໖. ພາຫິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ຐາປທາເນ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວທງ຺ເຄສຸ ອນວໂຍ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຕຸກາໂມ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປນ຺ໂນ ‘‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ໂສ ວິຍ ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ອນາຄຕໍສຎາເຓນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຉ ກາມາວຈຣສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປຸນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອເນກກປ຺ປໂກຏິສເຕສຸ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ຍທາ ສາສເນ ໂອສກ຺ກມາເນ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ສາສນສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕສາລຍາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ນິຣາລຍາ ອິມໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕູ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ກຕິກາ ກຕາ ‘ໂຍ ປຐມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕນາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອວເສສາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສເຈ ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມ, ສຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ.

ທຸຕິຍທິວເສ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິຕເຣ ນິມນ຺ເຕສິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ກຕິກາ ກຕາ, ‘ມຫາເຖເຣນ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸເຖເຣນ ອາຠຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ມຍມ຺ປິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາເຣນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕສຸ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ທຸຕິໂຍ ອນາຄາມີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິຕເຣ ປຎ຺ຈ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ເອໂກ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ເອໂກ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ, ເອໂກ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ສຠິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ. ເຕສຸ ອຍໍ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ວາຓິຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວາຓິຊກມ຺ເມ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ, ໂສ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາຓິເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ນາວມາຣຸຍ຺ຫ ວິເທສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິນ຺ນາຍ ນາວາຍ ເສເສສຸ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ເຂສຸ ຊາເຕສຸ ເອໂກເຍວ ອວສິຏ຺ໂຐ ເອກໍ ຜລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນຕີຣໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕສ຺ສ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐທຓ຺ຑເກ ວາເກຫິ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ເທວກຸລໂຕ ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ອຄມາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ອຣຫາ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວສຸໍ. ໂສ ວຕ຺ເຖສຸ ອຸປນີເຕສຸ ‘‘ສຈາຫໍ ນິວາເສມິ, ປາຣຸປາມິ ວາ, ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເມ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທາຣຸຈີຣາເນວ ປຣິຫຣິ.

ອຖສ຺ສ ‘‘ອຣຫາ, ອຣຫາ’’ຕິ ພຫູຫິ ສມ຺ຠາວິຍມານສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ໂສ ເຕນ ນິຍາເມນ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ.

ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ສຕ຺ຕສຸ ຊເນສຸ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕມາຣຸຍ຺ຫ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣຓຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ເສສານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ກາລານຸກາລໍ ອາວຊ຺ເຊສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທາຣຸຈີຣິຍໍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ວຕາຍໍ ພາໂລ, ປຸພ຺ເພ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາເວນ ອຣຫຕາປິ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸທຣເຫຕຸ ອນາຣຫາວ ສມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ທສພລສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉາມິ ນໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂເຓເນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ທາຣຸຈີຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂປຣາຓກສຫາໂຍ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ປຎ຺ຈຊນາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຫໍ ທານິ ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ທມິຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ກາຣຓໍ ອາຫ – ‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອຣຫາ ນາປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ, ສາປິ ເຕ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຍາຍ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ ວາ ອສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສນຠາວຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ອຄມາສິ.

ພາຫິໂຍ ປນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ມຍາ ກຕໍ, ອນຣຫໍ ອຣຫາ ອຫນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ອຍຎ຺ຈ ມໍ ‘ນ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ, ນາປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາສີ’ຕິ ວທຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ອຎ຺ໂຎ ອຣຫາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຖ ເກ ຈຣຫິ ສເທວເກ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເທວຕາ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ພາຫິຍ, ອຸຕ຺ຕເຣສຸ ຊນປເທສຸ ສາວຕ຺ຖິ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂສ ຫິ, ພາຫິຍ, ຠຄວາ ອຣຫາ ເຈວ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ. ພາຫິໂຍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເທວຕາຍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຕໍຂຓໍເຍວ ສຸປ຺ປາຣກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ປນ ເທວຕານຸຠາເວນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຈ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ໂສ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຸຫິໍ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ສຸປ຺ປາຣກາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ທູຣໂຕປິ ອາຄໂຕ, ນິສີທ ຕາວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມາຫິ, ອາຄຕກາເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ທກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຸ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ກຕ຺ຖຈິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຕຣມານຣູໂປ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ໂຄຕໂມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນຕສຣີໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ, ພາຫິຍ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ ປິຓ຺ຑາຍາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພາຫິໂຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ເຕນ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນ ອລທ຺ຘປຸພ຺ໂພ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລສຣີຣໍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ໂຫຕິ, ພລວປີຕິເວໂຄ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຕສ຺ສປິ ຈສ຺ສ ທຣໂຖ ພລວາ ໂສປິ ຕາວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕູ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຍາຈິໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອຸທາ. ໑໐) ນເຍນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕເຍວ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໑໗໘. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນເມວ ກຣິສ຺ສາມ.

