໕໕. ຠທ຺ທິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສມວຄ຺ເຄ ປຐມາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມຎ຺ຊຸສ຺ສຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສປ຺ປິສກ຺ຂຣາທິມຘຸຣຣສສມ຺ມິສ຺ສໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ອນາຄເຕ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ມຎ຺ຊຸສ຺ສຣານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຜຸສ຺ສຠຄວໂຕ ກາເລ ຈິຕ຺ຣໂກກິໂລ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຣາຊຸຍ຺ຍານໂຕ ມຘຸຣໍ ອມ຺ພຜລໍ ຕຸຓ຺ເຑນາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ທສ຺ສາມິ ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິ. ໂກກິໂລ ທສພລສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ອຖ ໂສ ໂກກິໂລ ປສນ຺ນມານໂສ ເຕເນວ ປີຕິສຸເຂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ເຕເນວ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ມຎ຺ຊຸສ຺ສໂຣ ອໂຫສິ. ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ວຑ຺ຒກິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐກວຑ຺ຒກີ ຫຸຕ຺ວາ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ຕສ຺ສ ສຣີຣຘາຕຸໂຍ ນິທຫິຕຸໍ ສຕ຺ຕໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ຖູເປ ອາຣທ຺ເຘ ໂສ ອາຫ – ‘‘ໂຍຊນາວຏ຺ຏໍ ໂຍຊນຸພ຺ເພຘໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ຕສ຺ສ ວຈເນ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອິຕິ ອປ຺ປມາຓສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂອຣປ຺ປມາຓໍ ເຈຕິຍໍ ກາເຣສິ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ເຎຫິ ຫີນປ຺ປມາໂຓ ອໂຫສິ. ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕິຣສ຺ສຕາຍ ຈ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ສຸນ຺ທຣສຣີຣຕາຍ ຈ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ອຸສ຺ສວທິວເສ ເອເກນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຣເຖນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ເອກາ ຄຓິກາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ທນ຺ຕວິທໍສກໍ ຫສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ທນ຺ຕຏ຺ຐິເກ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ອໂຫສິ, ໂສ ອຠິຓ຺ຫໍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອາຍສ຺ມຕາ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ໂອວທິຍມາໂນ ອນຸສາສິຍມາໂນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ຈ ສາມເຓຣາ ຈ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ສີເສ ພາຫາຍ ຫຕ຺ຖປາທາທີສຸ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕາ ວິເຫເຐສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ວິເຫເຐຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ ນ ວິເຫເຐສຸໍ.

໑໒. ໂສ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ມຎ຺ຊຸນາຠິນິກູຊຫນ຺ຕິ ມຘຸເຣນ ເປມນິເຍນ ສເຣນ ອຠິນິກູຊິໍ ສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິໍ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ກງ຺ຂາເຣວຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

໓໔. ທຸຕິຍາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກງ຺ຂາເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປາຐານຸສາເຣນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ກງ຺ຂາເຣວຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ສີວລິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຕຕິຍາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ລາຠີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ອຘິກາຣກມ຺ເມນ ນ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ປຕ຺ຖນາ ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ທານໍ ອທໍສຸ.

