ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ພຸທ຺ຘວໍສ-ອຏ຺ຐກຖາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ອນນ຺ຕຎາຓໍ ກຣຸຓາລຍໍ ລຍໍ, ມລສ຺ສ ພຸທ຺ຘໍ ສຸສມາຫິຕໍ ຫິຕໍ;

ນມາມິ ຘມ຺ມໍ ຠວສໍວຣໍ ວຣໍ, ຄຸຓາກຣຎ຺ເຈວ ນິຣງ຺ຄຓໍ ຄຓໍ.

ປຎ຺ຎາຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊິນສາວການໍ, ຍໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຘມ຺ມຣາຊໍ;

ອປຸຈ຺ຉິ ສຕ຺ຖາຣມປາຣປາຣຄຸໍ, ນິຣງ຺ຄຓໍ ຎາຕິຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌ.

ສຸພຸທ຺ຘວໍເສນິຘ ພຸທ຺ຘວໍໂສ, ວິສຸທ຺ຘວໍເສນ ວິນາຍເກນ;

ຫຕາວກາເສນ ປກາສິໂຕ ໂຍ, ສມາຘິວາເສນ ຕຖາຄເຕນ.

ຍາວຊ຺ຊກາລາ ອວິນາສຍນ຺ຕາ, ປາຬິກ຺ກມຎ຺ເຈວ ຈ ປາຬິຍຕ຺ຖໍ;

ກຖານຸສນ຺ຘິໍ ສຸຄຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ, ຍຖາສຸຕໍເຍວ ສມາຫຣິໍສຸ.

ຕສ຺ເສວ ສມ຺ພຸທ຺ຘວຣນ຺ວຍສ຺ສ, ສທາ ຊນານໍ ສວນາມຕສ຺ສ;

ປສາທປຎ຺ຎາຊນນສ຺ສ ຍສ຺ມາ, ສໍວຓ຺ຓນານຸກ຺ກມໂຕ ປວຕ຺ຕາ.

ສກ຺ກຈ຺ຈສທ຺ຘມ຺ມຣເຕນ ພຸທ຺ຘສີເຫນ ສີລາທິຄຸໂຓທິເຕນ;

ອາຍາຈິໂຕຫໍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນມາຣຠິສ຺ສໍ.

ສທາ ຊນານໍ ກລິນາສນສ຺ສ, ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ຊິນສາສນສ຺ສ;

ມມາປິ ປຸຎ຺ໂຎທຍວຸທ຺ຘິຍຕ຺ຖໍ, ປສາທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຫາຊນສ຺ສ.

ມຫາວິຫາຣາຄຕປາຬິມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ສງ຺ກຣໂທສຫີນາ;

ສມາສໂຕຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘວໍສສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສ຺ສຕິ ສາຣຠູຕາ.

ໂສຕພ຺ພຣູປໍ ປນ ພຸທ຺ຘວໍສກຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ອິຘ ນຕ຺ຖິ ຍສ຺ມາ;

ປສາທນໍ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຣຕານໍ, ປວາຫນໍ ປາປມຫາມລສ຺ສ.

ຕສ຺ມາ ຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈສມາຘິຍຸຕ຺ຕາ, ວິຫາຍ ວິກ຺ເຂປມນຎ຺ຎຈິຕ຺ຕາ;

ສໍວຓ຺ຓນໍ ວຓ຺ຓຍໂຕ ສຸວຓ຺ຓໍ, ນິຘາຍ ກຓ຺ຓໍ ມຘຸຣໍ ສຸຓາຖ.

ສພ຺ພມ຺ປິ ຫິຕ຺ວາ ປນ ກິຈ຺ຈມຎ຺ຎໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈ ມຈ຺ເຈນິຘ ນິຈ຺ຈກາລໍ;

ໂສຕຸໍ ກເຖຕຸມ຺ປິ ພຸເຘນ ຍຸຕ຺ຕາ, ກຖາ ປນາຍໍ ອຕິທຸລ຺ລຠາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ຘວໍສສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສ຺ສຕິ ສາຣຠູຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘວໍໂສ ຕາວ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວວຕ຺ຖານໍ – ອິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິເກສຸ ຈຕູສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກປ຺ປາທິປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປເວຓິວິຕ຺ຖາຣກຖາ ‘‘ພຸທ຺ຘວໍໂສ ນາມາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສ຺ວາຍໍ ກປ຺ປປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຄຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ຊາຕິປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຄຣປຣິຈ຺ເຉໂທ ປິຕຸປຣິຈ຺ເຉໂທ ມາຕຸປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂພຘິຣຸກ຺ຂປຣິຈ຺ເຉໂທ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຠິສມຍປຣິຈ຺ເຉໂທ ສາວກສນ຺ນິປາຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຄ຺ຄສາວກປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຄ຺ຄສາວິກາປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຣິວາຣຠິກ຺ຂຸປຣິຈ຺ເຉໂທ ຣໍສິປຣິຈ຺ເຉໂທ ສຣີຣປ຺ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂພຘິສຕ຺ຕາຘິກາຣປຣິຈ຺ເຉໂທ ພ຺ຍາກຣຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂພຘິສຕ຺ຕປຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຣິນິພ຺ພານປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອິເມຫິ ປາຬິຍາ ອາຄເຕຫິ ພາວີສຕິຍາ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວວຕ຺ຖິໂຕ.

