໕໔. ກຈ຺ຈາຍນວຄ຺ໂຄ

໑. ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸປຎ຺ຎາສມວຄ຺ເຄ ປຐມາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຍມານໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ກຓິກາຣປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຍ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຣີຣໍ ເມ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ມາຕາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກຎ຺ຈນມາຓໂວຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ໂສ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ຣາຊາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອິຘາເນຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄໂຕ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສຕ຺ຕຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

໑. ໂສ ເອວໍ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕ ຕາວເທວ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕເກສມສ຺ສຸອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ເຖໂຣ ສທຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປຊ຺ໂຊໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ, ກຈ຺ຈານ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉ, ຕຍິ ຄເຕ ຣາຊາ ປສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອວນ຺ຕີສຸ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກເມວ ອາຄໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນາວເສນ ກຈ຺ຈາຍນປ຺ປກຣຓໍ ມຫານິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓນ຺ຕິ ປກຣຓຕ຺ຕຍໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ພ຺ຍາກາສິ. ອຖ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘, ໑໙໗) ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ ອຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ວິຫາສີຕິ.

ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິຍາປທາເນ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ເຖໂຣ ປຸຣິມຊິນວເຣສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວກ຺ກລີຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ກລີຕິ ອປຣາຘຕິລກາຬກາທິໂທສສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ນິທ຺ຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓປິຓ຺ຑສທິສຕາຍ ອປຄໂຕ ພ຺ຍປຄໂຕ ກລິ ໂທໂສ ອສ຺ສາຕິ ວ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ວກ຺ກລີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ອຕິຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣຕິ. ‘‘ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ໂຠຊນກາລໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈກາລຎ຺ຈ ເສສກາເລ ຍຕ຺ຖ ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕເຍວ ວິຫຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ພຫຸກາລໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູປທສ຺ສເນເນວ ວິຈຣນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຸເນກທິວສໍ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ? ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ; ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ. ຘມ຺ມຎ຺ຫິ, ວກ຺ກລິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ອາຫ. ສຕ຺ຖຣິ ເອວໍ ວທນ຺ເຕປິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສໍເວຄໍ ອລຠິຕ຺ວາ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ – ‘‘ອເປຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຓາເມສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ປຓາມິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິເຕນ, ໂຍຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປປາຕຏ຺ຐານໍ ອຠິຣຸຫິ? ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມມ ສນ຺ຕິກາ ອສ຺ສາສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ນາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໘໑) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໑) ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຖໂຣ ‘‘ທສພໂລ ເມ ທິຏ຺ໂຐ, ‘ເອຫີ’ຕິ ອວ຺ຫາຍນມ຺ປິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐເມນ ປາເທນ ປພ຺ພເຕ ຐິໂຕເຍວ ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາໂຍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາກາເສເຍວ ປີຕິໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐໘) ຘມ຺ມປທວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໑ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ອາຄຕໍ.

ອິຘ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລີ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຖາຣາ ໂອວທິໂຕ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ພລວຠາວໂຕ ເອວ ວິປສ຺ສນາ ວີຖິໍ ນ ໂອຕຣຕິ? ຠຄວາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ປຸນ ວິປສ຺ສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິເຍວ. ອຖສ຺ສ ອາຫາຣເວກລ຺ເລນ ວາຕາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕໍ ວາຕາພາເຘນ ປີຬິຍມານໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

‘‘ວາຕໂຣຄາຠິນີໂຕ ຕ຺ວໍ, ວິຫຣໍ ການເນ ວເນ;

ປວິທ຺ຘໂຄຈເຣ ລູເຂ, ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໕໐) –

ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ –

‘‘ປີຕິສຸເຂນ ວິປຸເລນ, ຜຣມາໂນ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ລູຂມ຺ປິ ອຠິສມ຺ໂຠນ຺ໂຕ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ.

‘‘ຠາເວນ຺ໂຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ພລານິ ຈ;

ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ຈ ຠາເວນ຺ໂຕ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ.

‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຫິຕຕ຺ເຕ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກເມ;

ສມຄ຺ເຄ ສຫິເຕ ທິສ຺ວາ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ.

‘‘ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອຄ຺ຄໍ ທນ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ອຕນ຺ທິໂຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໕໑-໓໕໔) –

ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕາສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໑-໓໕໔) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອວໍ ເຖໂຣ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໒໘. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ກກຸສນ຺ຘາທີນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠທ຺ທກປ຺ປໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙. ປທຸມາກາຣວທໂນຕິ ສຸປຸປ຺ຜິຕປທຸມສສ຺ສິຣີກມຸໂຂ. ປທຸມປຕ຺ຕກ຺ໂຂຕິ ເສຕປທຸມປຸປ຺ຜປຓ຺ຓສທິສອກ຺ຂີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐. ປທຸມຸຕ຺ຕຣຄນ຺ໂຘວາຕິ ປທຸມຄນ຺ຘມຸໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ອນ຺ຘານໍ ນຍນູປໂມຕິ ຈກ຺ຂຸວິຣຫິຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ນຍນສທິໂສ, ຘມ຺ມເທສນາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂາທິຈກ຺ຂຸທາຍໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕເວໂສຕິ ສນ຺ຕສຠາໂວ ສນ຺ຕອິຣິຍາປໂຖ. ຄຸຓນິຘີຕິ ຄຸຓານໍ ນິຘິ, ສພ຺ພຄຸຓຄຓານໍ ນິຘານຏ຺ຐານຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຸຓາມຕິອາກໂຣຕິ ສາຘູນໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ປນສງ຺ຂາຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖມິນນປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມຕິຍາ ຈ ອາກໂຣ ອາຘາຣຠູໂຕ.

໓໒. ພ຺ຣຫ຺ມາສຸຣສຸຣຈ຺ຈິໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ຈ ອສຸເຣຫິ ຈ ເທເວຫິ ຈ ອຈ຺ຈິໂຕ ປູຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓. ມຘຸເຣນ ຣຸເຕນ ຈາຕິ ກຣວີກຣຸຕມຘຸເຣນ ສທ຺ເທນ ສກລໍ ຊນໍ ຣຎ຺ຊຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສນ຺ຖວີ ສາວກໍ ສກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກໍ ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນາຍ ສນ຺ຖວີ, ຖຸຕິໍ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔. ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ທຫນສທ຺ຘາຍ ສາສເນ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມ ທສ຺ສນລາລໂສຕິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສເນ ພ຺ຍາວໂຏ ຕປ຺ປໂຣ.