ເອກທິວສໍ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ທານຄ຺ເຄ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐໗; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙ ສີວລິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ) ໂອໂລເກນ຺ຕາ ມຘຸຎ຺ຈ ຄຸຬທຘິຎ຺ຈ ນາທ຺ທສໍສຸ. ເຕ ‘‘ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຊນປທໂຕ ນຄຣປວິສນມຄ຺ເຄສຸ ປຸຣິເສ ຐເປສຸໍ. ຕທາ ເອສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໂຕ ຄຸຬທຘິວາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກິຎ຺ຈິເທວ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນງ຺ຄລສີສປ຺ປມາຓໍ ນິມ຺ມກ຺ຂິກທຓ຺ຑກມຘຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ເຎນ ເມ ອິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ນາຄເຣຫິ ຐປິຕປຸຣິໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມາຣິສ, ກສ຺ສ ອິມໍ ຫຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ກສ຺ສຈິ, ສາມິ, ວິກ຺ກາຍິກໍ ເມ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມໍ ກຫາປຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ມຘຸຎ຺ຈ ຄຸຬທຘິຎ຺ຈ ເທຫີ’’ຕິ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ເມ ນ ພຫຸໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ພຫຸໍ ເທຕິ, ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ນາຫໍ ເອກກຫາປເຓນ ເທມີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິປິ ນ ເທມີ’’ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍາວ ສຫສ຺ສໍ ປາປຸຓິ, ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິອຎ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂຫຕຸ ຕາວ ອິມິນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ນ ອິທໍ ພຫຸອຄ຺ຆນກໍ, ຕ຺ວໍ ປນ ພຫຸໍ ເທສິ, ເກນ ກມ຺ເມນ ອິທໍ ຄຓ຺ຫສີ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ໂຠ, ນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສິສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕາ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ທານຄ຺ເຄ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ມໍ ປຣິເຍສາເປນ຺ຕິ. ສເຈ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ນາຄຣານໍ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕໍ ນາຄຣານໍ ເອວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທາຕຸໍ ອວາຣິຕເມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂກຈິ ນາຄຣານໍ ທາເນ ເອກທິວສໍ ສຫສ຺ສໍ ທາຕາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ສມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອິເມສໍ ເມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກຠາວໍ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉ, ນາຄຣານໍ ອາໂຣເຈຫິ – ‘ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອິມານິ ທ຺ເວ ມູເລນ ນ ເທຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫຕ຺ເຖເນວ ທາຕຸກາໂມ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກາຣຓາ ນິພ຺ພິຕກ຺ກາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ເຊຏ຺ຐກຠາຄສ຺ສ ກາຍສກ຺ຂີ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ປນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຄາມໂຕ ປຣິພ຺ພຍຕ຺ຖໍ ຄຫິຕກຫາປເຓນ ປຎ຺ຈກຏຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທຘິໂຕ ກຎ຺ຈິຍໍ ວາເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຘຸປຏລໍ ປີເຬຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກຏຸກຈຸຓ຺ເຓນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອາທາຍ ທສພລສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິສີທິ. ມຫາຊເນຫິ ອາຫຣິຍມານສ຺ສ ສກ຺ກາຣສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕວາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ໂອກາສໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເມ ທຸຄ຺ຄຕສກ຺ກາໂຣ, ອິມໍ ເມ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສານຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈຕຸມຫາຣາເຊຫິ ທຕ຺ຕິເຍນ ເສລມຍປຕ຺ເຕນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ນ ຂີຍຕິ, ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາສິ.

ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐິຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ອຊ຺ຊ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣວາສີຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສກ຺ກາໂຣ ອາຫຣິຍມາໂນ, ອຫມ຺ປິ ອິມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຠເວ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕຸ ກຸລປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ນຄຣວາສີນຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຸປ຺ປວາສາຍ ຣາຊຘີຕຸຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາຍໍ ປາຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາກາຣສຕານິ ສຸປ຺ປວາສາຍ ອຸປນີຍນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ສາ ປຸຎ຺ຎວີມໍສນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ເຖນ ພີຊປຈ຺ຉິໍ ຜຸສາເປນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ເອເກກພີຊໂຕ ສລາກສຕໍ ສລາກສຫສ຺ສມ຺ປິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ເອເກກກຣີສເຂຕ຺ຕໂຕ ປຓ຺ຓາສມ຺ປິ ສຏ຺ຐິປິ ສກຏປມາຓານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐປູຣຓກາເລປິສ຺ສາ ໂກຏ຺ຐທ຺ວາຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສນ຺ຕິຍາ ຣາຊຘີຕາຍ ປຸຎ຺ເຎນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຄຫິຕຄຫິຕໍ ປຸນ ປູຣຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຠຕ຺ຕກຸມ຺ຠິໂຕປິ ‘‘ຣາຊຘີຕາຍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເທນ຺ຕາ ນໍ ຍາວ ນ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ຠຕ຺ຕໍ ຂີຍຕິ. ທາຣເກ ກຸຈ຺ຉິຄເຕເຍວ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ.

ຄພ຺ເຠ ປນ ປຣິປກ຺ເກ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສິ. ສາ ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ປຸເຣ ມຣຓາ ຊີວມານາ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສາມິ, ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຫິ, ຍຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາ ວທຕິ, ຕໍ ສາຘຸກໍ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສາສນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ສຕ຺ຖຸ ຠນ຺ເຕ, ໂກຬິຍຘີຕາ ປາເທ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ – ‘‘ສຸຂິນີ ໂຫຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກຬິຍຘີຕາ ອໂຣຄາ, ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາເຍວ ສຸປ຺ປວາສາຍ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ຘມ຺ມກຣຓໂຕ ອຸທກໍ ວິຍ ຄພ຺ໂຠ ນິກ຺ຂມິ, ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຊໂນ ອສ຺ສຸມຸໂຂ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐວ ຕສ຺ສາ ສາມິກສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິສາສນໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ອຄມາສິ. ໂສ ເຕສໍ ອິງ຺ຄິຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ທສພເລນ ກຖິຕກຖາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ກຖໍ ຣາຊຘີຕາຍ ກເຖສິ. ຣາຊຘີຕາ ຕຍາ ນິມນ຺ຕິຕໍ ຊີວຠຕ຺ຕເມວ ມງ຺ຄລຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉ ສຕ຺ຕາຫໍ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຫີຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ໂສ ທາຣໂກ ຎາຕີນໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ສີຕລຠາວໍ ກຸຣຸມາໂນ ຊາໂຕຕິ, ສີວລິຕ຺ເວວ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ເຠ ວສິຕຕ຺ຕາ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂໂມ ອໂຫສິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາປມກາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ໂຍມໍ ປລິປຖໍ ທຸຄ຺ຄໍ, ສໍສາຣໍ ໂມຫມຈ຺ຈຄາ;

ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຌາຍີ, ອເນໂຊ ອກຖໍກຖີ;

ອນຸປາທາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໑໔; ສຸ. ນິ. ໖໔໓);

ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ຕຍາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ລຠນ຺ໂຕ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຸປ຺ປວາສາ ຕໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ກເຖຕີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ກເຖຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠຸຕ຺ຕຄພ຺ຠວາສທຸກ຺ຂໍ ກເຖຕ຺ວາ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕີຕິ. ‘‘ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ, ‘‘ສີວລິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ໂອວາເທນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຍາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອນຸຠຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂາຫີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາເຍວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ, ຍໍ ປນ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕມຫໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປນ ປຐມເກສວຏ຺ຏິຍາ ໂອໂຣປິຕກ຺ຂເຓເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ທຸຕິຍາຍ ໂອໂຣປິຕກ຺ຂເຓ ສກທາຄາມິຜເລ, ຕຕິຍາຍ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສພ຺ເພສໍເຍວ ເກສານໍ ໂອໂຣປນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ ອໂຫສິ.

ອຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ອໂຫ ເອວໍ ປຸຎ຺ຎວາປິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ມາຕຸຄພ຺ເຠ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ເຠ ວສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ – ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມິນາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອິມາຍ ຊາຕິຍາ ກຕກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ເອສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຕທາ ເອໂກ ປຈ຺ຈນ຺ຕຣາຊາ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ອຖ ຣາຊາ ມາຕຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມານຈ຺ຉນ຺ໂທ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຂນ຺ຘາວາຣນຄເຣ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາເປສິ, ນິກ຺ຂມນ຺ຕານໍ ປວິສນ຺ຕານຎ຺ຈ ທ຺ວາຣມູຬ຺ຫໍ ອໂຫສິ. ອຖ ມິຄທາຍວິຫາເຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຸຄ຺ໂຆເສສຸໍ. ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາເປສີຕິ. ປຈ຺ຈນ຺ຕຣາຊາປິ ປລາຍິ. ໂສ ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ ນຣກາທີສຸ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ມາຕຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິ. ຕສ຺ສ ປນ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຎ຺ຎພລໍ ວີມໍສິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫ, ສີວລີ’’ຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຏວິມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ປຐມໍ ທິຏ຺ຐນິຄ຺ໂຣເຘ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ທານໍ ອທາສິ. ອິຕິ ໂສ –

‘‘ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຐມໍ ປສ຺ສິ, ທຸຕິຍໍ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕໍ;

ຕຕິຍໍ ອຈິຣວຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວຣສາຄຣໍ.

‘‘ປຎ຺ຈມໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ໂສ, ຉຏ຺ຐໍ ຉທ຺ທນ຺ຕຸປາຄມິ;

ສຕ຺ຕມໍ ຄນ຺ຘມາທນໍ, ອຏ຺ຐມໍ ອຖ ເຣວຕ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐໗; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙ ສີວລິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ) –

ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ທິວສາເນວ ທານໍ ອທໍສຸ. ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ປນ ນາຄທຕ຺ຕເທວຣາຊາ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ເອກທິວສໍ ຂີຣປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສິ, ເອກທິວສໍ ສປ຺ປິປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ເນວ ເຘນຸໂຍ ທຸຍ຺ຫມານາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ທຘິນິມ຺ມຖນໍ, ກຸໂຕ ເຕ, ເທວຣາຊ, ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ຂີຣສລາກຠຕ຺ຕທານສ຺ເສຕໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ເທວຣາຊາ ອາຫ.

ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສິ. ກຖໍ? ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ເຣວໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ອຠິຣເມຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຠຄວາ ເຣວຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ຍາຈິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ – ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຫມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຫີຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ, ຄນ຺ຕຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍເຍວ ອາໂຣເຈສິ. ທສພລສ຺ສ ຈາຣິກຕ຺ຖາຍ ຄມນກາເລ ໂອຫິຍ຺ຍມານກຠິກ຺ຂູ ນາມ ອປ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ວາ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄນ຺ຕຸກາມາ ພຫຸຕຣາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ‘‘ເຣວຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ປເທເສ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ເວຘາປຖໍ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ທ຺ເວຘາປໂຖ, ກຕຣມຄ຺ເຄນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ? ‘‘ກຕຣມຄ຺ໂຄ, ອານນ຺ທ, ອຸຊຸໂກ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ຕິໍສໂຍຊນິໂກ ອມນຸສ຺ສປໂຖ. ປຣິຫາຣມຄ຺ໂຄ ປນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິໂກ ເຂໂມ ສຸຠິກ຺ໂຂ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ສີວລິ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສງ຺ໂຆ ອຸຊຸມຄ຺ຄເມວ ຄຈ຺ຉຕຸ, ສີວລິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ວີມໍສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວີມໍສນຕ຺ຖໍ ຕິໍສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ອຠິຣຸຫິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐໓).