ປາຬິອນາຣຸຬ຺ໂຫ ປນ ສມ຺ພຫຸລວາໂຣເປຕ຺ຖ ອາເນຕພ຺ໂພ. ໂສ ອຄາຣວາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາສາທຕ຺ຕຍປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາຏກິຕ຺ຖິປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຄ຺ຄມເຫສິປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ຍານປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຠິນິກ຺ຂມນປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉໂທ ວິຫາຣປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ທສຘາ ວວຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕໍ ສມ຺ພຫຸລວາຣມ຺ປິ, ຍຖາຏ຺ຐາເນ ມຍໍ ປນ;

ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມາສໂຕ.

ໂສ ເອວໍ ວວຕ຺ຖິໂຕ ປນ –

ເກນາຍໍ ເທສິໂຕ ກຕ຺ຖ, ກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈ ເທສິໂຕ;

ກິມຕ຺ຖາຍ ກທາ ກສ຺ສ, ວຈນໍ ເກນ ຈາຠໂຕ.

ສພ຺ພເມຕໍ ວິຘິໍ ວຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພເມວ ສມາສໂຕ;

ປຈ຺ຉາຫໍ ພຸທ຺ຘວໍສສ຺ສ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເກນາຍໍ ເທສິໂຕຕິ ອຍໍ ພຸທ຺ຘວໍໂສ ເກນ ເທສິໂຕ? ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາເຣນ ທສພເລນ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣເທນ ຘມ຺ມຣາເຊນ ຘມ຺ມສ຺ສາມິນາ ຕຖາຄເຕນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເທສິໂຕ.

ກຕ຺ຖ ເທສິໂຕຕິ? ກປິລວຕ຺ຖຸມຫານຄເຣ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມມຫາວິຫາເຣ ປຣມຣຸຈິຣສນ຺ທສ຺ສເນ ເທວມນຸສ຺ສນຍນນິປາຕຠູເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ເຕນ ເທສິໂຕ.

ກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈ ເທສິໂຕຕິ? ທ຺ວາສີຕິຍາ ຎາຕິສຫສ຺ສານໍ ອເນກໂກຏີນຎ຺ຈ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ເທສິໂຕ.

ກິມຕ຺ຖາຍ ເທສິໂຕຕິ? ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ເທສິໂຕ.

ກທາ ເທສິໂຕຕິ ຠຄວາ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘວາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິ. ກຖໍ? ປຐມໍ ວສ຺ສໍ ອິສິປຕເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ອມຕປານໍ ປາເຍຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ວສິ. ທຸຕິຍໍ ວສ຺ສໍ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ມຫາວິຫາເຣ. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖານິປິ ຕຕ຺ເຖວ. ປຎ຺ຈມໍ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ຉຏ຺ຐໍ ມກຸລປພ຺ພເຕ. ສຕ຺ຕມໍ ຕາວຕິໍສຠວເນ. ອຏ຺ຐມໍ ຠຄ຺ເຄສຸ ສໍສຸມາຣຄິຣິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຠສກຬາວເນ. ນວມໍ ໂກສມ຺ພິຍໍ. ທສມໍ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑ. ເອກາທສມໍ ນາຬາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ທ຺ວາທສມໍ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ. ເຕຣສມໍ ຈາລິຍປພ຺ພເຕ. ຈຸທ຺ທສມໍ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ. ປຎ຺ຈທສມໍ ກປິລວຕ຺ຖຸມຫານຄເຣ. ໂສຬສມໍ ອາຬວກໍ ທເມຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປາເຍຕ຺ວາ ອາຬວິຍໍ. ສຕ຺ຕຣສມໍ ຣາຊຄເຫເຍວ. ອຏ຺ຐາຣສມໍ ຈາລິຍປພ຺ພເຕເຍວ. ຕຖາ ເອກູນວີສຕິມໍ ວີສຕິມໍ ປນ ວສ຺ສໍ ຣາຊຄເຫເຍວ ວສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠຄວາ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘວາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສາວຕ຺ຖິໍເຍວ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ຈ ປຸພ຺ພາຣາເມ ຈ ຘຸວປຣິໂຠຄວເສນ ວສິ.

ຍທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ປຐມໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ມາເສ ວສນ຺ໂຕ ເຕຠາຕິກຊຏິເລ ທເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສຫິ ກຕປຣິວາໂຣ ຜຸສ຺ສມາສປຸຓ຺ຓມາຍໍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາເສ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ, ຕທາ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາສາ ຊາຕາ. ສກໂລ ເຫມນ຺ໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາຄຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕຏ຺ຐທິວສາ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ໂສ ປນ ຜຄ຺ຄຸນີປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ໂຕ, ວສນ຺ຕກາໂລ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສມໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກປິລປຸຣໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸລນຄຣຄມນຕ຺ຖາຍ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາຫິ ຄາຖາຫິ ຄມນວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຈສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຎາຕິສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອງ຺ຄມຄຘວາສີນໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ທສຫິ ສຫສ຺ເສຫິ ກປິລວຕ຺ຖຸວາສີນໍ ທສຫິ ສຫສ຺ເສຫີຕິ ສພ຺ເພເຫວ ວີສຕິຍາ ຂີຓາສວສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນໍ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຎາຕີນໍ ວນ຺ທາປນຕ຺ຖໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ. ຕທາຍໍ ພຸທ຺ຘວໍໂສ ເທສິໂຕ.

ກສ຺ສ ວຈນນ຺ຕິ? ສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອສາຘາຣຓໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ວຈນໍ.

ເກນາຠໂຕຕິ? ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ອາຠໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຠທ຺ທຊີ ຕິສ຺ໂສ ໂກສິຍປຸຕ຺ໂຕ ສິຄ຺ຄໂວ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ໂຕ ສຸທຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມິໂກ ທາສໂກ ໂສຓໂກ ເຣວໂຕຕິ ເອວມາທີຫິ ຍາວ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກາລາ ອາຠໂຕ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ເຕສໍເຍວ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ເສຫີຕິ ເອວໍ ຕາວ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວຊ຺ຊກາລາ ອາຠໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ –

‘‘ເກນາຍໍ ເທສິໂຕ ກຕ຺ຖ, ກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈ ເທສິໂຕ;

ກິມຕ຺ຖາຍ ກທາ ກສ຺ສ, ວຈນໍ ເກນ ຈາຠໂຕ’’ຕິ. –

ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ.

ນິທານກຖາ

ພາຫິຣນິທານໍ

ເອວໍ ອາຠຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ອິທານິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ, ສາ ປນາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ທູເຣນິທານໍ ອວິທູເຣນິທານໍ ສນ຺ຕິເກນິທານນ຺ຕິ, ອິມານິ ຕີຓິ ນິທານານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ວຓ຺ຓິຕາ ສຸວຓ຺ຓິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ນໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ຎາຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ນິທານານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາວ ເຕສໍ ນິທານານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖທີປນາ – ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວາ ຈວິຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ທູເຣນິທານໍ ນາມ. ຕຸສິຕຠວນໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຍາວ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ອວິທູເຣນິທານໍ ນາມ. ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ’’ຕິ ຈ, ‘‘ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວໍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ຈາ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠຄວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ວິຫາສິ, ຕໍ ຕໍ ສນ຺ຕິເກນິທານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສງ຺ເຂເປເນວ ຕິຓ຺ຓໍ ທູຣາວິທູຣສນ຺ຕິເກນິທານານໍ ວເສນ ພາຫິຣນິທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ.

ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານໍ

໑. ຣຕນຈງ຺ກມນກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ປນ –

໑. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ໂລກາຘິປຕີ ສຫມ຺ປຕີ, ກຕຎ຺ຊລີ ອນຘິວຣໍ ອຍາຈຖ;

ສນ຺ຕີຘ ສຕ຺ຕາປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ເທເສຫິ ຘມ຺ມໍ ອນຸກມ຺ປິມໍ ປຊ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວິຍ – ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວໍສໍ ອປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ນິທານໍ ອວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ໂລກາຘິປຕີ ສຫມ຺ປຕີ, ກຕຎ຺ຊລີ ອນຘິວຣໍ ອຍາຈຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິທານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມເທສນາກາຣຓຠູຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາຈນາຍ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ກທາຍໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ, ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຊິໂນ;

ກທາ ກຕ຺ຖ ຈ ເກນາຍໍ, ຄາຖາ ຫິ ສມຸທີຣິຕາ’’ຕິ.

