໑. ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໓. ເອວໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຈ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຍາຍ ສວເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍທາ ອຫໍ ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎຕິ ມຫາອຣຎ຺ເຎ, ອຣຎ຺ຎານິຍໍ, ມຫນ຺ເຕ ວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ເຎຕິ ຊນວິວິຕ຺ເຕ. ວິປິນການເນຕິ ວິປິນຠູເຕ ການເນ, ປທທ຺ວເຍນາປິ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫນຠາວເມວ ທີເປຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ກາຣທີປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ວິຫຣາມີຕິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍອາເນຎ຺ຊວິຫາເຣຫິ ສມຸປ຺ປາທິຕສຸຂວິເສເສນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣາມິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕມິ. ອກິຕ຺ຕິ ນາມ ຕາປໂສຕິ ເອວໍນາມໂກ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍທາ ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖາ ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ອກິຕ຺ຕິຕາປສຠາວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຕີເຕ ກິຣ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ນາມ ຣາຊິນິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ອກິຕ຺ຕີ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ຠຄິນີປິ ຊາຍິ. ‘‘ຍສວຕີ’’ຕິສ຺ສາ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເປຕກິຈ຺ຈານິ ກາເຣຕ຺ວາ ກຕິປຍທິວສາຕິກ຺ກເມນ ຣຕນາວໂລກນໍ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິເສຫິ ກາຣຍມາໂນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ມຕ຺ຕິກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເປຕ຺ຕິກໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຘນເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຘນສ຺ສ ສໍຫາຣກາ, ສພ຺ເພ ອິມໍ ຘນໍ ປຫາເຍວ ຄຕາ, ອຫໍ ປນ ນໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ຘເນນ ອຕ຺ຖິກາ ອກິຕ຺ຕິປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ.

ໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຘເນ ອຂີຍມາເນ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມາຍ ຘນກີຬາຍ, ອຕ຺ຖິກາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຠຣິເຕ ສາຣຄພ຺ເຠ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ນໍເຍວ ຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເຄຫໍ ປຫາຍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິເທວນ຺ຕສ຺ສ ຠຄິນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຣິຕ຺ວາ ວສຕິ. ເຍນ ປນ ທ຺ວາເຣນ ຕທາ ນິກ຺ຂມິ, ຕໍ ອກິຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຍນ ຕິຕ຺ເຖນ ນທິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ຕໍ ອກິຕ຺ຕິຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິວາສິໂນ ຕສ຺ສ ຄຸເຓຫິ ອາກຑ຺ຒິຍມານຫທຍາ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ມຫາປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ, ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ, ປຣິວາໂຣປິ ມຫນ຺ໂຕ, ກາຍວິເວກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຘ ນ ລຠຕິ, ມຍາ ເອກາກິນາ ວິຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາວໂຕ ວິເວກນິນ຺ນຕາຍ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ທມິຬຣຏ຺ຐໍ ປຕ຺ວາ ກາວີຣປຏ຺ຏນສມີເປ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຣທີເປ ໂອຕຣິ. ຕທາ ກາຣທີໂປ ອຫິທີໂປ ນາມ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ກາຣຣຸກ຺ຂໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຜລກາເລ ຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຜເລ ອສຕິ ປຕ຺ຕານິ ອຸທກສິຕ຺ຕານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຌານສມາປຕ຺ຕີຫິ ວີຕິນາເມສິ.

ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ຕາປໂສ ເອວໍ ທຸກ຺ກຣໍ ຕປໍ ຈຣຕິ, ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ປຕ຺ເຖຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາໂຣ ຊີວິເຕ ນິຣເປກ຺ໂຂ ອຸທກສິຕ຺ຕານິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ຂາທຕິ, ສເຈ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສິຕ຺ຕານິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕິ, ໂນ ເຈ, ນ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ກາຣປຕ຺ຕານິ ເສເທຕ຺ວາ ‘‘ສີຕລີຠູຕານິ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ສກ຺ໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູເປນ ຠິກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ຍາຈໂກ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມມ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ກຠາຊເນເນວ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອເສເສຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ປຣິເຍຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ປີຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມສິ.