ມຄ຺ຄໍ ອຠິຣຸຫນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວສງ຺ໂຆ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ຐາເນ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວສນຕ຺ຖາຍ ວິຫາເຣ ປຏິຍາເທສິ. ເທວປຸຕ຺ຕາ ຣຎ຺ຎາ ເປສິຕກມ຺ມກາຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ໂຍ ສີວລີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຖາ ສກ຺ກາຣໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເທວສິກໍ ໂຍຊນປຣມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ, ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປໂຫນກວິຫາເຣ ທສພລສ຺ສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຈ ອິທ຺ຘິຍາ ມາເປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ອຖ ຕຖາຄເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນານິ ປວິສິໍສຸ. ເທວຕາ ‘‘ອກາໂລ ອາຫາຣສ຺ສາ’’ຕິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ປານກໍ ອາຫຣິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປານກໍ ປິວິ. ອິມິນາ ນິຍາເມເນວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ເສວ ອທ຺ຘມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ.

ອເຖກຈ຺ເຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂູ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຖໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ – ‘‘ທສພໂລ ‘ມຍ຺ຫໍ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ນວກມ຺ມິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄໂຕ, ອິມສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເຊຕວນວິຫາໂຣ ວາ ເວຬຸວນວິຫາຣາທໂຍ ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູປສ຺ສ ນວກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ, ກິໍ ນາມ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ອຖ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ອິຘ ຈິຣໍ ວສນ຺ເຕ ອິທໍ ຐານໍ ອາກິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາຣຎ຺ຎກາ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ປວິເວກຕ຺ຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຣວຕສ຺ສ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເຖຣສ຺ສ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ເຖໂຣປິ ເອກໂກວ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ປາສາຓຜລເກ ນິສິນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ເຣວຕ, ອິທໍ ວາຬມິຄຏ຺ຐານໍ, ຈຓ຺ຑານໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເຕສໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕ ອຣຎ຺ຎປີຕິ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ອຣຎ຺ຎານິສໍສໍ ນາມ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຖຣສ຺ສ ອວຓ຺ໂຓ ກຖິໂຕ, ເຕສໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິອຸປາຫນເຕລນາຬິຉຕ຺ຕານໍ ປມຸສ຺ສນຠາວມກາສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ນິວຕ຺ຕາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຕໍ ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ເຕ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕໍທິວສໍ ປນ ວິສມມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທນ຺ຕາ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ຄຸມ຺ເພ ຈ ຄຈ຺ເຉ ຈ ກຓ຺ຑເກ ຈ ມທ຺ທນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ວສິຕສຠາຄຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂທິຣຂາຓຸເກ ລຄ຺ຄິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຉຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ອຸປາຫນໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ເຕລນາຬິຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣມາທາຍ ‘‘ທສພລສ຺ສ ປຏິຍຕ຺ຕສກ຺ກາໂຣ ນາມ ເອວຣູໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອຄມໍສຸ.

ປຸຣໂຕ ອາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ, ວິສາຂາ ອຸປາສິກາ, ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນກາເລ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມນາປໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມນາປໍ, ອຸປາສິເກ, ນນ຺ທວນຈິຕ຺ຕລຕາວນປຏິຠາຄໍ ຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມນາປໍ, ອຍ຺ຍາ, ເຣວຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມາ ປຸຈ຺ຉ, ອຸປາສິເກ, ກເຖຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ, ເອຕໍ ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລສກ຺ຂຣປາສາຓວິສມຂທິຣວນໍ ເອວ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວສຕີ’’ຕິ.

ວິສາຂາ ປຸຣິມານໍ ປຈ຺ຉິມານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ເກສໍ ນຸ ໂຂ ກຖາ ສຈ຺ຈາ’’ຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ທສພລສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ເອກຈ຺ເຈ ອຍ຺ຍາ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ກິເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ວິສາເຂ, ຣມຓິຍໍ ວາ ໂຫຕຸ ມາ ວາ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣິຍານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣມຕິ, ຕເທວ ຐານໍ ຣມຓິຍໍ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໙໘; ເຖຣຄາ. ໙໙໑; ສໍ. ນິ. ໑.໒໖໑);

ອປຣຠາເຄ ຠຄວາ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ລາຠີນໍ ຍທິທໍ, ສີວລີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໘, ໒໐໗) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

໕໔. ອຖາຍສ຺ມາ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖປທວຓ຺ຓນເມວ ກຣິສ຺ສາມ.

໕໕. ສີລໍ ຕສ຺ສ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສີລໍ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍໍ.