໑໘໑. ຫສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໂສມນສ຺ສຊາຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ໂກມາຣວຓ຺ຓໍ ອຕິໂກມລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໒. ເຫມຍຎ຺ໂຎປຈິຕງ຺ຄນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕຍຎ຺ໂຎປຈິຕສຸຕ຺ຕອວຍວໍ ສຣີຣໍ ເທຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປລມ຺ພພິມ຺ພຕມ຺ໂພຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂອລມ຺ພິຕພິມ຺ພຜລສທິສໍ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓໍ ໂອຏ຺ຐທ຺ວຍສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຕຕິຓ຺ຫສມໍ ທິຊນ຺ຕິ ສຸນິສິຕຕິຂິຓອຍໂລຫຆໍສເນນ ຆໍສິຕ຺ວາ ສມໍ ກຕໍ ວິຍ ສມທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໓. ປີຕິສມ຺ຜຸລ຺ລິຕານນນ຺ຕິ ປີຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຜຸລ຺ລິຕໍ ວິກສິຕໍ ອານນໍ ມຸຂໍ ອາທາສຕລສທິສມຸຂວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໔. ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຂິປ຺ປໍ ເທສນາຍ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຠິວິເສເສນ ຎາຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໖. ສຄ຺ຄໍ ອຄໍ ສຠວນໍ ຍຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ວິຍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຄມາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙໖. ນ ຕ຺ວໍ ອຸປາຍມຄ຺ຄຎ຺ຎູຕິ ຕ຺ວໍ ນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຠູຕມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ນ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໐. ສຕ຺ຖຸໂນ ສທາ ຊິນນ຺ຕິ ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ຊິນໍ ຊິນນ຺ໂຕ ປຣາຊິຕໂກໂປ ສຕ຺ຖຸໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິມລານນໍ ອາທາສຕລສທິສມຸຂໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນິກ຺ຂມາມີຕິ ໂຍຊນາ. ທິເຊ ອປຸຈ຺ຉິໍ ກຸຫິໍ ໂລກນນ຺ທໂນຕິ ກຸຫິໍ ຐາເນ ໂລກປສາທກໂຣ ສຕ຺ຖາຕິ ທິເຊ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູ ອປຸຈ຺ຉິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໑. ສໂສວ ຂິປ຺ປໍ ມຸນິທສ຺ສນຸສ຺ສຸໂກຕິ ມຸນິທສ຺ສເນ ຕຖາຄຕທສ຺ສເນ ອຸສ຺ສຸໂກ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ສໂສ ອິວ ຂິປ຺ປໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໒. ຕຸວຏໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ອປິຫາຄິຘນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອປິຫໍ ອປຄຕປິຫໍ ອຄິຘໍ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫໍ.

໒໐໓. ອໂລລກ຺ຂນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອໂນໂລກຍມານໍ ອຸຕ຺ຕເມ ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ວິຈຣນ຺ຕໍ ອທກ຺ຂິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສິຣີນິລຍສງ຺ກາສນ຺ຕິ ສິຣິຍາ ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຠາຍ ນິລຍໍ ສງ຺ກາສໍ ຊລມານໂຕຣຓສທິສໍ. ຣວິທິຕ຺ຕິຫຣານນນ຺ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມານສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານມຸຂມຓ຺ຑລໍ.

໒໐໔. ກຸປເຖ ວິປ຺ປນຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ກຸຈ຺ຉິຕປເຖ ໂສປທ຺ທວມຄ຺ເຄ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຣຓໍ ໂຫຫິ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຫິ. ໂຄຕມາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ.

໒໑໘. ນ ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກາ ໂຊຕນ຺ຕີຕິ ສຸກ຺ກປຠາສມ຺ປນ຺ນາ ໂຊຕມານໂອສຘິຕາຣກາທໂຍ ນ ໂຊຕນ຺ຕິ ນປ຺ປຠາສນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ໂສ ເອວໍ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຕາວເທວ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ກິຣ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສາປິ ປຕ຺ເຕນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ນາກາສິ, ‘‘ນ ເຕນສ຺ສ ອິທ຺ຘິມຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນາທາສິ. ຕມ຺ປິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສມານເມວ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໂຕ ໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑານິ ສໍກຑ຺ເຒນ຺ຕໍ ປຸພ຺ພເວຣິໂກ ອມນຸສ຺ໂສ ເອກິສ຺ສາ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວາມອູຣຸມ຺ຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ສຣີຣໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ພາຫິຍໍ ທາຣຸຈີຣິຍນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຣີຣໍ ນຄຣທ຺ວາຣໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖູປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ.

ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘາຕຸໍ ມຫາປເຖ ຖູປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຕກມ຺ມໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສຣີຣຌາປນກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ, ຘາຕຸໂຍ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປສິ, ກຕຣມຄ຺ໂຄ ນຸ ໂຂ ເຕນ ສມຘິຄໂຕ, ສາມເຓໂຣ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນຸ ໂຂ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ອຣຫຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸປຣິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒຕິ. ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໖) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ‘ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’ຕິ ວເທຖ, ກທາ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ມມ ຘມ຺ມໍ ສຸຕກາເລ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ປນສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ໂມ; ກຖໍ ໂສ ຕາວຕ຺ຕເກນ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ຘມ຺ມໍ ‘ອປ຺ປໍ’ ວາ ‘ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ. ອເນການິປິ ຫິ ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕານິ ຄາຖາສຫສ຺ສານິ ນ ເສຍ຺ໂຍ, ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໑) –

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ພາຫິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.