ທຸຕິຍທິວເສ ປນ ກາຣປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ອລຠິໍ, ອຊ຺ຊ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກປິ ຕເຖວ ອາຄມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຸນປິ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ວີຕິນາເມສິ. ຕຕິຍທິວເສ ຈ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ລາຠາ, ພຫຸໍ ວຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວາມິ, ສຈາຫໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ລເຠຍ຺ຍໍ, ເອວເມວ ມາສມ຺ປິ ທ຺ເວມາສມ຺ປິ ທານໍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕີສຸປິ ທິວເສສຸ ‘‘ເຕນ ທາເນນ ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສາວກໂພຘິໍ ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປຕ຺ເຖມິ, ອປິ ຈ ອິທໍ ເມ ທານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍຖາຘິກາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ຕທາ ມໍ ຕປເຕເຊນ, ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ຕິທິວາຠິຠູ;

ຘາເຣນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂາຍ ມໍ ອຸປາຄມິ.

໕. ‘‘ປວນາ ອາຠຕໍ ປຓ຺ຓໍ, ອເຕລຎ຺ຈ ອໂລຓິກໍ;

ມມ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ, ສກຏາເຫນ ອາກິຣິໍ.

໖. ‘‘ຕສ຺ສ ທຕ຺ວານຫໍ ປຓ຺ຓໍ, ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວານ ຠາຊນໍ;

ປຸເນສນໍ ຊຫິຕ຺ວານ, ປາວິສິໍ ປຓ຺ຓສາລກໍ.

໗. ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຸປຄຎ຺ຉິ ມມນ຺ຕິກໍ;

ອກມ຺ປິໂຕ ອໂນລຄ຺ໂຄ, ເອວເມວມທາສຫໍ.

໘. ‘‘ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖິ, ສຣີຣສ຺ມິໍ ວິວຓ຺ຓິຍໍ;

ປີຕິສຸເຂນ ຣຕິຍາ, ວີຕິນາເມມິ ຕໍ ທິວໍ.

໙. ‘‘ຍທິ ມາສມ຺ປິ ທ຺ເວມາສໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ວຣໍ ລເຠ;

ອກມ຺ປິໂຕ ອໂນລີໂນ, ທເທຍ຺ຍໍ ທານມຸຕ຺ຕມໍ.

໑໐. ‘‘ນ ຕສ຺ສ ທານໍ ທທມາໂນ, ຍສໍ ລາຠຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍິໍ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ, ຕານິ ກມ຺ມານິ ອາຈຣິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາຕິ ຍທາ ອຫໍ ອກິຕ຺ຕິນາມໂກ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທີເປ ກາຣາຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມິ, ຕທາ. ມນ຺ຕິ ມມ. ຕປເຕເຊນາຕິ ສີລປາຣມິຕານຸຠາເວນ. ສີລຎ຺ຫິ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສສ຺ສ ຕປນໂຕ ‘‘ຕໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເນກ຺ຂມ຺ມວີຣິຍປາຣມິຕານຸຠາເວນ ວາ. ຕາປິ ຫິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ຈ ຕປນໂຕ ‘‘ຕໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ຈ ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ. ຂນ຺ຕິສໍວຣສ຺ສ ຈາປິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມນໂຕ ‘‘ຂນ຺ຕິປາຣມິຕານຸຠາເວນາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏເຕວ. ‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓານຸຠາວຊນິເຕນ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ເຘນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫາກາເຣນ ສນ຺ຕາປິໂຕ. ຕິທິວາຠິຠູຕິ ເທວໂລກາຘິປຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຓສາລາຍ ສມີເປ ຄຫິຕມ຺ປິ ກາຣປຓ຺ຓໍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ອຣຎ຺ຎມຊ຺ຌຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປວນາ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຕລຎ຺ຈ ອໂລຓິກນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຬາຣຠາເວປິ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທານຘມ຺ມສ຺ສ ມຫາຊຸຕິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມມ ທ຺ວາເຣຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາເຣ. ສກຏາເຫນ ອາກິຣິນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈິປິ ອເສເສຕ຺ວາ ທິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸເນສນໍ ຊຫິຕ຺ວານາຕິ ‘‘ເອກທິວສໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຆາເສສນໍ ນ ສລ຺ເລຂ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານປີຕິຍາ ຕິຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຸນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ.