໓໕. ຕໍ ຐານມຠິໂຣຈຍິນ຺ຕິ ຕໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ ອຠິໂຣຈຍິໍ, ອິຈ຺ຉິໍ ປຕ຺ເຖສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໐. ປີຕມຏ຺ຐນິວາສນນ຺ຕິ ສິລິຏ຺ຐສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓວຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫມຍຎ຺ໂຎປຈິຕງ຺ຄນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ຄລຄ຺ຄິຕຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໗-໔໘. ໂນນີຕສຸຂຸມາລໍ ມນ຺ຕິ ນວນີຕມິວ ມຸທຸຕລຸຓຫຕ຺ຖປາທໍ. ຊາຕປລ຺ລວໂກມລນ຺ຕິ ອໂສກປລ຺ລວປຕ຺ຕໂກມລມິວ ມຸທຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິສາຈີຠຍຕຊ຺ຊິຕາຕິ ຕທາ ເອວໍຠູຕໍ ກຸມາຣໍ ມໍ ອຎ຺ຎາ ປິສາຈີ ເອກາ ຣກ຺ຂສີ ຠເຍນ ຕຊ຺ເຊສິ ຠິໍສາເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາ ມເຫສິສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ມໍ ສາເຍສຸໍ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ທີນມານສາ ຠີຕຈິຕ຺ຕາ ມມ ມາຕາປິຕໂຣ ອິມໍ ທາຣກໍ ເຕ ທທາມ, ອິມສ຺ສ ສຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕຸ ນາຖ ນາຍກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໔໙. ຕທາ ປຏິຄ຺ຄຫິ ໂສ ມນ຺ຕິ ໂສ ຠຄວາ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ມມ ມາຕຸຍາ ທິນ຺ນກາເລ ຊາລິນາ ຊາລຍຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາລເກນ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓາທີຫິ ລກ຺ຂິເຕນ ມຸທຸໂກມລປາຓິນາ ມຸທຸເກນ ວິສຸທ຺ເຘນ ຫຕ຺ຖຕເລນ ມໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໒. ສພ຺ພປາຣມິສມ຺ຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ທານປາຣມິຕາທີຫິ ສມ຺ຠູຕໍ ຊາຕໍ. ນີລກ຺ຂິນຍນໍ ວຣໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣຊໍ ອຸຕ຺ຕມນີລອກ຺ຂິວນ຺ຕໍ. ສພ຺ພສຸຠາກິຓ຺ຓໍ ສພ຺ເພນ ສຸເຠນ ວຓ຺ເຓນ ສຓ຺ຐາເນນ ອາກິຓ຺ຓໍ ຄຫນີຠູຕໍ ຣູປໍ ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖປາທສີສາທິຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕິຕ຺ຕິໍ ອປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ ອຫນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໖໑. ຕທາ ມໍ ຈຣຓນ຺ຕໂຄຕິ ຕສ຺ມິໍ ມຍ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ ສີລາທິປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ຈຣຓຘມ຺ມານໍ ອນ຺ຕໂຄ, ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມຣຓນ຺ຕໂຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄໍ ປຎ຺ຎເປສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໘, ໒໐໘) ມໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂອວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ເປສກາຣຄາເມ ເຊຏ຺ຐເປສກາຣເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕທາ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫິມວນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ຊນປເທ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ເອກວາຣໍ ພາຣາຓສິຍາ ອວິທູເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນໍ ກຣຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປຫິຓິໍສຸ. ຕທາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ວປ຺ປມງ຺ຄລໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ກິຣ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຕກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ວປ຺ປມງ຺ຄລໍ, ຕຕິຍທິວເສ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາວ ປາວິສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຊຏ຺ຐເປສກາຣສ຺ສ ຠຣິຍາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອເວລາຍ ອຍ຺ຍາ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກເຖສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນາ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ‘‘ພຫຸກາ ມຍໍ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ໂນ ຄາເມ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ວສິມ຺ຫາ, ເອເກໂກ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖ, ອຫເມວ ໂວ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຘິວາເສສຸໍ.

ສາ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອຫໍ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ນິມນ຺ເຕສິໍ, ອຍ຺ຍານໍ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ສໍວິທຫຖ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ ຄາມມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາທາຍ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕມາສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ຄາເມ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ເອເກກກຸລໂຕ ເອເກກປຸຣິໂສ ວາສິຜຣສຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຍ຺ຍານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ. ຄາມວາສິໂນ ຕສ຺ສາເຍວ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອເກໂກ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຣຕ຺ຕິທິວາຏ຺ຐາເນຫິ ປຓ຺ຓສາລສຫສ຺ສໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ອຸປຄຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ‘‘ອຫໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສາ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐກາເລ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຈີວຣສາຏເກ ສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ສມາທເປຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ສ ສຫສ຺ສ ສຫສ຺ສມູລໍ ຈີວຣໍ ທາເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຄາມວາສິໂນປິ ອິທໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຓເທວຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ.

ເຕ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກຸຏຸມ຺ພິກເຄເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ປຸພ຺ເພ ເຊຏ຺ຐກເປສກາໂຣ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ເອກສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຘີຕາ ອໂຫສິ. ເສສານໍ ຠຣິຍາໂຍ ເສສກຸຏຸມ຺ພິການໍ ຘີຕໂຣ ອເຫສຸໍ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ປຣກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ເຕສໍ ເຕສໍເຍວ ເຄຫານິ ອຄມໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ວິຫາເຣ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຣິຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ. ເຕສໍ ວິຫາຣມຊ຺ຌໍ ປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓ ວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ເຍສໍ ກຸລູປກາ ວາ ຎາຕິສາມເຓຣາທໂຍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເຕສໍ ປຣິເວຓາທີນິ ປວິສິໍສຸ. ເຕ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ກຕ຺ຖຈິ ປວິສິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນ ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອມ຺ຫາກໍ ວິປ຺ປກາຣໍ, ກຸລປຸຕ຺ເຕຫິ ນາມ ເອຕ຺ຕເກນ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາເວນ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຊຏ຺ຐໂກ ສຫສ຺ສໍ ອທາສິ. ເສສາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ສຕານິ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ສຕານິ. ເຕ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສກູຏາຄາຣປຣິວາຣໍ ສຕ຺ຖຸ ວສນຕ຺ຖາຍ ມຫາປຣິເວຓໍ ນາມ ກາຣາເປສຸໍ. ນວກມ຺ມສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຘເນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນຘນໂຕ ປຸນ ອຸປຑ຺ຒູປຑ຺ຒໍ ອທໍສຸ. ນິຏ຺ຐິເຕ ປຣິເວເຓ ວິຫາຣມຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ຈີວຣານິ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ.