‘‘ນວ ໂກຏິສຫສ຺ສານິ, ອສີຕິສຕໂກຏິໂຍ;

ປຎ຺ຎາສສຕສຫສ຺ສານິ, ຉຕ຺ຕິໍສາ ຈ ປຸນາປເຣ.

‘‘ເອເຕ ສໍວຣວິນຍາ, ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປກາສິຕາ;

ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ສິກ຺ຂາວິນຍສໍວເຣ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໐; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໗) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາວກປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສີລໍ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍເມວ ສໍຂາຕຸໍ ຄເຓຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິວຊິຣູປໂມ ຍຖາ ວຊິຣໍ ອິນ຺ທນີລມຓິເວຬຸຣິຍມຓິຜລິກມສາຣຄລ຺ລາທີນິ ຣຕນານິ ວິຊ຺ຌຕິ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສມາຘິ ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິຊ຺ຌຕິ ຠິນ຺ທຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສງ຺ເຂຍ຺ຍໍ ຎາຓວຣໍ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ຈ ຊານິຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ສຍມ຺ຠູຎາຓສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິຎາຓສມູຫໍ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທິເຠເທນ ສໍຂາວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ ອໂນປມາຕິ ສໍກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທິກາ ຈຕສ຺ໂສ ວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ອນຸປມາ ອຸປມາຣຫິຕາ ‘‘ອິມາ ວິຍ ຠູຕາ’’ຕິ ອຸປເມຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ສີວລິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ຖາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ນຄຣວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ພ຺ຍາກໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມາຕຸ ປຣິພ຺ພາຊິກາຠາເວນ ອປຣຠາເຄ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ປາກໂຏ ວງ຺ຄີໂສຕິ ຈ ລທ຺ຘນາໂມ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຉວສີສຊານນມນ຺ຕໍ ນາມ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຉວສີສໍ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອສຸກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຊານາຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຊິວິກາຍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວງ຺ຄີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ວິຈຣິໍສຸ. ວງ຺ຄີໂສ ຕິວສ຺ສມຕ຺ຖເກ ມຕານມ຺ປິ ສີສໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອສຸກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ກງ຺ຂາຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ເຕ ເຕ ຊເນ ອາວາເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິໍ ກຖາເປຕິ. ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ມຫາຊໂນ ອຠິປ຺ປສີທຕິ. ໂສ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ລຠຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວງ຺ຄີສໍ ອາທາຍ ຍຖາຣຸຈິ ວິຈຣິໍສຸ. ວງ຺ຄີໂສ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມາຍາຍ ຕໍ ອາວຏ຺ເຏສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸ.

ວງ຺ຄີໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ວງ຺ຄີສ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຉວສີສມນ຺ຕໍ ນາເມກໍ ຊານາມິ, ເຕນ ຕິວສ຺ສມຕ຺ຖເກ ມຕານມ຺ປິ ສີສໍ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຊານາມີ’’ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ເອກໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ, ເອກໍ ມນຸສ຺ເສສຸ, ເອກໍ ເທເວສຸ, ເອກໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ສີສໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ປຐມສີສໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ວງ຺ຄີສ, ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ທິຏ຺ຐໍ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເທວໂລເກ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓນ຺ນມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ປນ ສີສໍ ນເຂນ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ ເນວ ອນ຺ຕໍ ນ ໂກຏິໍ ປສ຺ສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ສກ຺ໂກສິ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸປປຣິກ຺ຂາມິ ຕາວາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ ພາຫິຣກມນ຺ເຕນ ຂີຓາສວສ຺ສ ສີສໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖສ຺ສ ມຕ຺ຖກໂຕ ເສໂທ ມຸຈ຺ຈິ. ໂສ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ’’. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິລມສິ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ, ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ວງ຺ຄີສ, ອຫໍ ເອຕມ຺ປິ ຊານາມິ, ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ຊານາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ຈຸຕິໍ ໂຍ ເວທິ ສຕ຺ຕານໍ, ອຸປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສ;

ອສຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ຄຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເທວາ ຄນ຺ຘພ຺ພມານຸສາ;

ຂີຓາສວໍ ອຣຫນ຺ຕໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໑໙-໔໒໐; ສຸ. ນິ. ໖໔໘-໖໔໙) –

ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ໂສ ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕໍ ວິຊ຺ຊໍ ເມ ເທຖາຕິ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ສມານລິງ຺ຄສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ອາຫ. ວງ຺ຄີໂສ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມຍາ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍິ ປພ຺ພຊນ຺ເຕ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ມນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ເຊຏ຺ຐໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ເຕນ ຠທ຺ທເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂສ ມນ຺ຕຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ຕທາ ຈ ເຖໂຣ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ໂປ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ຠຄວາ ອາຓາເປສິ – ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປ, ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ‘‘ມນ຺ຕປຣິວາຣໍ ຕາວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕວ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ, ໂຠ ວງ຺ຄີສ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອາມ ສິກ຺ຂິຕໍ’’. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫິ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ສິປ຺ປສິກ຺ຂເນນ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ນ ມຍ຺ຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ທານິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວສໍ ອາປນ຺ໂນ, ມາຍາຍ ອາວຏ຺ຏິໂຕ, ກິໍ ມຍໍ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປກ຺ກມິໍສຸ. ວງ຺ຄີໂສ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ.

