໔. ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ຖາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖຣິ ປສນ຺ໂນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖສິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕຸສິຕາທີສຸ ເທເວສຸ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິສສໍສຄ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ສາວກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຣຫາຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ອພ຺ຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ຕສ຺ເສວ ສາວການໍ ຂີຣສລາກຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂອສານກາເລ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສກລໂລເກ ໂກລາຫເລ ຊາເຕ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂໂວ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປເທ ວນມຊ຺ເຌ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕາສາ ໂອໂຣຫນ຺ຕຸ ນິຣາລຍາ ນິສີທນ຺ຕູ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕສຸໍ. ເຕສໍ ໂອວາທທາຍໂກ ເຊຏ຺ຐກຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຣຫາ ອໂຫສິ. ຕທນນ຺ຕຣຕ຺ເຖໂຣ ອນາຄາມີ, ອິຕເຣ ປຎ຺ຈ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຸກ຺ກຸສາຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໒), ສຠິໂຍ (ສຸ. ນິ. ສຠິຍສຸຕ຺ຕ), ພາຫິໂຍ (ອຸທາ. ໑໐), ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙) ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ອຍໍ ປນ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ອນຸປິຍນຄເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕເຍວ ມາຕາ ກາລມກາສິ, ອເຖໂກ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ຌາປນຕ຺ຖາຍ ຈິຕກສ຺ມິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ທພ຺ພນ຺ຕເຣ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາເປສິ. ທພ຺ເພ ປຕິຕຕ຺ຕາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ປຸພ຺ພສມ຺ຠາຣວເສນ ປພ຺ພຊິ, ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາປເນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເນ ຈ ນິໂຍເຊສິ. ສພ຺ໂພ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຕໍ ສມນ຺ເນສິ. ຕໍ ວິນຍຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໘໙-໑໙໐) ອາຄຕເມວ. ອປຣຠາເຄ ເຖໂຣ ເອກສ຺ສ ວຣສລາກທາຍກສ຺ສ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ມຸຄ຺ຄຆຕມຘຸມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ປນ ອຸປາສໂກ ເຕສໍ ວາຣປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຍ, ເຊ, ຠິກ຺ຂູ ສ຺ເວ ອິຘ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ກຓາຊເກນ ພິລງ຺ຄທຸຕິເຍນ ປຣິວິສາຫີ’’ຕິ. ສາປິ ຕເຖວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄເຕ ໂກຏ຺ຐກປມຸເຂ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຕ຺ຕມນາ ໂກເປນ ຕຏຕຏາຍນ຺ຕາ ເຖເຣ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣຠຕ຺ຕທາຍກໍ ອມ຺ຫາກໍ ອມຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ທາເປຕຸໍ ເອໂສວ ນິໂຍເຊສີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເຕ ເມຕ຺ຕິຍາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຸມ຺ມນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ, ‘‘ຠຄິນິ, ກິໍ ອມ຺ເຫ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ວິເຫຐິຍມາເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປຫີ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ອຠູຕາໂຣປນໍ ອກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເມຕ຺ຕິຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິປ຺ປກາຣມກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ທພ຺ພ, ທພ຺ພາ ເອວໍ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕິ, ກາຣກຠາວໍ ວາ ອກາຣກຠາວໍ ວາ ວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ອກາຣໂກ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຠຄວາ – ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປາລິຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ນິໂຍຊິຕາ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ເອກມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອມູລກສງ຺ຆາທິເສສໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ທພ຺ພຕ຺ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ເວຬຸວນວິຫາຣສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສມຫາວິຫາເຣ ສຠາເຄ ຠິກ຺ຂູ ເປເສນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ຘກາເຣ ອງ຺ຄຸລິຍາ ປທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຕເນວາໂລເກນ ອນິທ຺ຘິມນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເປເສສິ. ເອວໍ ເຖຣສ຺ສ ເສນາສນປຎ຺ຎາປນຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສນກິຈ຺ເຈ ປາກເຏ ຊາເຕ ສຕ຺ຖາ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ທພ຺ພຕ຺ເຖຣໍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ຍທິທໍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໔) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

໑໐໘. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ ນາມ ນາຍໂກ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໒໕. ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ອສາຘຸສງ຺ຄເມນ ອປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປວທິໍ ສາວກໍ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຂີຓາສວໍ ສາວກໍ ອຸປວທິໍ, ອຸປຣິ ອຠູຕໍ ວຈນໍ ອາໂຣເປສິໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓໒. ທຸນ຺ທຸຠິໂຍຕິ ທຸນ຺ທຸໍ ອິຕິ ສທ຺ທາຍນໂຕ ທຸນ຺ທຸຠິສງ຺ຂາຕາ ເຠຣິໂຍ. ນາທຍິໍສູຕິ ສທ຺ທໍ ກຣິໍສຸ. ສມນ຺ຕໂຕ ອສນິໂຍຕິ ສພ຺ພທິສາຠາຄໂຕ ອສເນ ວິນາສເນ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອສນິໂຍ, ເທວທຓ຺ຑາ ຠຍາວຫາ ຜລິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໓໓. ອຸກ຺ກາ ປຕິໍສຸ ນຠສາຕິ ອາກາສໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘາ ຈ ປຕິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘູມເກຕຸ ຈ ທິສ຺ສຕີຕິ ຘູມຣາຊິສຫິໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ທິສ຺ສຕິ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.