ເຊຏ຺ຐກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປນ ຠຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຍ ຐິຕາ ອຫໍ ເຕຫິ ສມກໍ ອກຕ຺ວາ ອຕິເຣກຕຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອໂນຊປຸປ຺ຜວຓ຺ເຓນ ສຫສ຺ສມູເລນ ສາຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ອໂນຊປຸປ຺ຜຈງ຺ໂກຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອໂນຊປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຕໍ ສາຏກໍ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອໂນຊປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍເຍວ ເມ ສຣີຣໍ ໂຫຕຸ, ອໂນຊາຕ຺ເວວ ຈ ນາມໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐໂກ ກຸກ຺ກຸຏວຕີນຄເຣ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ມຫາກປ຺ປິນຣາຊາ ນາມ ອໂຫສິ. ເສສາ ອມຈ຺ຈກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ຠຣິຍາ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາກລນຄເຣ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອໂນຊປຸປ຺ຜວຓ຺ຓເມວສ຺ສາ ສຣີຣໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ອໂນຊາຕ຺ເວວສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ, ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ມຫາກປ຺ປິນຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂນຊາເທວີຕິ ປາກຏາ ອໂຫສິ.

ເສສິຕ຺ຖິໂຍປິ ອມຈ຺ຈກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕສໍເຍວ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕານໍ ເຄຫານິ ອຄມໍສຸ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ຍທາ ຫິ ຣາຊາ ອລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ຕທາປິ ເຕ ຕເຖວ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ເສນ ວາ ຣເຖນ ວາ ວິຈຣນ຺ເຕ ເຕປິ ຕເຖວ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຕານໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ພເລນ ເອກໂຕວ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ວາໂລ, ວາລວາຫໂນ, ປຸປ຺ໂຜ, ປຸປ຺ຜວາຫໂນ, ສຸປຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ເຈວ ອສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຣາຊາ ສຸປຕ຺ຕໍ ອສ຺ສໍ ສຍໍ ອາໂຣຫຕິ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ເສ ອສ຺ສາໂຣຫານໍ ສາສນາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອທາສິ. ຣາຊາ ເຕ ປາໂຕວ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ໂຍຊນານິ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂສາສນໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຈຕູຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ສາສນໍ ອລຠິຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ສຸປຕ຺ຕໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິລນ຺ຕຣູເປ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ເຕ ວາຓິຊເກ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອທ຺ຘານກິລນ຺ຕາ, ອທ຺ໂຘ ອິເມສໍ ສນ຺ຕິກາ ເອກໍ ຠທ຺ທກໍ ສາສນໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ອິໂຕ ວີສຕິໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ສາວຕ຺ຖິ ນາມ ນຄຣໍ, ຕໂຕ ອາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ ເທເສ ກິຎ຺ຈິ ສາສນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເທວ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕາວເທວ ພລວປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີໂຣ ກິຎ຺ຈິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປນ, ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ວເທຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ, ເທວ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຕເຖວ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕາຕາ, ສຸຂສາສນສວນາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ ໂວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ສາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕໂຍ ວາເຣ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອິຘາປິ ໂວ ສຕສຫສ຺ສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ສາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ຕໂຍ ວາເຣ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອິຘາປິ ໂວ ສຕສຫສ຺ສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຕາຕາ, ‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ນ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຍມ຺ປິ, ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂາເປຕ຺ວາ ວາຓິຊການໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອໂນຊາຍ ນາມ ເທວິຍາ ເທຖ, ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ທສ຺ສຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນ ນໍ ວເທຍ຺ຍາຖ ‘ຣຎ຺ຎາ ກິຣ ເຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍຖາສຸຂໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາຫີ’ຕິ, ສເຈ ປນ ‘ໂວ ຣາຊາ ກຫ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອມຈ຺ຈາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍານໍ ຕເຖວ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ວາຓິຊເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ນິກ຺ຂມິ.

ສຕ຺ຖາປິ ຕໍທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ມຫາກປ຺ປິນຣາຊານໍ ສປຣິວາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫາກປ຺ປິໂນ ວາຓິຊການໍ ສນ຺ຕິກາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຈນໍ ຕີຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ສ຺ເວ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕິ, ໂສ ສປຣິວາໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວິຍ ຂຸທ຺ທກຄາມໂຠຊກໍ ຣາຊານໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວີສໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ນທິໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ກາ ນາມາຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອປຣຈ຺ຉາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິມສ຺ສາ ປຣິມາຓໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຄມ຺ຠີຣໂຕ ຄາວຸຕໍ, ປຸຖຸລໂຕ ທ຺ເວ ຄາວຸຕານິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປເນຕ຺ຖ ນາວາ ວາ ອຸຬຸມ຺ໂປ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນາວາທີນິ ໂອໂລເກນ຺ເຕ ອມ຺ເຫ ຊາຕິ ຊຣໍ ອຸປເນຕິ, ຊຣາ ມຣຓໍ. ອຫໍ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ເມ ອານຸຠາເວນ ‘ອິທໍ ອຸທກໍ ອຸທກໍ ວິຍ ມາ ໂຫຕູ’ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’’ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສປຣິວາໂຣ ອສ຺ສສຫສ຺ເສນ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ສິນ຺ຘວາ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ວິຍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຂຸຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນວ ເຕມິໍສຸ.

