ອປທານ-ອຏ຺ຐກຖາ

(ທຸຕິໂຍ ຠາໂຄ)

ເຖຣາປທານໍ

໒. ສີຫາສນິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສີຫາສນທາຍກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສີຫາສນທາຍກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຘຣມາເນ ຠຄວຕິ ເທວໂລເກ ວສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສາຣີຣິກເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ເມ ອລາຠາ, ຠຄວໂຕ ຘຣມາເນ ກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈຕິເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ເທວຕານິມ຺ມິຕສທິສໍ ຘມ຺ມາສເນ ສີຫາສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຊີວມານກພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິຍ ປູເຊສິ. ຕສ຺ສຸປຣິ ເຄຫມ຺ປິ ທິພ຺ພວິມານມິວ ກາເຣສິ, ປາທຏ຺ຐປນປາທປີຐມ຺ປິ ກາເຣສິ. ເອວໍ ຍາວຊີວໍ ທີປຘູປປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ອເນກວິຘໍ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຉ ກາມສຄ຺ເຄ ອປຣາປຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ສງ຺ຂ຺ຍາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປເທສຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໑. ເອວໍ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂລກສ຺ສ ນາໂຖ ປຘາໂນຕິ ໂລກນາໂຖ, ໂລກຕ຺ຕຍສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກນາເຖ ສິທ຺ຘຕ຺ຖມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຕ຺ຖາຣິເຕ ປາວຈເນຕິ ປາວຈເນ ປິຏກຕ຺ຕເຍ ວິຕ຺ຖາຣິເຕ ປຕ຺ຖເຏ ປາກເຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພາຫຸຊຎ຺ຎມ຺ຫິ ສາສເນຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິເຕ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອເນກສຕສຫສ຺ສໂກຏິຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕຫິ ພຫຸຊເນຫິ ຎາເຕ ອຘິຄເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒-໓. ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນຕິ ຕທາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘຣມານກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ມິໍ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາຣີຣິກຘາຕຸເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມໂນ ສຸນ຺ທຣມໂນ ‘‘ອໂຫ ມມາຄມນໍ ສ຺ວາຄມນ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕປສາທພຫຸມາໂນ ‘‘ມຍາ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ເອກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເຈຕິຍສມີເປ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓຣຕນາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາວ ສີຫາສນໍ ອກາສິ. ຕຕ຺ຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປາທຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ປາທປີຐຎ຺ຈ ກາເຣສິ. ສີຫາສນສ຺ສ ອເຕມນຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ສຸປຣິ ຆຣຎ຺ຈ ກາເຣສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສີຫາສນມກາສຫໍ…ເປ… ຆຣໍ ຕຕ຺ຖ ອກາສຫ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນາຕິ ຘຣມານສ຺ສ ວິຍ ຠຄວໂຕ ສີຫາສນໍ ມຍາ ກຕໍ, ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ. ຕຸສິຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຫນ຺ຕິ ຕຸສິຕຠວເນ ອຸປປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔. ອາຍາເມນ ຈຕຸພ຺ພີສາຕິ ຕຕ຺ຣຸປປນ຺ນສ຺ສ ເທວຠູຕສ຺ສ ສໂຕ ມຍ຺ຫໍ ສຸກຕໍ ປຸຎ຺ເຎນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ປາຕຸຠູຕໍ ອາຍາເມນ ອຸຈ຺ຈໂຕ ຈຕຸພ຺ພີສໂຍຊນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຕິຣິຍໂຕ ຈຕຸທ຺ທສໂຍຊນໍ ຕາວເທວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອາສິ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໙. ຈຕຸນ຺ນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ກປ຺ປໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອກຣິໍ ອກາສິໍ, ຕທາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎພເລນ ກຎ຺ຈິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ນ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພາ ກາຈິ ທຸຄ຺ຄຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐. ເຕສຕ຺ຕຕິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ກປ຺ປໂຕ ເຕສຕ຺ຕຕິກປ຺ເປ. ອິນ຺ທນາມາ ຕໂຍ ຊນາຕິ ອິນ຺ທນາມກາ ຕໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຕີສຸ ຊາຕີສຸ ອິນ຺ໂທ ນາມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວສຕ຺ຕຕິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ທ຺ເວສຕ຺ຕຕິກປ຺ເປ. ສຸມນນາມກາ ຕໂຍ ຊນາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ອເຫສຸໍ.

໑໑. ສມສຕ຺ຕຕິໂຕ ກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ກປ຺ປໂຕ ອນູນາຘິເກ ສຕ຺ຕຕິເມ ກປ຺ເປ ວຣຸຓນາມກາ ວຣຸໂຓ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ເອວໍນາມກາ ຕໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ຈກ຺ກຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ ຈຕຸທີປມ຺ຫິ ອິສ຺ສຣາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ສີຫາສນທາຍກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ເອກຕ຺ຖມ຺ຠິກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອກຕ຺ຖມ຺ຠທາຍກເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວນກມ຺ມິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສພ຺ເພ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ອຸປາສກາ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສາລໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣຕ຺ຖາຍ ວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປາສກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ຖມ຺ຠໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕ ສພ຺ເພ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກໍ ສາຣມຍໍ ຖມ຺ຠໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ອທາສິ. ໂສ ເຕເນວ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຕເທວ ມູລໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ຉສຸ ກາມາວຈເຣສຸ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ອຄ຺ຄຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອເນກວາຣໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປເທສຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫາ ອໂຫສິ.