ອກມ຺ປິໂຕຕິ ສຸທູຣວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິເຍນ ອຈລິໂຕ ທານຊ຺ຌາສຍໂຕ ຈລນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກາຣິໂຕ. ອໂນລຄ຺ໂຄຕິ ໂລຠວເສນ ອີສກມ຺ປິ ອລຄ຺ໂຄ. ຕຕິຍມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທຸຕິຍມ຺ປີຕິ ອິມໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອວເມວມທາສຫນ຺ຕິ ຍຖາ ປຐມໍ, ເອວເມວໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ອທາສິໍ ອຫໍ.

ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ທານປຈ຺ຈຍາ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ຉິນ຺ນາຫາຣຕາຍ ສຣີຣສ຺ມິໍ ເຍນ ເວວຓ຺ຓິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕມ຺ປິ ເມ ສຣີຣສ຺ມິໍ ວິວຓ຺ຓິຍໍ ທານປຈ຺ຈຍາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ທານວິສເຍນ ປີຕິສຸເຂນ ທານວິສຍາຍ ເອວ ຈ ຣຕິຍາ. ວີຕິນາເມມິ ຕໍ ທິວນ຺ຕິ ຕໍ ສກລໍ ຕິມຕ຺ຕທິວສໍ ວີຕິນາເມມິ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕີຓິ ເອວ ທິວສານິ, ອຖ ໂຂ ມາສທ຺ວິມາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ, ເອວເມວ ທາຕຸໍ ປໂຫມີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ມາສມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂນລີໂນຕິ ອລີນຈິຕ຺ໂຕ, ທາເນ ອສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣູເປນ ອາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ. ຍສນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິໍ, ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ. ລາຠຎ຺ຈາຕິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທິຠາເວນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ລາຠໍ ວາ ນ ປຕ຺ຖຍິໍ. ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕານິ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ອເນກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ທານມຍານິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ທານສ຺ສ ວາ ປຣິວາຣຠູຕານິ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ອາຈຣິໍ ອກາສິນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທຸກ຺ກຣໍ ປຸຎ຺ຎຈຣິຕມຕ຺ຕເມວ ອິຘ ມຫາເຖຣສ຺ສ ປກາເສສິ. ຊາຕກເທສນາຍໍ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍຊານນໍ ວເຣນ ອຸປນິມນ຺ຕນາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຣສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສີເສນ ຘມ຺ມເທສນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ປຸນ ສກ຺ກສ຺ສ ອນາຄມນສ຺ສ ຈ ອາກງ຺ຂມານຕາ ຈ ປກາສິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອກິຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວານ ສມ຺ມນ຺ຕໍ, ສກ຺ໂກ ຠູຕປຕີ ພ຺ຣວິ;

ກິໍ ປຕ຺ຖຍໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ, ເອໂກ ສມ຺ມສິ ຆມ຺ມນິ.

‘‘ທຸກ຺ໂຂ ປຸນພ຺ຠໂວ ສກ຺ກ, ສຣີຣສ຺ສ ຈ ເຠທນໍ;

ສມ຺ໂມຫມຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາມິ, ວາສວ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ, ປຕິຣູເປ ສຸຠາສິເຕ;

ວຣໍ ກສ຺ສປ ເຕ ທມ຺ມິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ເຍນ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ທາເຣ ຈ, ຘນຘຎ຺ຎໍ ປິຍານິ ຈ;

ລທ຺ຘາ ນຣາ ນ ຕປ຺ປນ຺ຕິ, ໂສ ໂລໂຠ ນ ມຍີ ວເສ.

ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຫິຣຎ຺ຎຎ຺ຈ, ຄວາສ຺ສໍ ທາສໂປຣິສໍ;

ເຍນ ຊາເຕນ ຊີຍນ຺ຕິ, ໂສ ໂທໂສ ນ ມຍີ ວເສ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ພາລໍ ນ ປສ຺ເສ ນ ສຸເຓ, ນ ຈ ພາເລນ ສໍວເສ;

ພາເລນລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ, ນ ກເຣ ນ ຈ ໂຣຈເຍ.