ໂສ ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກາ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນີລວາຫາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິມສ຺ສາ ປຣິມາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຄມ຺ຠີຣໂຕປິ ປຸຖຸລໂຕປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ເທວາ’’ຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຕໍ ປນ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກາ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈນ຺ທຠາຄາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິມສ຺ສາ ປຣິມາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຄມ຺ຠີຣໂຕປິ ປຸຖຸລໂຕປິ ໂຍຊນໍ, ເທວາ’’ຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຕໍ ປນ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕມ຺ປິ ນທິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາວິຏປປລາສານິ ໂອຠາສຍມານາ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ໂອຠາໂສ ເນວ ຈນ຺ທສ຺ສ, ນ ສູຣິຍສ຺ສ, ນ ເທວມາຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸປຓ຺ຓນາຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ, ອທ຺ຘາ ອຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕາວເທວ ອສ຺ສປິຏ຺ຐິໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂອນຕສຣີໂຣ ຣສ຺ມິຍານຸສາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຣເສ ນິມຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ໂຕ ປາວິສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສປຣິວາໂຣ ຣາຊາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ອຖ ສພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາຄມິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສຫສ຺ສານໍ ຈີວຣສຫສ຺ສໍ ອທໍສຸ, ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ວີສຕິຈີວຣສຫສ຺ສານິປິ ອທໍສຸ, ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣາຄມນ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕາວເທວ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ເຕ ປນ ວາຓິຊກາ ຣາຊເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວິຍາ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເທວິຍາ ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນ ເທວີ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕາ, ກິໍກາຣຓາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ຣຎ຺ຎາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິຕາ, ຕີຓິ ກິຣ ໂນ ສຕສຫສ຺ສານິ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ພຫຸໍ, ຠເຓ, ຠຓຖ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ກຕໍ, ກິສ຺ມິໍ ໂວ ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ທາເປຕີ’’ຕິ? ‘‘ເທວິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕໍ, ເອກໍ ປນ ສາສນໍ ອາໂຣຈຍິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ປນ, ຕາຕາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕໍ ອາໂຣເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ, ເທວີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ‘‘ເທວິ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ສາປິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີຣາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກິຎ຺ຈິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຕສຫສ຺ສໍ, ເທວີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ຣຎ຺ຎາ ກຕໍ ເອວຣູປໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕສຫສ຺ສທທມາເນນ, ອຫໍ ໂວ ມມ ທຸຄ຺ຄຕປຓ຺ຓາກາເຣ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ທມ຺ມິ. ອປຣໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອາໂຣຈິຕ’’ນ຺ຕິ? ເຕ ອິທຎ຺ຈ ອິທຎ຺ຈາຕິ ອິຕຣານິປິ ທ຺ເວ ສາສນານິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເທວີ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕໂຍ ຕໂຍ ວາເຣ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ຕີຓິ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ເອວໍ ເຕ ສພ຺ພານິ ທ຺ວາທສສຕສຫສ຺ສານິ ລຠິໍສຸ.

ອຖ ເນ ເທວີ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຣາຊາ ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ເທວິ, ຣາຊາ ‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຕນ ກິໍ ສາສນໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສພ຺ພໍ ກິຣ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ຍຖາສຸຂໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຖາ’’’ຕິ. ‘‘ອມຈ຺ຈາ ປນ ກຸຫິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ເຕປິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ຄຕາ, ເທວີ’’ຕິ. ສາ ເຕສໍ ຠຣິຍາໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິກາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ຄຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ເຕຫິ ອມ຺ຫາກໍ ສາສນໍ ປຫິຕໍ, ເທວີ’’ຕິ? ‘‘ເຕຫິ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ເທວິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂສ ຕາວ ຣາຊາ ມຄ຺ເຄ ຐິໂຕ ຕີຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ຕີຓິ ຣຕນານິ ປູເຊຕ຺ວາ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມຍາປິ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕານິ ນວຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ປູຊິຕານິ, ນ ໂຂ ປເນສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ທຸກ຺ຂາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທຸກ຺ຂາ ເອວ. ໂກ ຣຎ຺ຎາ ຉຑ຺ຑິຕເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ນ ມຍ຺ຫໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ໂຖ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເທວິ, ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ສກ຺ໂກຖ, ສາຘູ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ໂກມ, ເທວີ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ‘‘ເອຖາ’’ຕິ ຣຖສຫສ຺ສໍ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຐມໍ ນທິໍ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ຣຎ຺ຎາ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສິນ຺ຘວານໍ ປທວລຎ຺ຊໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ‘‘ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ເຕສໍ ເມ ອານຸຠາເວນ ‘‘ອິທໍ ອຸທກໍ ອຸທກໍ ວິຍ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຣຖສຫສ຺ສໍ ເປເສສິ. ອຸທກໍ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສທິສໍ ອໂຫສິ, ຈກ຺ການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນວ ເຕມິໍສຸ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອິຕຣາ ທ຺ເວປິ ນທິໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາ ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ເນ ສາມິເກ ຠິກ຺ຂູ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ເທວີປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຣສ຺ມິໂຍ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາກປ຺ປິໂນ ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ຕໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ‘‘ນິສີທຖ ຕາວ, ອິເຘວ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ອິເຘວ ກິຣ ນິສິນ຺ນາ ສາມິເກ ໂນ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ອໂນຊາເທວີ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ມຫາກປ຺ປິໂນ ເຖໂຣ ຕາສໍ ເທສິຍມານໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທສ຺ເສສິ. ຕາສຎ຺ຫິ ອາຄຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ກາສາວຘເຣ ມຸຓ຺ຑສີເສ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ອຈລສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາສໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ເຕ ທສ຺ເສສິ. ຕາປິ ເຕ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ເຖຣິຍາ ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ສາ ສຕ຺ຖຸ ຈິນ຺ຕິຕກ຺ຂເຓເຍວ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາ ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕາ ສພ຺ພາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ອາທາຍ ອາກາເສນ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານາທີສຸ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາກປ຺ປິໂນ ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທາເນຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ກປ຺ປິນ, ກາມສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານຠາວໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານຠາວໍ ວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ກາມສຸຂໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕິ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ເມ ຘມ຺ມໍ ຈຣໂຕ ຘມ຺ມປີຕິ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ເອວໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຘມ຺ມປີຕິ ສຸຂໍ ເສຕິ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ເມ, ສທາ ຣມຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໗໙);

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປິໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ໂອວາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ກປ຺ປິນ, ອນ຺ເຕວາສິການໍ ໂອວາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມາ ເອວໍ ອກາສິ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອໂກວາເທເນວ ສມຓສຫສ຺ສໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຕນ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຏິປາຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂຸໂອວາທການໍ ຍທິທໍ ມຫາກປ຺ປິໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໓໑) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