໑໓. ໂສ ເອວໍ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຠຄ຺ຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ມຫາປູຄຄໂຓຕິ ມຫາອຸປາສກສມູໂຫ ອຫຸ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣຓໍ ຄຕາ ຈ ເຕ ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄຕາ ຠຊິໍສຸ ຊານິໍສຸ ວາ ເຕ ອຸປາສກາ. ຕຖາຄຕໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຐເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔. ສພ຺ເພ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສພ຺ເພ ສມາຄມ຺ມ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ມາຬໍ ອຸປຏ຺ຐານສາລໍ ສຕ຺ຖຸໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣສຸ ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ອລຠນ຺ຕາ ພ຺ຣຫາວເນ ມຫາວເນ ວິຈິນນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໕. ເຕຫໍ ອຣຎ຺ເຎ ທິສ຺ວານາຕິ ອຫໍ ເຕ ອຸປາສເກ ອຣຎ຺ເຎ ທິສ຺ວານ ຄຓໍ ສມູຫໍ ອຸປຄມ຺ມ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ ທສງ຺ຄຸລິສໂມຘານໍ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສິ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ຄຓໍ ອຸປາສກສມູຫໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ວນໍ ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ປຣິປຸຈ຺ຉິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໖. ເຕ ສີລວນ຺ໂຕ ອຸປາສກາ ເມ ມຍາ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ມາຬໍ ມຍໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ອມ຺ເຫຫິ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວິຍາກໍສຸ ວິເສເສນ ກຖຍິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໗. ມມໍ ມຍ຺ຫໍ ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ເທຖ, ອຫໍ ຕໍ ທສ຺ສາມິ ສຕ຺ຖຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຫໍ ຖມ຺ຠໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ, ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຖມ຺ຠຫຣເຓ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ອຸສ຺ສາຫຣຫິຕາ ຠວນ຺ຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໔. ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມີຕິ ຍໍ ຍໍ ໂຍນິໍ ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ວາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ເອກຕ຺ຖມ຺ຠິກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ນນ຺ທຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປູຊາສກ຺ກາຣພຫຸລໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນາຄເຕ ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເອວຣູໂປ ສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຓິຘານໍ ອກາສິ.

ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຘມ຺ມຕາຍ ນາມ ນທິຍາ ມຫນ຺ໂຕ ກຈ຺ຉໂປ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນທິໍ ຕຣິຕຸໍ ຕີເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕາເຣຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິ. ໂສ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເວເຄນ ໂສຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສີຆຕຣໍ ປຣຕີຣໍ ປາເປສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ວທນ຺ໂຕ ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຎາຕິສງ຺ຆໍ ນນ຺ທຍນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ‘‘ນນ຺ໂທ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຠຄວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໕໕ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ຄາຖາຍ ປິຕຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈເຣ ສຸຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໙) ຄາຖາຍ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ຣາຊານໍ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກເຄຫປເວສນອາວາຫມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສຕ຺ຖາ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ, ຕໍ ປຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ວິຫາຣໍ ອາຄຕໍ ອນິຈ຺ຉມານໍເຍວ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕຖາປພ຺ພາຊິຕຕ຺ຕາເຍວ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປາເຍນ ຕສ຺ສ ຕໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທສິ. ໂສ ໂຍນິໂສ ປຏິສງ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ປຸນ ທິວເສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານໍ, ມຸຎ຺ຈາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ຠຄວາປິ ‘‘ຍເທວ ເຕ, ນນ຺ທ, ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ຕທາຫໍ ມຸຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສວິເສສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ຄຸຓໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ຍທິທໍ ນນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໓໐) ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຠາເວນ ນໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ເຖໂຣ ຫິ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕມຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິໍ ອຄມາສິ.

໒໗. ເອວໍ ໂສ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິມາຫ. ວຕ຺ຖໍ ໂຂມໍ ມຍາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ໂຂມຣຏ຺ເຐ ຊາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ຄາຣວພຫຸມາເນນ ມຍາ ປຣມສຸຂຸມໍ ໂຂມວຕ຺ຖໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍມ຺ຠຸສ຺ສາຕິ ສຍເມວ ຠູຕສ຺ສ ຊາຕສ຺ສ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ. ມເຫສິໂນຕິ ມຫນ຺ເຕ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘ ເອສິ ຄເວສີຕິ ມເຫສິ, ຕສ຺ສ ມເຫສິໂນ ສຍມ຺ຠຸສ຺ສ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ໂຂມວຕ຺ຖໍ ມຍາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໘. ຕໍ ເມ ພຸທ຺ໂຘ ວິຍາກາສີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖທາຍກສ຺ສ ເມ ທານຜລໍ ວິເສເສນ ອກາສິ ກເຖສິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊລຊຸຕ຺ຕມນາມໂກຕິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣນາມໂກ. ‘‘ຊລຣຸຕ຺ຕມນາຍໂກ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຊລມານານໍ ເທວພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຸຕ຺ຕມນາຍໂກ ປຘາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ວຕ຺ຖທາເນນາຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຖທານສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕ຺ວໍ ອນາຄເຕ ເຫມວຓ຺ໂຓ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຠວິສ຺ສສິ.

