໑໐. ສສປຓ຺ຑິຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໑໒໕-໖. ທສເມ ຍທາ ໂຫມິ, ສສໂກຕິ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂພຘິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຍທາ ສສປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫມິ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ກມ຺ມວສິປ຺ປຕ຺ຕາປິ ຕາທິສານໍ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປວນຈາຣໂກຕິ ມຫາວນຈາຣີ. ທພ຺ພາທິຕິຓານິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ເຉສຸ ປຓ຺ຓານິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສາກໍ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຕິຕຜລານິ ຈ ຠກ຺ໂຂ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕິຓປຓ຺ຓສາກຜລຠກ຺ໂຂ. ປຣເຫຐນວິວຊ຺ຊິໂຕຕິ ປຣປີຬາວິຣຫິໂຕ. ສຸຕ຺ຕໂປໂຕ ຈາຕິ ອຸທ຺ທໂປໂຕ ຈ. ອຫໍ ຕທາຕິ ຍທາຫໍ ສສໂກ ໂຫມິ, ຕທາ ເອເຕ ມກ຺ກຏາທໂຍ ຕໂຍ ສຫາເຍ ໂອວທາມິ.

໑໒໗. ກິຣິເຍ ກລ຺ຍາຓປາປເກຕິ ກຸສເລ ເຈວ ອກຸສເລ ຈ ກມ຺ເມ. ປາປານີຕິ ອນຸສາສນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຖາຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອິມານິ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຖ. ກລ຺ຍາເຓ ອຠິນິວິສ຺ສຖາຕິ ທານໍ ສີລໍ…ເປ… ທິຏ຺ຐຸຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ອິທໍ ກລ຺ຍາຓໍ, ອິມສ຺ມິໍ ກລ຺ຍາເຓ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕານິ ອຠິມຸຂຠາເວນ ນິວິສ຺ສຖ, ອິມໍ ກລ຺ຍາຓປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ຎາຓສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປຄຕານໍ ໂອວາທວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ. ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາກາສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈນ຺ທປາຣິປູຣິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ໂອວທິ. ເຕນາຫ –

໑໒໘. ‘‘ອຸໂປສຖມ຺ຫິ ທິວເສ, ຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວານ ປູຣິຕໍ;

ເອເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອາຈິກ຺ຂິໍ, ທິວໂສ ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ.

໑໒໙. ‘‘ທານານິ ປຏິຍາເທຖ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ທາຕເວ;

ທຕ຺ວາ ທານໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ, ອຸປວສ຺ສຖຸໂປສຖ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ນ ປູຣິຕນ຺ຕິ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ອີສກໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ຈນ຺ທໍ ນ ປຣິປູຣິຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍເມວ ອຸໂປສຖມ຺ຫິ ທິວເສ ປນ຺ນຣເສ ເອເຕສໍ ມກ຺ກຏາທີນໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍານໍ ທິວໂສ ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທານານິ ປຏິຍາເທຖາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖທິວເສ ປຏິປຕ຺ຕິວິຘານໍ ອາຈິກ຺ຂິນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ທານານີຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ. ປຏິຍາເທຖາຕິ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ສຊ຺ເຊຖ. ທາຕເວຕິ ທາຕຸໍ. ອຸປວສ຺ສຖາຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ອຸໂປສຖສີລານິ ຣກ຺ຂຖ, ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍາຈເກ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຂາທິຕພ຺ພາຫາຣໂຕ ທຕ຺ວາ ຂາເທຍ຺ຍາຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕສຸ ອຸທ຺ທໂປໂຕ ປາໂຕວ ‘‘ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນທີຕີຣໍ ຄໂຕ. ອເຖໂກ ພາຬິສິໂກ ສຕ຺ຕ ໂຣຫິຕມຈ຺ເຉ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວລ຺ລິຍາ ອາວຸຓິຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ວາລຸກາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນທິຍາ ອໂຘ ໂສຕໍ ຠສ຺ສິ. ອຸທ຺ໂທ ມຈ຺ຉຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ທິສ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ສາມິໂກ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ສາມິກໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວລ຺ລິຍໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄຸມ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເວລາຍເມວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ສິງ຺ຄາໂລປິ ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໂຄປກສ຺ສ ກຸຏິຍໍ ທ຺ເວ ມໍສສູລານິ ເອກໍ ໂຄຘໍ ເອກຎ຺ຈ ທຘິວາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ສາມິໂກ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ສາມິກໍ ອທິສ຺ວາ ທຘິວາຣກສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫຓຣຊ຺ຊຸກໍ ຄີວາຍໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມໍສສູເລ ຈ ໂຄຘຎ຺ຈ ມຸເຂນ ຑໍສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄຸມ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເວລາຍເມວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ມກ຺ກໂຏປິ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອມ຺ພປິຓ຺ຑໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄຸມ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເວລາຍເມວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ‘‘ອໂຫ ອິຘ ນູນ ຍາຈໂກ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໓໐. ‘‘ເຕ ເມ ສາຘູຕິ ວຕ຺ວານ, ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ;