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ ອກຣໍ ພາໂລ, ວທ ກສ຺ສປ ກາຣຓໍ;

ເກນ ກສ຺ສປ ພາລສ຺ສ, ທສ຺ສນໍ ນາຠິກງ຺ຂສິ.

‘‘ອນຍໍ ນຍຕິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ອຘຸຣາຍໍ ນິຍຸຎ຺ຊຕິ;

ທຸນ຺ນໂຍ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ ປກຸປ຺ປຕິ;

ວິນຍໍ ໂສ ນ ຊານາຕິ, ສາຘຸ ຕສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ຘີຣໍ ປສ຺ເສ ສຸເຓ ຘີຣໍ, ຘີເຣນ ສຫ ສໍວເສ;

ຘີເຣນລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ, ຕໍ ກເຣ ຕຎ຺ຈ ໂຣຈເຍ.

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ ອກຣໍ ຘີໂຣ, ວທ ກສ຺ສປ ກາຣຓໍ;

ເກນ ກສ຺ສປ ຘີຣສ຺ສ, ທສ຺ສນໍ ອຠິກງ຺ຂສິ.

‘‘ນຍໍ ນຍຕິ ເມຘາວີ, ອຘຸຣາຍໍ ນ ຍຸຎ຺ຊຕິ;

ສຸນໂຍ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ກຸປ຺ປຕິ;

ວິນຍໍ ໂສ ປຊານາຕິ, ສາຘຸ ເຕນ ສມາຄໂມ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ຕໂຕ ຣຕ຺ຍາ ວິວສາເນ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ປຕິ;

ທິພ຺ພາ ຠກ຺ຂາ ປາຕຸຠເວຍ຺ຍຸໍ, ສີລວນ຺ໂຕ ຈ ຍາຈກາ.

‘‘ທທໂຕ ເມ ນ ຂີເຍຖ, ທຕ຺ວາ ນານຸຕເປຍ຺ຍຫໍ;

ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຍ຺ຍໍ, ເອຕໍ ສກ຺ກ ວຣໍ ວເຣ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສຸລປິເຕ…ເປ… ມນສິຈ຺ຉສິ.

‘‘ວຣຎ຺ເຈ ເມ ອໂທ ສກ຺ກ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ນ ມໍ ປຸນ ອຸເປຍ຺ຍາສິ, ເອຕໍ ສກ຺ກ ວຣໍ ວເຣ.

‘‘ພຫູຫິ ວຕຈຣິຍາຫິ, ນຣາ ຈ ອຖ ນາຣິໂຍ;

ທສ຺ສນໍ ອຠິກງ຺ຂນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ເມ ທສ຺ສເນ ຠຍໍ.

‘‘ຕໍ ຕາທິສໍ ເທວວຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິນໍ;

ທິສ຺ວາ ຕໂປ ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເອຕໍ ເຕ ທສ຺ສເນ ຠຍ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໓.໘໓-໑໐໓);

ອຖ ສກ຺ໂກ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ໂຕ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ຕທາ ສກ຺ໂກ ອໂຫສິ, ໂລກນາໂຖ ອກິຕ຺ຕິປຓ຺ຑິໂຕ.