໒໙. ທ຺ເວ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠຕ຺ວາຕິ ທິພ຺ພມນຸສ຺ສສງ຺ຂາຕາ ທ຺ເວ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ. ກຸສລມູເລຫິ ໂຈທິໂຕຕິ ກຸສລາວຍເວຫິ ກຸສລໂກຏ຺ຐາເສຫິ ໂຈທິໂຕ ເປສິໂຕ, ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ປຸຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຖຸ ກຸລໍ ປສວາຫີ’’ຕິ ເປສິໂຕ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກນິຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໐. ຣາຄຣຕ຺ໂຕ ສຸຂສີໂລຕິ ກິເລສກາເມຫິ ຣຕ຺ໂຕ ອລ຺ລີໂນ ກາຍສຸຂຈິຕ຺ຕສຸຂານຸຠວນສຠາໂວ. ກາເມສຸ ເຄຘມາຍຸໂຕຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ເຄຘສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຍຸໂຕ ໂຍຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ເຘນ ໂຈທິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຕທາ ຕ຺ວນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ກາເມສຸ ເຄຘິໂຕ, ຕທາ ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຕຸເກນ ໂຄຕມພຸທ຺ເຘນ ໂຈທິໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸຍ຺ໂຍຊິໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໑. ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸສລມູເລນ ມູລຠູເຕນ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣນ ໂຈທິໂຕ ຠາວນາຍໍ ນິໂຍຊິໂຕ ສພ຺ພາສເວ ສກລາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ປຊຫິຕ຺ວາ ອນາມໂຍ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສສິ ອທສ຺ສນໍ ປາເປສ຺ສສິ, ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄມິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໒. ສຕກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິ ອິໂຕ ກປ຺ປໂຕ ປຸພ຺ເພ ສຕກປ຺ປາຘິເກ ສຫສ຺ສເມ ກປ຺ປມ຺ຫິ ເຈຬນາມກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຏ຺ຐິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານີຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ສຏ຺ຐິ ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ອຸປເຈຬາ ນາມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ຈຕູສຸ ຊາຕີສຸ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓. ປຎ຺ຈກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິ ປຎ຺ຈກປ຺ປາຘິເກ ສຫສ຺ສເມ ກປ຺ປມ຺ຫິ ເຈຬາ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມ຺ປນ຺ນາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ຊມ຺ພຸທີປອປຣໂຄຍານອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸປຸພ຺ພວິເທຫທີປສງ຺ຂາເຕ ຈຕຸທີປມ຺ຫິ ອິສ຺ສຣາ ປຘານາ ວິສຸໍ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ນນ຺ທຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຍເທຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ມຫາປນ຺ຖກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ເຖຣຄາ. ໕໑໐ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ສກ຺ກາ ຈູຬປນ຺ຖກມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸເຂ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອຍ຺ຍກໍ ຘນເສຏ຺ຐິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສເຈ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອນຸຊານາຖ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ທສສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠາຕຸ ສນ຺ຕິເກ –

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ, ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ, ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓; ອ. ນິ. ໕.໑໙໕) –

ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຄຫິຕມ຺ປິ ຫທເຍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖ ນໍ ມຫາປນ຺ຖໂກ, ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ, ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກໍ ຄາຖມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ປນ ຕ຺ວໍ ກຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສ຺ສສິ, ນິກ຺ຂມ ອິໂຕ’’ຕິ ໂສ ເຖເຣນ ປຓາມິໂກ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມີເປ ໂຣທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ຊີວກມ຺ພວເນ ວິຫຣຕິ. ອຖ ຊີວໂກ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາປນ຺ຖໂກ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂທໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ມຍາ ກເຕນ ອຸປາເຍນ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ປນ຺ຖກ, ໂຣທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠາຕາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຓາເມຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປນ຺ຖກ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມມ ສາສເນ ຕຸຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ເອຫິ ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ, ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ສຸທ຺ຘໍ ໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນໍ ໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑໍ ‘‘ຣໂຊຫຣຓໍ, ຣໂຊຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກິລິຏ຺ຐຘາຕຸກໍ ຊາຕໍ, ປຸນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ຂລິປຣິປຸຎ຺ຉນສທິສໍ ຊາຕໍ. ໂສ ຎາຓປຣິປາກຕ຺ຕາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປກຕິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ອິມໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ກິລິຏ຺ຐໍ ອຎ຺ຎຖາ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈໍ ຍຖາເປຕໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິມິຕ຺ເຕ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕສ຺ເສວສ຺ສ ເຕປິຏກໍ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ຈ ອາຄມິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ເອກູເນຫິ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວກສ຺ສ ນິເວສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂາຍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ເອວ ນ ຄໂຕ. ຊີວໂກ ຍາຄຸໍ ທາຕຸໍ ອາຣຠິ. ສຕ຺ຖາ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ຊີວກາ’’ຕິ. ໂສ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ນໍ ອຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣປິ ຣູເປນ ກິຣິຍາຍ ຈ ເອກມ຺ປິ ເອເກນ ອສທິສໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວກສ຺ສ ກເຖສິ – ‘‘ອິມສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ພຫຸຕໂຣ, ປກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ອຍ຺ຍໍ ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ຊີວໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ນາໂມ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ, ຊີວກາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ກຕໂຣ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ກຕໂຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສມ຺ປິ ກເຖສິ. ໂສ ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຊີວກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ ຊີວໂກ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈຕ຺ຕາ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ມຎ຺ເຎ, ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ນຍໂຕ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ປຐມໍ ກເຖນ຺ຕໍ ອຍ຺ຍເມວ ‘ຕຸມ຺ເຫ ສຕ຺ຖາ ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ຕາວເທວ ນິມ຺ມິຕຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ໂສ ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຍາຄຸຎ຺ຈ ຂຊ຺ຊກາທິເຠທຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິໂທ ສິເນຣຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສງ຺ໂຂເຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ທສພເລ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ເອກຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕມ຺ປິ ລຫຸເກນ ຂເຓເນວ ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິກໍ ອກໍສູ’ຕິ, ຕຖາ ຫິ ຊີວກສ຺ສ ນິເວສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ‘ເອວໍ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ, ວີຖິປຏິປນ຺ນາ ວິປສ຺ສນາ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຍຖານິສິນ຺ໂນເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘ປນ຺ຖກ, ເນວາຍໍ ປິໂລຕິກາ ກິລິຏ຺ຐາ ຣຊານຸກິຓ຺ຓາ, ອິໂຕ ປນ ອຎ຺ໂຎປິ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສໍກິເລໂສ ຣໂຊ’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໂວ, ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂທໂສ ຣໂຊ…ເປ… ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂມໂຫ ຣໂຊ…ເປ… ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໒໐໙; ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໗໔) –

ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ສຫປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈູຬປນ຺ຖເກນ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຖຣທາຍຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘໍ, ປຸພ຺ເພ ປນ ໂລກິຍທາຍຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ຈູຬເສຏ຺ຐິຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑.໔) ກເຖສິ. ອປຣຠາເຄ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອຣິຍຄຓປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສລານຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

