຣສຸປິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນາ ຫິ ວິເສສໂຕ ອຣິຍສາວກາ ເຂຕ຺ຕວຣາ, ຕໂຕປິ ອຄ຺ຄຠູໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ເຂຕ຺ຕວຣຸຕ຺ຕໂມ. ກາຣນ຺ຕິ ສກ຺ກາຣໍ. ຍທິ ນ ກໂຣມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິທມີທິສໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປູຊາສກ຺ກາຣໍ ຍທິ ນ ກໂຣມິ, ປຸຎ຺ເຎນ ອຕ຺ຖິໂກ ນາມາຫໍ ນ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ.

໑໖-໑໗. ຍຖາ ອມຈ຺ໂຈຕິອາທີນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄາຖານໍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ໂຍ ໂກຈິ ຣຎ຺ຎາ ມຸທ຺ທາຘິກາເຣ ຐປິໂຕ ລຎ຺ຉນຘໂຣ ອມຈ຺ຈປຸຣິໂສ ເສນາປຕິ ວາ ໂສ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຊເນ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ພລກາຍາທີສຸ ຣຎ຺ໂຎ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນ ເຕສໍ ຘນຘຎ຺ຎໍ ເທຕິ, ຕໍ ຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຕໍ ປຣິຫາເປຕິ. ໂສ ມຸທ຺ທິໂຕ ປຣິຫາຍຕິ ມຸທ຺ທາຘິກາຣລທ຺ຘວິຠວໂຕ ປຣິຘໍສຕິ, ເອວເມວ ອຫມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສ ຣໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພປຸຎ຺ຎຜລສງ຺ຂາຕໍ ປຸຎ຺ຎກາໂມ ທກ຺ຂິຓາຍ ວິປຸລຜລຠາວກຣເຓນ ວິປຸລໍ ທິສ຺ວານ ຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອຸຬາຣໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທານໍ ຍທິ ນ ທທາມິ ປຸຎ຺ຎໂຕ ອາຍຕິໍ ປຸຎ຺ຎຜລໂຕ ຈ ປຣິຘໍສາມິ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ມຍາ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕພ຺ພເມວາຕິ.

ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິໂສ ທູຣໂຕວ ອຸປາຫນາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ເວເຄນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ວາລຸກໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວາສິຕປຣິສ຺ສາວິເຕນ ອຸທເກນ ຕສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸປາຫນໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ປາເທ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຸປາຫນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ, ອິມໍ ຉຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຖເກ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ອທາສິ. ໂສປິສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາທນໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໘. ‘‘ເອວາຫໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວານ, ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ອຸປາຫນາ;

ຕສ຺ສ ປາທານິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ອທາສິໍ ຉຕ຺ຕຸປາຫນ’’ນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິວິຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຏ຺ຏນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາວາ ວິວຣມທາສິ. ອຸທກໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ມຫາຊໂນ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຕາ ນມສ຺ສິຕ຺ວາ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ສປ຺ປິນາ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ຂຣຈຸຓ຺ຓານິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຂາທາເປຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກູປກຍຏ຺ຐິມຕ຺ຖກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ອິມາຍ ທິສາຍ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ທິສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປປຣິປນ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ ປໂມເຈນ຺ໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸສຠມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸໍ ອາຣຠິ. ມຫາຊໂນ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ວິນາສໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ຕຣນ຺ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຕ ທິວສາ ຄຕາ. ໂສ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ໂລໂຓທເກນ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິໂກ ອໂຫສິເຍວ.

ຕທາ ປນ ອີທິສານໍ ປຸຣິສວິເສສານໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຈຕູຫິ ໂລກປາເລຫິ ຐປິຕາ ມຓິເມຂລາ ນາມ ເທວຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິເຍນ ສຕ຺ຕາຫໍ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຍໍ ອິຘ ມຣິສ຺ສ, ອຕິວິຍ ຄາຣຍ຺ຫາ ອຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ທິພ຺ພໂຠຊນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິທໍ ທິພ຺ພໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ອຸໂປສຖິໂກມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ສຸເຂນາຠິສເມກ຺ຂເສ ມໍ, ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ຠຕ຺ຕໍ ອິຕິ ມໍ ວເທສິ;

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ນາຣິ ມຫານຸຠາເວ, ເທວີ ນຸສິ ຕ຺ວໍ ອຸທ ມານຸສີ ນູ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໔໒) –

ອາຫ. ສາ ຕສ຺ສ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕີ –

‘‘ເທວີ ອຫໍ ສງ຺ຂ ມຫານຸຠາວາ, ອິຘາຄຕາ ສາຄຣວາຣິມຊ຺ເຌ;

ອນຸກມ຺ປິກາ ໂນ ຈ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ຕເວວ ອຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄຕາສ຺ມິ.