໙໖. ເອວໍ ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໙໙. ປຠາຫິ ອນຸຣຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ໂສ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ນີລປີຕາທິຉພ຺ພຓ຺ຓປຠາຫິ ຣໍສີຫິ ອນຸຣຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຊລນ຺ໂຕ ໂສຠຍມາໂນ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວເນຍ຺ຍປທຸມານິ ໂສຕິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສູຣິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນສງ຺ຂາເຕນ ສູຣິຍຣໍສິຍາ ເວເນຍ຺ຍຊນສງ຺ຂາຕປທຸມານິ ວິເສເສນ ໂພເຘນ຺ໂຕ ປໂພເຘນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ຜຸລ຺ລິຕານິ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໐. ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ –

‘‘ອນ຺ຕຣາເຍ ຈ ນິຍ຺ຍາເນ, ພຸທ຺ຘຕ຺ເຕ ອາສວກ຺ຂເຍ;

ເອເຕສຸ ຈຕຸຏ຺ຐາເນສຸ, ພຸທ຺ໂຘ ສຸຏ຺ຐຸ ວິສາຣໂທ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໕. ວາຄີໂສ ວາທິສູທໂນຕິ ວາທີນໍ ປຓ຺ຑິຕຊນານໍ ອີໂສ ປຘາໂນ ‘‘ວາທີໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທ-ກາຣສ຺ສ ຄ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສກຕ຺ຖປຣຕ຺ຖວາທໍ ສູທຕິ ປຄ຺ຆຣາເປຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ວາທິສູທໂນ.

໑໑໐. ມາຣມສນາຕິ ຂນ຺ຘມາຣາທໂຍ ປຎ຺ຈມາເຣ ມສຕິ ປຣາມສຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ມາຣມສໂນ. ທິຏ຺ຐິສູທນາຕິ ໂວຫາຣປຣມຕ຺ຖສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐິທສ຺ສນໍ ສູທຕິ ປຄ຺ຆຣໍ ທີເປຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສູທໂນ.

໑໑໑. ວິສ຺ສາມຠູມິ ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ສກລສໍສາຣສາຄເຣ ສນ຺ຕານໍ ກິລມນ຺ຕານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທິອຘິຄມາປເນນ ວິສ຺ສມຠູມິ ວິສ຺ສມຏ຺ຐານໍ ວູປສມນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓໒. ຕໂຕຫໍ ວິຫຕາຣມ຺ໂຠຕິ ຕໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຣີຣທສ຺ສເນນ ອຫໍ ວິຫຕາຣມ຺ໂຠ ວິນຏ຺ຐສາຣມ຺ໂຠ, ວິນຏ຺ຐມາໂນ ນິມ຺ມໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຈິໍ ສໍຍາຈິໍ ອາໂຣເຈສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈມາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ປາຐານຸສາເຣນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ຐາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຊ຺ຊໍ ອຠິນີຫາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສຕ຺ຖາປິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ອມຈ຺ຈກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສຫ ເອກທິວເສເຍວ ຊາໂຕ, ຕໍທິວສໍເຍວ ນໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ, ຣາຫຸລມາຕາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິຘີ, ອາໂຣຫນິຍຫຕ຺ຖີ, ກຓ຺ຑໂກ, ຉນ຺ໂນ, ກາຬຸທາຍີຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ເອກທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ສຫຊາຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຸທາຍີຕ຺ເວວ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂຖກໍ ກາຬຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກາຬຸທາຍີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຸມາຣກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ.

ອປຣຠາເຄ ໂລກນາເຖ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສພ຺ເພ ຕໍຂຓໍເຍວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣິຍາ ນາມ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ຎາ ເປສິຕສາສນໍ ທສພລສ຺ສ ນາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ເນວ ຄໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນໍ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ ອປຣມ຺ປິ ອມຈ຺ຈໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕຖາ ປຏິປນ຺ເນ ອປຣມ຺ປີຕິ ເອເຕນ ນເຍນ ນວປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ນວ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ສພ຺ເພ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ມຍິ ສິເນຫາຠາເວນ ທສພລສ຺ສ ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖຍິໍສຸ, ອຍໍ ໂຂ ປນ ອຸທາຍີ ທສພເລນ ສມວໂຍ ສຫປໍສຸກີຬິໂກ, ມຍິ ຈ ສິເນຫວາ, ອິມໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສຈາຫໍ, ເທວ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິຘາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕປິ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ – ‘‘ນ ຕາວາຍໍ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ, ວສ຺ສນ຺ເຕ ປນ ອຸປຄເຕ ປພ຺ພເຕສຸ ວນສຓ຺ເຑສຸ ຫຣິຕຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາຍ ຠູມິຍາ ຄມນກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄມນກາລໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ວສ຺ສນ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຄມນວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ເຖຣຄາຖາຍ (ເຖຣຄາ. ໕໒໗-໕໓໐) –