໓໕. ເອວໍ ໂສ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປທທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຄຓມ຺ຫາ ວູປກຏ຺ໂຐ ໂສຕິ ໂສ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ຄຓມ຺ຫາ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສມູຫໂຕ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິສຸໍ ຠູໂຕ ວິເວກໍ ອຸປຄໂຕ. ຕທາ ມມ ຕາປສກາເລ ຫິມວນ຺ເຕ ຫິມາລຍປພ຺ພຕສມີເປ ວສິ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ວິຫາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ອຫມ຺ປິ…ເປ… ຕທາຕິ ຍທາ ໂສ ຠຄວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິ, ຕທາ ອຫມ຺ປິ ຫິມວນ຺ຕສມີເປ ກຕອສ຺ສເມ ອາ ສມນ຺ຕໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕປີຬາສງ຺ຂາຕາ ປຣິສ຺ສຍາ ສມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອສ຺ສໂມຕິ ລທ຺ຘນາເມ ອຣຎ຺ຎາວາເສ ວສາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຈິຣາຄຕໍ ມຫາວີຣນ຺ຕິ ອຈິຣໍ ອາຄຕໍ ມຫາວີຣິຍວນ຺ຕໍ ໂລກນາຍກໍ ປຘານໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸເປສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອາຄຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຸປາຄມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗. ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວານາຕິ ເອວໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ປທຸມຸປ຺ປລປຸປ຺ຜາທີຫິ ຉາທິຕໍ ປຸປ຺ຜມຍໍ ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຣາສຠໍ ນຣານໍ ເສຏ຺ຐໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຉາເທນ຺ໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉິໍ ສມີປໍ ຄໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປາວຈຣສມາຘິຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ອຫໍ ອກາສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໘. ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ຕໍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ທ຺ວີຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຫໍ ຠຄວໂຕ ອທາສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຏິຄ຺ຄເຫສີຕິ ຕໍ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ, ສາທຣໍ ສາທິຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໑. ສຕປຕ຺ຕຉຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ປທຸມປຸປ຺ເຜ ສຕສຕປຕ຺ຕານໍ ວເສນ ສຕປຕ຺ເຕຫິ ປທຸມປຸປ຺ເຜຫິ ຉາທິຕໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປກາເຣນ ອາທເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາປໂສ ມມ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີຕິ ຕໍ ຕາປສໍ ອຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມ ຠາສໂຕ ຠາສມານສ຺ສ ວຈນໍ ສຸໂຓຖ ມນສິ ກໂຣຖ.

໔໒. ປຎ຺ຈວີສຕິກປ຺ປານີຕິ ອິມິນາ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕທາເນນ ປຎ຺ຈວີສຕິວາເຣ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕຸຕ຺ຕິໍສຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈາຕິ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສຕິວາເຣ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ.

໔໓. ຍໍ ຍໍ ໂຍນິນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂຍນິອາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ຊາຕິໍ ສໍສຣຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂຍນິຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ສຸຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ຐິຕໍ ວາ ປທຸມໍ ຘາຣຍິສ຺ສຕິ ອຸປຣິ ຉາທຍິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໕. ປກາສິເຕ ປາວຈເນຕິ ເຕນ ຠຄວໂຕ ສກລປິຏກຕ຺ຕເຍ ປກາສິເຕ ທີປິເຕ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິໍ ລຠິສ຺ສຕິ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ມໂນມຍມ຺ຫິ ກາຍມ຺ຫີຕິ ມເນນ ຌານຈິຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ມໂນມໂຍ, ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ກາຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈິຕ຺ຕຄຕິກໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມ຺ຫິ ມໂນມເຍ ກາຍມ຺ຫິ ໂສ ຕາປໂສ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໕໒. ສຣິໍ ໂກກນທໍ ອຫນ຺ຕິ ອຫໍ ຠຄວໂຕ ນິມ຺ມິຕໂຈຬກໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂກກນທໍ ປທຸມໍ ສຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂກກນເທ ປທຸເມ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິມຸຈ຺ຈິ ອລ຺ລີໂນ, ຕໂຕ ອຫໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໓. ອຫໍ ມໂນມເຍສຸ ຈິຕ຺ຕຄຕິເກສຸ ກາເຍສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ເພສຸ ປາຣມິໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປຠາເວນ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ຕສ຺ສ ຖູປໍ ປູເຊຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ປຎ຺ຈສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍນໍ ອກາສິ. ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປິລິນ຺ໂທຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ວຈ຺ໂຉຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ສໍສາເຣ ປນ ສໍເວຄພຫຸລຕາຍ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈູຬຄນ຺ຘາຣໍ ນາມ ວິຊ຺ຊໍ ສາເຘຕ຺ວາ ຕາຍ ວິຊ຺ຊາຍ ອາກາສຈາຣີ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປຕ຺ໂຕ ປຏິວສຕິ.

ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຣາຊຄຫໍ ອຸປຄໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕສ຺ສ ສາ ວິຊ຺ຊາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ ‘ຍຕ຺ຖ ມຫາຄນ຺ຘາຣວິຊ຺ຊາ ຘຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈູຬຄນ຺ຘາຣວິຊ຺ຊາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ສມຓສ຺ສ ປນ ໂຄຕມສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນາຍໍ ມມ ວິຊ຺ຊາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫາຄນ຺ຘາຣວິຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ, ມຫາສມຓ, ຕວ ສນ຺ຕິເກ ເອກໍ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຍາປຸຓິຕຸກາໂມ, ໂອກາສໍ ເມ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ວິຊ຺ຊາຍ ປຣິກມ຺ມໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຈຣິຕານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໕໕. ຍາ ປນ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເທວຕາ, ຕາ ກຕຎ຺ຎຸຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ສຎ຺ຊາຕພຫຸມານາ ສາຍໍ ປາຕໍ ເຖຣໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນໍ ຠຄວາ ເທວຕານໍ ອຕິວິຍ ປິຍມນາປຠາເວນ ອຄ຺ຄຠາເວ ຐເປສິ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປານໍ ຍທິທໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໕). ເອວໍ ໂສ ປຕ຺ຕອຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກາມຣູປາຣູປໂລກສ຺ສ ນາໂຖ ປຘາໂນຕິ ໂລກນາໂຖ. ເມຘາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓອນາວຣຓຎາຓາທໂຍ, ສຸນ຺ທຣາ, ປສຏ຺ຐາ ວາ ເມຘາ ຍສ຺ສ ໂສ ສຸເມໂຘ, ອຄ຺ໂຄ ຈ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈາຕິ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ມິໍ ສຸເມເຘ ໂລກນາຍເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພຸເຕ ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນຕິ ສທ຺ຘາຍ ປສາທິຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສມນສ຺ເສນ ສຸນ຺ທຣມໂນ ອຫໍ ຕສ຺ສ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຖູປປູຊໍ ເຈຕິຍປູຊໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໖. ເຍ ຈ ຂີຓາສວາ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ເຍ ຈ ຂີຓາສວາ ປຫີນກິເລສາ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ຉຫິ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ມຫິທ຺ຘິກາ ມຫນ຺ເຕຫິ ອິທ຺ຘີຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ສນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ຂີຓາສເວ ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ສມາເນຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອາທເຣນ ອາເນຕ຺ວາ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ສກລສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ອກາສິໍ ເຕສໍ ໂຠເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໗. ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຕທາ ອຫູຕິ ຕທາ ມມ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕທານກາເລ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນາເມນ ສຸເມໂຘ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາກສາວໂກ ອຫຸ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ສາວໂກ ມຍ຺ຫໍ ປູຊາສກ຺ກາຣໍ ອນຸໂມທິຕ຺ຖ ອນຸໂມທິໂຕ ອານິສໍສໍ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໘. ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນາຕິ ເຕນ ຖູປປູຊາກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ເທວໂລເກ ທິພ຺ພວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍ ອຸປຄໂຕ ອສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຉຬາສີຕິສຫສ຺ສານີຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິມາເນ ຉ ອສີຕິສຫສ຺ສານິ ເທວຈ຺ຉຣາໂຍ ເມ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣມິໍສຸ ຣມາເປສຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໙. ມເມວ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕາ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ສພ຺ພກາເມຫິ ທິພ຺ເພຫິ ຣູປາທິວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິໂຍ ມມໍ ເອວ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ ມມ ວຈນໍ ອນຸກໂຣນ຺ຕິ ສທາ ນິຈ຺ຈກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ປຸຣິມຊິນວເຣສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ເສນາສນວິໂສຘນວິຊ຺ໂຊຕນາທິກໍ ອຸຬາຣໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ໂສ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຍໂສຘຣາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣາຫຸໂລຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ມຫຕາ ຂຕ຺ຕິຍປຣິວາເຣນ ວຑ຺ຒິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິຘານໍ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໐໕) ອາຄຕເມວ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ສຸລທ຺ໂຘວາໂທ ປຣິປກ຺ກຎາໂຓ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ອຸຠເຍເນວ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທຕິ ມໍ ວິທູ;

ຍຎ຺ຈມ຺ຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຍຎ຺ຈ ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ເມ ອາສວາ ຂີຓາ, ຍຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ ປຸນພ຺ຠໂວ;

ອຣຫາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍມ຺ຫິ, ເຕວິຊ຺ໂຊ ອມຕທ຺ທໂສ.

‘‘ກາມນ຺ຘາ ຊາລປຈ຺ຉນ຺ນາ, ຕຓ຺ຫາຉທນຉາທິຕາ;

ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸນາ ພນ຺ຘາ, ມຈ຺ຉາວ ກຸມິນາ ມຸເຂ.

‘‘ຕໍ ກາມໍ ອຫມຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ, ເຉຕ຺ວາ ມາຣສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ;

ສມູລໍ ຕຓ຺ຫມພ຺ພຸຍ຺ຫ, ສີຕິຠູໂຕສ຺ມິ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໒໙໕-໒໙໘);

ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຠເຍເນວ ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຊາຕິສມ຺ປທາ ປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ປທາຕິ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຣາຫຸລຠທ຺ໂທຕິ ມໍ ວິທູຕິ ‘‘ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ’’ຕິ ມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ຊາຕສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ, ‘‘ຣາຫຸ, ຊາໂຕ, ພນ຺ຘນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອຸປາທາຍ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ‘‘ຣາຫຸໂລ’’ຕິ ນາມໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ປິຕຣາ ວຸຕ຺ຕປຣິຍາຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຣາຫຸລຠທ຺ໂທຕິ ມໍ ວິທູ’’ຕິ. ຠທ຺ໂທຕິ ປສໍສາວຈນເມວ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສິກ຺ຂາກາມຠາເວນ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ຍທິທໍ ຣາຫຸໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙).