ວຸຈ຺ຈເຕ – ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ອາຍາຈິໂຕ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ມຫາປຸຣິໂສ ກິຣ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ວິວຏປາກຏພີຠຈ຺ຉສຍນາສນເຈຏິກາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ທິສ຺ວາ ອຕີວ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ປເຏກເທສາວຈ຺ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອຣິນຣວຣມນ຺ຖກໍ ກຓ຺ຑກໍ ນາມ ຕຸຣງ຺ຄວຣມາຫຣາ’’ຕິ ກຓ຺ຑກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ວຣຕຸຣງ຺ຄມາຣຸຍ຺ຫ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ວິວເຏ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ເຕນ ຣຕ຺ຕາວເສເສນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂນມສຕ຺ໂຕ ອໂນມາຍ ນາມ ນທິຍາ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຉນ຺ນເມວມາຫ – ‘‘ຉນ຺ນ, ຕ຺ວໍ ມມ ອິມານິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓານິ ອາຠຣຓານິ ກຓ຺ຑກຎ຺ຈ ວຣຕຸຣງ຺ຄມາທາຍ ກປິລປຸຣໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຉນ຺ນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອສິໂຕຣຄນີລຸປ຺ປລສທິເສນາສິນາ ສເກສມກຸຏໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍເມວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນິລພລສມຸທ຺ຘຸຕຕຣງ຺ຄຠງ຺ຄໍ ອສງ຺ຄໍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ມຓິຄຓຣໍສິຊາລວິຊ຺ໂຊຕິຕຣາຊຄຫໍ ຣາຊຄຫໍ ນາມ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣິຍມທມຕ຺ຕໍ ຊນໍ ປຣິຫາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ອຸທ຺ຘຕເວສສ຺ສ ຊນສ຺ສ ລຊ຺ຊມຸປ຺ປາທຍມາໂນ ວິຍ ຈ ວຍກນ຺ຕີຫິ ນາຄຣຊນຫທຍານິ ອຕ຺ຕນິ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ທ຺ວຕິໍສວຣມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວິຣາຊິຕາຍ ຣູປສິຣິຍາ ສພ຺ພຊນນຍນານິ ວິລຸມ຺ປມາໂນ ວິຍ ຈ ຣູປີປາທສຎ຺ຈໂຣ ປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈໂຍ ວິຍ ຈ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈ ຄມເນນ ນິສ຺ສງ຺ໂຄ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕປສ຺ເສ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ສຸຈິຠູມິຠາເຄ ປຣມຣມຓີເຍ ປວິວິຕ຺ເຕ ໂອກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວຄິຣານຸສາເຣນ ພິມ຺ພິສາເຣນ ມຄຘມຫາຣາເຊນ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ປມຸທິຕຫທເຍນ ‘‘ມມ ຣຊ຺ຊຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ – ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນຕ຺ໂຖ ອຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ໂລກຫິຕຕ຺ຖາຍ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ມມ ວິຊິຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘ສາຘູ’ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອາຬາຣຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສາຣໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອມຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຏິເສວເນນ ສຣີຣໍ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ.

ຕທາ ປນ ອຸຣຸເວລາຍໍ ເສນານິຄເມ ເສນານິຄມກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຘີຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ທາຣິກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ປຕ຺ຖນມກາສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ສມຊາຕິກໍ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສາ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິ. ສາ ເວສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ‘‘ອຊ຺ຊ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາໂຕວ ປາຍາສໍ ອນາຍາສໍ ປຣມມຘຸຣໍ ສມ຺ປຏິປາເທສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕທເຫວ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ປຸຓ຺ຓາ ນາມ ທາສີ ຕສ຺ສາ ຘາຕີ ຣຸກ຺ຂມູລໂສຘນຕ຺ຖາຍ ຄຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລກຍມານໍ ນິສິນ຺ນໍ ສຎ຺ຌາປ຺ປຠານຸຣຎ຺ຊິຕວຣກນກຄິຣິສິຂຣສທິສສຣີຣໂສຠໍ ຕິມິຣນິກຣນິຘານກຣໍ ກມລວນວິກສນກຣໍ ຆນວິວຣມຸປຄຕໍ ທິວສກຣມິວ ຕຣຸວຣມຸປຄຕໍ ມຸນິທິວສກຣມທ຺ທສ. ສຣີຣໂຕ ຈສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຫິ ປຠາຫິ ສກລຎ຺ຈ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຫຕ຺ເຖເນວ ພລິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ສາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ.