ທານານິ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສິສຸ’’ນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ເວລາຍເມວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທພ຺ພາທິຕິຓານິ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄຸມ຺ເພເຍວ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ຍາຈການໍ ຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທໂຍປິ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ເມ ສນ຺ຕິກໍ ຍາຈໂກ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ຕິເຓນ ຍາເປມິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣມໍສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

໑໓໑. ‘‘ອຫໍ ນິສຊ຺ຊ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ທານໍ ທກ຺ຂິຓນຸຈ຺ຉວໍ;

ຍທິຫໍ ລເຠ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ, ກິໍ ເມ ທານໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໓໒. ‘‘ນ ເມ ອຕ຺ຖິ ຕິລາ ມຸຄ຺ຄາ, ມາສາ ວາ ຕຓ຺ຑຸລາ ຆຕໍ;

ອຫໍ ຕິເຓນ ຍາເປມິ, ນ ສກ຺ກາ ຕິຓ ທາຕເວ.

໑໓໓. ‘‘ຍທິ ໂກຈິ ເອຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ຠິກ຺ຂາຍ ມມ ສນ຺ຕິເກ;

ທຊ຺ຊາຫໍ ສກມຕ຺ຕານໍ, ນ ໂສ ຕຸຈ຺ໂຉ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທານໍ ທກ຺ຂິຓນຸຈ຺ຉວນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓາຠາເວນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ທານໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຈິນ຺ເຕສິໍ. ຍທິຫໍ ລເຠຕິ ຍທິ ອຫໍ ກິຎ຺ຈິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ອຊ຺ຊ ລເຠຍ຺ຍໍ. ກິໍ ເມ ທານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກິໍ ມມ ທາຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ນ ສກ຺ກາ ຕິຓ ທາຕເວຕິ ຍທິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ທາຕຸໍ ຕິລມຸຄ຺ຄາທິກໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ປນ ມມ ອາຫາຣຠູຕໍ, ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ຕິຓໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ທາຕຸໍ. ທຊ຺ຊາຫໍ ສກມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ກິໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ເອຕາຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຈິນ຺ຕາຍ, ນນຸ ອິທເມວ ມຍ຺ຫໍ ອນວຊ຺ຊໍ ອປຣາຘີນຕາຍ ສຸລຠໍ ປເຣສຎ຺ຈ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ສຣີຣໍ ສເຈ ໂກຈິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕຍິທໍ ສກມຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ທຊ຺ຊາມຫໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ນ ໂສ ຕຸຈ຺ໂຉ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ ອຣິຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຍຖາຠູຕສຠາວໍ ປຣິວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ການຸຠາເວນ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສສຣາຊໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ອຸທ຺ທສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສນ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐິໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ກຎ຺ຈິ ອາຫາຣໍ ລເຠຍ຺ຍໍ, ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູຕິ ເຕ ອາຫາຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຕ຺ຕ ເມ ໂຣຫິຕາ ມຈ຺ຉາ, ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕາ;

ອິທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ຠຸຕ຺ວາ ວເນ ວສາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໖໑);

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ປເຄວ ຕາວ ໂຫຕຸ, ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕເຖວ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ມກ຺ກຏສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມາເນຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມຫິ ນິມນ຺ຕິໂຕ ‘‘ປເຄວ ຕາວ ໂຫຕຸ, ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ທຸສ຺ສ ເມ ເຂຕ຺ຕປາລສ຺ສ, ຣຕ຺ຕິຠຕ຺ຕໍ ອປາຠຕໍ;

ມໍສສູລາ ຈ ທ຺ເວ ໂຄຘາ, ເອກຎ຺ຈ ທຘິວາຣກໍ;

ອິທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ຠຸຕ຺ວາ ວເນ ວສາ’’ຕິ.