‘‘ອິຘນ຺ນປານໍ ສຍນາສນຎ຺ຈ, ຍານານິ ນານາວິວິຘານິ ສງ຺ຂ;

ສພ຺ພສ຺ສ ຕ຺ຍາຫໍ ປຏິປາທຍາມິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຸຍ຺ຫໍ ມນສາຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໔໓-໔໔) –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ເທວຘີຕາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ມຍ຺ຫໍ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’ຕິ ວທຕິ, ຍຎ຺ເຈສາ ມຍ຺ຫໍ ເທຕິ, ຕມ຺ປິ ມມ ປຸຎ຺ເຎເນວ, ຕໍ ປນ ປຸຎ຺ຎໍ ອຍໍ ເທວຘີຕາ ຊານາຕິ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຫຸ ນ ຊານາຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຫຸຕຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ, ສພ຺ພສ຺ສ ໂນ ອິສ຺ສຣາ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕ຺ເຕ;

ສຸສ຺ໂສຓິ ສຸພ຺ຠູຣຸ ວິລຄ຺ຄມຊ຺ເຌ, ກິສ຺ສ ເມ ກມ຺ມສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໔໕);

ຕຕ຺ຖ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທານວເສນ ຍຊິຕໍ. ຫຸຕນ຺ຕິ ອາຫຸນປາຫຸນວເສນ ທິນ຺ນໍ. ສພ຺ພສ຺ສ ໂນ ອິສ຺ສຣາ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ຕ຺ວໍ ອິສ຺ສຣາ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ວິປາໂກ, ອຍໍ ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ. ສຸສ຺ໂສຓີຕິ ສຸນ຺ທຣຊຆເນ. ສຸພ຺ຠູຣູຕິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ຠມຸເກຫິ ອູຣູຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄເຕ. ວິລຄ຺ຄມຊ຺ເຌຕິ ວິລຄ຺ຄຕນຸມຊ຺ເຌ. ກິສ຺ສ ເມຕິ ມຍາ ກຕກມ຺ເມສຸ ກຕຣກມ຺ມສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ, ເຍນາຫໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຊ຺ຊ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠາມີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຘີຕາ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎ, ກເຖສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ນາວາຠິຣຸຫນທິວເສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຉຕ຺ຕຸປາຫນທານປຸຎ຺ຎເມວ ຕສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕີ –

‘‘ຆມ຺ເມ ປເຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເອກຠິກ຺ຂຸໍ, ອຸຄ຺ຆຏ຺ຏປາທໍ ຕສິຕໍ ກິລນ຺ຕໍ;

ປຏິປາທຍີ ສງ຺ຂ ອຸປາຫນານິ, ສາ ທກ຺ຂິຓາ ກາມທຸຫາ ຕວຊ຺ຊາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໔໖) –

ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຸຄ຺ຆຏ຺ຏປາທນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫວາລຸກາຍ ຆຏ຺ຏປາທໍ, ວິພາຘິຕປາທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສິຕນ຺ຕິ ປິປາສິຕໍ. ປຏິປາທຍີຕິ ປຏິປາເທສິ ໂຍເຊສິ. ກາມທຸຫາຕິ ສພ຺ພກາມທາຍິກາ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວຣູເປປິ ນາມ ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ຉຕ຺ຕຸປາຫນທານໍ ມມ ສພ຺ພກາມທທໍ ຊາຕໍ ອໂຫ ສຸທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ –

‘‘ສາ ໂຫຕຸ ນາວາ ຜລກູປປນ຺ນາ, ອນວສ຺ສຸຕາ ເອຣກວາຕຍຸຕ຺ຕາ;