ຕສ຺ສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ. ສຸວິສຸທ຺ຘສີລາຈາຣຕາຍ ສີລປາຣມີ. ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ວີຣິຍປາຣມີ. ຂນ຺ຕິສໍວຣສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄມນໂຕ ຂນ຺ຕິປາຣມີ. ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈປາຣມີ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ. ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ເມຕ຺ຕາປາຣມີ. ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກຕວິປ຺ປກາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ. ຕາສໍ ອຸປກາຣານຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ຊານິຕ຺ວາ ອນຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ອຸປກາຣຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕາປນປຸເຣຈຣາ ສຫຊາຕາ ຈ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຠູຕາ ອຕິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິສາຘນີ ຈ ປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາປາຣມີຕິ ອິມາປິ ທສ ປາຣມິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ປນ ອຕິອຸຬາຣຠາເວນ ທານມຸເຂນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມກາ ມຫາກຣຸຓາ, ທ຺ເວປິ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣາ, ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ຕີຓິ ໂພຘິສຕ຺ຕສຸຈຣິຕານິ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ, ອຸສ຺ສາຫາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ, ສທ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈ ມຫາໂພຘິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາທໂຍ ຉ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມີຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕ ປຏິຎ຺ຎາ ຘມ຺ມາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາຕິອາທໂຍ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘; ອ. ນິ. ໘.໓໐) ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘), ນວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ ຘມ຺ມາ, ທານຊ຺ຌາສຍາທໂຍ ທສ ມຫາປຸຣິສຊ຺ຌາສຍາ, ທານສີລາທໂຍ ທສ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີຕິ ເອວມາທໂຍ ເຍ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສປ຺ປເຠທາ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕຄຸຓາ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຍຖາຣຫໍ ອິຘ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸຊນສມ຺ມຕສ຺ສ ສໂຕ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາເວນ ກຸເລສຸ ຄເຓສຸ ຈ ອລຄ຺ຄຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກຊິຄຸຈ຺ຉາ, ປວິເວກາຠິຣຕິ, ກາຍຊີວິຕນິຣເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ອນາຫາຣສ຺ເສວ ສໂຕ ທິວສຕ຺ຕຍມ຺ປິ ທານປີຕິຍາ ປຣິຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ນິພ຺ພິກາຣສຣີຣຍາປນໍ, ມາສທ຺ວິມາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ ຍາຈເກ ສຕິ ອາຫາຣໍ ຕເຖວ ທຕ຺ວາ ‘‘ທານຄເຕເນວ ປີຕິສຸເຂນ ສຣີຣໍ ຍາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຈາເຄ ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິສາຘໂກ ອຸຬາໂຣ ທານຊ຺ຌາສໂຍ, ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິຍາ ອກຣຓເຫຕຸຠູຕາ ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທໂຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ, ອພ຺ຠຸຕາ ຈ ມເຫສິໂນ;

ມຫາກາຣຸຓິກາ ຘີຣາ, ສພ຺ພໂລເກກພນ຺ຘວາ.

‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາ ຈ, ສທາ ສທ຺ຘມ຺ມໂຄຈຣາ;

ໂພຘິສຕ຺ຕາ ມຫາສຕ຺ຕາ, ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ.

‘‘ມຫາວາຕສມຸທ຺ຘຕ-ວີຈິມາໂລ ມໂຫທຘິ;

ອປິ ລງ຺ເຆຍ຺ຍ ເວລນ຺ຕໍ, ໂພຘິສຕ຺ຕາ ນ ຘມ຺ມຕໍ.

‘‘ໂລເກ ສຎ຺ຊາຕວທ຺ຘາປິ, ນ ເຕ ຠາວິຕຠາວິໂນ;

ລິມ຺ປນ຺ຕິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ, ໂຕເຍນ ປທຸມໍ ຍຖາ.

‘‘ເຍສໍ ເວ ອຕ຺ຕນິ ສ຺ເນໂຫ, ນິຫີຍຕິ ຍຖາ ຍຖາ;

ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາສ຺ເນໂຫ, ວຑ຺ຒເຕວ ຕຖາ ຕຖາ.

‘‘ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຈິຕ຺ຕວສານຸຄາ;

ຕຖາ ກມ຺ມໍ ວເສ ໂຫຕິ, ນ ຈ ກມ຺ມວສານຸຄາ.

‘‘ໂທເສຫິ ນາຠິຠູຍນ຺ຕິ, ສມຸຄ຺ຆາເຕນ຺ຕິ ວາ ນ ເຕ;

ຈຣນ຺ຕາ ໂພຘິປຣິເຍຏ຺ຐິໍ, ປຸຣິສາຊານິຍາ ພຸຘາ.

‘‘ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາໂທປິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ປຣິໂມຈເຍ;

ປເຄວານຸກິຣິຍາ ເຕສໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຈຣິຍາປິຏກສໍວຓ຺ຓນາຍ

ອກິຕ຺ຕິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.