໖໖. ເອວໍ ເຖໂຣ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ອຸທິໂຕ ອຊຏາກາເສຕິ ສກລາກາເສ ອຸທິໂຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ປາກຏຠູໂຕ. ສຣທມ຺ພເຣ ສຣທກາເລ ອາກາເສ ຣວີວ ສູຣິໂຍ ອິວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໐. ອກ຺ຂທສ຺ໂສ ຕທາ ອາສິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາຣທສ຺ສີ ຫິຕທສ຺ສີ ອາຈຣິໂຍ ປາກໂຏ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໑. ສາວກສ຺ສ ກຕາວິໂນຕິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເມ ມນໍ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕປ຺ປຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຕສຍນ຺ຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ໂອວາທກສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາສຍໂຕ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ກຕາວິໂນ ສາຕຈ຺ຈກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໓. ຫໍສສມຠາໂຄຕິ ຫໍສສທິສຄາມິ. ຫໍສທຸນ຺ທຸຠິນິສ຺ສໂນຕິ ຫໍສຣໂວ ທຸນ຺ທຸຠິເຠຣິສທ຺ທສທິສວຈໂນ ‘‘ເອຕໍ ມຫາມຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໔. ສມຸຄ຺ຄຕຕນູຣຸຫນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຕໂລມໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມໍ, ອຸທຄ຺ຍມນໍ ວາ. ຊີມູຕວຓ຺ຓນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕຜລສມານວຓ຺ຓໍ ສຸນ຺ທຣສຣີຣປຠນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປີຓໍສນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອໍສໍ. ປສນ຺ນນຍນານນນ຺ຕິ ປສນ຺ນອກ຺ຂິປສນ຺ນມຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໕. ກຕາວິໂນຕິ ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຐານໍ ໂສ ເອໂສ ມຸທິຕາຍ ປຫຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໑. ສຕໂສ ອນຸສາສິຍາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ວຈເນນ ກາຣຓວເສນ ອນຸສາສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພາຣາຓສິຍມາສນ຺ເນຕິ ພາຣາຓສິຍາ ສມີເປ ເປສກາຣຄາເມ. ຊາໂຕ ເກນິຍຊາຕິຍນ຺ຕິ ຕນ຺ຕວາຍຊາຕິຍາ ເປສກາຣກຸເລ ຊາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ຖາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖຣິ ປສນ຺ໂນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖສິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕຸສິຕາທີສຸ ເທເວສຸ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິສສໍສຄ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ສາວກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຣຫາຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ອພ຺ຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ຕສ຺ເສວ ສາວການໍ ຂີຣສລາກຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂອສານກາເລ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສກລໂລເກ ໂກລາຫເລ ຊາເຕ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂໂວ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປເທ ວນມຊ຺ເຌ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕາສາ ໂອໂຣຫນ຺ຕຸ ນິຣາລຍາ ນິສີທນ຺ຕູ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕສຸໍ. ເຕສໍ ໂອວາທທາຍໂກ ເຊຏ຺ຐກຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຣຫາ ອໂຫສິ. ຕທນນ຺ຕຣຕ຺ເຖໂຣ ອນາຄາມີ, ອິຕເຣ ປຎ຺ຈ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຸກ຺ກຸສາຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໒), ສຠິໂຍ (ສຸ. ນິ. ສຠິຍສຸຕ຺ຕ), ພາຫິໂຍ (ອຸທາ. ໑໐), ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙) ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ອຍໍ ປນ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ອນຸປິຍນຄເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕເຍວ ມາຕາ ກາລມກາສິ, ອເຖໂກ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ຌາປນຕ຺ຖາຍ ຈິຕກສ຺ມິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ທພ຺ພນ຺ຕເຣ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາເປສິ. ທພ຺ເພ ປຕິຕຕ຺ຕາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ປຸພ຺ພສມ຺ຠາຣວເສນ ປພ຺ພຊິ, ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາປເນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເນ ຈ ນິໂຍເຊສິ. ສພ຺ໂພ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຕໍ ສມນ຺ເນສິ. ຕໍ ວິນຍຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໘໙-໑໙໐) ອາຄຕເມວ. ອປຣຠາເຄ ເຖໂຣ ເອກສ຺ສ ວຣສລາກທາຍກສ຺ສ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ມຸຄ຺ຄຆຕມຘຸມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ປນ ອຸປາສໂກ ເຕສໍ ວາຣປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຍ, ເຊ, ຠິກ຺ຂູ ສ຺ເວ ອິຘ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ກຓາຊເກນ ພິລງ຺ຄທຸຕິເຍນ ປຣິວິສາຫີ’’ຕິ. ສາປິ ຕເຖວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄເຕ ໂກຏ຺ຐກປມຸເຂ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຕ຺ຕມນາ ໂກເປນ ຕຏຕຏາຍນ຺ຕາ ເຖເຣ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣຠຕ຺ຕທາຍກໍ ອມ຺ຫາກໍ ອມຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ທາເປຕຸໍ ເອໂສວ ນິໂຍເຊສີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເຕ ເມຕ຺ຕິຍາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຸມ຺ມນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ, ‘‘ຠຄິນິ, ກິໍ ອມ຺ເຫ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ວິເຫຐິຍມາເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປຫີ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ອຠູຕາໂຣປນໍ ອກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເມຕ຺ຕິຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິປ຺ປກາຣມກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ທພ຺ພ, ທພ຺ພາ ເອວໍ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕິ, ກາຣກຠາວໍ ວາ ອກາຣກຠາວໍ ວາ ວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ອກາຣໂກ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຠຄວາ – ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປາລິຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ນິໂຍຊິຕາ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ເອກມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອມູລກສງ຺ຆາທິເສສໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ທພ຺ພຕ຺ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ເວຬຸວນວິຫາຣສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສມຫາວິຫາເຣ ສຠາເຄ ຠິກ຺ຂູ ເປເສນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ຘກາເຣ ອງ຺ຄຸລິຍາ ປທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຕເນວາໂລເກນ ອນິທ຺ຘິມນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເປເສສິ. ເອວໍ ເຖຣສ຺ສ ເສນາສນປຎ຺ຎາປນຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສນກິຈ຺ເຈ ປາກເຏ ຊາເຕ ສຕ຺ຖາ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ທພ຺ພຕ຺ເຖຣໍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ຍທິທໍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໔) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

໑໐໘. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ ນາມ ນາຍໂກ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໒໕. ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ອສາຘຸສງ຺ຄເມນ ອປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປວທິໍ ສາວກໍ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຂີຓາສວໍ ສາວກໍ ອຸປວທິໍ, ອຸປຣິ ອຠູຕໍ ວຈນໍ ອາໂຣເປສິໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓໒. ທຸນ຺ທຸຠິໂຍຕິ ທຸນ຺ທຸໍ ອິຕິ ສທ຺ທາຍນໂຕ ທຸນ຺ທຸຠິສງ຺ຂາຕາ ເຠຣິໂຍ. ນາທຍິໍສູຕິ ສທ຺ທໍ ກຣິໍສຸ. ສມນ຺ຕໂຕ ອສນິໂຍຕິ ສພ຺ພທິສາຠາຄໂຕ ອສເນ ວິນາສເນ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອສນິໂຍ, ເທວທຓ຺ຑາ ຠຍາວຫາ ຜລິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໓໓. ອຸກ຺ກາ ປຕິໍສຸ ນຠສາຕິ ອາກາສໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘາ ຈ ປຕິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘູມເກຕຸ ຈ ທິສ຺ສຕີຕິ ຘູມຣາຊິສຫິໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ທິສ຺ສຕິ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈມາປທາເນ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ທິພ຺ພສຸຂໍ ມານຸສສຸຂຎ຺ຈ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ເອກິສ຺ສາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ສາ ກິຣ ກຸມາຣິກາກາເລເຍວ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ມາຕາປິຕໂຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາ ປຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສາ ສາມິກໍ ອາຣາເຘນ຺ຕີ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ –

‘‘ສເຈ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ, ອນ຺ໂຕ ພາຫິຣໂກ ສິຍາ;

ທຓ຺ຑໍ ນູນ ຄເຫຕ຺ວານ, ກາເກ ໂສເຓ ນິວາຣເຍ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໒) –

ອາທິນາ ສຣີຣສ຺ສ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ຕໍ ອາຣາເຘສິ.