ອຎ຺ຎສ຺ສ ຍານສ຺ສ ນ ເຫຕ຺ຖ ຠູມິ, ອຊ຺ເຊວ ມໍ ໂມຬິນິໍ ປາປຍສ຺ສູ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໔໗) –

ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຜລກູປປນ຺ນາຕິ ມຫານາວຕາຍ ພຫູຫິ ຜລເກຫິ ອຸເປຕາ. ອຸທກປ຺ປເວສນາຠາເວນ ອນວສ຺ສຸຕາ. ສມ຺ມາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນກວາເຕນ ເອຣກວາຕຍຸຕ຺ຕາ.

ເທວຘີຕາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ທີຆໂຕ ອຏ຺ຐອຸສຠໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈຕຸອຸສຠໍ ຄມ຺ຠີຣໂຕ ວີສຕິຍຏ຺ຐິກໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ນາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ກູປຜິຍາຣິຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕານິ ອິນ຺ທນີລຣຊຕສຸວຓ຺ຓມຍາທີນິ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣຕນານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ນາວໍ ອາໂຣເປສິ, ອຸປຏ຺ຐາກໍ ປນສ຺ສ ນ ໂອໂລເກສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕນາ ກຕກລ຺ຍາຓໂຕ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສິ, ໂສ ອນຸໂມທິ. ອຖ ເທວຘີຕາ ຕມ຺ປິ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ນາວາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ນາວໍ ໂມຬິນີນຄຣໍ ເນຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆເຣ ຘນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ສາ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຕາ ສຸມນາ ປຕີຕາ, ນາວໍ ສຸຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ;

ອາທາຍ ສງ຺ຂໍ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ, ອຸປານຍີ ນຄຣໍ ສາຘຸຣມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໔໘);

ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕຠາເວນ ສຕ຺ຕສຸ ເຈຕນາສຸ ອາທິເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາ ອຕິອຸຬາຣຜລາ ຈ ຊາຕາ. ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປຣິມາຓຜລຎ຺ຫິ ຕໍ ທານໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໙. ‘‘ເຕເນວາຫໍ ສຕຄຸຓໂຕ, ສຸຂຸມາໂລ ສຸເຂຘິໂຕ;

ອປິ ຈ ທານໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ອທາສຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ຕໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໂຕ, ສຕຄຸຓໂຕຕິ ສຕຄຸເຓນ ອຫໍ ຕທາ ສງ຺ຂຠູໂຕ ສຸຂຸມາໂລ, ຕສ຺ມາ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂສໍວຑ຺ໂຒ, ອປິ ຈ ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ທານໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ທານປາຣມີ ປຣິປູເຣຕູຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ອທາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຸຬາຣຠາວໍ ສຕ຺ຖາ ປເວເທສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍາວຊີວໍ ອມິຕຘນເຄຫໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ທານານິ ທຕ຺ວາ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ສປຣິໂສ ເທວນຄຣໍ ປູເຣສິ.

ຕທາ ເທວຘີຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ, ປຸຣິໂສ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ໂລກນາໂຖ ສງ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ.

ຕສ຺ສ ສຸວິສຸທ຺ຘນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖສີລາທິວເສນ ສີລປາຣມີ ທານສີລາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸສລຘມ຺ມວເສນ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ, ທານາທິນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນວເສນ ຕຖາ ມຫາສມຸທ຺ທຕຣຓວາຍາມວເສນ ຈ ວີຣິຍປາຣມີ, ຕທຕ຺ຖໍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິວເສນ ຂນ຺ຕິປາຣມີ, ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈປາຣມີ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐານວເສນ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສຍວເສນ ເມຕ຺ຕາປາຣມີ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກຕວິປ຺ປກາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ, ສພ຺ພປາຣມີນໍ ອຸປກາຣານຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ຊານິຕ຺ວາ ອນຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ອຸປກາຣຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕາປນປຸເຣຈຣາ ສຫຊາຕາ ຈ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຠູຕາ ປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາປາຣມີຕິ ອິມາປິ ປາຣມິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ປນ ອຕິອຸຬາຣຠາເວນ ທານປາຣມີວເສນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ທສ ປາຣມິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ມຫາກຣຸຓາທໂຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຄຸຓາ ອິຘາປິ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄສຸຂໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ມຫາກຣຸຓາຍ ‘‘ທານປາຣມິໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ທານສມ຺ຠາຣສໍຫຣຓຕ຺ຖໍ ສມຸທ຺ທຕຣຓໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສມຸທ຺ທປຕິຕສ຺ສປິ ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານໍ, ສີລຂຓ຺ຑຠເຍນ ເທວຘີຕາຍປິ ອຸປຄຕາຍ ອາຫາຣານາຫຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທານິ ວກ຺ຂມາເນສຸ ເສສຈຣິເຕສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ຄຸຓນິທ຺ຘາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວກ຺ຂາມ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ, ອພ຺ຠຸຕາ ຈ ມເຫສິໂນ…ເປ…;