໖໘. ເອວໍ ໂສ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິມາຫ. ສຕ຺ຕຠູມິມ຺ຫິ ປາສາເທຕິ ປສາທໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຊເນຕີຕິ ປາສາໂທ. ອຸປຣູປຣິ ຐິຕາ ສຕ຺ຕ ຠູມິໂຍ ຍສ຺ມິໍ ປາສາເທ ໂສຍໍ ສຕ຺ຕຠູມິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕຠູມິມ຺ຫິ ປາສາເທ. ອາທາສໍ ສນ຺ຖຣິໍ ອຫນ຺ຕິ ອາທາສຕລໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕາທິໂນ ອຫໍ ສນ຺ຖຣໍ ອທາສິໍ, ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປູເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໙. ຂີຓາສວສຫສ຺ເສຫີຕິ ອຣຫນ຺ຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິກິຓ຺ໂຓ ປຣິວຸໂຕ. ທ຺ວິປທິນ຺ໂທ ທ຺ວິປທານໍ ອິນ຺ໂທ ສາມິ ນຣາສໂຠ ມຫາມຸນິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ເຕຫິ ສຫ ອຸປາຄມິ ປາວິສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໐. ວິໂຣເຈນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິນ຺ຕິ ຕໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ໂສຠຍມາໂນ ເທວານໍ ເທໂວ ເທວເທໂວ ນຣານໍ ອາສໂຠ ນຣາສໂຠ ເຊຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິມາ ພ຺ຍາກຣຓຄາຖາໂຍ ອຠາສຖ ກເຖສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໑. ເຍນາຍໍ ໂຊຕິຕາ ເສຍ຺ຍາຕິ ເຍນ ອຸປາສເກນ ອຍໍ ປາສາທສງ຺ຂາຕາ ເສຍ຺ຍາ ໂຊຕິຕາ ປຠາສິຕາ ປຊ຺ຊລິຕາ. ອາທາໂສວ ກໍສໂລຫມຍໍ ອາທາສຕລໍ ອິວ ສຸຏ຺ຐຸ ສມໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຕາ. ຕໍ ອຸປາສກໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໘໑. ອຏ຺ຐານເມຕໍ ຍໍ ຕາທີຕິ ຍໍ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕາທີ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ອກມ຺ປິຍສຠາວຕ຺ຕາ ຕາທີ ອຄາເຣ ຆຣາວາເສ ຣຕິໍ ອລ຺ລີນຠາວໍ ອຊ຺ຌຄາ ປາປຸຓິ, ເອຕໍ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐານໍ ອກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໒. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາຕິ ຆຣາວາສໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ຕິຓທລມິວ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສຸພ຺ພໂຕ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ. ຣາຫຸໂລ ນາມ ນາເມນາຕິ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊນ ເປສິຕໍ ກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປິຕຣາ ສິທ຺ຘຕ຺ເຖນ, ‘‘ຣາຫຸ ຊາໂຕ, ພນ຺ຘນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນາມຕ຺ຕາ ຣາຫຸໂລ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາ ຈນ຺ທສູຣິຍານໍ ວິມານປຠາຍ ກິລິຏ຺ຐກຣເຓນ ຣາຫຸ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອຸເປຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວາຍໍ ມມ ອຠິນິກ຺ຂມນປພ຺ພຊ຺ຊາທີນໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕຣິວ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ, ‘‘ຣາຫຸ ຊາໂຕຕິ ອາຫາ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຣຫາ ໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ໂສ ຕາທິໂສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ວິປສ຺ສນາຍໍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຣຫາ ຂີຓາສໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໓. ກິກີວ ອຓ຺ຑໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອຓ຺ຑໍ ພີຊໍ ຣກ຺ຂມານາ ກິກີ ສກຸຓີ ອິວ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສີລໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຈາມຣີ ວິຍ ວາລຘິນ຺ຕິ ວາລໍ ຣກ຺ຂມານາ ກຓ຺ຑເກສຸ ວາເລ ລຄ຺ຄນ຺ເຕ ຠິນ຺ທນຠເຍນ ອນາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມຣມານາ ຈາມຣີ ວິຍ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສີລໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ນິປໂກ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເນປກ຺ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ເຕນ ເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນິປໂກ ຂຓ຺ຑຉິທ຺ທາທິຠາວໍ ອປາເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ໂສ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣຓມກາສິ. ໂສ ເອວໍ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ເອກທິວສໍ ວິເວກຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂສມນສ຺ສວເສນ ເອວໍ ຣກ຺ຂິໍ ມຫາມຸນີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ອຸປເສນວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕນ຺ຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປເສນວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມນ຺ຕປາສາທິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ນາລກຄາເມ ຣູປສາຣີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຸປເສໂນຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ເອກວສ຺ສິໂກ ‘‘ອຣິຍຄພ຺ຠໍ ວຑ຺ເຒມີ’’ຕິ ເອກໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາຣາ ຈສ຺ສ ຕສ຺ສ ອວສ຺ສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕິລຫຸໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ພາຫຸລ຺ລາຍ ອາວຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໕) ຄຣຫິໂຕ ‘‘ອິທານາຫໍ ຍທິ ປຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຖາຣາ ຄຣຫິໂຕ, ປຣິສໍເຍວ ປນ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຖຸ ປສາທໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ສພ຺ເພ ຘຸຕງ຺ຄຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຕທຕ຺ຖາຍ ສມາທເປສິ, ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ສມນ຺ຕປາສາທິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ໂກສມ຺ພິຍໍ ກລເຫ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ທ຺ວິຘາຠູເຕ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໍ ກລຫໍ ປຣິວຊ຺ຊິຕຸກາເມນ ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ກລໂຫ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ ທ຺ວິຘາຠູໂຕ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ວິເວກວາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ກເຖສິ. ເອວໍ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອວາທທານາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຕຖາ ປຏິປນ຺ນຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