ສາ ສາມິເກນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຄພ຺ຠິນິຠາວໍ ອຊານນ຺ຕີ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິຍາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠິນິຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເທວທຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອສ຺ສມຓີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ນາຫໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ເຖໂຣ ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສີນິ ກຸລານິ ວິສາຂຎ຺ຈ ອຸປາສິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ຕໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ‘‘ປຸເຣ ລທ຺ໂຘ ຄພ຺ໂຠ, ອໂຣຄາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ອຸປາລິນາ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ.

ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ‘‘ທາຣກປຣິຫຣຓໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ຘາຕີນໍ ທາເປຕ຺ວາ ໂປສາເປສິ, ກສ຺ສໂປຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ກຸມາຣກາເລ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ປນ ຠຄວຕາ ‘‘ກສ຺ສປໍ ປກ຺ໂກສຖ, ອິທໍ ຜລໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ ‘‘ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາ ຣຎ຺ຎາ ໂປສາວນີຍປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ວຸທ຺ຘກາເລປິ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ພຸທ຺ຘວຈນຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈທສປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຘວເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ເຫ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕໂຕ ໂສ ເຕ ປຎ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ຄພ຺ຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໑໕໐. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ອນຸຕ຺ຕານປທເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໑໖໙. ອາປນ຺ນສຕ຺ຕາ ເມ ມາຕາຕິ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ຄຣຸຄພ຺ຠາ ຄພ຺ຠິນີ ປສຸຕາສນ຺ນຄພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໓. ວມ຺ມິກສທິສໍ ກາຍນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ນາມ ວມ຺ມິກສທິສໍ ຍຖາ ວມ຺ມິໂກ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ໂທ ຆຣໂຄຬິກອຸປຈິກາທີນໍ ອາສໂຍ, ເອວເມວ ອຍໍ ກາໂຍ ນວຉິທ຺ໂທ ຘຸວສ຺ສໂວຕິ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ປກາສິຕໍ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອາສເວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອເສເສຕ຺ວາ ກິເລສໂຕ ວິມຸຈ຺ຈິ, ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣຠາເຄ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຈິຕ຺ຕຘມ຺ມກຖິກຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ຍທິທໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໗) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສີຕິ.

ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ພາຫິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ຐາປທາເນ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວທງ຺ເຄສຸ ອນວໂຍ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຕຸກາໂມ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປນ຺ໂນ ‘‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ໂສ ວິຍ ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ອນາຄຕໍສຎາເຓນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຉ ກາມາວຈຣສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປຸນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອເນກກປ຺ປໂກຏິສເຕສຸ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ຍທາ ສາສເນ ໂອສກ຺ກມາເນ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ສາສນສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕສາລຍາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ນິຣາລຍາ ອິມໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕູ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ກຕິກາ ກຕາ ‘ໂຍ ປຐມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕນາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອວເສສາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສເຈ ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມ, ສຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ.

ທຸຕິຍທິວເສ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິຕເຣ ນິມນ຺ເຕສິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ກຕິກາ ກຕາ, ‘ມຫາເຖເຣນ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸເຖເຣນ ອາຠຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ມຍມ຺ປິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາເຣນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕສຸ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ທຸຕິໂຍ ອນາຄາມີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິຕເຣ ປຎ຺ຈ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ເອໂກ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ເອໂກ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ, ເອໂກ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ສຠິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ. ເຕສຸ ອຍໍ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ວາຓິຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວາຓິຊກມ຺ເມ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ, ໂສ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາຓິເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ນາວມາຣຸຍ຺ຫ ວິເທສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິນ຺ນາຍ ນາວາຍ ເສເສສຸ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ເຂສຸ ຊາເຕສຸ ເອໂກເຍວ ອວສິຏ຺ໂຐ ເອກໍ ຜລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນຕີຣໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕສ຺ສ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐທຓ຺ຑເກ ວາເກຫິ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ເທວກຸລໂຕ ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ອຄມາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ອຣຫາ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວສຸໍ. ໂສ ວຕ຺ເຖສຸ ອຸປນີເຕສຸ ‘‘ສຈາຫໍ ນິວາເສມິ, ປາຣຸປາມິ ວາ, ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເມ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທາຣຸຈີຣາເນວ ປຣິຫຣິ.

ອຖສ຺ສ ‘‘ອຣຫາ, ອຣຫາ’’ຕິ ພຫູຫິ ສມ຺ຠາວິຍມານສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ໂສ ເຕນ ນິຍາເມນ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ.

ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ສຕ຺ຕສຸ ຊເນສຸ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕມາຣຸຍ຺ຫ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣຓຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ເສສານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ກາລານຸກາລໍ ອາວຊ຺ເຊສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທາຣຸຈີຣິຍໍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ວຕາຍໍ ພາໂລ, ປຸພ຺ເພ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາເວນ ອຣຫຕາປິ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸທຣເຫຕຸ ອນາຣຫາວ ສມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ທສພລສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉາມິ ນໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂເຓເນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ທາຣຸຈີຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂປຣາຓກສຫາໂຍ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ປຎ຺ຈຊນາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຫໍ ທານິ ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ທມິຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ກາຣຓໍ ອາຫ – ‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອຣຫາ ນາປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ, ສາປິ ເຕ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຍາຍ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ ວາ ອສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສນຠາວຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ອຄມາສິ.