ປເຄວານຸກິຣິຍາ ເຕສໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ສງ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມຓຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ກຸຣຸຣາຊຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໒໐. ຕຕິເຍ ອິນ຺ທປຕ຺ເຖ ປຸຣຸຕ຺ຕເມຕິ ອິນ຺ທປຕ຺ຖນາມເກ ກຸຣຸຣຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຣວເຣ ອຸຕ຺ຕມນຄເຣ. ຣາຊາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ກຸສເລ ທສຫຸປາຄໂຕຕິ ກຸສເລຫິ ທສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ທານາທີຫິ ທສຫິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຫິ, ທສຫິ ກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ວາ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໑. ກລິງ຺ຄຣຏ຺ຐວິສຍາຕິ ກລິງ຺ຄຣຏ຺ຐສງ຺ຂາຕວິສຍາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸປຄຎ຺ຉຸ ມນ຺ຕິ ກລິງ຺ຄຣາເຊນ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອາຍາຈຸໍ ມໍ ຫຕ຺ຖິນາຄນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິຠູຕໍ ມຫານາຄໍ ມໍ ອາຍາຈິໍສຸ. ຘຎ຺ຎນ຺ຕິ ຘນາຍິຕພ຺ພສິຣິໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ. ມງ຺ຄລສມ຺ມຕນ຺ຕິ ຕາຍເຍວ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມງ຺ຄລໍ ອຠິວຸຑ຺ຒິກາຣຓນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ມຕໍ ຊເນຫິ.

໒໒. ອວຸຏ຺ຐິໂກຕິ ວສ຺ສຣຫິໂຕ. ທຸພ຺ຠິກ຺ໂຂຕິ ທຸລ຺ລຠໂຠຊໂນ. ຉາຕໂກ ມຫາຕິ ມຫຕີ ຊິຆຈ຺ຉາພາຘາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທທາຫີຕິ ເທຫິ. ນີລນ຺ຕິ ນີລວຓ຺ຓໍ. ອຎ຺ຊນສວ຺ຫຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຊນສທ຺ເທນ ອວ຺ຫາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຊນນາມກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອມ຺ຫາກໍ ກລິງ຺ຄຣຏ຺ຐໍ ອວຸຏ຺ຐິກໍ, ເຕນ ອິທານິ ມຫາທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ຉາຕກຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ວູປສມຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ອຎ຺ຊນຄິຣິສງ຺ກາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຊນນາມກໍ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ເທຫິ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ນີເຕ ເທໂວ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເຕນ ຕໍ ສພ຺ພຠຍໍ ວູປສມ຺ມິສ຺ສຕີຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຕີເຕ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ອິນ຺ທປຕ຺ຖນຄເຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຣຸຣາຊສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍຄວິຫິຕານິ ສິປ຺ປາຍຕນານິ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ປິຕຣາ ອຸປຣຊ຺ເຊ ຐປິໂຕ, ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ ຘນຎ຺ຊໂຍ ນາມ ນາເມນ. ໂສ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ນຄຣມຊ຺ເຌ ນິເວສນທ຺ວາເຣຕິ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ຉສຕສຫສ຺ສໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸນ຺ນງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສິ. ຕສ຺ສ ທານຊ຺ຌາສຍຕາ ທານາຠິຣຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ປຕ຺ຖຣິ.