‘‘ອງ຺ຄາຣິໂນ ທານິ ທຸມາ ຠທນ຺ເຕ, ຜເລສິໂນ ຉທນໍ ວິປ຺ປຫາຍ;

ເຕ ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕວ ປຠາສຍນ຺ຕິ, ສມໂຍ ມຫາວີຣ ຠາຄີ ຣສານໍ.

‘‘ທຸມານິ ຜຸລ຺ລານິ ມໂນຣມານິ, ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາ ປວນ຺ຕິ;

ປຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ຜລມາສສານາ, ກາໂລ ອິໂຕ ປກ຺ກມນາຍ ວີຣ.

‘‘ເນວາຕິສີຕໍ ນ ປນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ສຸຂາ ອຸຕຸ ອທ຺ຘນິຍາ ຠທນ຺ເຕ;

ປສ຺ສນ຺ຕຸ ຕໍ ສາກິຍາ ໂກຬິຍາ ຈ, ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ໂຣຫິນິຍໍ ຕຣນ຺ຕໍ.

‘‘ອາສາຍ ກສເຕ ເຂຕ຺ຕໍ, ພີຊໍ ອາສາຍ ວປ຺ປຕິ;

ອາສາຍ ວາຓິຊາ ຍນ຺ຕິ, ສມຸທ຺ທໍ ຘນຫາຣກາ;

ຍາຍ ອາສາຍ ຕິຏ຺ຐາມິ, ສາ ເມ ອາສາ ສມິຊ຺ຌຕຸ.

‘‘ນາຕິສີຕໍ ນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ນາຕິທຸພ຺ຠິກ຺ຂຉາຕກໍ;

ສທ຺ທລາ ຫຣິຕາ ຠູມິ, ເອສ ກາໂລ ມຫາມຸນິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໒໕);

‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສຕິ ເທວຣາຊາ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ ກສ຺ສກາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘຎ຺ຎມຸເປຕິ ຣຏ຺ຐໍ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນກາ ຈຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທນ຺ຕິ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທິຕ຺ວາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານໍ.

‘‘ວີໂຣ ຫເວ ສຕ຺ຕຍຸຄໍ ປຸເນຕິ; ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊາຍຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ;

ມຎ຺ຎາມຫໍ ສກ຺ກຕິ ເທວເທໂວ, ຕຍາ ຫິ ຊາໂຕ ມຸນິ ສຈ຺ຈນາໂມ.

‘‘ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ປິຕາ ມເຫສິໂນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມາຕາ ປນ ມາຍນາມາ;

ຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຍ ກຸຈ຺ຉິນາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ຕິທິວມ຺ຫິ ໂມທຕິ.

‘‘ສາ ໂຄຕມີ ກາລກຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ, ທິພ຺ເພຫິ ກາເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕາ;

ສາ ໂມທຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ, ປຣິວາຣິຕາ ເທວຄເຓຫິ ເຕຫິ.

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສປ຺ປຏິມສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສິ ສກ຺ກ, ຘມ຺ເມນ ເມ ໂຄຕມ ອຍ຺ຍໂກສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໓໑-໕໓໖);

‘‘ອມ຺ພາ ປນສາ ກປິຏ຺ຐາ ຈ, ປຸປ຺ຜປລ຺ລວລງ຺ກຕາ;

ຘຸວປ຺ຜລານິ ສວນ຺ຕິ, ຂຸທ຺ທາມຘຸກກູປມາ;

ເສວມາໂນ ອຸໂຠ ປສ຺ເສ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ຺ສ.

‘‘ຊມ຺ພູ ສຸມຘຸຣາ ນີປາ, ມຘຸຄຓ຺ຑິທິວປ຺ຜລາ;

ຕາ ອຸໂຠສຸ ປຊ຺ໂຊຕນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ຕິຓ຺ຑຸການິ ປິຍາລານິ, ໂສຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ມໂນຣມາ;

ຂຸທ຺ທກປ຺ປຜລາ ນິຈ຺ຈໍ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ກທລີ ປຎ຺ຈໂມຈ຺ຈິ ຈ, ສຸປກ຺ກຜລຠູສິຕາ;

ອຸໂຠປສ຺ເສສຸ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ມຘຸປ຺ຜລຘຣາ ນິຈ຺ຈໍ, ໂມຣຣຸກ຺ຂາ ມໂນຣມາ;

ຂຸທ຺ທກປ຺ປຜລາ ນິຈ຺ຈໍ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ຫິນ຺ຕາລຕາລປນ຺ຕີ ຈ, ຣຊຕກ຺ຂນ຺ໂຘວ ໂຊຕເຣ;