‘‘ອມ຺ພປກ຺ກໍ ທກໍ ສີຕໍ, ສີຕຈ຺ຉາຍາ ມໂນຣມາ;

ອິທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ຠຸຕ຺ວາ ວເນ ວສາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໖໒-໖໓);

ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສາຕິ ອມຸສ຺ສ. ຣຕ຺ຕິຠຕ຺ຕໍ ອປາຠຕນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນໂຕ ອປນີຕໍ. ມໍສສູລາ ຈ ທ຺ເວ ໂຄຘາຕິ ອງ຺ຄາຣປກ຺ການິ ທ຺ເວ ມໍສສູລານິ ເອກາ ຈ ໂຄຘາ. ທຘິວາຣກນ຺ຕິ ທຘິວາຣໂກ.

໑໓໔. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສສປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ເຕນາປິ ‘‘ກິມຕ຺ຖມາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕເຖວາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ຊານິຕ຺ວາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ຓິນາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູປວຕາ ອຕ຺ຕຠາເວນ. ອາສຍນ຺ຕິ ວສນຄຸມ຺ພໍ.

໑໓໕-໗. ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ສມໍ ສພ຺ພຠາເຄເນວ ຕຸຏ຺ໂຐ. ຆາສເຫຕູຕິ ອາຫາຣເຫຕຸ. ອທິນ຺ນປຸພ຺ພນ຺ຕິ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ອໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ອທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ທານວຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມທານໍ. ‘‘ອຊ຺ຊ ທສ຺ສາມິ ເຕ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸວໍ ສີລຄຸຓູເປໂຕ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ປຣເຫຐນນ຺ຕິ ຕໍ ປາຓາຕິປາຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ‘‘ເອຫິ ອຄ຺ຄິໍ ປທີເປຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ປຈິສ຺ສມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຕຍາ ກເຕ ອງ຺ຄາຣຄພ຺ເຠ ອຫເມວ ປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຈິສ຺ສໍ. ປກ຺ກໍ ຕ຺ວໍ ຠກ຺ຂຍິສ຺ສສີຕິ ຕຖາ ປນ ປກ຺ກໍ ຕ຺ວໍ ຂາທິສ຺ສສິ.

໑໓໘-໙. ນານາກຏ຺ເຐ ສມານຍີຕິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສຘາຣີ ສກ຺ໂກ ນານາທາຣູນິ ສມາເນນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ມຫນ຺ຕໍ ອກາສິ ຈິຕກໍ, ກຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣຄພ຺ຠກນ຺ຕິ ວີຕຈ຺ຈິກໍ ວິຄຕຘູມໍ ອງ຺ຄາຣຠຣິຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສມນ຺ຕໂຕ ຊລມານໍ ມມ ສຣີຣສ຺ສ ນິມຸຊ຺ຊນປ຺ປໂຫນກໍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມຫນ຺ຕໍ ຈິຕກໍ ອກາສິ, ສຫສາ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິນິມ຺ມິນີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຄິໍ ຕຕ຺ຖ ປທີເປສິ, ຍຖາ ໂສ ຂິປ຺ປໍ ມຫາຠເວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສີຆໍ ມຫນ຺ໂຕ ຍຖາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ປທີເປສິ. ໂຜເຏຕ຺ວາ ຣຊຄເຕ ຄຕ຺ເຕຕິ ‘‘ສເຈ ໂລມນ຺ຕເຣສຸ ປາຓກາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມາ ມຣິໍສູ’’ຕິ ປໍສຸຄເຕ ມມ ຄຕ຺ເຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ. ເອກມນ຺ຕໍ ອຸປາວິສິນ຺ຕິ ນ ຕາວ ກຏ຺ຐານິ ອາທິຕ຺ຕານີຕິ ເຕສໍ ອາທີປນໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຖກໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍ.