໘໖. ໂສ ເອວໍ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປພ຺ຠາຣມ຺ຫິ ນິສີທນ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣໂຕ ຠາຣໍ ນມິຕໍ ໂອນມິຕນ຺ຕິ ປພ຺ຠາຣໍ ວິເວກກາມໍ ວນມຊ຺ເຌ ສຍໍຊາຕປພ຺ພຕປພ຺ຠາເຣ ນິສິນ຺ນໍ ນຣຸຕ຺ຕມໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຫໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍ ສມີປໍ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໗. ກຓິກາຣປຸປ຺ຜ ທິສ຺ວາຕິ ຕຖາ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ກຓິກາຣໍ ທິສ຺ວາ. ວຓ຺ເຏ ເຉຕ຺ວານຫໍ ຕທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາເລ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ວຓ຺ເຏ ວຓ຺ຏສ຺ມິໍ ເຉຕ຺ວານ ຉິນ຺ທິຕ຺ວານ. ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕມ຺ຫີຕິ ເຕນ ປຸປ຺ເຜນ ຉຕ຺ຕໍ ຉາເທຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິນ຺ຕິ ປພ຺ຠາເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຸທ຺ຘນິ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໘. ປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຈ ປາທາສິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປກາເຣນ ອທາສິໍ ໂຠເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມນ຺ນໍ ສຸໂຠຊນນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໂຠຊນສງ຺ຂາຕໍ ປຣມນ຺ນໍ ອຸຕ຺ຕມາຫາຣໍ. ພຸທ຺ເຘນ ນວເມ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິເວກຏ຺ຐາເນ ພຸທ຺ເຘນ ສຫ ນວເມ ອຏ຺ຐ ສມເຓ ສມິຕປາເປ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໍ ວທນ຺ຕິ ສຸເມໂຘຕິ ຍໍ ໂຄຕມສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຠູຣິປຎ຺ຎໍ ປຖວິສມານໍ ປຎ຺ຎໍ ສຸເມຘໍ ສຸນ຺ທຣໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາທິປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ. ສຸເມໂຘ ອິຕິ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎ ອິຕິ ວທນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ອິໂຕ ກປ຺ປໂຕ ສຕສຫສ຺ເສ ກປ຺ເປ ເອໂສ ໂຄຕໂມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ອຸປເສນວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປາຍສ຺ມາ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຫໍສວຕີນຄເຣ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຣຕນໂກຏ຺ຐາຄາຣກມ຺ມິເກນ ທສ຺ສິຕໍ ອປຣິມາຓໍ ວໍສານຸຄຕໍ ຘນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນຣາສິໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸອຍ຺ຍກປຍ຺ຍກາທໂຍ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ມຍາ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ໂສ ອຠິຎ຺ຎາລາຠິໍ ເອກໍ ຕາປສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕນ ເທວໂລກາຘິປຈ຺ເຈ ນິໂຍຊິໂຕ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕນ ສມເຍນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ນິພ຺ພານມຫານຄຣສງ຺ຂາຕໍ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ສມ຺ປາເປສິ. ອຖ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວຸຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ທ຺ເວນວຸເຕ ກປ຺ເປ ຜຸສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສຕ຺ຖຸ ເວມາຕິເກສຸ ຕີສຸ ຣາຊປຸຕ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ເຕສໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກນິຄເມ ຣຏ຺ຐປາລເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣຏ຺ຐປາໂລຕິ ວໍສານຸຄຕເມວ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ໂຍພ຺ພນປ຺ປຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ປຕິຣູເປນ ທາເຣນ ສໍໂຍຊິໂຕ ມຫນ຺ເຕ ຈ ຍເສ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກໍ ອນຸປາປຸຓິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ສຕ຺ຕາຫໍ ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິຕຸໍ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ປິຕຸ ນິເວສເນ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ອມຕໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິຕຣາ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປິຕຸ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕ ອິຕ຺ຖາຄາຣຊເນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກີທິສາ ນາມ ຕາ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຈ຺ຉຣາໂຍ, ຍາສໍ ຕ຺ວໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສີ’’ຕິອາທີນິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໑) ວຕ຺ວາ ປໂລຠນກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາຍໍ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

‘‘ປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕໍ ພິມ຺ພໍ, ອຣຸກາຍໍ ສມຸສ຺ສິຕໍ;

ອາຕຸຣໍ ພຫຸສງ຺ກປ຺ປໍ, ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຘຸວໍ ຐິຕິ.

‘‘ປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕໍ ຣູປໍ, ມຓິນາ ກຸຓ຺ຑເລນ ຈ;

ອຏ຺ຐິໍ ຕເຈນ ໂອນທ຺ຘໍ, ສຫ ວຕ຺ເຖຫິ ໂສຠຕິ.

‘‘ອລຕ຺ຕກກຕາ ປາທາ, ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ຓກມກ຺ຂິຕໍ;

ອລໍ ພາລສ຺ສ ໂມຫາຍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ.

‘‘ອຏ຺ຐາປທກຕາ ເກສາ, ເນຕ຺ຕາ ອຎ຺ຊນມກ຺ຂິຕາ;

ອລໍ ພາລສ຺ສ ໂມຫາຍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ.

‘‘ອຎ຺ຊນີວ ນວາ ຈິຕ຺ຕາ, ປູຕິກາໂຍ ອລງ຺ກໂຕ;

ອລໍ ພາລສ຺ສ ໂມຫາຍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ.

‘‘ໂອທຫິ ມິຄໂວ ປາສໍ, ນາສທາ ວາຄຸຣໍ ມິໂຄ;

ຠຸຕ຺ວາ ນິວາປໍ ຄຈ຺ຉາມ, ກນ຺ທນ຺ເຕ ມິຄພນ຺ຘເກ.

‘‘ຉິນ຺ໂນ ປາໂສ ມິຄວສ຺ສ, ນາສທາ ວາຄຸຣໍ ມິໂຄ;

ຠຸຕ຺ວາ ນິວາປໍ ຄຈ຺ຉາມ, ໂສຈນ຺ເຕ ມິຄລຸທ຺ທເກ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໓໐໒; ເຖຣຄາ. ໗໖໙-໗໗໕);

ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ອິມາ ຄາຖາ ວຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຣພ຺ຍສ຺ສ ມິຄາຊິນວນຸຍ຺ຍາເນ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິສີທິ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ປິຕາ ສຕ຺ຕສຸ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ອຄ຺ຄຬໍ ທາເປຕ຺ວາ ມລ຺ເລ ອາຓາເປສິ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ມາ ເທຖ, ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ເສຕການິ ນິວາສາເປຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ອາກາເສນ ອຄມາສິ. ອຖ ຣາຊາ ໂກຣພ຺ໂຍ ເຖຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ, ໂຠ ຣຏ຺ຐປາລ, ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ພ຺ຍາຘິປາຣິຊຸຎ຺ຎໍ ວາ ຊຣາໂຠຄຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ກິຎ຺ຈິປິ ປາຣິຊຸຎ຺ຎໍ ອນຸປຄໂຕ ເອວ ກສ຺ມາ ປພ຺ພຊສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ‘‘ອຸປນິຍ຺ຍຕິ ໂລໂກ ອທ຺ຘຸໂວ, ອຕາໂຓ ໂລໂກ ອນຠິສ຺ສໂຣ, ອສຣໂຓ ໂລໂກ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ອູໂນ ໂລໂກ ອຕິຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທາໂສ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສານໍ ອຕ຺ຕນາ ວິທິຕຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ອນຸຄີຕິໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

‘‘ປສ຺ສາມິ ໂລເກ ສຘເນ ມນຸສ຺ເສ, ລທ຺ຘານ ວິຕ຺ຕໍ ນ ທທນ຺ຕິ ໂມຫາ;

ລຸທ຺ຘາ ຘນໍ ສນ຺ນິຈຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠິຍ຺ໂຍວ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ.