ຕໂຕ ສຸຊາຕາ ສຎ຺ຊາຕສທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປຣມມຘຸຣສ຺ສ ມຘຸປາຍາສສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ປິທຫິຕ຺ວາ ສີເສນາທາຍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂາຠິມຸຂີ ອຄມາສິ. ສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທູຣໂຕວ ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂເທວຕມິວ ສກລໍ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈຍມິວ ຣູປວນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ສຸຊາຕາ ‘‘ຣຸກ຺ຂເທວຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນໂຕນຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີສໂຕ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຍຖາ ມມ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ນາມ ຕິຕ຺ຖສ຺ສ ຕີເຣ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກູນປຎ຺ຎາສປິຓ຺ເຑ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ – ‘‘ສຈາຫໍ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ອຍໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຂິປິ. ສາ ປາຕິ ປຏິໂສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຬສ຺ສ ນາມ ນາຄຣາຊສ຺ສ ຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຖາລການິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐາສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ວນສຓ຺ເຑ ທິວາວິຫາຣໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ໂສຕ຺ຖິເຍນ ນາມ ຕິຓຫາຣເກນ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑມາຣຸຍ຺ຫ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ປເທໂສ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ອຍໍ ປເທໂສ ມມ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາຄມຄມາສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປຸນ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາຄມຄມາສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາຄມຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກປ຺ປມາຓຏ຺ຐານໍ ນິຈ຺ຈລໍ ອໂຫສິ. ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕານິ ຕິຓານິ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລສິ. ຕານິ ຕູລິກຄ຺ເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ໂພຘິໍ ອປຕ຺ວາວ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ໂພຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ.

ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສພ຺ພໂລກາຠິຫາໂຣ ມາໂຣ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ຫິມຄິຣິສິຂຣສທິສໍ ຄິຣິເມຂລໍ ນາມ ອຣິວຣວາຣຓໍ ວຣວາຣຓໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນວໂຍຊນິເກນ ຘນຸອສິຜຣສຸສຣສຕ຺ຕິສພເລນາຕິພຫເລນ ມາຣພເລນ ສມ຺ປຣິວຸໂຕ ສມນ຺ຕາ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ມຫາສປຕ຺ຕໍ ວິຍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ສມຸປາຄມິ. ມຫາປຸຣິໂສ ສູຣິເຍ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ອຕິຕຸມູລໍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ວິກສິຕຊຍສຸມນກຸສຸມສທິສສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕມາເນຫິ ຣຕ຺ຕປວາລງ຺ກຸຣສທິສຣຸຈິຣທສ຺ສເນຫິ ໂພຘິຣຸກ຺ຂງ຺ກຸເຣຫິ ປີຕິຍາ ວິຍ ປູຊິຍມາໂນ ເອວ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓທເຍ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) –

ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິເສວເນນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເທວຕານໍ ກງ຺ຂໍ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ກງ຺ຂາວິຘມນຕ຺ຖໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາສໍ ກງ຺ຂໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອີສກໍ ປາຈີນນິສ຺ສິເຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ ເມ ປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລາຘິຄມຏ຺ຐານໍ ປລ຺ລງ຺ກຎ຺ເຈວ ໂພຘິຣຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ອນິມິສເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ອຖ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ຈ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມໂຕ ອາຍເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຈງ຺ກມເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ເທວຕາ ຣຕນຆຣໍ ນາມ ມາເປສຸໍ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຆຣເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອວໍ ໂພຘິສມີເປເຍວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ຕຕ຺ຖາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕເຍວ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ.

ເອວໍ ອປຣໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຸຈລິນ຺ເທ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ມຫາອກາລເມໂຆ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາຄຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຫາເມໂຆ ສຕ຺ຖຣິ ມຍ຺ຫໍ ຠວນໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາສາຄາຣມສ຺ສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ເທວວິມານສທິສໍ ທິພ຺ພວິມານໍ ນິມ຺ມິນິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ເອວໍ ກເຕ – ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ທສພລສ຺ສ ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຠຄວາ ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕວ ມຫຕິ ໂອກາເສ ສພ຺ພຣຕນມເຍ ປຈ຺ຈຄ຺ຆປລ຺ລງ຺ເກ ອຸປຣິ ວິນິຄ຺ຄລນ຺ຕວິວິຘສຸຣຠິກຸສຸມທາມວິຕາເນ ວິວິຘສຸຣຠິຄນ຺ຘວາສິເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຫາສິ. ເອວໍ ຠຄວາ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປຣໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຣາຊາຍຕເນ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖາປິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທິເຍວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຠຄວາ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ຈ ວີຕິນາເມສິ.

ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ – ‘‘ມຸຂໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຄທຫຣີຕກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນອຸທກຎ຺ຈ ອທາສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫທເກນ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕູຫິ ໂລກປາເລຫິ ອຸປນີເຕ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິການໍ ວາຓິຊານໍ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ໂຓ – ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ອຕກ຺ກາວຈໂຣ ນິປຸໂຓ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗) ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ອເທເສຕຸກາມຕາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ.