໑໔໐. ຍທາ ມຫາກຏ຺ຐປຸຎ຺ໂຊ, ອາທິຕ຺ໂຕ ຘມຘມາຍຕີຕິ ຍທາ ປນ ໂສ ທາຣຸຣາສິ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທິຕ຺ໂຕ ວາຍຸເວຄສມຸທ຺ຘຏານໍ ຊາລສິຂານໍ ວເສນ ‘‘ຘມຘມາ’’ຕິ ເອວໍ ກໂຣຕິ. ຕທຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຕຕິ, ມຊ຺ເຌ ຊາລສິຂນ຺ຕເຣຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ‘‘ມມ ສຣີຣສ຺ສ ຌາປນສມຕ຺ໂຖ ອຍໍ ອງ຺ຄາຣຣາສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຊາລສິຂານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠູເຕ ຕສ຺ສ ອງ຺ຄາຣຣາສິສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປທຸມປຸຎ຺ເຊ ຣາຊຫໍໂສ ວິຍ ປມຸທິຕຈິຕ຺ໂຕ ສກລສຣີຣໍ ທານມຸເຂ ທຕ຺ວາ ປຕຕິ.

໑໔໑-໒. ປວິຏ຺ຐໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ຍຖາ ຆມ຺ມກາເລ ສີຕລໍ ອຸທກໍ ເຍນ ເກນຈິ ປວິຏ຺ຐໍ ຕສ຺ສ ທຣຖປຣິຬາຫໍ ວູປສເມຕິ, ອສ຺ສາທໍ ປີຕິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕເຖວ ຊລິຕໍ ອຄ຺ຄິນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຖາ ປຊ຺ຊລິຕໍ ອງ຺ຄາຣຣາສິ ຕທາ ມມ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຸສຸມມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາໂຫສິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທານປີຕິຍາ ສພ຺ພທຣຖປຣິຬາຫວູປສໂມ ເອວ ອໂຫສິ. ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ຉວິຈມ຺ມາທິໂກ ສພ຺ໂພ ສຣີຣາວຍໂວ ທານມຸເຂ ຊຸຫິຕພ຺ພຕໍ ອຸປຄໂຕ ອຠິປຕ຺ຖິໂຕ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໔໓. ‘‘ຉວິໍ ຈມ຺ມໍ ມໍສໍ ນ຺ຫາຣຸໍ, ອຏ຺ຐິໍ ຫທຍພນ຺ຘນໍ;

ເກວລໍ ສກລໍ ກາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອທາສຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫທຍພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຫທຍມໍສເປສິ. ຕຎ຺ຫິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຫທຍພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຫທຍພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຫທຍຎ຺ຈ ພນ຺ຘນຎ຺ຈ, ຫທຍມໍສຎ຺ເຈວ ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕຍກນມໍສຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລໍ ສກລໍ ກາຍນ຺ຕິ ອນວເສສໍ ສພ຺ພໍ ສຣີຣໍ.

ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ໂລມກູປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸຓ຺ຫໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຫິມຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູປຘຣໍ ສກ຺ກໍ ເອວມາຫ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ກໂຕ ອຄ຺ຄິ ອຕິສີຕໂລ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ? ປຓ຺ຑິຕ, ນາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ສກ຺ໂກຫມສ຺ມິ, ຕວ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ ເອວມກາສິນ຺ຕິ. ‘‘ສກ຺ກ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ສກໂລປິ ເຈ ໂລໂກ ມໍ ທາເນນ ວີມໍເສຍ຺ຍ, ເນວ ເມ ອທາຕຸກາມຕໍ ກຖຎ຺ຈິປິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ ປສ຺ເສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສີຫນາທໍ ນທິ.

ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ‘‘ສສປຓ຺ຑິຕ, ຕວ ຄຸຓາ ສກລກປ຺ປມ຺ປິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ປພ຺ພຕໍ ປີເຬຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຣສໍ ອາທາຍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑເລ ສສລກ຺ຂຓໍ ອາລິຂິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ຕຕ຺ເຖວ ວນຄຸມ຺ເພ ຕຣຸຓທພ຺ພຕິຓປີເຐ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ. ເຕປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຓ຺ຑິຕາ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ນິຈ຺ຈສີລໍ ອຸໂປສຖສີລຎ຺ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ຕທາ ອຸທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ສິງ຺ຄາໂລ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ມກ຺ກໂຏ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສສປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ສີລາທິປາຣມິໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ສຕິປິ ຕິຣຈ຺ຉານຸປປຕ຺ຕິຍໍ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ ກຸສລາທິໂຕ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ, ເຕສຸ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອກຸສລໂຕ ໂອຣມຓໍ, ສມ຺ມເທວ ຈ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ, ປເຣສຎ຺ຈ ‘‘ອິເມ ນາມ ປາປຘມ຺ມາ ເຕ ເອວໍ ຄຫິຕາ ເອວໍ ປຣາມຏ຺ຐາ ເອວໍຄຕິກາ ຠວນ຺ຕິ ເອວໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ວິຣມເຓ ນິໂຍຊນໍ, ອິທໍ ທານໍ ນາມ, ອິທໍ ສີລໍ ນາມ, ອິທໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນາມ, ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຫຕ຺ຖຄຕາ ເອວາຕິອາທິນາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມສຸ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣຊີວິຕນິຣເປກ຺ຂໍ, ປເຣສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ອຸຬາໂຣ ຈ ທານຊ຺ຌາສໂຍຕິ ເອວມາທໂຍ ອິຘ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ສສປຓ຺ຑິຕຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິທານິ ‘‘ອກິຕ຺ຕິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທສປິ ຈຣິຍາວິເສເສ ອຸທາເນຕ຺ວາ ນິຄເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຫເມວ ຕທາ ອາສິໍ, ໂຍ ເຕ ທານວເຣ ອທາຕິ ໂຍ ຕານິ ອຸຕ຺ຕມທານານິ ອທາສິ, ໂສ ອກິຕ຺ຕິພ຺ຣາຫຓາທິໂກ ອຫເມວ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອໂຫສິໍ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ. ອິຕິ ເຕສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສຕິປິ ສີລາທິປາຣມີນໍ ຍຖາຣຫໍ ປູຣິຕຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຕທາ ທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ທານປາຣມິວເສເນວ ເທສນໍ ອາໂຣເປສິ. ເອເຕ ທານປຣິກ຺ຂາຣາ, ເອເຕ ທານສ຺ສ ປາຣມີຕິ ເຍ ອິເມ ອກິຕ຺ຕິຊາຕກາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໓.໘໓ ອາທໂຍ) ອເນກາກາຣໂວກາຣາ ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄາ ມມ ສຣີຣາວຍວປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄາ ປຣມໂກຏິກາ, ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ທານສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມເນນ ທານປາຣມີ ເອວ, ຕຖາປິ ມມ ທານສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິຠູຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂຣຓໂຕສນ຺ຕານສ຺ສ ປຣິຠາວນາວເສນ ອຠິສງ຺ຂຣຓໂຕ ເອເຕ ທານປຣິກ຺ຂາຣາ ນາມ. ຍສ຺ສ ປເນເຕ ປຣິກ຺ຂາຣາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊີວິຕໍ ຍາຈເກ ທຕ຺ວາ, ອິມໍ ປາຣມິ ປູຣຍິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ສສປຓ຺ຑິຕຈຣິຍໍ ເສສາສຸ ນວສຸ ຈຣິຍາສຸ ຍຖາຣຫໍ ທານປາຣມິທານອຸປປາຣມິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ, ສສປຓ຺ຑິຕຈຣິເຍ (ຈຣິຍາ. ໑.໑໒໕ ອາທໂຍ) ປນ ທານປຣມຕ຺ຖປາຣມີ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ສກຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິໍ;

ທາເນນ ເມ ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອສາ ເມ ທານປາຣມີ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໑.ຕສ຺ສຸທ຺ທານ);

ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອກິຕ຺ຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິກາເລ ອຎ຺ຎສ຺ມິຎ຺ຈ ມຫາຊນກມຫາສຸຕໂສມາທິກາເລ ທານປາຣມິຍາ ປູຣິຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ເອກນ຺ເຕເນວ ສສປຓ຺ຑິຕກາເລ ທານປາຣມິຍາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິຠາໂວ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ.

ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຈຣິຍາປິຏກສໍວຓ຺ຓນາຍ

ທສວິຘຈຣິຍາສງ຺ຄຫສ຺ສ ວິເສສໂຕ

ທານປາຣມິວິຠາວນສ຺ສ

ປຐມວຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.