‘‘ຣາຊາ ປສຍ຺ຫປ຺ປຖວິໍ ວິເຊຕ຺ວາ, ສສາຄຣນ຺ຕໍ ມຫິມາວສນ຺ໂຕ;

ໂອຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຕິຕ຺ຕຣູໂປ, ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສປິ ປຕ຺ຖເຍຖ.

‘‘ຣາຊາ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ, ອວີຕຕຓ຺ຫາ ມຣຓໍ ອຸເປນ຺ຕິ;

ອູນາວ ຫຸຕ຺ວານ ຊຫນ຺ຕິ ເທຫໍ, ກາເມຫິ ໂລກມ຺ຫິ ນ ຫຕ຺ຖິ ຕິຕ຺ຕິ.

‘‘ກນ຺ທນ຺ຕິ ນໍ ຎາຕີ ປກິຣິຍ ເກເສ, ‘ອໂຫ ວຕາ ໂນ ອມຣາ’ຕິ ຈາຫຸ;

ວຕ຺ເຖນ ນໍ ປາຣຸຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ຈິຕໍ ສໂມຘາຍ ຕໂຕ ຑຫນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ຑຍ຺ຫຕິ ສູເລຫິ ຕຸຊ຺ຊມາໂນ, ເອເກນ ວຕ຺ເຖນ ປຫາຍ ໂຠເຄ;

ນ ມີຍມານສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ຕາຓາ, ຎາຕີ ຈ ມິຕ຺ຕາ ອຖ ວາ ສຫາຍາ.

‘‘ທາຍາທກາ ຕສ຺ສ ຘນໍ ຫຣນ຺ຕິ, ສຕ຺ໂຕ ປນ ຄຈ຺ຉຕິ ເຍນ ກມ຺ມໍ;

ນ ມີຍມານໍ ຘນມນ຺ເວຕິ ກິຎ຺ຈິ, ປຸຕ຺ຕາ ຈ ທາຣາ ຈ ຘນຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐໍ.

‘‘ນ ທີຆມາຍຸໍ ລຠເຕ ຘເນນ, ນ ຈາປິ ວິຕ຺ເຕນ ຊຣໍ ວິຫນ຺ຕິ;

ອປ຺ປໍ ຫິທໍ ຊີວິຕມາຫຸ ຘີຣາ, ອສສ຺ສຕໍ ວິປ຺ປຣິຓາມຘມ຺ມໍ.

‘‘ອຑ຺ຒາ ທລິທ຺ທາ ຈ ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສໍ, ພາໂລ ຈ ຘີໂຣ ຈ ຕເຖວ ຜຸຏ຺ໂຐ;

ພາໂລ ຫິ ພາລ຺ຍາ ວຘິໂຕວ ເສຕິ, ຘີໂຣ ຈ ໂນ ເວຘຕິ ຜສ຺ສຜຸຏ຺ໂຐ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຎ຺ຎາວ ຘເນນ ເສຍ຺ຍາ, ຍາຍ ໂວສານມິຘາຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ອພ຺ໂຍສິຕຕ຺ຕາ ຫິ ຠວາຠເວສຸ, ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ ໂມຫາ.

‘‘ອຸເປຕິ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ, ສໍສາຣມາປຊ຺ຊປຣມ຺ປຣາຍ;

ຕສ຺ສປ຺ປປຎ຺ໂຎ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ໂຕ, ອຸເປຕິ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ.

‘‘ໂຈໂຣ ຍຖາ ສນ຺ຘິມຸເຂ ຄຫີໂຕ, ສກມ຺ມຸນາ ຫຎ຺ຎຕິ ປາປຘມ຺ໂມ;

ເອວໍ ປຊາ ເປຈ຺ຈ ປຣມ຺ຫິ ໂລເກ, ສກມ຺ມຸນາ ຫຎ຺ຎຕິ ປາປຘມ຺ໂມ.

‘‘ກາມາ ຫິ ຈິຕ຺ຣາ ມຘຸຣາ ມໂນຣມາ, ວິຣູປຣູເປນ ມເຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ;

ອາທີນວໍ ກາມຄຸເຓສຸ ທິສ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ຣາຊ.

‘‘ທຸມປ຺ຜລານີວ ປຕນ຺ຕິ ມາຓວາ, ທຫຣາ ຈ ວຸຑ຺ຒາ ຈ ສຣີຣເຠທາ;

ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວານ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ຣາຊ, ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ເສຍ຺ໂຍ.

‘‘ສທ຺ຘາຍາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຸເປໂຕ ຊິນສາສເນ;

ອວຎ຺ຌາ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອນໂຓ ຠຸຎ຺ຊາມິ ໂຠຊນໍ.

‘‘ກາເມ ອາທິຕ຺ຕໂຕ ທິສ຺ວາ, ຊາຕຣູປານິ ສຕ຺ຖໂຕ;

ຄພ຺ຠາໂວກ຺ກນ຺ຕິໂຕ ທຸກ຺ຂໍ, ນິຣເຍສຸ ມຫພ຺ຠຍໍ.

‘‘ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ສໍເວຄໍ ອລຠິໍ ຕທາ;

ໂສຫໍ ວິທ຺ໂຘ ຕທາ ສນ຺ໂຕ, ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ອາສວກ຺ຂຍໍ.

‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ;

ໂອຫິໂຕ ຄຣຸໂກ ຠາໂຣ, ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂໂຍ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໗໗໖-໗໙໓) –

ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ. ເອວໍ ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຣພ຺ຍສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກເມວ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ຈ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.