ພາຫິໂຍ ປນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ມຍາ ກຕໍ, ອນຣຫໍ ອຣຫາ ອຫນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ອຍຎ຺ຈ ມໍ ‘ນ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ, ນາປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາສີ’ຕິ ວທຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ອຎ຺ໂຎ ອຣຫາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຖ ເກ ຈຣຫິ ສເທວເກ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເທວຕາ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ພາຫິຍ, ອຸຕ຺ຕເຣສຸ ຊນປເທສຸ ສາວຕ຺ຖິ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂສ ຫິ, ພາຫິຍ, ຠຄວາ ອຣຫາ ເຈວ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ. ພາຫິໂຍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເທວຕາຍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຕໍຂຓໍເຍວ ສຸປ຺ປາຣກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ປນ ເທວຕານຸຠາເວນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຈ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ໂສ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຸຫິໍ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ສຸປ຺ປາຣກາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ທູຣໂຕປິ ອາຄໂຕ, ນິສີທ ຕາວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມາຫິ, ອາຄຕກາເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ທກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຸ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ກຕ຺ຖຈິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຕຣມານຣູໂປ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ໂຄຕໂມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນຕສຣີໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ, ພາຫິຍ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ ປິຓ຺ຑາຍາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພາຫິໂຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ເຕນ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນ ອລທ຺ຘປຸພ຺ໂພ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລສຣີຣໍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ໂຫຕິ, ພລວປີຕິເວໂຄ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຕສ຺ສປິ ຈສ຺ສ ທຣໂຖ ພລວາ ໂສປິ ຕາວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕູ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຍາຈິໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອຸທາ. ໑໐) ນເຍນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕເຍວ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໑໗໘. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນເມວ ກຣິສ຺ສາມ.

໑໘໑. ຫສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໂສມນສ຺ສຊາຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ໂກມາຣວຓ຺ຓໍ ອຕິໂກມລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໒. ເຫມຍຎ຺ໂຎປຈິຕງ຺ຄນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕຍຎ຺ໂຎປຈິຕສຸຕ຺ຕອວຍວໍ ສຣີຣໍ ເທຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປລມ຺ພພິມ຺ພຕມ຺ໂພຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂອລມ຺ພິຕພິມ຺ພຜລສທິສໍ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓໍ ໂອຏ຺ຐທ຺ວຍສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຕຕິຓ຺ຫສມໍ ທິຊນ຺ຕິ ສຸນິສິຕຕິຂິຓອຍໂລຫຆໍສເນນ ຆໍສິຕ຺ວາ ສມໍ ກຕໍ ວິຍ ສມທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໓. ປີຕິສມ຺ຜຸລ຺ລິຕານນນ຺ຕິ ປີຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຜຸລ຺ລິຕໍ ວິກສິຕໍ ອານນໍ ມຸຂໍ ອາທາສຕລສທິສມຸຂວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໔. ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຂິປ຺ປໍ ເທສນາຍ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຠິວິເສເສນ ຎາຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໖. ສຄ຺ຄໍ ອຄໍ ສຠວນໍ ຍຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ວິຍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຄມາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙໖. ນ ຕ຺ວໍ ອຸປາຍມຄ຺ຄຎ຺ຎູຕິ ຕ຺ວໍ ນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຠູຕມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ນ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໐. ສຕ຺ຖຸໂນ ສທາ ຊິນນ຺ຕິ ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ຊິນໍ ຊິນນ຺ໂຕ ປຣາຊິຕໂກໂປ ສຕ຺ຖຸໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິມລານນໍ ອາທາສຕລສທິສມຸຂໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນິກ຺ຂມາມີຕິ ໂຍຊນາ. ທິເຊ ອປຸຈ຺ຉິໍ ກຸຫິໍ ໂລກນນ຺ທໂນຕິ ກຸຫິໍ ຐາເນ ໂລກປສາທກໂຣ ສຕ຺ຖາຕິ ທິເຊ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູ ອປຸຈ຺ຉິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໑. ສໂສວ ຂິປ຺ປໍ ມຸນິທສ຺ສນຸສ຺ສຸໂກຕິ ມຸນິທສ຺ສເນ ຕຖາຄຕທສ຺ສເນ ອຸສ຺ສຸໂກ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ສໂສ ອິວ ຂິປ຺ປໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໒. ຕຸວຏໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ອປິຫາຄິຘນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອປິຫໍ ອປຄຕປິຫໍ ອຄິຘໍ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫໍ.

໒໐໓. ອໂລລກ຺ຂນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອໂນໂລກຍມານໍ ອຸຕ຺ຕເມ ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ວິຈຣນ຺ຕໍ ອທກ຺ຂິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສິຣີນິລຍສງ຺ກາສນ຺ຕິ ສິຣິຍາ ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຠາຍ ນິລຍໍ ສງ຺ກາສໍ ຊລມານໂຕຣຓສທິສໍ. ຣວິທິຕ຺ຕິຫຣານນນ຺ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມານສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານມຸຂມຓ຺ຑລໍ.

໒໐໔. ກຸປເຖ ວິປ຺ປນຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ກຸຈ຺ຉິຕປເຖ ໂສປທ຺ທວມຄ຺ເຄ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຣຓໍ ໂຫຫິ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຫິ. ໂຄຕມາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ.

໒໑໘. ນ ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກາ ໂຊຕນ຺ຕີຕິ ສຸກ຺ກປຠາສມ຺ປນ຺ນາ ໂຊຕມານໂອສຘິຕາຣກາທໂຍ ນ ໂຊຕນ຺ຕິ ນປ຺ປຠາສນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ໂສ ເອວໍ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຕາວເທວ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ກິຣ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສາປິ ປຕ຺ເຕນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ນາກາສິ, ‘‘ນ ເຕນສ຺ສ ອິທ຺ຘິມຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນາທາສິ. ຕມ຺ປິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສມານເມວ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໂຕ ໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑານິ ສໍກຑ຺ເຒນ຺ຕໍ ປຸພ຺ພເວຣິໂກ ອມນຸສ຺ໂສ ເອກິສ຺ສາ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວາມອູຣຸມ຺ຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ສຣີຣໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ພາຫິຍໍ ທາຣຸຈີຣິຍນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຣີຣໍ ນຄຣທ຺ວາຣໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖູປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ.

ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘາຕຸໍ ມຫາປເຖ ຖູປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຕກມ຺ມໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສຣີຣຌາປນກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ, ຘາຕຸໂຍ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປສິ, ກຕຣມຄ຺ໂຄ ນຸ ໂຂ ເຕນ ສມຘິຄໂຕ, ສາມເຓໂຣ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນຸ ໂຂ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ອຣຫຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸປຣິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒຕິ. ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໖) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ‘ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’ຕິ ວເທຖ, ກທາ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ມມ ຘມ຺ມໍ ສຸຕກາເລ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ປນສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ໂມ; ກຖໍ ໂສ ຕາວຕ຺ຕເກນ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ຘມ຺ມໍ ‘ອປ຺ປໍ’ ວາ ‘ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ. ອເນການິປິ ຫິ ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕານິ ຄາຖາສຫສ຺ສານິ ນ ເສຍ຺ໂຍ, ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໑) –

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ພາຫິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕມາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ຫໍສວຕີນຄຣວາສິໂນ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ເຖ ເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ເຍນ ຘມ຺ໂມ ເຍນ ສງ຺ໂຆ, ຕນ຺ນິນ຺ເນ ຕປ຺ໂປເຓ ຕປ຺ປພ຺ຠາເຣ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ, ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຍໍ ວິຍ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສກນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສກນິເວສເນ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວິວິຘຍາຄຸຂຊ຺ຊກປຣິວາຣໍ ສສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ໂຂ ອຫໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖມິ, ນ ປນ ຍຸຕ຺ຕໍ ມຍາ ເອກທິວສເມວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕຸໍ, ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ຕິຈີວຣປ຺ປໂຫນກໍ ສຸຂຸມວຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ຈ ຕິຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວສມຕ຺ຖເກ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ອຫມ຺ປິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສາສເນ ຕວ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ປຣິພ຺ຠມິ.

ເອວໍ ໂສ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ຠຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂກຏ຺ຐິໂກຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ກສ຺ມາ ມາຕຸຍາ ວາ ອຍ຺ຍກປຍ຺ຍກາທີນໍ ວາ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ນາມໍ ກຣິໍສູຕິ ເຈ? ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎວນ຺ຕຕາຍ ເວທງ຺ເຄສຸ ສຕກ຺ກປຣຕກ຺ເກສຸ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸເຠສຸ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທສຸ ສກລພ຺ຍາກຣເຓສຸ ຈ ເຉກຠາເວນ ຈ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ຊເນ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ໂກຏ຺ເຐນ຺ໂຕ ປກ຺ໂກຏ຺ເຐນ຺ໂຕ ວິຕຸທນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມໍ ກຣິໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈິຓ຺ຓວສີ ຫຸຕ຺ວາ ອຠີໂຕ ມຫາເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸເຍວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເອວມຍໍ ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ກຕາຘິກາຣຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຈິຓ຺ຓວສີຠາເວນ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໘).

໒໒໑. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອິຕ຺ຖໍ ສຸທມາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທນ຺ຕິ ນິທສ຺ສເນ ນິປາໂຕ. ອາຍສ຺ມາຕິ ຄາຣວາຘິວຈນໍ, ຍຖາ ຕໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນຕິ.

ມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐມາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມຫາປຣິວາຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ມຫາປຣິວາຣານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ຜຸສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວມາຕິກກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ທ຺ເວ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣມາຍ ປູຊາຍ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຕໂຍປິ ກສ຺ສປາຕິ ເອວໍ ນາມກາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຕໂຍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຕສໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ປຎ຺ຈມາຓວກສຕານິ ປຣິວາຣາ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຕີຓິ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ທ຺ເວ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ເຖສຸ ສາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເມວ ອຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຣເຈສຸໍ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ, ມຊ຺ຌິໂມ ຄງ຺ຄານທີວງ຺ເກ ປພ຺ພຊິໂຕ ນທີກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ, ກນິຏ຺ໂຐ ຄຍາສີເສ ປພ຺ພຊິໂຕ ຄຍາກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ. ເອວໍ ເຕສຸ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕສຸ ພຫູນໍ ທິວສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ອນຸກ຺ກເມນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖເຣ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍສກຸລປຸຕ຺ຕປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສຊເນ ສຫາຍເກ ວິເນຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ເຕ ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໒) ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕິໍສຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ ວິເນຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນຕ຺ຖາຍ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄຕນາຄທມນາທີຫິ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒສຫສ຺ເສຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປໍ ສປຣິວາຣໍ ວິເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິຘານຎ຺ຈ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຣຓຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ນທີກສ຺ສປສ຺ສ ອປທານຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕເຣປິ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ສປຣິສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ສພ຺ເພວ ເຕ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸກາ ອເຫສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສມຓສຫສ຺ສໍ ອາທາຍ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍເທສນາຍ (ມຫາວ. ໕໔) ເຕ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

໒໕໑. ໂສ ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ອນຸຕ຺ຕານປທເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໒໖໘. ໂສ ຈ ສພ຺ພໍ ຕມໍ ຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ໂສ ຜຸສ຺ໂສ ຠຄວາ ຣາຄໂທສໂມຫາທິກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ. ວິຊເຏຕ຺ວາ ມຫາຊຏນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາມານາທີຫິ ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ເສຫິ ກິເລສຄເຓຫິ ມຫາພ຺ຍາກຸລໍ ຊຏໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ປທາເລຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເທວກໍ ເທວໂລກສຫິຕໍ ສກລໍ ໂລກສນ຺ນິວາສໍຕປ຺ປຍນ຺ໂຕ ສນ຺ຕປ຺ປຍນ຺ໂຕ ປີເຓນ຺ໂຕ ອມຕໍ ວຸຏ຺ຐິໍ ມຫານິພ຺ພານວຸຏ຺ຐິຘາຣໍ ວສ຺ສເຕ ປຄ຺ຆຣາເປຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໙. ຕທາ ຫິ ພາຣາຓສິຍນ຺ຕິ ‘‘ພາຣສ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ພາຣສ ທ຺ວາທສຣາສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣາ, ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອິສໂຍ ຈ ປຈ຺ເຈກມຸນິສງ຺ຂາຕາ ອິສໂຍ ຈ ຄນ຺ຘມາທນໂຕ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂອຕຣນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕີຕິ ພາຣາຓສີ, ອຖ ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ອເນກສຕສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ໂອຕຣຏ຺ຐານໍ ນຄຣໍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສໍ ກຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ພາຣາຓສີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕິສ຺ສໍ ພາຣາຓສິຍໍ.

໒໗໓. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕສຕ຺ຖໍ ປາຕິຕອາວຸຘໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທໍ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ປຸນຣຸປຈ຺ຈຕນ຺ຕິ ປຸນຣປິ ຕໍ ນຄຣໍ ອຸເປຈ຺ຈ ອຸປຄມ຺ມ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໙. ຣາຘຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ນວມາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣາຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ປາຐານຸສາເຣນ ນຍານຸຈິນ຺ຕເນນ ວິຎ຺ຎູຫິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ເກວລໍ ປຸຎ຺ຎນານຕ຺ຕເມວາຕິ.

ຣາຘຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

ທສມໍ ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣອປທານໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ຈຕຸປຎ຺ຎາສມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.