ອຖ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ທສພລສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ, ໂຠ, ໂລໂກ, ວິນສ຺ສຕິ ວຕ, ໂຠ, ໂລໂກ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ມຫາວ. ໘) ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວຸໂຕ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີຫິ ອນຸຄໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ປຖວິໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ຊລຊາມລາວິກລກມລມກຸລສທິສໍ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລມຎ຺ຊລິໍ ສິຣສ຺ມິໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອສ຺ສວນຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໘) –

‘‘ປາຕຸຣໂຫສິ ມຄເຘສຸ ປຸພ຺ເພ, ຘມ຺ໂມ ອສຸທ຺ໂຘ ສມເລຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕ;

ອປາປຸເຣຕໍ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ, ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ວິມເລນານຸພຸທ຺ຘໍ.

‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ, ຍຖາປິ ປສ຺ເສ ຊນຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ;

ຕຖູປມໍ ຘມ຺ມມຍໍ ສຸເມຘ, ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ;

ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊນຕມເປຕໂສໂກ, ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕໍ.

‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ວີຣ ວິຊິຕສງ຺ຄາມ, ສຕ຺ຖວາຫ ອນຓ ວິຈຣ ໂລເກ;

ເທສສ຺ສຸ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໘) –

‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘຍ຺ຍໍ ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣຍ຺ຍໍ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ –

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາຣຍິສ຺ສໍ ສເທວກ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໕) –

ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຈ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ເມ ອເທສິຍມາເນ ໂກ ຫິ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ, ກິມຎ຺ຎໍ ໂລກສ຺ສ ສຣຓໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ປຣາຍນ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ອເນເກຫິ ນເຍຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິໂຕ’’ຕິ.

ອິທານິ ‘‘ກທາ ກຕ຺ຖ ຈ ເກນາຍໍ, ຄາຖາ ຫິ ສມຸທີຣິຕາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກທາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕາ. ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາເມສາ ສງ຺ຄີຕິກ຺ຂນ຺ເຘ (ຈູຬວ. ໔໓໗) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຕ຺ຖ ເກນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເວຠາຣປພ຺ພຕປສ຺ເສ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາທ຺ວາເຣ ວິຊິຕສພ຺ພສຕ຺ຕຸນາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ມຄຘມຫາຣາເຊນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ກາຣິເຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຓ຺ຑລສງ຺ກາເສ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ເຑ ມຓ຺ຑເປ ຘມ຺ມາສນຄເຕນາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ໂລກາຘິປຕີ’’ຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ຄາຖາສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ –

‘‘ກທາຍໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ, ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຊິໂນ;

ກທາ ກຕ຺ຖ ຈ ເກນາຍໍ, ຄາຖາ ຫິ ສມຸທີຣິຕາ’’ຕິ. –

ອຍມ຺ປິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕາຍ ປນສ຺ສາ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ພ຺ຣູຫິໂຕ ເຕຫິ ເຕຫິ ຄຸຓວິເສເສຫີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ອຍໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມ-ສທ຺ໂທ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມພ຺ຣາຫ຺ມຓຕຖາຄຕມາຕາປິຕຸເສຏ຺ຐາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ທ຺ວິສຫສ຺ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໖໖) ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

‘‘ຕໂມນຸໂທ ພຸທ຺ໂຘ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ໂລກນ຺ຕຄູ ສພ຺ພຠວາຕິວຕ຺ໂຕ;

ອນາສໂວ ສພ຺ພທຸກ຺ຂປ຺ປຫີໂນ, ສຈ຺ຈວ຺ຫໂຍ ພ຺ຣຫ຺ເມ ອຸປາສິໂຕ ເມ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໑໓໙) –

ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໓໑; ໔.໖໓; ອິຕິວຸ. ໑໐໖; ຊາ. ໒.໒໐.໑໘໑) ເອຕ຺ຖ ມາຕາປິຕໂຣ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑; ອ. ນິ. ໔.໘; ໕.໑໑; ປຏິ. ມ. ໒.໔໔) ເອຕ຺ຖ ເສຏ຺ໂຐ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິຘ ປນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຓີຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ກປ຺ປາຍຸໂກ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຘິປ຺ເປໂຕ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓). ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປທປູຣຓມຕ຺ໂຕ ວາ. ໂລກາຘິປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລໂກຕິ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ສຕ຺ຕໂລໂກ ໂອກາສໂລໂກຕິ ຕໂຍ ໂລກາ. ເຕສຸ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ ອຘິປຕີຕິ ໂລກາຘິປຕິ, ໂລເກກເທສສ຺ສາປິ ອຘິປຕິ ໂລກາຘິປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເທວາຘິປຕິ ນຣາຘິປຕິ ວິຍ.

ສຫມ຺ປຕີຕິ ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສຫໂກ ນາມ ເຖໂຣ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ກປ຺ປາຍຸກມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຣ ປນ ນໍ ‘‘ສຫມ຺ປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ‘‘ສຫກປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸສ຺ສຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ສຫມ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຕຎ຺ຊລີຕິ ກຕຎ຺ຊລິໂກ, ອຎ຺ຊລິປຸຏໍ ສິຣສິ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຘິວຣນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວໂຣ ອຘິວໂຣ ນາສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອນຘິວໂຣ, ນ ຕໂຕ ອຘິໂກ ວໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ອນຘິວໂຣ, ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ອນຘິວຣໍ. ອຍາຈຖາຕິ ອຍາຈິຕ຺ຖ ອຊ຺ເຌສິ.

ອິທານິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຍາຈິ, ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຕີຘ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາຕິ ອຍໍ ເທສາປເທເສ ນິປາໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ສາສນໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ, ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ກຕ຺ຖຈິ ໂອກາສໍ, ຍຖາຫ –

‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ, ເທວຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;

ປຸນຣາຍຸ ຈ ເມ ລທ຺ໂຘ, ເອວໍ ຊານາຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙) –

ກຕ຺ຖຈິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐). ກຕ຺ຖຈິ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ, ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໐). ອິຘາປິ ໂລກເມວ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຕິ ຣູປາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາເຄນ ສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ອາສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄິຕາຕິ ສຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕາຕິ ປາຓິໂນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ປນ ວີຕຣາເຄສຸປິ ອຍໍ ໂວຫາໂຣ ວຕ຺ຕຕິເຍວ.

ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫຣຊໍ ເອເຕສໍ ເອວໍສຠາວາ ຈ ເຕຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊເມວ ວາ ເຍສໍ ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂສຠາວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕສໍ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິການໍ. ‘‘ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ເທເສຫິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເທເສຫີຕິ ອາຍາຈນວຈນເມຕໍ, ເທເສຫິ ກເຖຫິ ອຸປທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິສຠາວສຸຎ຺ຎຕາປຸຎ຺ຎອາປຕ຺ຕິເຎຍ຺ຍຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ – ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ…ເປ… ເວທລ຺ລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໙; ອ. ນິ. ໔.໑໐໒) ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມາຘິມ຺ຫິ.

‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ວານຣິນ຺ທ ຍຖາ ຕວ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ທິຏ຺ຐໍ ໂສ ອຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໒.໑໔໗) ປຎ຺ຎາຍ. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໓໙) ປກຕິຍໍ. ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ) ສຠາເວ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ສຸຎ຺ຎຕາຍໍ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໘໔; ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒; ໑.໑໕.໓໘໕) ປຸຎ຺ເຎ. ‘‘ທ຺ເວ ອນິຍຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ເຎຍ຺ເຍ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໙; ມຫາວ. ໒໗, ໕໗) ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ. ອິຘາປິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑ ໑). ອນຸກມ຺ປາຕິ ອນຸກມ຺ປໍ ອນຸທ຺ທຍໍ ກໂຣຫິ. ອິມນ຺ຕິ ປຊໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ. ປຊນ຺ຕິ ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ຕໍ ປຊໍ, ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ –

‘‘ຠຄວາຕິ ໂລກາຘິປຕີ ນຣຸຕ຺ຕໂມ,

ກຕຎ຺ຊລີ ພ຺ຣຫ຺ມຄເຓຫິ ຍາຈິໂຕ’’ຕິ. –

ປຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ພໂສ ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ.

ອຖ ຠຄວໂຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສ ອາຍາຈນວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອປຣິມິຕສມຍສມຸທິຕກຣຸຓາພລສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ປຣຫິຕກຣຓນິປຸຓມຕິຈາຣສ຺ສ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ໂອກາສກຣຓມຕ຺ເຕນ ມຫາກຣຸຓາ ອຸທປາທິ. ຕໍ ປນ ຠຄວໂຕ ກຣຸຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ –

໒. ‘‘ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓສ຺ສ ຕາທິໂນ, ຊຸຕິນ຺ຘຣສ຺ສນ຺ຕິມເທຫຘາຣິໂນ;

ຕຖາຄຕສ຺ສປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ກາຣຸຎ຺ຎຕາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ’’ຕິ. –

ອຍໍ ຄາຖາ ຐປິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓສ຺ສາຕິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ຕິວິຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມງ຺ຄິມຘຸຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣໍ, ສຸວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ໂກສິຍ;

ປຏິເວເທມິ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ນ ນໍ ວາເຣຕຸມຸສ຺ສເຫ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໑) –

ອິທໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປຄໂຕ ສມຸປຄໂຕ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອິທໍ ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ ອນີລກໍ, ເອວມສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໘) ອິທໍ ມຘຸຣສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອິຘ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໔). ວິຊ຺ຊາຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ວິນ຺ທິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຈ ວິຊ຺ຊາ. ຕາ ປນ ຕິສ຺ໂສປິ ວິຊ຺ຊາ ອຏ຺ຐປິ ວິຊ຺ຊາ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໕໐ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຏ຺ຐ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໘ ອາທໂຍ). ຕຕ຺ຣ ຫິ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ມໂນມຍິທ຺ຘິຍາ ຈ ສຫ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈຣຓນ຺ຕິ ສີລສໍວໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ ສທ຺ຘາ ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານີຕິ ອິເມ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມເຍວ ຫິ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ຍສ຺ມາ ເອເຕຫິ ຈຣຕິ ອຣິຍສາວໂກ ຄຈ຺ຉຕິ ອມຕໍ ທິສໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔) ສພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຊ຺ຊາ ຈ ຈຣຓຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາຈຣຓານິ, ສມ຺ປນ຺ນານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ວິຊ຺ຊາຈຣຓານິ ຍສ຺ສ ໂສຍໍ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣໂຓ, ວິຊ຺ຊາຈຣເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ, ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ວາ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣໂຓ. ອຸຠຍຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ຕສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓສ຺ສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ).

ຕາທິໂນຕິ ‘‘ອິຏ຺ເຐປິ ຕາທີ ອນິຏ຺ເຐປິ ຕາທີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໓໘, ໑໙໒) ອາຄຕຕາທິລກ຺ຂເຓນ ຕາທິໂນ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີສຸ ອວິກາຣສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຸຕິນ຺ຘຣສ຺ສາຕິ ຊຸຕິມໂຕ, ຍຸຄນ຺ຘເຣ ສຣທສມເຍ ສມຸທິຕທິວສກຣາຕິເຣກຕຣສສ຺ສິຣິກສຣີຣຊຸຕິວິສຣຘຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕຘຣສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລເກ ປຊ຺ໂຊຕາ, ປຎ຺ຈເມຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ທິວາ ຕປຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ, ຣຕ຺ຕິມາຠາຕິ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ອຖ ອຄ຺ຄິ ທິວາຣຕ຺ຕິໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຠາສຕິ;

ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕປຕໍ ເສຏ຺ໂຐ, ເອສາ ອາຠາ ອນຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໖, ໘໕);

ຕສ຺ມາ ອຸຠຍຖາປິ ສຣີຣປຎ຺ຎາຊຸຕິວິສຣຘຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣິໂນຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສຣີຣຘາຣິໂນ, ອປຸນພ຺ຠວສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕຕິ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈອຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໍ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ ຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍເຖວ ໂລກມ຺ຫິ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ, ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂາ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕວ ຄວມ຺ປຕີ ຍຖາ, ສເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ໂສ ວິກ຺ກມີ ສຕ຺ຕປທານິ ໂຄຕໂມ, ເສຕຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕໍ ອນຸຘາຣຍຸໍ ມຣູ.

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ໂສ ສຕ຺ຕປທານິ ໂຄຕໂມ, ທິສາ ວິໂລເກສິ ສມາ ສມນ຺ຕໂຕ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ຄິຣມພ຺ຠຸທີຣຍີ, ສີໂຫ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ສພ຺ເພສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂຓໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ອນຸພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ສພ຺ເພສໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ, ສກສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ;

ຕຖເມວາຄໂຕ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ.

‘‘ຕຖນາມານິ ສຈ຺ຈານິ, ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ ນາຍໂກ;

ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ສຈ຺ຈານໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວາ ຫິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆາຓຊິວ຺ຫາກາຍມໂນທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີຕິ, ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ອຖ ວາ ຍໍ ໂລເກ ຕຖໍ, ຕໍ ໂລກສ຺ສ ຕເຖວ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕປິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສິອຕ຺ເຖ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຖາກາເຣນ ໂຍ ຘມ຺ເມ, ຊານາຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ;

ຕຖທສ຺ສີຕິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍຎ຺ຈ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາເລ ສຸຕ຺ຕາທິນວງ຺ຄສງ຺ຄຫິຕໍ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ຕຖເມວ ອວິຕຖເມວ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຄທອຕ຺ໂຖ ຫິ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ຕຖາວາທີ ຊິໂນ ຍສ຺ມາ, ຕຖຘມ຺ມປ຺ປກາສໂກ;

ຕຖາມາຄທນຎ຺ຈສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວາ ຫິ ຍໍ ຍໍ ວາຈໍ ອຠາສິ, ຕໍ ຕໍ ເອວ ກາເຍນ ກໂຣຕິ, ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຍຖາ ວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາ ກາຣີ, ຍຖາ ກາຣີ ຕຖາ ວາທີ…ເປ… ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓; ຈູຬນິ. ໂປສາລມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໓).

ຍຖາ ຈ ວາຈາ ຄຕາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ, ຍຖາ ກາໂຍ ຄໂຕ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ. ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ຍຖາ ວາຈາ ຄຕາ ຕສ຺ສ, ຕຖາ ກາໂຍ ຄໂຕ ຍໂຕ;