ສຸປກ຺ກຜລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ຂຸທ຺ທກປ຺ປາ ມຘຸສ຺ສວາ;

ຜລານິ ຕານິ ຂາທນ຺ເຕ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ອຸທຸມ຺ພຣາຣຸຓາວຓ຺ຓາ, ສທາສຸມຘຸຣປ຺ຜລາ;

ອຸໂຠປສ຺ເສສຸ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ອເນກາ ເຕ, ນານາຜລຘຣາ ທຸມາ;

ອຸໂຠປສ຺ເສສຸ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ຈມ຺ປກາ ສລຬາ ນາຄາ, ສຸຄນ຺ຘາ ມາລຸເຕຣິຕາ;

ສຸປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄາ ໂຊຕນ຺ຕິ, ສຸຄນ຺ເຘນາຠິປູຊຍຸໍ;

ສາທຣາ ວິນຕາເນວ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ປຸນ຺ນາຄາ ຄິຣິປຸນ຺ນາຄາ, ປຸປ຺ຜິຕາ ຘຣຓີຣຸຫາ;

ສຸປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄາ ໂຊຕນ຺ຕິ, ສຸຄນ຺ເຘນາຠິປູຊຍຸໍ;

ສາທຣາ ວິນຕຸຄ຺ຄຄ຺ຄາ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ອໂສກາ ໂກວິຬາຣາ ຈ, ໂສມນສ຺ສກຣາ ວຣາ;

ສຸຄນ຺ຘາ ກຓ຺ຓິກາ ພນ຺ຘາ, ຣຕ຺ຕວຓ຺ເຓຫິ ຠູສິຕາ;

ສາທຣາ ວິນຕຸຄ຺ຄຄ຺ຄາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ກຓ຺ຓິກາຣາ ຜຸລ຺ລິຕາ ນິຈ຺ຈໍ, ໂສວຓ຺ຓຣໍສິໂຊຕກາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘາ ປວາຍນ຺ຕິ, ທິສາ ສພ຺ພານິ ໂສຠຍໍ;

ສາທຣາ ວິນຕາເນວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສຸປຕ຺ຕາ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນາ, ເກຕກີ ຘນຸເກຕກີ;

ສຸຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວາຍນ຺ຕິ, ທິສາ ສພ຺ພາຠິຄນ຺ຘິໂນ;

ສາທຣາ ປູຊຍນ຺ຕາວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ມລ຺ລິກາ ຊາຕິສຸມນາ, ສຸຄນ຺ຘາ ຂຸທ຺ທມລ຺ລິກາ;

ທິສາ ສພ຺ພາ ປວາຍນ຺ຕິ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ປໂສຠຍໍ;

ສາທຣາ ເຕ ປລມ຺ພນ຺ຕິ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສິນ຺ຘຸວາຣາ ສີຕຄນ຺ຘາ, ສຸຄນ຺ຘາ ມາລຸເຕຣິຕາ;

ທິສາ ສພ຺ພາຠິປູເຊນ຺ຕາ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ປໂສຠຍໍ;

ສາທຣາ ວິນຕຸຄ຺ຄຄ຺ຄາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສີຫາ ເກສຣສີຫາ ຈ, ຈຕຸປ຺ປທນິເສວິຕາ;

ອຈ຺ຉມ຺ຠີຕາ ສຸຣາປາເນ, ມິຄຣາຊາ ປຕາປິໂນ.

‘‘ສີຫນາເທນ ປູເຊນ຺ຕິ, ສາທຣາ ເຕ ມິຄາຠິຠູ;

ມຄ຺ຄມ຺ຫິ ອຸຠໂຕ ວູຬ຺ຫາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ພ຺ຍຄ຺ຆາ ສິນ຺ຘວາ ນກຸລາ, ສາຘຸຣູປາ ຠຍານກາ;

ອາກາເສ ສມ຺ປຕນ຺ຕາວ, ນິພ຺ຠີຕາ ເຍນ ເກນຈິ;

ເຕຫິ ເຕ ສາທຣາ ນຕາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ຕິຘາ ປຠິນ຺ນາ ຉທ຺ທນ຺ຕາ, ສຸຣູປາ ສຸສ຺ສຣາ ສຸຠາ;

ສຕ຺ຕປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕງ຺ຄາ ເຕ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄສຸ ກູຊິໂນ;

ສາທຣາ ຫາສມານາວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ມິຄາ ວຣາຫາ ປສທາ, ຈິຕ຺ຣາສາວຍວາ ສຸຠາ;

ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ, ສຸຣູປາ ອງ຺ຄສໍຍຸຕາ;

ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ຄາຍມານາວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ໂຄກຓ຺ຓາ ສຣຠາ ຣຸຣູ, ອາໂຣຫປຣິຓາຫິໂນ;

ສຸຣູປາ ອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ, ເສວມານາວ ອຈ຺ຉຣຸໍ;

ເສວມານາ ເຕຫິ ຕທາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.